શિવ પુરાણ · શ્લોક 7.22-2

તસ્મિન્નવસરે વ્યોમ્નિ સમાવિરભવદ્રથઃ

સહસ્રસૂર્યસંકાશશ્ચારુચીરવૃષધ્વજઃ

અશ્વરત્નદ્વયોદારો રથચક્રચતુષ્ટયઃ

સઞ્ચિતાનેકદિવ્યાસ્ત્રશસ્ત્રરત્નપરિષ્કૃતઃ

તસ્યાપિ રથવર્યસ્ય સ્યાત્સ એવ હિ સારથિઃ

યથા ચ ત્રૈપુરે યુદ્ધે પૂર્વં શાર્વરથે સ્થિતઃ

સ તં રથવરં બ્રહ્મા શાસનાદેવ શૂલિનઃ

હરેસ્સમીપમાનીય કૃતાઞ્જલિરભાષત

ભગવન્ભદ્ર ભદ્રાંગ ભગવાનિન્દુભૂષણઃ

આજ્ઞાપયતિ વીરસ્ત્વાં રથમારોઢુમવ્યયઃ

રેભ્યાશ્રમસમીપસ્થસ્ત્ર્યંબકો ઽંબિકયા સહ

સમ્પશ્યતે મહાબાહો દુસ્સહં તે પરાક્રમમ્

તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા સ વીરો ગણકુઞ્જરઃ

આરુરોહ રથં દિવ્યમનુગૃહ્ય પિતામહમ્

તથા રથવરે તસ્મિન્સ્થિતે બ્રહ્મણિ સારથૌ

ભદ્રસ્ય વવૃધે લક્ષ્મી રુદ્રસ્યેવ પુરદ્વિષઃ

તતઃ શંખવરં દીપ્તં પૂર્ણચંદ્રસમપ્રભમ્

પ્રદધ્મૌ વદને કૃત્વા ભાનુકંપો મહાબલઃ

તસ્ય શંખસ્ય તં નાદં ભિન્નસારસસન્નિભમ્

શ્રુત્વા ભયેન દેવાનાં જજ્વાલ જઠરાનલઃ

યક્ષવિદ્યાધરાહીન્દ્રૈઃ સિદ્ધૈર્યુદ્ધદિદૃક્ષુભિઃ

ક્ષણેન નિબડીભૂતાઃ સાકાશવિવરા દિશાઃ

તતઃ શાર્ઙ્ગેણ ચાપાઙ્કાત્સ નારાયણનીરદઃ

મહતા બાણવર્ષેણ તુતોદ ગણગોવૃષમ્

તં દૃષ્ટ્વા વિષ્ણુમાયાંતં શતધા બાણવર્ષિણમ્

સ ચાદદે ધનુર્જૈત્રં ભદ્રો બાણસહસ્રમુક્

સમાદાય ચ તદ્દિવ્યં ધનુસ્સમરભૈરવમ્

શનૈર્વિસ્ફારયામાસ મેરું ધનુરિવેશ્વરઃ

તસ્ય વિસ્ફાર્યમાણસ્ય ધનુષો ઽભૂન્મહાસ્વનઃ

તેન સ્વનેન મહતા પૃથિવીં સમકંપયત્

તતઃ શરવરં ઘોરં દીપ્તમાશીવિષોપમમ્

જગ્રાહ ગણપઃ શ્રીમાન્સ્વયમુગ્રપરાક્રમઃ

બાણોદ્ધારે ભુજો હ્યસ્ય તૂણીવદનસંગતઃ

પ્રત્યદૃશ્યત વલ્મીકં વિવેક્ષુરિવ પન્નગઃ

સમુદ્ધૃતઃ કરે તસ્ય તત્ક્ષણં રુરુચે શરેઃ

મહાભુજંગસંદષ્ટો યથા બાલભુજઙ્ગમઃ

શરેણ ઘનતીવ્રેણ ભદ્રો રુદ્રપરાક્રમઃ

વિવ્યાધ કુપિતો ગાઢં લલાટે વિષ્ણુમવ્યયમ્

લલાટે ઽભિહિતો વિષ્ણુઃ પૂર્વમેવાવમાનિતઃ

ચુકોપ ગણપેંદ્રાય મૃગેંદ્રાયેવ ગોવૃષઃ

તતસ્ત્વશનિકલ્પેન ક્રૂરાસ્યેન મહેષુણા

વિવ્યાધ ગણરાજસ્ય ભુજે ભુજગસન્નિભે

સો ઽપિ તસ્ય ભુજે ભૂયઃ સૂર્યાયુતસમપ્રભમ્

વિસસર્જ શરં વેગાદ્વીરભદ્રો મહાબલઃ

સ ચ વિષ્ણુઃ પુનર્ભદ્રં ભદ્રો વિષ્ણું તથા પુનઃ

સ ચ તં સ ચ તં વિપ્રાશ્શરૈસ્તાવનુજઘ્નતુઃ

તયોઃ પરસ્પરં વેગાચ્છરાનાશુ વિમુંચતોઃ

દ્વયોસ્સમભવદ્યુદ્ધં તુમુલં રોમહર્ષણમ્

તદ્દૃષ્ટ્વા તુમુલં યુદ્ધં તયોરેવ પરસ્પરમ્

હાહાકારો મહાનાસીદાકાશે ખેચરેરિતઃ

તતસ્ત્વનલતુંડેન શરેણાદિત્યવર્ચસા

વિવ્યાધ સુદૃઢં ભદ્રો વિષ્ણોર્મહતિ વક્ષસિ

સ તુ તીવ્રપ્રપાતેન શરેણ દૃઢમાહતઃ

મહતીં રુજમાસાદ્ય નિપપાત વિમોહિતઃ

પુનઃ ક્ષણાદિવોત્થાય લબ્ધસંજ્ઞસ્તદા હરિઃ

સર્વાણ્યપિ ચ દિવ્યાસ્ત્રાણ્યથૈનં પ્રત્યવાસૃજત્

સ ચ વિષ્ણુર્ધનુર્મુક્તાન્સર્વાઞ્છર્વચમૂપતિઃ

સહસા વારયામાસ ઘોરૈઃ પ્રતિશરૈઃ શરાન્

તતો વિષ્ણુસ્સ્વનામાંકં બાણમવ્યાહતં ક્વચિત્

સસર્જ ક્રોધરક્તા ક્ષસ્તમુદ્દિશ્ય ગણેશ્વરમ્

તં બાણં બાણવર્યેણ ભદ્રો ભદ્રાહ્વયેણ તુ

અપ્રાપ્તમેવ ભગવાઞ્ચિચ્છેદ શતધા પથિ

અથૈકેનેષુણા શાર્ઙ્ગં દ્વાભ્યાં પક્ષૌ ગરુત્મતઃ

નિમેષાદેવ ચિચ્છેદ તદદ્ભુતમિવાભવત્

તતો યોગબલાદ્વિષ્ણુર્દેહાદ્દેવાન્સુદારુણાન્

શંખચક્રગદાહસ્તાન્ વિસસર્જ સહસ્રશઃ

સર્વાંસ્તાન્ક્ષણમાત્રેણ ત્રૈપુરાનિવ શંકરઃ

નિર્દદાહ મહાબાહુર્નેત્રસૃષ્ટેન વહ્નિના

તતઃ ક્રુદ્ધતરો વિષ્ણુશ્ચક્રમુદ્યમ્ય સત્વરઃ

તસ્મિન્વીરો સમુત્સ્રષ્ટું તદાનીમુદ્યતો ઽભવત્

તં દૃષ્ટ્વા ચક્રમુદ્યમ્ય પુરતઃ સમુપસ્થિતમ્

સ્મયન્નિવ ગણેશાનો વ્યષ્ટંભયદયત્નતઃ

સ્તંભિતાંગસ્તુ તચ્ચક્રં ઘોરમપ્રતિમં ક્વચિત્

ઇચ્છન્નપિ સમુત્સ્રષ્ટું ન વિષ્ણુરભવત્ક્ષમઃ

શ્વસન્નિવૈકમુદ્ધૃત્ય બાહું ચક્રસમન્વિતમ્

અતિષ્ઠદલસો ભૂત્વા પાષાણ ઇવ નિશ્ચલઃ

વિશરીરો યથાજીવો વિશૃઙ્ગો વા યથા વૃષઃ

વિદંષ્ટ્રશ્ચ યથા સિંહસ્તથા વિષ્ણુરવસ્થિતઃ

તં દૃષ્ટ્વા દુર્દશાપન્નં વિષ્ણુમિંદ્રાદયઃ સુરાઃ

સમુન્નદ્ધા ગણેન્દ્રેણ મૃગેંદ્રેણેવ ગોવૃષાઃ

પ્રગૃહીતાયુધા યૌદ્ધુંક્રુદ્ધાઃ સમુપતસ્થિરે

તાન્દૃષ્ટ્વા સમરે ભદ્રઃક્ષુદ્રાનિવ હરિર્મૃગાન્

સાક્ષાદ્રુદ્રતનુર્વીરો વરવીરગણાવૃતઃ

અટ્ટહાસેન ઘોરેણ વ્યષ્ટં ભયદનિંદિતઃ

તથા શતમખસ્યાપિ સવજ્રો દક્ષિણઃ કરઃ

સિસૃક્ષોરેવ ઉદ્વજ્રશ્ચિત્રીકૃત ઇવાભવત્

અન્યેષામપિ સર્વેષાં સરક્તા અપિ બાહવઃ

અલસાનામિવારંભાસ્તાદૃશાઃ પ્રતિયાંત્યુત

એવં ભગવતા તેન વ્યાહતાશેષવૈભવાત્

અમરાઃ સમરે તસ્ય પુરતઃ સ્થાતુમક્ષમાઃ

સ્તબ્ધૈરવયવૈરેવ દુદ્રુવુર્ભયવિહ્વલાઃ

સ્થિતિં ચ ચક્રિરે યુદ્ધે વીરતેજોભયાકુલાઃ

વિદ્રુતાંસ્ત્રિદશાન્વીરાન્વીરભદ્રો મહાભુજઃ

વિવ્યાધ નિશિતૈર્બાણૈર્મઘો વર્ષૈરિવાચલાન્

બહવસ્તસ્ય વીરસ્ય બાહવઃ પરિઘોપમાઃ

શસ્ત્રૈશ્ચકાશિરે દીપ્તૈઃ સાગ્નિજ્વાલા ઇવોરગાઃ

અસ્ત્રશસ્ત્રાણ્યનેકાનિસવીરો વિસૃજન્બભૌ

વિસૃજન્સર્વભૂતાનિ યથાદૌ વિશ્વસંભવઃ

યથા રશ્મિભિરાદિત્યઃ પ્રચ્છાદયતિ મેદિનીમ્

તથા વીરઃ ક્ષણાદેવ શરૈઃ પ્રાચ્છાદયદ્દિશઃ

ખમંડલે ગણેન્દ્રસ્ય શરાઃ કનકભૂષિતાઃ

ઉત્પતંતસ્તડિદ્રૂપૈરુપમાનપદં યયુઃ

મહાંતસ્તે સુરગણાન્મંડૂકાનિવડુંડુભાઃ

પ્રાણૈર્વિયોજયામાસુઃ પપુશ્ચ રુધિરાસવમ્

નિકૃત્તબાહવઃ કેચિત્કેચિલ્લૂનવરાનનાઃ

પાર્શ્વે વિદારિતાઃ કેચિન્નિપેતુરમરા ભુવિ

વિશિખોન્મથિતૈર્ગાત્રૈર્બહુભિશ્છિન્નસન્ધિભિઃ

વિવૃત્તનયનાઃ કેચિન્નિપેતુર્ભૂતલે મૃતાઃ

ગાં પ્રવેષ્ટુમિવેચ્છંતઃ ખં ગંતુમિવ લિપ્સવઃ

અલબ્ધાત્મનિરોધાનાં વ્યલીયંતઃ પરસ્પરમ્

ભૂમૌ કેચિત્પ્રવિવિશુઃ પર્વતાનાં ગુહાઃ પરે

અપરે જગ્મુરાકાશં પરે ચ વિવિશુર્જલમ્

તથા સંછિન્નસર્વાંગૈસ્સ વીરસ્ત્રિદશૈર્બભૌ

પરિગ્રસ્તપ્રજાવર્ગો ભગવાનિવ ભૈરવઃ

દગ્ધત્રિપુરસંવ્યૂહસ્ત્રિપુરારિર્યથાભવત્

એવં દેવબલં સર્વં દીનં બીભત્સદર્શનમ્

ગણેશ્વરસમુત્પન્નં કૃપણં વપુરાદદે

તદા ત્રિદશવીરાણામસૃક્સલિલવાહિની

પ્રાવર્તત નદી ઘોરા પ્રાણિનાં ભયશંસિની

રુધિરેણ પરિક્લિન્ના યજ્ઞભૂમિસ્તદા બભૌ

રક્તાર્દ્રવસના શ્યામા હતશુંભેવ કૈશિકી

તસ્મિન્મહતિ સંવૃત્તે સમરે ભૃશદારુણે

ભયેનેવ પરિત્રસ્તા પ્રચચાલ વસુન્ધરા

મહોર્મિકલિલાવર્તશ્ચુક્ષુભે ચ મહોદધિઃ

પેતુશ્ચોલ્કા મહોત્પાતાઃ શાખાશ્ચ મુમુચુર્દ્રુમાઃ

અપ્રસન્ના દિશઃ સર્વાઃ પવનશ્ચાશિવો વવૌ

અહો વિધિવિપર્યાસસ્ત્વશ્વમેધોયમધ્વરઃ

યજમાનસ્સ્વયં દક્ષૌ બ્રહ્મપુત્રપ્રજાપતિઃ

ધર્માદયસ્સદસ્યાશ્ચ રક્ષિતા ગરુડધ્વજઃ

ભાગાંશ્ચ પ્રતિગૃહ્ણંતિ સાક્ષાદિંદ્રાદયઃ સુરાઃ

તથાપિ યજમાનસ્ય યજ્ઞસ્ય ચ સહર્ત્વિજઃ

સદ્ય એવ શિરશ્છેદસ્સાધુ સંપદ્યતે ફલમ્

તસ્માન્નાવેદનિર્દિષ્ટં ન ચેશ્વરબહિષ્કૃતમ્

નાસત્પરિગૃહીતં ચ કર્મ કુર્યાત્કદાચન ॥ ૭.૧,૨૨.

કૃત્વાપિ સુમહત્પુણ્યમિષ્ટ્વા યજ્ઞશતૈરપિ

ન તત્ફલમવાપ્નોતિ ભક્તિહીનો મહેશ્વરે

કૃત્વાપિ સુમહત્પાપં ભક્ત્યા યજતિ યશ્શિવમ્

મુચ્યતે પાતકૈઃ સર્વૈર્નાત્ર કાર્યા વિચારણા

બહુનાત્ર કિમુક્તેન વૃથા દાનં વૃથા તપઃ

વૃથા યજ્ઞો વૃથા હોમઃ શિવનિન્દારતસ્ય તુ

તતઃ સનારાયણકાસ્સરુદ્રાઃ સલોકપાલાસ્સમરે સુરૌઘાઃ

ગણેંદ્રચાપચ્યુતબાણવિદ્ધાઃ પ્રદુદ્રુવુર્ગાઢરુજાભિભૂતાઃ

ચેલુઃ ક્વચિત્કેચન શીર્ણકેશાઃ સેદુઃ ક્વચિત્કેચન દીર્ઘગાત્રાઃ

પેતુઃ ક્વચિત્કેચન ભિન્નવક્ત્રા નેશુઃ ક્વચિત્કેચન દેવવીરાઃ

કેચિચ્ચ તત્ર ત્રિદશા વિપન્ના વિસ્રસ્તવસ્ત્રાભરણાસ્ત્રશસ્ત્રાઃ

નિપેતુરુદ્ભાસિતદીનમુદ્રા મદં ચ દર્પં ચ બલં ચ હિત્વા

સસ્મુત્પથપ્રસ્થિતમપ્રધૃષ્યો વિક્ષિપ્ય દક્ષાધ્વરમક્ષતાસ્ત્રૈઃ

બભૌ ગણેશસ્સ ગણેશ્વરાણાં મધ્યે સ્થિતઃ સિંહ ઇવર્ષભાણામ્

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે સપ્તમ્યાં વાયવીયસંહિતાયાં પૂર્ખણ્ડે દક્ષયજ્ઞવિધ્વંસવર્ણનં નામ દ્વાવિંશો ઽધ્યાયઃ