શિવ પુરાણ · અધ્યાય 2.3.33

॥ ઋષય ઊચુઃ ॥
જગત્પિતા શિવઃ પ્રોક્તો જગન્માતા શિવા મતા ॥
તસ્માદ્દેયા ત્વયા કન્યા શંકરાય મહાત્મને

એવં કૃત્વા હિમગિરે સાર્થકં તે ભવેજ્જનુઃ ॥
જગદ્ગુરોર્ગુરુસ્ત્વં હિ ભવિષ્યસિ ન સંશયઃ

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
એવં વચનમાકર્ણ્ય સપ્તર્ષીણાં મુનીશ્વર ॥
પ્રણમ્ય તાન્કરૌ બદ્ધ્વા ગિરિરાજોઽબ્રવીદિદમ્

હિમાલય ઉવાચ ॥
સપ્તર્ષયો મહાભાગા ભવદ્ભિર્યદુદીરિતમ્॥
તત્પ્રમાણીકૃતં મે હિ પુરૈવ ગિરિશેચ્છયા

ઇદાનીમેક આગત્ય વિપ્રો વૈષ્ણવધર્મવાન્॥
શિવમુદ્દિશ્ય સુપ્રીત્યા વિપરીતં વચોઽબ્રવીત્ ।

તદારભ્ય શિવામાતા જ્ઞાનભ્રષ્ટા બભૂવ હ ॥
સુતાવિવાહં રુદ્રેણ યોગિના તેન નેચ્છતિ

કોપાગારમગાત્સા હિ સુતપ્તા મલિનામ્બરા ॥
કૃત્વા મહાહઠં વિપ્રા બોધ્યમાનાપિઽનાબુધત્

અહં ચ જ્ઞાનવિભ્રષ્ટો જાતોહં સત્યમીર્ય્યતે ॥
દાતું સુતાં મહેશાય નેચ્છામિ ભિક્ષુરૂપિણે ॥
બ્રહ્મોવાચ॥ઇત્યુક્ત્વા શૈલરાજસ્તુ શિવમાયાવિમોહિતઃ ॥
તૂષ્ણીં બભૂવ તત્રસ્થો મુનીનાં મધ્યતો મુને

સર્વે સપ્તર્ષયસ્તે હિ શિવમાયાં પ્રશસ્ય વૈ ॥
પ્રેષયામાસુરથ તાં મેનકાં પ્રત્યરુન્ધતીમ્ ॥2.3.33.૧ ૦॥
અથ પત્યુસ્સમાદાય નિદેશં જ્ઞાનદા હિ સા॥
જગામારુન્ધતી તૂર્ણં યત્ર મેના ચ પાર્વતી

ગત્વા દદર્શ મેનાં તાં શયાનાં શોકમૂર્ચ્છિતામ્॥
ઉવાચ મધુરં સાધ્વી સાવધાના હિતં વચઃ

અરુન્ધત્યુવાચ ॥
ઉત્તિષ્ઠ મેનકે સાધ્વિ ત્વદ્ગૃહેઽહમરુન્ધતી ॥
આગતા મુનયશ્ચાપિ સપ્તાયાતાઃ કૃપાલવઃ

બ્રહ્મોવાચ ॥
અરુન્ધતીસ્વરં શ્રુત્વા શીઘ્રમુત્થાય મેનકા ॥
ઉવાચ શિરસા નત્વા તાં પદ્મામિવ તેજસા

મેનોવાચ ॥
અહોદ્ય કિમિદં પુણ્યમસ્માકં પુણ્યજન્મનામ્ ॥
વધૂર્જગદ્વિધેઃ પત્ની વસિષ્ઠસ્યાગતેહ વૈ

કિમર્થમાગતા દેવિ તન્મે બ્રૂહિ વિશેષતઃ ॥
અહં દાસીસમા તે હિ સસુતા કરુણાં કુરુ

બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇત્યુક્ત્વા મેનકાં સાધ્વી બોધયિત્વા ચ તાં બહુ ॥
તથાગતા ચ સુપ્રીત્યા સાસ્તે યત્રર્ષયોઽપિ તે

અથ શૈલેશ્વરં તે ચ બોધયામાસુરાદરાત્॥
સ્મૃત્વા શિવપદદ્વન્દ્વં સર્વે વાક્યવિશારદાઃ

ઋષય ઊચુઃ ॥
શૈલેન્દ્ર શ્રૂયતાં વાક્યમસ્માકં શુભકારણમ્ ॥
શિવાય પાર્વતીં દેહિ સંહર્ત્તુઃ શ્વશુરો ભવ

અયાચિતારં સર્વેશં પ્રાર્થયામાસ યત્નતઃ ॥
તારકસ્ય વિનાશાય બ્રહ્માસમ્બંધકર્મ્મણિ

નોત્સુકો દારસંયોગે શંકરો યોગિનાં વરઃ ॥
વિધેઃ પ્રાર્થનયા દેવસ્તવ કન્યાં ગ્રહીષ્યતિ

દુહિતુસ્તે તપસ્તપ્તં પ્રતિજ્ઞાનં ચકાર સા॥
હેતુદ્વયેન યોગીન્દ્રો વિવાહં ચ કરિષ્યતિ

બ્રહ્મોવાચ ॥
ઋષીણાં વચનં શ્રુત્વા પ્રહસ્ય સ હિમાલયઃ ॥
ઉવાચ કિઞ્ચિદ્ભીતસ્તુ પરં વિનયપૂર્વકમ્

હિમાલય ઉવાચ ॥
શિવસ્ય રાજસામગ્રીં ન હિ પશ્યામિ કાઞ્ચન॥
કઞ્ચિદાશ્રયમૈશ્વર્યં કં વા સ્વજનબાન્ધવમ્

નેચ્છામ્યતિ વિનિર્લિપ્તયોગિને સ્વાં સુતામહમ્ ॥
યૂયં વેદવિધાતુશ્ચ પુત્રા વદત નિશ્ચિતમ્

વરાયાનનુરૂપાય પિતા કન્યાં દદાતિ ચેત્ ॥
કામાન્મોહાદ્ભયાલ્લોભાત્સ નષ્ટો નરકં યજેત્

ન હિ દાસ્યામ્યહં કન્યામિચ્છયા શૂલપાણયે ॥
યદ્વિધાનં ભવેદ્યોગ્યમૃષયસ્ત દ્વિધીયતામ્

બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇત્યાકર્ણ્ય વચસ્તસ્ય હિમાગસ્ય મુનીશ્વર ॥
પ્રત્યુવાચ વસિષ્ઠસ્તં તેષાં વાક્યવિશારદ

વસિષ્ઠ ઉવાચ ॥
શૃણુ શૈલેશ મદ્વાક્યં સર્વથા તે હિતાવહમ્ ॥
ધર્માવિરુદ્ધં સત્યશ્ચ પરત્રેહ મુદાવહમ્

વચનં ત્રિવિધં શૈલ લૌકિકે વૈદિકેઽપિ ચ ॥
સર્વં જાનાતિ શાસ્ત્રજ્ઞો નિર્મલજ્ઞાનચક્ષુષા

અસત્યમહિતં પશ્ચાત્સાંપ્રતં શ્રુતિસુન્દરમ્ ॥
સુબુદ્ધિર્વક્તિ શત્રુર્હિ હિતં નૈવ કદાચન

આદાવપ્રીતિજનકં પરિણામે સુખાવહમ્ ॥
દયાલુર્ધમશીલો હિ બોધયત્યેવ બાંધવઃ

શ્રુતિમાત્રાત્સુધાતુલ્યં સર્વકાલસુખાવહમ્ ॥
સત્યસારં હિતકરં વચનં શ્રેષ્ઠમીપ્સિતમ્

એવઞ્ચ ત્રિવિધં શૈલ નીતિશાસ્ત્રોદિતં વચઃ ॥
કથ્યતાં ત્રિષુ મધ્યે કિં બ્રુવે વાક્યં ત્વદીપ્સિતમ્

બ્રાહ્મસમ્પદ્વિહીનશ્ચ શંકરસ્ત્રિદશેશ્વરઃ
તત્ત્વજ્ઞાનસમુદ્રેષુ સન્નિમગ્નૈકમાનસઃ

જ્ઞાનાનન્દસ્યેશ્વરસ્ય બ્રાહ્મવસ્તુષુ કા સ્પૃહા ॥
ગૃહી દદાતિ સ્વસુતાં રાજ્યસમ્પત્તિશાલિને

કન્યકાં દુઃખિને દત્ત્વા કન્યાઘાતી ભવેત્પિતા ॥
કો વેદ શંકરો દુઃખી કુબેરો યસ્ય કિંકરઃ

ભ્રૂભઙ્ગલીલયા સૃષ્ટિં સ્રષ્ટું હર્ત્તું ક્ષમો હિ સઃ ॥
નિર્ગુણઃ પરમાત્મા ચ પરેશઃ પ્રકૃતેઃ પરઃ

યસ્ય ચ ત્રિવિધા મૂર્ત્તિર્વિધા તુસ્સૃષ્ટિકર્મણિ ॥
સૃષ્ટિસ્થિત્યન્તજનની બ્રહ્મવિષ્ણુહરાભિધા

બ્રહ્મા ચ બ્રહ્મલોકસ્થો વિષ્ણુઃ ક્ષીરોદવાસકૃત્ ॥
હરઃ કૈલાસનિલયઃ સર્વાઃ શિવવિભૂતયઃ

ધત્તે ચ ત્રિવિધા મૂર્તી પ્રકૃતિઃ શિવસમ્ભવા ॥
અંશેન લીલયા સૃષ્ટૌ કલયા બહુધા અપિ

મુખોદ્ભવા સ્વયં વાણી વાગધિષ્ઠાતૃદેવતા ॥
વક્ષઃસ્થલોદ્ભવા લક્ષ્મીસ્સર્વસમ્પત્સ્વરૂપિણી

શિવા તેજસ્સુ દેવાનામાવિર્ભાવં ચકાર સા ॥
નિહત્ય દાનવાન્સર્વાન્દેવેભ્યશ્ચ શ્રિયં દદૌ

પ્રાપ કલ્પાન્તરે જન્મ જઠરે દક્ષ યોષિતઃ ॥
નામ્ના સતી હરં પ્રાપ દક્ષસ્તસ્મૈ દદૌ ચ તામ્

દેહં તત્યાજ યોગેન શ્રુત્વા સા ભર્તૃનિન્દનમ્ ॥
સાદ્ય ત્વત્તસ્તુ મેનાયાં જજ્ઞે જઠરતશ્શિવા

શિવા શિવસ્ય પત્નીયં શૈલ જન્મનિજન્મનિ ॥
કલ્પેકલ્પે બુદ્ધિરૂપા જ્ઞાનિનાં જનની પરા

જાયતે સ્મ સદા સિદ્ધા સિદ્ધિદા સિદ્ધિરૂપિણી ॥
સત્યા અસ્થિ ચિતાભસ્મ ભક્ત્યા ધત્તે હરસ્સ્વયમ્

અતસ્ત્વં સ્વેચ્છયા કન્યાં દેહિ ભદ્રાં હરાય ચ ॥
અથવા સા સ્વયં કાન્તસ્થાને યાસ્યત્યદાસ્યસિ

કૃત્વા પ્રતિજ્ઞાં દેવેશો દૃષ્ટ્વા ક્લેશમસંખ્યકમ્ ॥
દુહિતુસ્તે તપઃસ્થાનમાજગામ દ્વિજાત્મકઃ

તામાશ્વાસ્ય વરં દત્ત્વા જગામ નિજમન્દિરમ્ ॥
તત્પ્રાર્થનાવશાચ્છમ્ભુર્યયાચે ત્વાં શિવાં ગિરે

અંગીકૃતં યુવાભ્યાં તચ્છિવભક્તિરતાત્મના ॥
વિપરીતમતિર્જાતા વદ કસ્માદ્ગિરીશ્વર

તદ્ગત્વા પ્રભુણા દેવ પ્રાર્થિતેન ત્વદન્તિકમ્ ॥
પ્રસ્થાપિતા વયં શીઘ્રં હ્યૃષયસ્સાપ્યરુન્ધતી

શિક્ષયામો વયં ત્વા હિ દત્ત્વા રુદ્રાય પાર્વતીમ્ ॥
એવંકૃતે મહાનન્દો ભવિષ્યતિ ગિરે તવ

શિવાં શિવાય શૈલેન્દ્ર સ્વેચ્છયા ચેન્ન દાસ્યસિ॥
ભવિતા તદ્વિવાહોઽત્ર ભવિતવ્યબલેન હિ

વરં દદૌ શિવાયૈ સ તપન્ત્યૈ તાત શંકરઃ ॥
નહીશ્વરપ્રતિજ્ઞાતં વિપરીતાય કલ્પતે

અહો પ્રતિજ્ઞા દુર્લંઘ્યા સાધૂનામીશવર્તિનામ્ ॥
સર્વેષાં જગતાં મધ્યે કિમીશસ્ય પુનર્ગિરે

એકો મહેન્દ્રશ્શૈલાનાં પક્ષાંશ્ચિચ્છેદ લીલયા ॥
પાર્વતી લીલયા મેરોશ્શૃઙ્ગભઙ્ગં ચકાર ચ ॥૫૭।
એકાર્થે નહિ શૈલેશ નાશ્યાસ્સર્વા હિ સમ્પદઃ ॥
એકં ત્યજેત્કુલસ્યાર્થે શ્રુતિરેષા સનાતની

દત્ત્વા વિપ્રાય સ્વસુતામનરણ્યો નૃપેશ્વર ॥
બ્રાહ્મણાદ્ભયમાપન્નો રરક્ષ નિજસમ્પદમ્

તમાશુ બોધયામાસુર્નીતિશાસ્ત્રવિદો જનાઃ ॥
બ્રહ્મશાપાદ્વિભીતાશ્ચ ગુરવો જ્ઞાતિસત્તમાઃ

શૈલરાજ ત્વમપ્યેવ સુતાં દત્ત્વા શિવાય ચ ॥
રક્ષ સર્વાન્બંધુવર્ગાન્વશં કુરુ સુરાનપિ

બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇત્યાકર્ણ્ય વસિષ્ઠસ્ય વચનં સ પ્રહ સ્ય ચ ॥
પપ્રચ્છ નૃપવાર્ત્તાશ્ચ હૃદયેન વિદૂયતા

હિમાલય ઉવાચ ॥
કસ્ય વંશોદ્ભવો બ્રહ્મન્નનરણ્યો નૃપશ્ચસઃ ॥
સુતાં દત્ત્વા સ ચ કથં રરક્ષાખિલસમ્પદઃ

બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇતિ શ્રુત્વા વસિષ્ઠસ્તુ શૈલવાક્યં પ્રસન્નધીઃ ॥
પ્રોવાચ ગિરયે તસ્મૈ નૃપવાર્ત્તા સુખાવહામ્

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે દ્વિતીયાયાં રુદ્રસંહિતાયાં તૃતીયે પાર્વતીખણ્ડે ગિરિસાંત્વનોનામ ત્રયસ્ત્રિંશોઽધ્યાયઃ