શિવ પુરાણ · અધ્યાય 5.14

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
શસ્તાનિ ઘોરદાનાનિ મહાદાનાનિ નિત્યશઃ॥
પાત્રેભ્યસ્તુ પ્રદેયાનિ આત્માનં તારયંતિ ચ

હિરણ્યદાનં ગોદાનં ભૂમિદાનં દ્વિજોત્તમ॥
ગૃહ્ણંતો વૈ પવિત્રાણિ તારયંતિ સ્વમેવ તમ્

સુવર્ણદાનં ગોદાનં પૃથિવીદાનમેવ ચ॥
એતાનિ શ્રેષ્ઠદાનાનિ કૃત્વા પાપૈઃ પ્રમુચ્યતે

તુલાદાનાનિ શસ્તાનિ ગાવઃ પૃથ્વી સરસ્વતી ॥
દ્વે તુ તુલ્યબલે શસ્તે હ્યધિકા ચ સરસ્વતી

નિત્ય હ્યનુડુહો ગાવચ્છત્રં વસ્ત્રમુપાનહૌ ॥
દેયાનિ યાચમાનેભ્યઃ પાનમન્નં તથૈવ ચ

સંકલ્પવિહિતોયોઽર્થો બ્રાહ્મણેભ્યઃ પ્રદીયતે ॥
અર્થિભ્યોઽપીડિતેભ્યશ્ચ મનસ્વી તેન જાયતે

કનકં ચ તિલા નાગાઃ કન્યા દાસી ગૃહં રથઃ ॥
મણયઃ કપિલા ગાવો મહાદાનાનિ વૈ દશ

ગૃહીત્વૈતાનિ સર્વાણિ બ્રાહ્મણો જ્ઞાનવિત્સદા ॥
વદાન્યાંસ્તારયેત્સદ્યો હ્યાત્માનં ચ ન સંશયઃ

સુવર્ણં યે પ્રયચ્છંતિ નરાશ્શુદ્ધેન ચેતસા ॥
દેવતાસ્તં પ્રયચ્છંતિ સમંતાદિતિ મે શ્રુવમ્

અગ્નિર્હિ દેવતાસ્સર્વાઃ સુવર્ણં ચ હુતાશનઃ ॥
તસ્માત્સુવર્ણં દત્ત્વા ચ દત્તાસ્સ્યુસ્સર્વદેવતાઃ

પૃથ્વીદાનં મહાશ્રેષ્ઠં સર્વકામફલપ્રદમ્ ॥
સૌવર્ણં ચ વિશેષેણ યત્કૃતં પૃથુના પુરા

દીયમાનાં પ્રપશ્યંતિ પૃથ્વીં રુક્મસમન્વિતામ્ ॥
સર્વપાપવિનિર્મુક્તાસ્તે યાંતિ પરમાં ગતિમ્

અથાન્યચ્ચ પ્રવક્ષ્યામિ દાનં સર્વોત્તમં મુને ॥
કાંતારં યન્ન પશ્યંતિ યમસ્ય બહુદુઃખદમ્

કુર્યાત્કાંતારદાનં હિ વિધિના શુદ્ધમાનસઃ ॥
ન્યાયાર્જિતેન દ્રવ્યેણ વિત્તશાઠ્યવિવર્જિતઃ

તિલપ્રસ્થમયીં કૃત્વા ધેનું સર્વગુણાન્વિતામ્ ॥
ધેનુવત્સં સુવર્ણં ચ સુદિવ્યં સર્વલક્ષણમ્

પદ્મમષ્ટદલં કૃત્વા કુંકુમાક્તાક્ષતૈશ્શુભૈઃ ॥
પૂજયેત્તત્ર રુદ્રાદીન્સર્વાન્દેવાન્સુભક્તિતઃ

એવં સંપૂજ્ય તાં દદ્યાદ્બ્રાહ્મણાય સ્વશક્તિતઃ ॥
સરત્નાં સહિરણ્યાં ચ સર્વાભરણભૂષિતામ્

તતો નક્તં સમશ્નીયાદ્દીપાન્દદ્યાત્તુ વિસ્તરાત્ ॥
કાર્તિક્યામિતિ કર્તવ્યં પૂર્ણિમાયાં પ્રયત્નતઃ

એવં યઃ કુરુતે સમ્યગ્વિધાનેન સ્વશક્તિતઃ ॥
યમમાર્ગભયં ઘોરં નરકં ચ ન પશ્યતિ

કૃત્વા પાપાન્યશેષાણિ સબંધુસ્સસુહૃજ્જનઃ ॥
દિવિ સંક્રીડતે વ્યાસ યાવદિન્દ્રાશ્ચતુર્દશ

વિધિતો ગોશ્ચ દાનં વૈ સર્વોત્તમમિહ સ્મૃતમ્ ॥
ન તેન સદૃશં વ્યાસ પરં દાનં પ્રકીર્તિતમ્

પ્રયચ્છતે યઃ કપિલાં સવત્સાં સ્વર્ણશૃંગિકામ્ ॥
કાંસ્યપાત્રાં રૌપ્યખુરાં સર્વલક્ષણલક્ષિતામ્

તૈસ્તૈર્ગુણૈઃ કામદુઘા ભૂત્વા સા ગૌરુપૈતિ તમ્॥
પ્રદાતારં નરં વ્યાસ પરત્રેહ ચ જન્મનિ

યદ્યદિષ્ટતમં લોકે યદસ્તિ દયિતં ગૃહે॥
તત્તદ્ગુણવતે દેયં તદેવાક્ષયમિચ્છતા

તુલાપુરુષદાનં હિ દાનાનાં દાનમુત્તમમ્॥
તુલાસંરોહણં કાર્યં યદીચ્છેચ્છ્રેય આત્મનઃ

યત્કૃત્વા મુચ્યતે પાપૈર્વધબંધકૃતોદ્ભવૈઃ ॥
તુલાદાનં મહત્પુણ્યં સર્વપાપક્ષયંકરમ્

કૃત્વા પાપાન્યશેષાણિ તુલાદાનં કરોતિ યઃ॥
સર્વૈસ્તુ પાતકૈર્મુક્તઃ સ દિવં યાત્યસંશયમ્

પાપં કૃતં યદ્દિવસે નિશાયાં દ્વિસંધ્યોર્મધ્યદિને નિશાંતે॥
કાલત્રયે કાયમનોવચોભિસ્તુલાપુમાન્વૈ તદપાકરોતિ

બાલેન વૃદ્ધેન મયા હિ યૂના વિજાનતા જ્ઞાનપરેણ પાપમ્॥
તત્સર્વમેવાશુ કૃતં મદીયં તુલાપુમાન્વૈ હરતુ સ્મરારિઃ

પાત્રે પ્રયુક્તં દ્રવિણં મયાઽદ્ય પ્રમાણપૂર્ણં નિહિતં તુલાયામ્॥
તેનૈવ સાર્ધં તુ મમાવશેષં કૃતાકૃતં યત્સુકૃતં સમેતુ

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
એવમુચ્ચાર્ય્ય તં દદ્યાત્ દ્વિજેભ્યઃ સર્વદા હિતઃ ॥
નૈકસ્યાપિ પ્રદાતવ્યં ન નિસ્તારસ્તતો ભવેત્

દદાત્યેવં તુ યો વ્યાસ તુલાપુરુષમુત્તમમ્ ॥
હત્વા પાપં દિવ્યં તિષ્ઠેદ્યાવદિન્દ્રાશ્ચતુર્દ્દશ

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે પઞ્ચમ્યામુમાસંહિતાયાં સામાન્યદાનવર્ણનં નામ ચતુર્દશોઽધ્યાયઃ