શિવ પુરાણ · અધ્યાય 3

અથ તૃતીયા શતરુદ્રસંહિતા

૧ શૌનકસ્ય શિવાવતાર જિજ્ઞાસાયાં સદ્યોજાતવામદેવતત્પુરુષાઘોરેશભેદેન ક્ષેત્રસર્વજ્ઞત્વાદિવ્યવહારપ્રદર્શનાર્થં સૂતસ્ય તદ્વર્ણનમ્ । ।
૨ શર્વભવરુદ્રાદિભેદેન શમ્ભોરષ્ટમૂર્તીનામભિધાનં તત્તત્કાર્ય્યપ્રદર્શનઞ્ચ ।
૩ દ્વન્દ્વજપ્રજાસિસૃક્ષુબ્રહ્મતપશ્ચરણપ્રીતઃ શિવસ્ય શરીરાદર્દ્ધનારીશ્વરપ્રાદુર્ભાવઃ । શિવાજ્ઞયા પ્રજાપતિસંકલ્પસિદ્ધયે બ્રહ્મણે ભવાન્યા નારીસૃષ્ટિ શક્તિપ્રદાનપૂર્વકં દક્ષગૃહેઽવતરણમ્ ।
૪ પ્રથમે દ્વાપરે શ્વેતમુનિરૂપેણ શમ્ભવતારગ્રહણ શ્વેતશ્વેતમશિખાદિમુનીન્પ્રતિ ધ્યાનપ્રશંસા, એવં દ્વિતીયાદિનવ દ્વાપરપર્ય્યન્તતત્તદ્રૂપેણ શમ્ભોરવતારવર્ણનં તત્તચ્છિષ્યોપદેશપૂર્વ્વકમન્તે સંક્ષેપેન ભદ્રાયુશ્ચરિતમ્ ।
૫ દશમાદ્યષ્ટાવિંશતિદ્વારપર પર્યન્તન્તત્તન્મુનિરૂપેણ શ્રીશિવાવતારતચ્છિષ્યનામાદિકથનમ્ ।
૬ પુત્રકામસ્ય શિલાદમુનેદુષ્કરતપશ્ચરણપૂર્વકં શ્રી શિવાત્મકાઽયોનિજનન્દીશ્વરપુત્રપ્રાપ્તિસ્તસ્યાલ્પાયુયોગજ્ઞાનાત્પરિતાપો નંદીશ્વરસ્ય તપશ્ચર્ય્યાર્થં ગમનઞ્ચ ।
૭ તપ:પ્રતીતાન્મહેશ્વરાન્નન્દીશ્વરસ્ય ગણાધિપત્વ પ્રાપ્તિર્વિવાહવર્ણનં શિવભક્તિવરપ્રાપ્તિશ્ચ ।
૮ અહમેવસર્વેશ્વરો ન કશ્ચિન્મત્તોઽધિક ઇતિ બ્રહ્મગર્વનાશાય કાલભૈરવાપરનામુકરુદ્રાવતાર વર્ણનમ્ ।
૯ ભૈરવસ્ય ત્રિલોકીતીર્થ ભ્રમણેઽપ્યનપગતવિધિશિરશ્છેદજબ્રહ્મહત્યા કાશ્યાં કપાલમોચનતીર્થે સદ્યોવિલયં ગતેતિ કપાલમોચનતીર્થસ્ય સર્વશ્રેષ્ઠત્વોક્તિઃ ।
૧૦ નૃસિંહસ્ય ચરિતવર્ણને તદુગ્રરુડ્જ્વાલાસંતપ્તજગત્ત્રયીરક્ષણોપાયપ્રશ્નાર્થં સમાગતદેવાનુદ્દિશ્ય તદ્ દુઃખોપશમાય શ્રીમહાદેવસ્ય પ્રતિવચનમ્।
૧૧ શ્રીમહાદેવાજ્ઞયા દૃપ્તનૃસિંહોપશમાય ગણાગ્રયવીરભદ્રભ્ય તદુપકણ્ઠ આગત્ય સસામનિનિવેદનેઽપિ નૃસિંહગર્વાનપાગમાત્કોપપ્રકાશનમ્ ।
૧૨ શમ્ભોશ્શરભાવતાર પ્રસંગે દૃપ્તનૃસિંહ શિરચ્છેદસ્તત્કૃત્તિવસનેન ચ તસ્ય કૃત્તિવાસા ઇતિ સોપપત્તિકનામકથનમ્
૧૩ અત્યુગ્રતપોનિરતવિશ્વાસનરાખ્યમુનિં પ્રતિ શુચિષ્મત્યાં ત્વત્પત્યાં ગૃહપતિનામ્ના પુત્રતામેએષ્યામીતિ શમ્ભોઃ પ્રતિજ્ઞા ।
૧૪ ગૃહપત્યવતારસમયે વિષ્ણવાદિદેવાનામાગમનમ્ । વિહિતોપનયનાદિસંસ્કારસ્ય તસ્ય નારદેનાયુલ્પાભિધાનમ્ ।
૧૫ અકાલમૃત્યુચ્છિદે ગૃહપતેસ્તપશ્ચરણમ્ । શક્ર રૂપેણ શમ્ભુના તત્પરીક્ષણં સ્વાત્મનિ તદ્દૃઢપ્રેમાવલોકનાત્સપરિતોષં તસ્મા અગ્નિપદવીપ્રદાનમ્ ।
૧૬ સમુદ્રમથનોદ્ભૂતસુધાસન્તૃપ્તદૃપ્તદેવમદાપહારાય શમ્ભોર્યક્ષેશ્વરાવતારવર્ણનમ્ ।
૧૭ શંભોઃ સશક્તિકમહાકાલાતારાદિદશાવતારવર્ણનમ્ ।
૧૮ દૈત્યોપદ્રુતદેવરક્ષાકામકશ્યપતપઃ પરિતુષ્ટશિવસ્ય સર્વતસ્સુરરક્ષાયૈ કપાલ્યાદ્યેકાદશરુદ્રાવતારધારણમ્ ।
૧૯ પુત્રકામસ્યાત્રેઃ સર્વશ્રેષ્ઠદેવતપશ્ચરણં બ્રહ્મવિષ્ણુશિવાત્મિકાયા દેવત્રય્યા વરં યાચસ્વેતિ તદન્તિકમાગમનમ્ । તદંશભ્યશ્ચન્દ્રદત્તાત્રેય દુર્વાસસામુદ્ભવો દુઃર્વાસસોઽમ્બરીષાદીનાન્ધર્મપરીક્ષાવર્ણનઞ્ચ ।
૨૦ મોહિનીરૂપમુગ્ધસ્ય હરસ્ય મનઃક્ષોભાદ્વીર્યચ્યુતિઃ । સપ્તર્ષિદ્વારા ગૌતમસુતાયામઞ્જન્યાં શ્રવણદ્વારા તસ્યાઽઽધાનમ્ તતશ્ચ યથાવસરં હનૂમજ્જનિઃ । હનુમતઃ સૂર્યાદધ્યયનં તન્નિદેશેન ચ તસ્ય સુગ્રીવોપકણ્ઠં ગમનં સીતાન્વેષણાદિ શ્રીરામકાર્યકરણાદિ ચ ।
૨૧ ભૈરવાય મનુજો ભવેતિ ગિરિજાયાઃ શાપદાનમ્ ।
૨૨ સમુદ્રસઞ્જાતદિવ્યનારીભિઃ પાતાલે વિષ્ણોર્વિહરણમ્ । ચિરાયૈવં વિષ્ણવાસક્તિમાલોક્ય મહેશસ્ય તદ્બોધનાય વૃષરૂપધારણઞ્ચ ।
૨૩ અતુલબલવૃષરૂપેણ શિવેન વિષ્ણુશમ્ભુયુદ્ધે વિષ્ણોઃ પરાજયે શિવાજ્ઞયા તસ્ય સ્વલોકગમનમ્ ।
૨૪ દધીચમુનિપત્ન્યાં શમ્ભોઃ પિપ્પલાદવતારવર્ણનમ્ ।
૨૫ પિપ્પલાદસ્યાનરણ્યસુતયા વિવાહસ્તત્પ્રસંગે પિપ્પલાદીનાં સ્મરણે શનિકૃતપીડાવિનાશ વર્ણનમ્ ।
૨૬ મહાનન્દાવેશ્યાભક્તિસમાકૃષ્ટચિત્તસ્ય શમ્ભોર્વેશ્યાનાથાહ્વાવતારવર્ણનમ્।
૨૭ દ્વિજેશાહ્વશિવાવતારપ્રસંગે ભદ્રાયુનૃપભક્તિપરીક્ષા તસ્મા આયુષોઽન્તે સ્વલોકપ્રાપ્તિવરદાનઞ્ચ ।
૨૮ સભાર્યાહુકભિલ્લસ્ય ભક્ત્યા તુષ્ટેન શિવેન યતિરૂપેણ પરીક્ષણમ્ । પરીક્ષિતાયા આહુકાયૈ જન્માંતરે ત્વં વિદર્ભરાજતનયા આહુકશ્ચ નલોઽહઞ્ચ ભવત્પ્રીતિકરો હંસો ભવિષ્યામીતિ વરદાનમ્ ।
૨૯ ઇક્ષ્વાકુવંશ્યનભગચરિત્રવર્ણનપ્રસંગે કૃષ્ણદર્શનશિવાવતારવર્ણનમ્ ।
૩૦ સ્વાવજ્ઞયા શક્રં જિંઘાંસો: શિવસ્ય પ્રણિપાતપુરસ્સરં ગુરોઃ પ્રાર્થના પ્રતીતાચ્ચ તસ્માત્તદ્દર્શનપૂર્વકમિષ્ટલાભઃ ઇન્દ્રઞ્જીવયતિ ગુરૂનિર્બન્ધેનેશ્વેરેણેન્દ્રજીવનં ગુરવે ચ જીવ ઇતિ સંજ્ઞા ચ પ્રદદે
૩૧ વિદર્ભેશ સત્યરથરાજ્ઞઃ સંગ્રામે શત્રુભિઃ પરાભવે જાતે અન્તર્વત્ન્યાઃ તત્પત્ન્યા ગૃહાન્નિર્ગતાયા માર્ગે સુતજનનોત્તરકાલે નિધનમ્ । જાતમાત્રસ્યાપત્યસ્ય રક્ષાર્થં ભિક્ષુરૂપશમ્ભુપ્રેરણયા કસ્યાશ્ચિદ્વિધવાબ્રાહ્મણ્યા આગમનમ્ તદ્બાલરક્ષા ચેત્યાદિપ્રસંગેન શિવસ્ય ભિક્ષુવર્યાવતારવર્ણનમ્ ।
૩૨ ક્ષીરાર્થ તપસ્યત ઉપમન્યોઃ શક્રરૂપિશંભુંકૃતપરીક્ષણં કૃતપરીક્ષાય તસ્મૈ દધિદુગ્ધાદિસમુદ્રદાનાદ્યનેકવરપ્રદાનપૂર્વકં સ્વગણપદવિતરણઞ્ચ
૩૩ શ્રીશિવવરપ્રાપ્તયે તપસ્યન્ત્યાઃ શિવાયા બ્રહ્મચારિરૂપેણ તસ્યા ભાવપરીક્ષણમ્ ।
૩૪ પાર્વતીપ્રાપ્તીચ્છયા હિમવદ્ગૃહે શંભોઃ સુનર્તકરૂપેણાગત્ય શતલીલાપ્રદર્શનપુરસ્સરં તસ્યા યાઞ્ચા।
૩૫ અજ્ઞાતકુલશીલાય શિવાય પાર્વતીપ્રદાનન્ન સાંપ્રતમિતિ મતિદાતું હિમવત્પાર્શ્વે દ્વિજરૂપિશિવગમનમ્ ।
૩૬ પુત્રાર્થમત્યુગ્રતપશ્ચરતો દ્રોણસ્ય પત્ન્યામશ્વત્થામારૂપેણ શમ્ભોરવતારવર્ણનં પાણ્ડવૈઃ સહ યુદ્ધવિવરણઞ્ચ ।
૩૭ દ્વૈતવનસ્થપાણ્ડવાનામન્તિકે તદનિષ્ઠાય દુર્યોધનેન દુર્વાસસઃ પ્રેષણં કૃષ્ણકૃપયા તદુદ્ધાર જાતે વ્યાસસ્ય તદન્તિકે ગમનં શૈવાસ્ત્રપ્રાપ્તયે ચન્દ્રકીલપર્વતઽર્જુનપ્રેષણમ્ ।
૩૮ વ્યાસેનાર્જુનવિરહકાતર પાણ્ડવાશ્વાસનમર્જુનતપસ્તેજજોઽસહનેનેન્દ્રકીલ રક્ષકાણામિન્દ્રસમીપે તદ્વૃત્તવર્ણનમિન્દ્રસ્યાર્જુનપરીક્ષાપૂર્વકં ભગવતઃ શિવસ્યારાધને તન્નિયોજનમ્ ।
૩૯ તપસ્યદર્જુનવધાય દુર્યોધનેન શૂકરરૂપિમૂકાખ્ય દૈત્યપ્રેષણં શ્રીવેનાર્જુનરક્ષાયૈ ધૃતભિલ્લપતિવેષેણાર્જુનબાણપાતસમકાલમેવ મૂકવધઃ કૃતઃ ।
૪૦ યુગપન્મુક્તશરયોર્હતશૂકરયોઃ શિવાર્જુનયોરહમેવ વિજયીરહમેવ વિજયીતિ વિવાદ:।
૪૧ ભિલ્લરાજરૂપિશિવસ્યાર્જુનેન યુદ્ધમર્જુનાય શિવ વરદાનન્તસ્ય શ્વ ગૃહે પ્રત્યાગમનં કૃષ્ણદર્શનઞ્ચ
૪૨ શ્રીશમ્ભોર્દ્વાદશજ્યોતિલિઙ્ગાવતારવર્ણનમ્ ।
ઇતિ તૃતીયા શતરુદ્રસંહિતા