શિવ પુરાણ · અધ્યાય 2.5

અથ દ્વિતીયાયા રુદ્રસંહિતાયાઃ પઞ્ચમો યુદ્ધખણ્ડઃ

૧ ત્રિપુરાત્મજતારકવિદ્યુન્માલિકમલાક્ષતપ:પ્રીત બ્રહ્મણા વરં યાચધ્વમિત્યુક્તે તૈઃ સર્વામરપ્રધાનત્વમયાચિ । નાયં વરઃ સમુચિતોઽન્યં પ્રાર્થયતેતિ તેનોક્તે હૈમવજ્રાય સરાજતાનિ પુરત્રયાણિ નો દેહીત્યુક્ત બ્રહ્મણા તન્નિર્માણાય વિશ્વકર્મણે નિદેશઃ ।
૨ તારકાદ્યર્દિતદેવાનાં તદ્વધાય શિવસ્તુતિઃ ।
૩ શિવોપદેશાદ્દેવાનાં વિષ્ણુપ્રાર્થનં તેન યજ્ઞેભ્યસ્તેભ્યો ભૂતસૃષ્ટિસ્તતશ્ચ શિવાર્ચકત્રિપુરસ્ય નાશોઽશક્યઃ । પ્રયત્નતસ્તેષાં શિવપૂજાવિઘ્નસમ્પાદનવિચાર:। ।
૪ ત્રિપુરમોહનાર્થં વિષ્ણુના જિનસ્યોત્પાદનન્તદ્વારાર્હત્યા દીક્ષયા ત્રિપુરસ્યર્હદ્ધર્માનુગીકરણમ્ ।
૫ જિનધર્મકથનપ્રસઙ્ગેન દેવાનાં ગ્રામ્યધર્માદ્યનિયમવર્ણનમ્ ।
૬ વિષ્ણુબ્રહ્મપ્રભૃતિસુરૈસ્ત્યક્તશિવધર્મઃ તારકાસુરસ્ય ઇતિ શિવાય સસ્તુતિનિવેદનમ્ ।
૭।૮ ત્રિપુરઘાતાય શિવાજ્ઞયા વિશ્વકર્મણા સર્વદેવમયરથનિર્માણમ્ ।
૯ શ્રીશિવસ્ય યુદ્ધયાત્રાવર્ણનમ્ ।
૧૦ ત્રિપુરદાહવર્ણનમ્ ।
૧૧ ત્રિપુરાસુરે દગ્ધે શિવસ્ય રૌદ્રીં મૂર્તિ વિલોક્ય વિષ્ણ્વાદિદેવૈઃ શમ્ભુસ્તુતઃ ।
૧૨ ત્રિપુરદાહાવશિષ્ટમયસ્ય શમ્ભુશરણગમનં, તસ્મૈ શમ્ભુના વિતલલોકવાસદાનપૂર્વકં સ્વભક્તિર્દત્તા જૈનાચાર્ય્યેભ્યઃ કલૌ ત્વન્મતં પ્રસરિષ્યતીતિ નિદેશપૂર્વકં વિષ્ણ્વાદિદેવવિસર્જનમ્ ।
૧૩ તપસ્વિરૂપેણ ગચ્છતિ શિવે શક્રેણ તદવમાનાચ્છમ્ભુના તદ્ભસ્મીકરણં બૃહસ્પતિપ્રાર્થનયા પુનરુજ્જીવનમ્ ।
૧૪ રુદ્રનેત્રોત્થવહ્નિના સમુદ્રાજ્જલન્ધરોત્પત્તિઃ, કાલનેમિદુહિત્રા વૃન્દયા તત્પરિણયનમ્ ।
૧૫ સ્વસદસિ છિન્નશિરસં રાહુમવલોક્ય સુધામન્થનસામયિકદેવવૈરં સ્મૃત્વા જલંધરસ્ય શક્રેણ યુદ્ધં દેવાનાં તત્કર્તૃકપરાજયશ્ચ।
૧૬ સ્વર્ગં વિહાય વિદ્રુતેષુ સુરેષુ જલન્ધરેણ તદનુસરણં દેવસહાયાર્થં વિષ્ણોઃ સંગ્રામકરણઞ્ચ।
૧૭ વિષ્ણુજલન્ધરયુઢે જલન્ધરપરાક્રમતુષ્ટવિષ્ણોર્વરદાનેન તન્નગર સલક્ષ્મીકહરેર્નિવાસઃ ।
૧૮શક્રાદિદેવૈસ્સંપ્રેષિતો નારદો જલન્ધરમાગત્ય પાર્વતીરૂપલાવણ્યલક્ષ્મીં પ્રશશંસ તસ્યાં જાતાનુરાગઃ સ દૈત્યો મારશરાહતો બભૂવ ।
૧૯ શિવસન્નિધૌ પાર્વતીં મહ્યં દેહીતિ દૂતપ્રેષણન્તદાકર્ણ્ય રુષાભીમસ્ય પુરુષસ્યોત્પત્તિઃ શમ્ભુદેહાત્ ।
૨૦-૨૧ શિવગણજલન્ધરસૈન્યયુદ્ધવર્ણનમ્ ।
૨૨ શ્રીશિવજલન્ધરયોર્યુદ્ધે નાનામાયાઃ સંવિધાય તત્ર પ્રવૃત્તે હરે પાર્વતીરિરંસયા જલન્ધરસ્ય શિવરૂપેણ પાર્વત્યન્તિકં ગમનમ્ । તન્માયામાલોક્ય ભવાન્યા વિષ્ણોઃ સ્મરણં દુષ્ટજલન્ધરદૈત્યસ્ય પત્ન્યા વૃન્દાયાઃ સતીત્વમપાકુર્વિત્યામન્ત્રણમ્ ।
૨૩ વિષ્ણુના જલન્ધરપત્ન્યા દુઃસ્વપ્નાન્દર્શયિત્વા ભયોત્પાદનં સ્વયં માયાજલન્ધરવપુષા તયા સહ વિહરણમ્। વિદિતવિષ્ણુચ્છલાયા વૃન્દાયા જન્માન્તરે તવ પત્નીહરણં ભવત્વિતિ વિષ્ણુશાપદાનપૂર્વકં ચિતાપ્રવેશઃ ।
૨૪ શ્રીશિવદ્વારા જલન્ધરવધ: ।
૨૫ તત્તદ્ભક્તભુક્તિમુક્ત્યાદિપ્રદાનાત્મક શમ્ભુયશઃ સ્તવનમ્ ।
૨૬ વૃન્દાચિતાભૂમૌ સમાધિસ્થસ્ય હરે: પ્રવૃત્તિં સૂચયિતું શમ્ભવે દેવાનાં નિવેદનં યૂયં સર્વે પાર્વતીસવિધં ગત્વા સ્વપ્રાર્થિતં પ્રાપ્સ્વયેતિ શમ્ભુવચસા દેવાનાં શિવાસ્તુતિપૂર્વકં તત્પ્રાર્થનમ્। તયા ચ વૃન્દાચિતાભૂમૌ વપનાર્થ બીજદાનન્તતશ્ચ તેભ્યો ધાત્રીમાલતીતુલસીનામુત્પત્તિસ્તાઃ પ્રાપ્ય વિષ્ણુમોહાપગમઃ ।
૨૭ દમ્ભાસુરસ્ય પુત્રાર્થં તપશ્ચરણમ્ । તત્તપસ્તુષ્ટવિષ્ણુપ્રસાદાત્તસ્ય શંખચૂડાહ્વપુત્રોત્પત્તિઃ ।
૨૮ શંખચૂડસ્ય તપશ્ચરણં બ્રહ્મનિદેશાત્તુલસ્યા સહ વિવાહશ્ચ ।
૨૯ શંખચૂડવધોપક્રમે તદ્રાજ્યકરણવર્ણનપૂર્વકં યત્પૂર્વભવવૃત્તાભિધાનમ્ ।
૩૦ ત્વદૃતે દૃપ્તશંખચૂડસ્ય વધોઽસંભાવ્ય ઇતિ હરિબ્રહ્મપ્રમુખદેવૈઃ શિવસ્તુતિકરણમ્ ।
૩૧ શંખચૂડવધાર્થં યાચમાનેભ્યો દેવેભ્યઃ શિવોપદેহা: ।
૩૨ દેવેભ્યો રાજ્યં દેહિ નો ચેદ્યુદ્ધયસ્વેતિ શંખચૂડ સવિધં શિવેન પુષ્પદન્તદૂતપ્રેષણમ્ ।
૩૩ વીરભદ્રનન્દિકાલ્યષ્ટભૈરવાદ્યનેક શિવગણાનાં તત્સૈન્યસંખ્યાભિદાનપુરસ્સરં યુદ્ધયાત્રા વર્ણનમ્ ।
૩૪ ભાર્યાં તુલસીં સમાશ્વાસ્ય પુત્રે રાજ્યં સમર્પ્ય શંખચૂડસ્ય યુદ્ધયાત્રોપક્રમઃ ।
૩૫ મરીચિપુત્રકશ્યપાદ્દાનવોત્પતિઃ, પૂર્વદેવાસ્ત ઇત્યાદિકુલીનતાં પ્રકટનપુરસ્સરં જાતિભિર્યુદ્ધમનર્થહેતુરિત્યાદિશિવોપદેશો દૂતં પ્રતિ। દેવાઃ સદૈવ સ્વકાર્યસાધકાસ્તૈર્યોદ્ધવ્યમેવેતિ શંખચૂડાશયકથનપૂર્વકં દૂતવચનમ્ ।
૩૬ દેવદાનવાનાં રોમહર્ષણયુદ્ધવર્ણનમ્ ।
૩૭ શંખચૂડેન કાર્તિકેયાદિમહાવીરાણાં નિરુપમ યુદ્ધવર્ણનમ્ ।
૩૮ બ્રહ્મપાશુપતાસ્ત્રપ્રયોગપૂર્વકં શ્રીકાલિચન્દ્રચૂડયોર્યુદ્ધવર્ણનમ્ ।
૩૯ અશારીરિણ્યા વાચા શ્રીશડ્કરાદૃતેઽસમ્ભાવી શંખચૂડવધ ઇત્યુક્તે શિવશંખચૂડયોરત્યુત્કટયુદ્ધવર્ણનમ્ । કાલીભૈરવનન્દ્યાદિદ્વારા શંખ
ચૂડસૈનિકાનામસંખ્યાનાં વધ: ।
૪૦ શ્રીશિવશંખચૂડયોસ્તુમુલે યુદ્ધે ધૃતનારાયણકવચસ્ય શંખચૂડસ્ય વધો નારાયણપ્રાર્થનાં વિના દુર્ઘટ ઇત્યાકાશવાણ્યાભિહિતે શિવેન નારાયણપ્રાર્થનં નારાયણસ્ય વૃદ્ધબ્રાહ્મણરૂપેણ શંખચૂડાદ્વર્મયાઞ્ચા, શિવદ્વારા શંખચૂડવધશ્ચ ।
૪૧ ત્વં શિલા ભવેતિ વિષ્ણવે તુલસીશાપઃ, તસ્યાશ્ચ ગણ્ડકીનદીરૂપતા, તયોશ્ચિરકાલિકા: સંગમ: ।
૪૨ શ્રીપાર્વતીપ્રસ્વેદતોઽન્ધકસ્ય જન્મ, પુત્રાર્થં તપસ્યતે હિરણ્યાક્ષાય શિવદ્વારા તસ્ય દાનમ્ । હિરણ્યાક્ષે ભૂમિમપહૃત્ય પાતાલ ગતે વરાહરૂપિવિષ્ણુના તદ્વધપુરસ્સરં ભૂમ્યાનયમ્।
૪૩ હિરણ્યાક્ષે નિહતે સકોપં હિરણ્યકશિપોર્ઘોરતપશ્ચરણં, તત્તપોભીતદેવાનાં ક્ષીરસાગરશાયિવિષ્ણુશરણગમનં, તેન ચ તં દુષ્ટદૈત્યં હનિષ્યામીત્યભયદાનં, કાલાન્તરે નૃસિંહરૂપેણિતદ્વધઃ ।
૪૪ પ્રાપ્તસ્વપિતૃરાજ્યસ્યાન્ધકસ્ય ત્રિલોકીવિદ્રાવણપાર્વતીલાવણ્યશ્રવણસઞ્જાતતૃષ્ણસ્ય યોગીરૂપધારિશિવસમીપે પાર્વતીયાઞ્ચર્થં દૂતપ્રેષણમ્ । શમ્ભોશ્ચ તદ્વિપરીતોત્તરદાનેનાન્ધકસ્ય યુદ્ધોદ્યોગઃ ।
૪૫-૪૬ અન્ધકાસુરશિવસૈન્ય ઘોરયુદ્ધવર્ણનં વીરભદ્રાદીનાં યુદ્ધપરાજયઃ શિવસ્યાધિકબલસમ્પાદનાર્થન્તપશ્ચરણમ્ ।
૪૭ અન્ધકપ્રાર્થનયા યુદ્ધહતવીરાણાં શુક્રેણ સઞ્જીવિન્યોજ્જીવનમ્ ।
૪૮ પિનાકિનિદેશાન્નંદિના દૈત્યગુરોગ્રહણં શિવદ્વારા તન્નિગીર્ણનમન્ધકવધસમયે કોલાહલેન શિવશુક્રદ્વારા શુક્રનિસ્સરણં તસ્મૈ શિવાનુગ્રહશ્ચ ।
૪૯ શિવશૂલાગ્રપ્રોતાન્ધકસ્ય ત્રિસહસ્રવર્ષપર્યંતં તપશ્ચરણં તત્કર્મણા પ્રીતેન શિવેન તત્સૈન્યજીવિતપ્રદાનપૂર્વકન્તસ્મૈ ગાણપત્યપ્રદાનમ્ ।
૫૦ તપસ્તુષ્ટશિવાચ્છુક્રસ્ય સઞ્જીવનીવિદ્યાલાભ: ।
૫૧ ઊષાચરિતવર્ણનં શિવશિવાવિહારવર્ણનશ્ચ ।
૫૨ બાણાસુરસ્ય ગર્વ્વોક્ત્યાચિરાત્વદ્ જકણ્ડૂનિવૃત્તિર્ભવિત્રીતિ શિવોક્તિઃ, તતઃ શ્રીગૌરીપ્રેષિતસખ્યાનીતાઽનિરુદ્ધેન સહોષારતિશ્ચિત્રલેખાસાહાય્યેનાનિરુદ્ધસ્ય પુનસ્તદન્તઃપુરે ઊષા વિહારઃ ।
૫૩ કન્યાન્તઃપુરદૂષકસ્યાનિરુદ્ધસ્ય નિગ્રહાર્થં સસૈન્યબાણાસુરસ્ય ઘોરયુદ્ધવર્ણનમ્ તસ્યામાનુષ કર્મ્મ વિલોક્ય તદ્વધાય સ્વમન્ત્રિણે નિર્દેશો નભોવાણ્યા તન્નિવારણં નાગપાશૈસ્તદ્બન્ધનમનિરુદ્ધસ્તવેન કાલ્યા નાગપાશચ્છેદોઽનિરુદ્ધસ્ય ચોષયા સુખેન વિહાર:
૫૪-૫૫ અનિરુદ્ધેઽદર્શનં યાતે તન્માત્રાદીનાં ચિxતા નારદાનુગ્રહાદવગતવૃત્તસ્ય શ્રીકૃષ્ણસ્ય તદાનયનાય પાતાલગમનન્તત્ર બાણેનાતિભયઙકરયુદ્ધં, શમ્ભુનાથસ્ય તસ્ય પરાજયેઽમોઘવીર્યત્વં શિવાનુગ્રહાત્પુનસ્તસ્ય ભુજરાજિકૃન્તનપૂર્વકં પરાજયકરણમ્ । ઊષાનિરુદ્ધયોર્વિવાહો દ્વારકાગમનઞ્ચ ।
૫૬ રણે સ્વમાનભંગસંજાતિનિર્વેદસ્ય બાણાસુરસ્ય શમ્ભુપ્રેષિતનંદિના સાન્ત્વનં બાણસ્યેશપ્રીતયે નૃત્યકરણન્તતો હૃષ્ટશિવેન તસ્મૈ ગાણપત્યપ્રદાનમ્ ।
૫૭ મહિષાસુરપુત્રગજાસુરસ્ય મહેશ્વરદ્વારા વધસ્તદાખ્યયા કૃત્તિવાસેશ્વરલિંગસ્થાપનં તત્કૃત્તિવસન ધારણશ્ચ ।

૫૮ દુન્દુભિનિર્હ્રાદદૈત્યવધાય ધૃત્વ્યાઘ્રરૂપિણઃ સ્મરહરસ્ય મુનિપ્રાર્થનયા વ્યાઘ્રેશાખ્યલિંગ તત્રે વાવસ્થાનમ્ ।
૫૯ ગૌરીદ્વારા વદલોત્પલદૈત્યવધવર્ણનમ્ ।
ઇતિ દ્વિતીયા રુદ્રસંહિતાયા: પઞ્ચમો યુદ્ધખણ્ડ

ઇતિ દ્વિતીયા રુદ્રસંહિતા