શિવ પુરાણ · અધ્યાય 1.4

મુનય ઊચુઃ ।
મનનં કીદૃશં બ્રહ્મઞ્છ્રવણં ચાપિ કીદૃશમ્ ।
કીર્તનં વા કથં તસ્ય કીર્તયૈતદ્યથાયથમ્

બ્રહ્મોવાચ ।
પૂજાજપેશગુણરૂપવિલાસનામ્નાં યુક્તિપ્રિયેણ મનસા પરિશોધનં યત્ ।
તત્સંતતં મનનમીશ્વરદૃષ્ટિલભ્યં સર્વેષુ સાધનવરેષ્વપિ મુખ્યમુખ્યમ્

ગીતાત્મના શ્રુતિપદેન ચ ભાષયા વા શંભુપ્રતાપગુણરૂપવિલાસનામ્નામ્ ।
વાચા સ્ફુટં તુ રસવત્સ્તવનં યદસ્ય તત્કીર્તનં ભવતિ સાધનમત્ર મધ્યમ્

યેનાપિ કેન કરણેન ચ શબ્દપુંજં યત્ર ક્વચિચ્છિવપરં શ્રવણેંદ્રિ યેણ ।
સ્ત્રીકેલિવદ્દૃઢતરં પ્રણિધીયતે યત્તદ્વૈ બુધાઃ શ્રવણમત્ર જગત્પ્રસિદ્ધમ્

સત્સંગમેન ભવતિ શ્રવણં પુરસ્તાત્સંકીર્તનં પશુપતેરથ તદ્દૃઢં સ્યાત્ ।
સર્વોત્તમં ભવતિ તન્મનનં તદંતે સર્વં હિ સંભવતિ શંકરદૃષ્ટિપાતે

સૂત ઉવાચ ।
અસ્મિન્સાધનમાહત્મ્યે પુરા વૃત્તં મુનીશ્વરાઃ ।
યુષ્મદર્થં પ્રવક્ષ્યામિ શૃણુધ્વમવધાનતઃ

પુરા મમ ગુરુર્વ્યાસઃ પરાશરમુનેઃ સુતઃ ।
તપશ્ચચાર સંભ્રાંતઃ સરસ્વત્યાસ્તટે શુભે

ગચ્છન્યદૃછયા તત્ર વિમાનેનાર્કરોચિષા ।
સનત્કુમારો ભગવાન્દદર્શ મમ દેશિકમ્

ધ્યાનારૂઢઃ પ્રબુદ્ધોઽસૌ દદર્શ તમજાત્મજમ્ ।
પ્રણિપત્યાહ સંભ્રાંતઃ પરં કૌતૂહલં મુનિઃ

દત્ત્વાર્ઘ્યમસ્મૈ પ્રદદૌ દેવયોગ્યં ચ વિષ્ટિરમ્ ૧૦બ્।
પ્રસન્નઃ પ્રાહ તં પ્રહ્વં પ્રભુર્ગંભીરયા ગિરા

સનત્કુમાર ઉવાચ ।
સત્યં વસ્તુ મુને દધ્યાઃ સાક્ષાત્કરણગોચરઃ ।
સ શિવોથાસહાયોત્ર તપશ્ચરસિ કિં કૃતે

એવમુક્તઃ કુમારેણ પ્રોવાચ સ્વાશયં મુનિઃ ।
ધર્માર્થકામમોક્ષાશ્ચ વેદમાર્ગે કૃતાદરાઃ

બહુધા સ્થાપિતા લોકે મયા ત્વત્કૃપયા તથા ।
એવં ભુતસ્ય મેપ્યેવં ગુરુભૂતસ્ય સર્વતઃ

મુક્તિસાધનકં જ્ઞાનં નોદેતિ પરમાદ્ભુતમ્ ।
તપશ્ચરામિ મુક્ત્યર્થં ન જાને તત્ર કારણમ્

ઇત્થં કુમારો ભગવાન્વ્યાસેન મુનિનાર્થિતઃ ।
સમર્થઃ પ્રાહ વિપ્રેંદ્રા નિશ્ચયં મુક્તિકારણમ્

શ્રવણં કીર્તનં શંભોર્મનનં ચ મહત્તરમ્ ।
ત્રયં સાધનમુક્તં ચ વિદ્યતે વેદસંમતમ્

પુરાહમથ સંભ્રાંતો હ્યન્યસાધનસંભ્રમઃ ।
અચલે મંદરે શૈલે તપશ્ચરણમાચરમ્

શિવાજ્ઞયા તતઃ પ્રાપ્તો ભગવાન્નંદિકેશ્વરઃ ।
સ મે દયાલુર્ભગવાન્સર્વસાક્ષી ગણેશ્વરઃ

ઉવાચ મહ્યં સસ્નેહં મુક્તિસાધનમુત્તમમ્ ।
શ્રવણં કીર્તનં શંભોર્મનનં વેદસંમતમ્

ત્રિકં ચ સાધનં મુક્તૌ શિવેન મમ ભાષિતમ્ ।
શ્રવણાદિં ત્રિકં બ્રહ્મન્કુરુષ્વેતિ મુહુર્મુહુઃ

એવમુક્ત્વા તતો વ્યાસં સાનુગો વિધિનંદનઃ ।
જગામ સ્વવિમાનેન પદં પરમશોભનમ્

એવમુક્તં સમાસેન પૂર્વવૃત્તાંતમુત્તમમ્ ।
ઋષય ઊચુઃ ।
શ્રવણાદિત્રયં સૂત મુક્ત્યોપાયસ્ત્વયેરિતઃ

શ્રવણાદિત્રિકેઽશક્તઃ કિં કૃત્વા મુચ્યતે જનઃ ।
અયત્નેનૈવ મુક્તિઃ સ્યાત્કર્મણા કેન હેતુના

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે પ્રથમાયાં વિદ્યેશ્વરસંહિતાયં સાધ્યસાધનખણ્ડે ચતુર્થોઽધ્યાયઃ