શિવ પુરાણ · અધ્યાય 2.5.6

વ્યાસ ઉવાચ ॥
તસ્મિન્ દૈત્યાધિપે પૌરે સભ્રાતરિ વિમોહિતે ॥
સનત્કુમાર કિં વાસીત્તદાચક્ષ્વાખિલં વિભો

॥ સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
ત્રિપુરે ચ તથાભૂતે દૈત્યે ત્યક્તશિવાર્ચને ॥
સ્ત્રીધર્મે નિખિલે નષ્ટે દુરાચારે વ્યવસ્થિતે

કૃતાર્થ ઇવ લક્ષ્મીશો દેવૈસ્સાર્દ્ધમુમાપતિમ્ ॥
નિવેદિતું તચ્ચરિત્રં કૈલાસમગમદ્ધરિઃ

તસ્યોપકંઠં સ્થિત્વાઽસૌ દેવૈસ્સહ રમાપતિઃ ॥
તતો ભૂરિ સ ચ બ્રહ્મા પરમેણ સમાધિના

મનસા પ્રાપ્ય સર્વજ્ઞં બ્રહ્મણા સ હરિસ્તદા ॥
તુષ્ટાવ વાગ્ભિરિષ્ટ્વાભિશ્શંકરં પુરુષોત્તમઃ

॥ વિષ્ણુરુવાચ॥
મહેશ્વરાય દેવાય નમસ્તે પરમાત્મને ॥
નારાયણાય રુદ્રાય બ્રહ્મણે બ્રહ્મરૂપિણે

એવં કૃત્વા મહાદેવં દંડવત્પ્રણિપત્ય હ ॥
જજાપ રુદ્રમંત્રં ચ દક્ષિણામૂર્તિસંભવમ્

જલે સ્થિત્વા સાર્દ્ધકોટિપ્રમિતં તન્મનાઃ પ્રભુઃ॥
સંસ્મરન્ મનસા શંભું સ્વપ્રભું પરમેશ્વરમ્

તાવદ્દેવાસ્તદા સર્વે તન્મનસ્કા મહેશ્વરમ્

દેવા ઊચુઃ ॥
નમસ્સર્વાત્મને તુભ્યં શંકરાયાર્તિહારિણે ॥
રુદ્રાય નીલકંઠાય ચિદ્રૂપાય પ્રચેતસે

ગતિર્નસ્સર્વદા ત્વં હિ સર્વાપદ્વિનિવારકઃ ॥
ત્વમેવ સર્વદાત્માભિર્વંદ્યો દેવારિસૂદન

ત્વમાદિસ્ત્વમનાદિશ્ચ સ્વાનંદશ્ચાક્ષયઃ પ્રભુઃ ॥
પ્રકૃતેઃ પુરુષસ્યાપિ સાક્ષાત્સ્રષ્ટા જગત્પ્રભુઃ

ત્વમેવ જગતાં કર્તા ભર્તા હર્તા ત્વમેવ હિ॥
બ્રહ્મા વિષ્ણુર્હરો ભૂત્વા રજસ્સત્ત્વતમોગુણૈઃ

તારકોસિ જગત્યસ્મિન્સર્વેષામધિપોઽવ્યયઃ॥
વરદો વાઙ્મયો વાચ્યો વાચ્યવાચકવર્જિતઃ

યાચ્યો મુક્ત્યર્થમીશાનો યોગિભિર્યોગવિત્તમૈઃ॥
હૃત્પુંડરીકવિવરે યોગિનાં ત્વં હિ સંસ્થિતઃ

વદંતિ વેદાસ્ત્વાં સંતઃ પરબ્રહ્મસ્વરૂપિણમ્ ॥
ભવંતં તત્ત્વમિત્યદ્ય તેજોરાશિં પરાત્પરમ્

પરમાત્માનમિત્યાહુરરસ્મિન્ જગતિ યદ્વિભો॥
ત્વમેવ શર્વ સર્વાત્મન્ ત્રિલોકાધિપતે ભવ

દૃષ્ટં શ્રુતં સ્તુતં સર્વં જ્ઞાયમાનં જગદ્ગુરો॥
અણોરલ્પતરં પ્રાહુર્મહતોપિ મહત્તરમ્

સર્વતઃ પાણિપાદાંતં સર્વતોક્ષિશિરોમુખમ્ ॥
સર્વતશ્શ્રવણઘ્રાણં ત્વાં નમામિ ચ સર્વતઃ ।૧૯॥
સર્વજ્ઞં સર્વતો વ્યાપિન્ સર્વેશ્વરમનાવૃતમ્॥
વિશ્વરૂપં વિરૂપાક્ષં ત્વાં નમામિ ચ સર્વતઃ

સર્વેશ્વરં ભવાધ્યક્ષં સત્યં શિવમનુત્તમમ્॥
કોટિ ભાસ્કરસંકાશં ત્વાં નમામિ ચ સર્વતઃ

વિશ્વદેવમનાદ્યંતં ષટ્ત્રિંશત્કમનીશ્વરમ્॥
પ્રવર્તકં ચ સર્વેષાં ત્વાં નમામિ ચ સર્વતઃ

પ્રવર્તકં ચ પ્રકૃતેસ્સર્વસ્ય પ્રપિતામહમ્ ॥
સર્વવિગ્રહમીશં હિ ત્વાં નમામિ ચ સર્વતઃ

એવં વદંતિ વરદં સર્વાવાસં સ્વયમ્ભુવમ્ ॥
શ્રુતયઃ શ્રુતિસારજ્ઞં શ્રુતિસારવિદશ્ચ યે

અદૃશ્યમસ્માભિરનેકભૂતં ત્વયા કૃતં યદ્ભવતાથ લોકે ॥
ત્વામેવ દેવાસુરભૂસુરાશ્ચ અન્યે ચ વૈ સ્થાવરજંગમાશ્ચ

પાહ્યનન્યગતીઞ્શંભો સુરાન્નો દેવવલ્લભ ॥
નષ્ટપ્રાયાંસ્ત્રિપુરતો વિનિહત્યાસુરાન્ક્ષણાત્

માયયા મોહિતાસ્તેઽદ્ય ભવતઃ પરમેશ્વર ॥
વિષ્ણુના પ્રોક્તયુક્ત્યા ત ઉજ્ઝિતા ધર્મતઃ પ્રભો

સંત્યક્તસર્વધર્માંશ્ચ બોદ્ધાગમસમાશ્રિતાઃ ॥
અસ્મદ્ભાગ્યવશાજ્જાતા દૈત્યાસ્તે ભક્તવત્સલ

સદા ત્વં કાર્યકર્ત્તાહિ દેવાનાં શરણપ્રદ ॥
વયં તે શરણાપન્ના યથેચ્છસિ તથા કુરુ

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
ઇતિ સ્તુત્વા મહેશાનં દેવાસ્તુ પુરતઃ સ્થિતાઃ ॥
કૃતાંજલિપુટા દીના આસન્ સંનતમૂર્તયઃ ॥

સ્તુતશ્ચૈવં સુરેન્દ્રાદ્યૈર્વિષ્ણોર્જાપ્યેન ચેશ્વરઃ ॥
અગચ્છત્તત્ર સર્વેશો વૃષમારુહ્ય હર્ષિતઃ

વિષ્ણુમાલિંગ્ય નંદિશાદવરુહ્ય પ્રસન્નધીઃ ॥
દદર્શ સુદૃશા તત્ર નન્દીદત્તકરોઽખિલાન્

અથ દેવાન્ સમાલોક્ય કૃપાદૃષ્ટ્યા હરિં હરઃ ॥
પ્રાહ ગંભીરયા વાચા પ્રસન્નઃ પાર્વતીપતિઃ

શિવ ઉવાચ ॥ ॥
જ્ઞાતં મયેદમધુના દેવકાર્યં સુરેશ્વર ॥
વિષ્ણોર્માયાબલં ચૈવ નારદસ્ય ચ ધીમતઃ

॥
તેષામધર્મનિષ્ઠાનાં દૈત્યાનાં દેવસત્તમ ॥
પુરત્રયવિનાશં ચ કરિષ્યેઽહં ન સંશયઃ

પરન્તુ તે મહાદૈત્યા મદ્ભક્તા દૃઢમાનસાઃ ॥
અથ વધ્યા મયૈવ સ્યુર્વ્યાજત્યક્તવૃષોત્તમાઃ

વિષ્ણુર્હન્યાત્પરો વાથ યત્ત્યાજિતવૃષાઃ કૃતાઃ ॥
દૈત્યા મદ્ભક્તિરહિતાસ્સર્વે ત્રિપુરવાસિનઃ

ઇતિ શંભોસ્તુ વચનં શ્રુત્વા સર્વે દિવૌકસઃ ॥
વિમનસ્કા બભૂવુસ્તે હરિશ્ચાપિ મુનીશ્વર

દેવાન્ વિષ્ણુમુદાસીનાન્ દૃષ્ટ્વા ચ ભવકૃદ્વિધિઃ ॥
કૃતાંજલિપુરશ્શંભું બ્રહ્મા વચનમબ્રવીત્

બ્રહ્મોવાચ ॥
ન કિંચિદ્વિદ્યતે પાપં યસ્માત્ત્વં યોગવિત્તમઃ ॥
પરમેશઃ પરબ્રહ્મ સદા દેવર્ષિરક્ષકઃ

તવૈવ શાસનાત્તે વૈ મોહિતાઃ પ્રેરકો ભવાન્ ॥
ત્યક્તસ્વધર્મત્વત્પૂજાઃ પરવધ્યાસ્તથાપિ ન

અતસ્ત્વયા મહાદેવ સુરર્ષિપ્રાણરક્ષક ॥
સાધૂનાં રક્ષણાર્થાય હંતવ્યા મ્લેચ્છજાતયઃ

રાજ્ઞસ્તસ્ય ન તત્પાપં વિદ્યતે ધર્મતસ્તવ ॥
તસ્માદ્રક્ષેદ્દ્વિજાન્ સાધૂન્કંટકાદ્વૈ વિશોધયેત્

એવમિચ્છેદિહાન્યત્ર રાજા ચેદ્રાજ્યમાત્મનઃ ॥
પ્રભુત્વં સર્વલોકાનાં તસ્માદ્રક્ષસ્વ મા ચિરમ્

મુનીન્દ્રેશાસ્તથા યજ્ઞા વેદાશ્શાસ્ત્રાદયોખિલાઃ॥
પ્રજાસ્તે દેવદેવેશ હ્યયં વિષ્ણુરપિ ધ્રુવમ્

દેવતા સાર્વભૌમસ્ત્વં સમ્રાટ્સર્વેશ્વરઃ પ્રભો ॥
પરિવારસ્તવૈવૈષ હર્યાદિ સકલં જગત્

યુવરાજો હરિસ્તેજ બ્રહ્માહં તે પુરોહિતઃ ॥
રાજકાર્યકરઃ શક્રસ્ત્વદાજ્ઞાપરિ પાલકઃ

દેવા અન્યેપિ સર્વેશ તવ શાસનયન્ત્રિતાઃ ॥
સ્વસ્વકાર્યકરા નિત્યં સત્યં સત્યં ન સંશયઃ

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
એતચ્છ્રુત્વા વચસ્તસ્ય બ્રહ્મણઃ પરમેશ્વરઃ ॥
પ્રત્યુવાચ પ્રસન્નાત્મા શંકરસ્સુરપો વિધિમ્

શિવ ઉવાચ ॥
હે બ્રહ્મન્ યદ્યહં દેવરાજસ્સમ્રાટ્ પ્રકીર્ત્તિતઃ ॥
તત્પ્રકારો ન મે કશ્ચિદ્ગૃહ્ણીયાં યમિહ પ્રભુઃ

રથો નાસ્તિ મહાદિવ્યસ્તાદૃક્ સારથિના સહ ॥
ધનુર્બાણાદિકં ચાપિ સંગ્રામે જયકારકમ્

યમાસ્થાય ધનુર્બાણાન્ ગૃહીત્વા યોજ્ય વ મનઃ ॥
નિહનિષ્યામ્યહં દૈત્યાન્ પ્રબલાનપિ સંગરે

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
અદ્ય સબ્રહ્મકા દેવાસ્સેન્દ્રોપેન્દ્રાઃ પ્રહર્ષિતાઃ ॥
શ્રુત્વા પ્રભોસ્તદા વાક્યં નત્વા પ્રોચુર્મહેશ્વરમ્

દેવા ઊચુઃ ॥ વયં ભવામ દેવેશ તત્પ્રકારા મહેશ્વર ॥
રથાદિકા તવ સ્વા મિન્સંનદ્ધાસ્સંગરાય હિ

ઇત્યુક્ત્વા સંહતાસ્સર્વે શિવેચ્છામધિગમ્ય હ ॥
પૃથગૂચુઃ પ્રસન્નાસ્તે કૃતાઞ્જલિપુટાસ્સુરાઃ

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે દ્વિતીયાયાં રુદ્રસંહિતાયાં પઞ્ચમે યુદ્ધખણ્ડે શિવસ્તુતિવર્ણનં નામ ષષ્ઠોઽધ્યાયઃ