શિવ પુરાણ · અધ્યાય 3.40

નન્દીશ્વર ઉવાચ ॥
સનત્કુમાર સર્વજ્ઞ શૃણુ લીલામ્પરાત્મનઃ ॥
ભક્તવાત્સલ્યસંયુક્તાં તદ્દૃઢત્વવિદર્ભિતામ્

શિવોપ્યથ સ્વભૃત્યં વૈ પ્રેષયામાસ સ દ્રુતમ્ ॥
બાણાર્થે ચ તદા તત્રાર્જુનોપિ સમગાત્તતઃ

એકસ્મિન્ સમયે પ્રાપ્તૌ બાણાર્થં તદ્ગણાર્જુનૌ ॥
અર્જુનસ્તં પરાભર્ત્સ્ય સ્વબાણં ચાગ્રહીત્તદા

ગણ પ્રોવાચ તં તત્ર કિમર્થં ગૃહ્યતે શરઃ ॥
બાણશ્ચૈવાસ્મદીયો વૈ મુચ્યતાં ઋષિસત્તમ

ઇત્યુક્તસ્તેન ભિલ્લસ્ય ગણેન મુનિસત્તમઃ॥
સોર્જુનઃ શંકરં સ્મૃત્વા વચનં ચ તમબ્રવીત્

અર્જુન ઉવાચ ॥
અજ્ઞાત્વા કિંચ વદસિ મૂર્ખોસિ ત્વં વનેચર ॥
બાણશ્ચ મોચિતો મેઽદ્ય ત્વદીયશ્ચ કથં પુનઃ

રેખારૂપં ચ પિચ્છાનિ મન્નામાંકિત એવ ચ ॥
ત્વદીયશ્ચ કથં જાતઃ સ્વભાવો દુસ્ત્યજસ્તવ

॥ નન્દીશ્વર ઉવાચ ॥
ઇત્યેવન્તદ્વચઃ શ્રુત્વા વિહસ્ય સ ગણેશ્વરઃ ॥
અર્જુનં ઋષિરૂપં તં ભિલ્લો વાક્યમુપાદદે

તાપસ શ્રૂયતાં રે ત્વં ન તપઃ ક્રિયતે ત્વયા ॥
વેષતશ્ચ તપસ્વી ત્વં ન યથાર્થં છલાયતે

તપસ્વી ચ કથં મિથ્યા ભાષતે કુરુતે નરઃ ॥
નૈકાકિનં ચ માં ત્વં ચ જાનીહિ વાહિનીપતિમ્

બહુભિર્વનભિલ્લૈશ્ચ યુક્તઃ સ્વામી સ આસત ॥
સમર્થસ્સર્વથા કર્તું વિગ્રહાનુગ્રહૌ પુનઃ

વર્તતે તસ્ય વાણીયં યો નીતશ્ચ ત્વયાધુના ॥
અયં બાણશ્ચ તે પાર્શ્વે ન સ્થાસ્યતિ કદાચન

તપઃફલં કથં ત્વં ચ હાતુમિચ્છસિ તાપસ ॥
ચૌર્ય્યાચ્છલાર્દ્યમાનાચ્ચ વિસ્મયાત્સત્ય ભઞ્જનાત્

તપસા ક્ષીયતે સત્યમેતદેવ મયા શ્રુતમ્ ॥
તસ્માચ્ચ તપસસ્તેદ્ય ભવિષ્યતિ ફલં કુતઃ

તસ્માચ્ચ મુચ્યતે બાણાત્કૃતઘ્નસ્ત્વં ભવિષ્યસિ ॥
મમૈવ સ્વામિનો બાણસ્તવાર્થે મોચિતો ધ્રુવમ્

શત્રુશ્ચ મારિતસ્તેન પુનર્બાણશ્ચ રક્ષિતઃ ॥
અત્યન્તં ચ કૃતઘ્નોસિ તપોશુભકરસ્તથા

સત્યં ન ભાષસે ત્વં ચ કિમતઃ સિદ્ધિમિચ્છસિ ॥
પ્રયોજનં ચેદ્બાણેન સ્વામી ચ યાચ્યતાં મમ

ઈદૃશાંશ્ચ બહૂન્બાણાંસ્તદા દાતું ક્ષમઃ સ્વયમ્ ॥
રાજા ચ વર્તતે મેઽદ્ય કિં ત્વેવં યાચ્યતે ત્વયા

ઉપકારં પરિત્યજ્ય હ્યપકારં સમીહસે॥
નૈતદ્યુક્તં ત્વયાદ્યૈવ ક્રિયતે ત્યજ ચાપલમ્

નન્દીશ્વર ઉવાચ ॥
ઇત્યેવં વચનન્તસ્ય શ્રુત્વા પાર્થોર્જુનસ્તદા ॥
ક્રોધં કૃત્વા શિવં સ્મૃત્વા મિતં વાક્યમથાબ્રવીત્

॥ અર્જુન ઉવાચ ॥
શૃણુ ભિલ્લ પ્રવક્ષ્યામિ ન સત્યં તવ ભાષણમ્ ॥
યથા જાતિસ્તથા ત્વાં ચ જાનામિ હિ વનેચર

અહં રાજા ભવાંશ્ચૌરઃ કથં યુદ્ધપ્રયુક્તતા ॥
યુદ્ધં મે સબલૈઃ કાર્યં નાધમૈર્હિ કદાચન

તસ્માત્તે ચ તથા સ્વામી ભવિષ્યતિ ભવાદૃશઃ ॥
દાતારશ્ચ વયં પ્રોક્તાશ્ચૌરા યૂયં વનેચરાઃ

કથં યાચ્યો મયા ભિલ્લરાજ એવં ચ સામ્પ્રતમ્ ॥
ત્વમેવ યાચસે નૈવ બાણં માં કિં વનેચરઃ

દદામિ તે તથા બાણાન્સન્તિ મે બહવો ધ્રુવમ્ ॥
રાજા ચ ગ્રહણં ચૈવ ન દાસ્યતિ તથા ભવેત્

કિમ્પુનશ્ચ તથા બાણાન્પ્રયચ્છામિ વનેચર ॥
યદિ મે યા ચિકીર્ષા સ્યાત્કથં નાગમ્યતેઽધુના

યથાગચ્છતુ તે ભર્તા કિમર્થં ભાષતેઽધુના ॥
આગત્ય ચ મયા સાર્દ્ધં જિત્વા યુદ્ધે ચ મામ્પુનઃ

નીત્વા બાણમિમં ભિલ્લ સ્વામી તે વાહિનીપતિઃ॥
નિજાલયં સુખં યાતુ વિલંબઃ ક્રિયતે કથમ્

નન્દીશ્વર ઉવાચ॥
મહેશ્વરકૃપાપ્રાપ્તસદ્બલસ્યાર્જુનસ્ય હિ॥
ઇત્યેતદ્વચનં શ્રુત્વા ભિલ્લો વાક્યમથાબ્રવીત્

ભિલ્લ ઉવાચ॥
અજ્ઞોસિ ત્વં ઋષિર્નાસિ મરણં ત્વીહસે કથમ્॥
દેહિ બાણં સુખન્તિષ્ઠ ત્વન્યથા ક્લેશભાગ્ભવેઃ

નન્દીશ્વર ઉવાચ ॥
ઇત્યુક્તસ્તેન ભિલ્લેન શિવસચ્છક્તિશોભિના ॥
ગણેન પાણ્ડવસ્તં ચ પ્રાહ સ્મૃત્વા ચ શઙ્કરમ્

અર્જુન ઉવાચ॥
મદ્વાક્યન્તત્ત્વતો ભિલ્લ શૃણુ ત્વં ચ વનેચર॥
આગમિષ્યતિ તે સ્વામી દર્શયિષ્યે ફલન્તદા

ન શોભતે ત્વયા યુદ્ધં કરિષ્યે સ્વામિના તવ॥
ઉપહાસકરં જ્ઞેયં યુદ્ધં સિંહસૃગાલયોઃ

શ્રુતં ચ મદ્વચસ્તેઽદ્ય દ્રક્ષ્યસિ ત્વં મહાબલમ્ ॥
ગચ્છ સ્વસ્વામિનં ભિલ્લ યથેચ્છસિ તથા કુરુ

નન્દીશ્વર ઉવાચ ॥
ઇત્યુક્તસ્તુ ગતસ્તત્ર ભિલ્લઃ પાર્થેન વૈ મુને ॥
શિવાવતારો યત્રાસ્તે કિરાતો વાહિનીપતિઃ

અથાર્જુનસ્ય વચનં ભિલ્લનાથાય વિસ્તરાત્॥
સર્વં નિવેદયામાસ તસ્યૈ ભિલ્લપરાત્મને

સ કિરાતેશ્વરઃ શ્રુત્વા તદ્વચો હર્ષમાગતઃ॥
આજગામ સ્વસૈન્યેન શંકરો ભિલ્લરૂપધૃક્

અર્જુનશ્ચ તદા સેનાં કિરાતસ્ય ચ પાણ્ડવઃ॥
દૃષ્ટ્વા ગૃહીત્વા સશરન્ધનુઃ સન્મુખ આયયૌ

અથો કિરાતશ્ચ પુનઃ પ્રેષયામાસ તં ચરમ્॥
તન્મુખેન જગૌ વાક્યમ્ભારતાય મહાત્મને

કિરાત ઉવાચ ॥
પશ્ય સૈન્યં તપસ્વિસ્ત્વં મુઞ્ચ બાણં વ્રજાધુના ॥
મરણં સ્વલ્પકાર્યાર્થં કથમિચ્છસિ સામ્પ્રતમ્

ભ્રાતરસ્તવ દુઃખાર્ત્તાઃ કલત્રં ચ તતઃ પરમ્ ॥
પૃથિવી હસ્તતસ્તેદ્ય યાસ્યતીતિ મતિર્મમ

॥ નન્દીશ્વર ઉવાચ ॥
ઇત્યુક્તં પરમેશેન પાર્થદાર્ઢ્યપરીક્ષયા ॥
સર્વથાર્જુનરક્ષાર્થં ધૃતરૂપેણ શંભુના

ઇત્યુક્તસ્તુ તદાગત્ય સગણશ્શંકરશ્ચ તત્ ॥
વિસ્તરાદ્વૃત્તમખિલમર્જુનાય ન્યવેદયત્

તચ્છ્રુત્વા તુ પુનઃ પ્રાહ પ્રાર્થસ્તં દૂતમાગતમ્ ॥
વાહિનીપતયે વાચ્યમ્વિપરીતમ્ભવિષ્યતિ

યદ્યહં ચૈવ તે બાણં યચ્છામિ ચ મદીયકમ્ ॥
કુલસ્ય દૂષણં ચાહં ભવિષ્યામિ ન સંશયઃ

ભ્રાતરશ્ચૈવ દુખાર્તાઃ ભવન્તુ ચ તથા ધ્રુવમ્ ॥
વિદ્યાશ્ચ નિષ્ફલાઃ સ્યુસ્તાસ્તસ્માદાગચ્છ વૈ ધ્રુવમ્

સિંહશ્ચૈવ શૃગાલાદ્વા ભીતો નૈવ મયા શ્રુતઃ ॥
તથા વનેચરાદ્રાજા ન બિભેતિ કદાચન

નન્દીશ્વર ઉવાચ ॥
ઇત્યુક્તસ્તં પુનર્ગત્વા સ્વામિનં પાણ્ડવેન સઃ ॥
સર્વં નિવેદયામાસ તદુક્તં હિ વિશેષતઃ

અથ સોપિ કિરાતાહ્વો મહાદેવસ્સસૈન્યકઃ ॥
તચ્છ્રુત્વા સૈન્યસંયુક્તો હ્યર્જુનં ચાગમત્તદા

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે તૃતીયાયાં શતરુદ્રસંહિતાયામ કિરાતાવતારવર્ણને ભિલ્લાર્જુનસંવાદોનામ ચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ