શિવ પુરાણ · અધ્યાય 4.3

સૂત ઉવાચ ॥
બ્રહ્મપુર્યાં ચિત્રકૂટં લિંગં મત્તગજેન્દ્રકમ્ ॥
બ્રહ્મણા સ્થાપિતં પૂર્વં સર્વકામસમૃદ્ધિદમ્

તત્પૂર્વદિશિ કોટીશં લિંગં સર્વવરપ્રદમ્ ॥
ગોદાવર્ય્યાઃ પશ્ચિમે તલ્લિંગં પશુપતિનામકમ્

દક્ષિણસ્યાં દિશિ કશ્ચિદત્રીશ્વર ઇતિ સ્વયમ્ ॥
લોકાનામુપકારાર્થમનસૂયાસુખાય ચ

પ્રાદુર્ભૂતઃ સ્વયં દેવો હ્યનાવૃષ્ટ્યામજીવયત્ ॥
સ એવ શંકરઃ સાક્ષાદંશેન સ્વયમેવ હિ

ઋષય ઊચુઃ ॥
સૂતસૂત મહાભાગ કથમત્રીશ્વરો હરઃ ॥
ઉત્પન્નઃ પરમો દિવ્યસ્તત્ત્વં કથય સુવ્રત

સૂત ઉવાચ॥
સાધુ પૃષ્ઠમૃષિશ્રેષ્ઠાઃ કથયામિ કથાં શુભામ્ ॥
યાં કથાં સતતં શ્રુત્વા પાતકૈર્મુચ્યતે ધ્રુવમ્

દક્ષિણસ્યાં દિશિ મહત્ કામદં નામ યદ્વનમ્ ॥
ચિત્રકૂટસમીપેસ્તિ તપસાં હિતદં સતામ્

તત્ર ચ બ્રહ્મણઃ પુત્રો હ્યત્રિનામા ઋષિઃ સ્વયમ્ ॥
તપસ્તેપેઽતિ કઠિનમનસૂયાસમન્વિતઃ

પૂર્વં કદાચિત્તત્રૈવ હ્યનાવૃષ્ટિરભૂન્મુને ॥
દુઃખદા પ્રાણિનાં દૈવાદ્વિકટા શતવાર્ષિકી ॥ ૯।
વૃક્ષાશ્શુષ્કાસ્તદા સર્વે પલ્લવાનિ ફલાનિ ચ ॥
નિત્યાર્થં ન જલં ક્વાપિ દૃષ્ટમાસીન્મુનીશ્વરાઃ

આર્દ્રીભાવો ન લભ્યેત ખરા વાતા દિશો દશ ॥
હાહાકારો મહાનાસીત્પૃથિવ્યાં દુઃખદોઽતિ હિ

સંવર્તં ચૈવ ભૂતાનાં દૃષ્ટ્વાત્રિ ગૃહિણી પ્રિયા ॥
સાધ્વી ચૈવાબ્રવીદત્રિં મયા દુઃખં ન સહ્યતે

સમાધૌ ચ વિલીનોભૂદાસને સંસ્થિતઃ સ્વયમ્ ॥
પ્રાણાયામં ત્રિરાવૃત્ત્યા કૃત્વા મુનિવરસ્તદા

ધ્યાયતિ સ્મ પરં જ્યોતિરાત્મસ્થમાત્મના ચ સઃ ॥
અત્રિર્મુનિવરો જ્ઞાની શંકરં નિર્વિકારકમ્

સ્વામિનિ ધ્યાનલીને ચ શિષ્યાસ્તે દૂરતો ગતાઃ ॥
અન્નં વિના તદા તે તુ મુક્ત્વા તં સ્વગુરું મુનિમ્

એકાકિની તદા જાતા સાનસૂયા પતિવ્રતા

સિષેવે સા ચ સતતં તં મુદા મુનિસત્તમમ્ ॥
પાર્થિવં સુન્દરં કૃત્વા મંત્રેણ વિધિ પૂર્વકમ્

માનસૈરુપચારૈશ્ચ પૂજયામાસ શંકરમ્॥
તુષ્ટાવ શંકરં ભક્ત્યા સંસેવિત્વા મુહુર્મુહુઃ

બદ્ધાઞ્જલિપુટા ભૂત્વા પ્રક્રમ્ય સ્વામિનં શિવમ્ ॥
દણ્ડવત્પ્રણિપાતેન પ્રતિપ્રક્રમણં તદા

ચકાર સુચરિત્રા સાનસૂયા મુનિકામિની ॥
દૈત્યાશ્ચ દાનવાઃ સર્વે દૃષ્ટ્વા તુ સુન્દરીં તદા

વિહ્વલાશ્ચાભવંસ્તત્ર તેજસા દૂરતઃ સ્થિતાઃ॥
અગ્નિં દૃષ્ટ્વા યથા દૂરે વર્તન્તે તદ્વદેવ હિ

તથૈનાં ચ તદા દૃષ્ટ્વા નાયાન્તીહ સમીપગાઃ ॥
અત્રેશ્ચ તપસશ્ચૈવાનસૂયા શિવસેવનમ્

વિશિષ્યતે સ્મ વિપ્રેન્દ્રા મનોવાક્કાયસંસ્કૃતમ।
તાવત્કાલં તુ સા દેવી પરિચર્યાં ચકાર હ

યાવત્કાલં મુનિવરઃ પ્રાણાયામપરાયણઃ ॥
તૌ દમ્પતી તદા તત્ર સ્વસ્વ કાર્યપરાયણૌ

સંસ્થિતૌ મુનિશાર્દૂલ નાન્યઃ કશ્ચિત્પરઃ સ્થિતઃ ॥
એવં જાતં તદા કાલે હ્યત્રિશ્ચ ઋષિસત્તમઃ

ધ્યાને ચ પરમે લીનો ન વ્યબુધ્યત કિંચન ॥
અનસૂયાપિ સા સાધ્વી સ્વામિનં વૈ શિવં તથા

નાન્યત્પરં કિંચિજ્જાનીતે સ્મ ચ સા સતી ॥
તસ્યૈવ તપસા સર્વે તસ્યાશ્ચ ભજનેન ચ

દેવાશ્ચ ઋષયશ્ચૈવ ગંગાદ્યાસ્સરિતસ્તથા॥
દર્શનાર્થં તયોઃ સર્વાઃ પરે પ્રીત્યા સમાયયુઃ

દૃષ્ટ્વા ચ તત્તપસ્સેવાં વિસ્મયં પરમં યયુઃ ॥
તયોસ્તદદ્ભુતં દૃષ્ટ્વા સમૂચુર્ભજનં વરમ્

ઉભયોઃ કિં વિશિષ્ટં ચ તપસો ભજનસ્ય ચ ॥
અત્રેશ્ચૈવ તપઃ પ્રોક્તમનસૂયાનુસેવનમ્

તત્સર્વમુભયોર્દૃષ્ટ્વા સમૂચુર્ભજનં વરમ્॥
પૂર્વૈશ્ચ ઋષિભિશ્ચૈવ દુષ્કરં તુ તપઃ કૃતમ્

એતાદૃશં તુ કેનાપિ ક્વ કૃતં નૈતદબ્રુવન્ ॥
ધન્યોઽયં ચ મુનિર્ધન્યા તથેયમનસૂયિકા

યદૈતાભ્યાં પરપ્રીત્યા ક્રિયતે સુતપઃ પુનઃ ॥
એતાદૃશં શુભં ચૈતત્તપો દુષ્કરમુત્તમમ્

ત્રિલોક્યાં ક્રિયતે કેન સામ્પ્રતં જ્ઞાયતે ન હિ ॥
તયોરેવ પ્રશંસાં ચ કૃત્વા તે તુ યથાગતમ્

ગતાસ્તે ચ તદા તત્ર ગંગા ન ગિરિશં વિના।
ગંગા મદ્ભજનપ્રીતા સાધ્વી ધર્મવિમોહિતા

કૃત્વોપકારમેતસ્યા ગમિષ્યામીત્યુવાચ સા॥
શિવોઽપિ ધ્યાનસમ્બદ્ધો મુનેરત્રેર્મુનીશ્વરાઃ

પૂર્ણાંશેન સ્થિતસ્તત્ર કૈલાસં તં જગામ હ॥
પંચાશચ્ચ તથા ચાત્ર ચત્વારિ ઋષિસત્તમાઃ

વર્ષાણિ ચ ગતાન્યાસન્વૃષ્ટિર્નૈવાભવત્તદા ॥
યાવચ્ચાપ્યત્રિણા હ્યેવં તપસા ધ્યાનમાશ્રિતમ્

અનસૂયા તદા નૈવ ગૃહ્ણામીતીષણા કૃતા ॥
એવં ચ ક્રિયમાણે હિ મુનિના તપસિ સ્થિતે ॥
અનસૂયાસુભજને યજ્જાતં શ્રૂયતામિતિ

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે ચતુર્થ્યાં કોટિરુદ્રસંહિતાયામનસૂયાત્રિતપોવર્ણનં નામ તૃતીયો ઽધ્યાયઃ