શિવ પુરાણ · શ્લોક 7.24-2

ઋષય ઊચુઃ
અન્તર્ધાનગતો દેવ્યા સહ સાનુચરો હરઃ

ક્વ યાતઃ કુત્ર વાસઃ કિં કૃત્વા વિરરામ હ

વાયુરુવાચ
મહીધરવરઃ શ્રીમાન્મંદરશ્ચિત્રકંદરઃ

દયિતો દેવદેવસ્ય નિવાસસ્તપસો ઽભવત્

તપો મહત્કૃતં તેન વોઢું સ્વશિરસા શિવૌ

ચિરેણ લબ્ધં તત્પાદપંકજસ્પર્શજં સુખમ્

તસ્ય શૈલસ્ય સૌન્દર્યં સહસ્રવદનૈરપિ

ન શક્યં વિસ્તરાદ્વક્તું વર્ષકોટિશતૈરપિ

શક્યમપ્યસ્ય સૌન્દર્યં ન વર્ણયિતુમુત્સહે

પર્વતાન્તરસૌન્દર્યં સાધારણવિધારણાત્

ઇદન્તુ શક્યતે વક્તુમસ્મિન્પર્વતસુન્દરે

ઋદ્ધ્યા કયાપિ સૌન્દર્યમીશ્વરાવાસયોગ્યતા

અત એવ હિ દેવેન દેવ્યાઃ પ્રિયચિકીર્ષયા

અતીવ રમણીયોયં ગિરિરન્તઃપુરીકૃતઃ

મેખલાભૂમયસ્તસ્ય વિમલોપલપાદપાઃ

શિવયોર્નિત્યસાન્નિધ્યાન્ન્યક્કુર્વંત્યખિલંજગત્

પિતૃભ્યાં જગતો નિત્યં સ્નાનપાનોપયોગતઃ

અવાપ્તપુણ્યસંસ્કારઃ પ્રસરદ્ભિરિતસ્તતઃ

લઘુશીતલસંસ્પર્શૈરચ્છાચ્છૈર્નિર્ઝરામ્બુભિઃ

અધિરાજ્યેન ચાદ્રીણામદ્રીરેષો ઽભિષિચ્યતે

નિશાસુ શિખરપ્રાન્તર્વર્તિના સ શિલોચ્ચયઃ

ચંદ્રેણાચલ સામ્રાજ્યચ્છત્રેણેવ વિરાજતે

સ શૈલશ્ચંચલીભૂતૈર્બાલૈશ્ચામરયોષિતામ્

સર્વપર્વતસામ્રાજ્યચામરૈરિવ વીજ્યતે

પ્રાતરભ્યુદિતે ભાનૌ ભૂધરો રત્નભૂષિતઃ

દર્પણે દેહસૌભાગ્યં દ્રષ્ટુકામ ઇવ સ્થિતઃ

કૂજદ્વિહંગવાચાલૈર્વાતોદ્ધૃતલતાભુજૈઃ

વિમુક્તપુષ્પૈઃ સતતં વ્યાલમ્બિમૃદુપલ્લવૈઃ

લતાપ્રતાનજટિલૈસ્તરુભિસ્તપસૈરિવ

જયાશિષા સહાભ્યર્ચ્ય નિષેવ્યત ઇવાદ્રિરાટ્

અધોમુખૈરૂર્ધ્વમુખૈશ્શૃંગૈસ્તિર્યઙ્મુખૈસ્તથા

પ્રપતન્નિવ પાતાલે ભૂપૃષ્ઠાદુત્પતન્નિવ

પરીતઃ સર્વતો દિક્ષુ ભ્રમન્નિવ વિહાયસિ

પશ્યન્નિવ જગત્સર્વં નૃત્યન્નિવ નિરન્તરમ્

ગુહામુખૈઃ પ્રતિદિનં વ્યાત્તાસ્યો વિપુલોદરૈઃ

અજીર્ણલાવણ્યતયા જૃંભમાણ ઇવાચલઃ

ગ્રસન્નિવ જગત્સર્વં પિબન્નિવ પયોનિધિમ્

વમન્નિવ તમોન્તસ્થં માદ્યન્નિવ ખમમ્બુદૈઃ

નિવાસ ભૂમયસ્તાસ્તા દર્પણપ્રતિમોદરાઃ

તિરસ્કૃતાતપાસ્સ્નિગ્ધાશ્રમચ્છાયામહીરુહાઃ

સરિત્સરસ્તડાગાદિસંપર્કશિશિરાનિલાઃ

તત્ર તત્ર નિષણ્ણાભ્યાં શિવાભ્યાં સફલીકૃતાઃ

તમિમં સર્વતઃ શ્રેષ્ઠં સ્મૃત્વા સામ્બસ્ત્રિયમ્બકઃ

રૈભ્યાશ્રમસમીપસ્થશ્ચાન્તર્ધાનં ગતો યયૌ

તત્રોદ્યાનમનુપ્રાપ્ય દેવ્યા સહ મહેશ્વરઃ

રરામ રમણીયાસુ દેવ્યાન્તઃપુરભૂમિષુ

તથા ગતેષુ કાલેષુ પ્રવૃદ્ધાસુ પ્રજાસુ ચ

દૈત્યૌ શુંભનિશુંભાખ્યૌ ભ્રાતરૌ સંબભૂવતુઃ

તાભ્યાં તપો બલાદ્દત્તં બ્રહ્મણા પરમેષ્ઠિના

અવધ્યત્વં જગત્યસ્મિન્પુરુષૈરખિલૈરપિ

અયોનિજા તુ યા કન્યા હ્યંબિકાંશસમુદ્ભવા

અજાતપુંસ્પર્શરતિરવિલંઘ્યપરાક્રમા

તયા તુ નૌ વધઃ સંખ્યે તસ્યાં કામાભિભૂતયોઃ

ઇતિ ચાભ્યર્થિતો બ્રહ્મા તાભ્યામ્પ્રાહ તથાસ્ત્વિતિ

તતઃ પ્રભૃતિ શક્રાદીન્વિજિત્ય સમરે સુરાન્

નિઃસ્વાધ્યાયવષટ્કારં જગચ્ચક્રતુરક્રમાત્

તયોર્વધાય દેવેશં બ્રહ્માભ્યર્થિતવાન્પુનઃ

વિનિંદ્યાપિ રહસ્યં વાં ક્રોધયિત્વા યથા તથા

તદ્વર્ણકોશજાં શક્તિમકામાં કન્યકાત્મિકામ્

નિશુમ્ભશુંભયોર્હંત્રીં સુરેભ્યો દાતુમર્હસિ

એવમભ્યર્થિતો ધાત્રા ભગવાન્નીલલોહિતઃ

કાલીત્યાહ રહસ્યં વાં નિન્દયન્નિવ સસ્મિતઃ

તતઃ ક્રુદ્ધા તદા દેવી સુવર્ણા વર્ણકારણાત્

સ્મયન્તી ચાહ ભર્તારમસમાધેયયા ગિરા

દેવ્યુવાચ
ઈદૃશો મમ વર્ણેસ્મિન્ન રતિર્ભવતો ઽસ્તિ ચેત્

એવાવન્તં ચિરં કાલં કથમેષા નિયમ્યતે

અરત્યા વર્તમાનો ઽપિ કથં ચ રમસે મયા

ન હ્યશક્યં જગત્યસ્મિન્નીશ્વરસ્ય જગત્પ્રભોઃ

સ્વાત્મારામસ્ય ભવતો રતિર્ન સુખસાધનમ્

ઇતિ હેતોઃ સ્મરો યસ્માત્પ્રસભં ભસ્મસાત્કૃતઃ

યા ચ નાભિમતા ભર્તુરપિ સર્વાંગસુન્દરી

સા વૃથૈવ હિ જાયેત સર્વૈરપિ ગુણાન્તરૈઃ

ભર્તુર્ભોગૈકશેષો હિ સર્ગ એવૈષ યોષિતામ્

તથાસત્યન્યથાભૂતા નારી કુત્રોપયુજ્યતે

તસ્માદ્વર્ણમિમં ત્યક્ત્વા ત્વયા રહસિ નિન્દિતમ્

વર્ણાન્તરં ભજિષ્યે વા ન ભજિષ્યામિ વા સ્વયમ્

ઇત્યુક્ત્વોત્થાય શયનાદ્દેવી સાચષ્ટ ગદ્ગદમ્

યયાચે ઽનુમતિં ભર્તુસ્તપસે કૃતનિશ્ચયા

તથા પ્રણયભંગેન ભીતો ભૂતપતિઃ સ્વયમ્

પાદયોઃ પ્રણમન્નેવ ભવાનીં પ્રત્યભાષત

ઈશ્વર ઉવાચ
અજાનતી ચ ક્રીડોક્તિં પ્રિયે કિં કુપિતાસિ મે

રતિઃ કુતો વા જાયેત ત્વત્તશ્ચેદરતિર્મમ

માતા ત્વમસ્ય જગતઃ પિતાહમધિપસ્તથા

કથં તદુત્પપદ્યેત ત્વત્તો નાભિરતિર્મમ

આવયોરભિકામો ઽપિ કિમસૌ કામકારિતઃ

યતઃ કામસમુત્પત્તિઃ પ્રાગેવ જગદુદ્ભવઃ

પૃથગ્જનાનાં રતયે કામાત્મા કલ્પિતો મયા

તતઃ કથમુપાલબ્ધઃ કામદાહાદહં ત્વયા

માં વૈ ત્રિદશસામાન્યં મન્યમાનો મનોભવઃ

મનાક્પરિભવં કુર્વન્મયા વૈ ભસ્મસાત્કૃતઃ

વિહારોપ્યાવયોરસ્ય જગતસ્ત્રાણકારણાત્

તતસ્તદર્થં ત્વય્યદ્ય ક્રીડોક્તિં કૃતવાહનમ્

સ ચાયમચિરાદર્થસ્તવૈવાવિષ્કરિષ્યતે

ક્રોધસ્ય જનકં વાક્યં હૃદિ કૃત્વેદમબ્રવીત્

દેવ્યુવાચ
શ્રુતપૂર્વં હિ ભગવંસ્તવ ચાટુ વચો મયા

યેનૈવમતિધીરાહમપિ પ્રાગભિવંચિતા

પ્રાણાનપ્યપ્રિયા ભર્તુર્નારી યા ન પરિત્યજેત્

કુલાંગના શુભા સદ્ભિઃ કુત્સિતૈવ હિ ગમ્યતે

ભૂયસી ચ તવાપ્રીતિરગૌરમિતિ મે વપુઃ

ક્રીડોક્તિરપિ કાલીતિ ઘટતે કથમન્યથા

સદ્ભિર્વિગર્હિતં તસ્માત્તવ કાર્ષ્ણ્યમસંમતમ્

અનુત્સૃજ્ય તપોયોગાત્સ્થાતુમેવેહ નોત્સહે

શિવ ઉવાચ
સ યદ્યેવંવિધતાપસ્તે તપસા કિં પ્રયોજનમ્

મમેચ્છયા સ્વેચ્છયા વા વર્ણાન્તરવતી ભવ

દેવ્યુવાચ
નેચ્છામિ ભવતો વર્ણં સ્વયં વા કર્તુમન્યથા

બ્રહ્માણં તપસારાધ્ય ક્ષિપ્રં ગૌરી ભવામ્યહમ્

ઈશ્વર ઉવાચ
મત્પ્રસાદાત્પુરા બ્રહ્મા બ્રહ્મત્વં પ્રાપ્તવાન્પુરા

તમાહૂય મહાદેવિ તપસા કિં કરિષ્યસિ

દેવ્યુવાચ
ત્વત્તો લબ્ધપદા એવ સર્વે બ્રહ્માદયઃ સુરાઃ

તથાપ્યારાધ્ય તપસા બ્રહ્માણં ત્વન્નિયોગતઃ

પુરા કિલ સતી નામ્ના દક્ષસ્ય દુહિતા ઽભવમ્

જગતાં પતિમેવં ત્વાં પતિં પ્રાપ્તવતી તથા

એવમદ્યાપિ તપસા તોષયિત્વા દ્વિજં વિધિમ્

ગૌરી ભવિતુમિચ્છામિ કો દોષઃ કથ્યતામિહ

એવમુક્તો મહાદેવ્યા વામદેવઃ સ્મયન્નિવ

ન તાં નિર્બંધયામાસ દેવકાર્યચિકીર્ષયા

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે સપ્તમ્યાં વાયવીયસંહિતાયાં પૂર્વખણ્ડે શિવમન્દરગિરિનિવાસક્રીડોક્તવર્ણનં નામ ચતુર્વિંશો ઽધ્યાયઃ