શિવ પુરાણ · અધ્યાય 1.3

વ્યાસ ઉવાચ ।
ઇત્યાકર્ણ્ય વચઃ સૌતં પ્રોચુસ્તે પરમર્ષયઃ ।
વેદાંતસારસર્વસ્વં પુરાણં શ્રાવયાદ્ભુતમ્

ઇતિ શ્રુત્વા મુનીનાં સ વચનં સુપ્રહર્ષિતઃ ।
સંસ્મરઞ્છંકરં સૂતઃ પ્રોવાચ મુનિસત્તમાન્

સૂત ઉવાચ ।
શૃણ્વંતુ ઋષયઃ સર્વે સ્મૃત્વા શિવમનામયમ્ ।
પુરાણપ્રવણં શૈવં પુરાણં વેદસારજમ્

યત્ર ગીતં ત્રિકં પ્રીત્યા ભક્તિજ્ઞાનવિરાગકમ્

વેદાંતવેદ્યં સદ્વસ્તુ વિશેષેણ પ્રવર્ણિતમ્

સૂત ઉવાચ ।
શૃણ્વંતુ ઋષયઃ સર્વે પુરાણં વેદસારજમ્ ।
પુરા કાલેન મહતા કલ્પેઽતીતે પુનઃપુનઃ

અસ્મિન્નુપસ્થિતે કલ્પે પ્રવૃત્તે સૃષ્ટિકર્મણિ ।
મુનીનાં ષટ્કુલીનાનાં બ્રુવતામિતરેતરમ્

ઇદં પરમિદં નેતિ વિવાદઃ સુમહાનભૂત્ ।
તેઽભિજગ્મુર્વિધાતારં બ્રહ્માણં પ્રષ્ટુમવ્યયમ્

વાગ્ભિર્વિનયગર્ભાભિઃ સર્વે પ્રાંજલયોઽબ્રુવન્ ।
ત્વં હિ સર્વજગદ્ધાતા સર્વકારણકારણમ્

કઃ પુમાન્સર્વતત્ત્વેભ્યઃ પુરાણઃ પરતઃ પરઃ ।
બ્રહ્મોવાચ ।
યતો વાચો નિવર્તંતે અપ્રાપ્ય મનસા સહ

યસ્માત્સર્વમિદં બ્રહ્મવિષ્ણુરુદ્રે દ્રં! પૂર્વકમ્ ।
સહભૂતેંદ્રિ યૈઃ સર્વૈઃ પ્રથમં સંપ્રસૂયતે

એષ દેવો મહાદેવઃ સર્વજ્ઞો જગદીશ્વરઃ ।
અયં તુ પરયા ભક્ત્યા દૃશ્યતે નાઽન્યથા ક્વચિત્

રુદ્રો હરિર્હરશ્ચૈવ તથાન્યે ચ સુરેશ્વરાઃ ।
ભક્ત્યા પરમયા તસ્ય નિત્યં દર્શનકાંક્ષિણઃ

બહુનાત્ર કિમુક્તેન શિવે ભક્ત્યા વિમુચ્યતે।
પ્રસાદાદ્દેવતાભક્તિઃ પ્રસાદો ભક્તિસંભવઃ ।
યથેહાંકુરતો બીજં બીજતો વા યથાંકુરઃ

તસ્માદીશપ્રસાદાર્થં યૂયં ગત્વા ભુવં દ્વિજાઃ ।
દીર્ઘસત્રં સમાકૃધ્વં યૂયં વર્ષસહસ્રકમ્

અમુષ્યૈવાધ્વરેશસ્ય શિવસ્યૈવ પ્રસાદતઃ ।
વેદોક્તવિદ્યાસારં તુ જ્ઞાયતે સાધ્યસાધનં

મુનય ઊચુઃ ।
અથ કિં પરમં સાધ્યં કિંવા તત્સાધનં પરમ્ ।
સાધકઃ કીદૃશસ્તત્ર તદિદં બ્રૂહિ તત્ત્વતઃ

બ્રહ્મોવાચ ।
સાધ્યં શિવપદપ્રાપ્તિઃ સાધનં તસ્ય સેવનમ્ ।
સાધકસ્તત્પ્રસાદાદ્યોઽનિત્યાદિફલનિઃસ્પૃહઃ

કર્મ કૃત્વા તુ વેદોક્તં તદર્પિતમહાફલમ્ ।
પરમેશપદપ્રાપ્તઃ સાલોક્યાદિક્રમાત્તતઃ

તત્તદ્ભક્ત્યનુસારેણ સર્વેષાં પરમં ફલમ્ ।
તત્સાધનં બહુવિધં સાક્ષાદીશેન બોધિતમ્

સંક્ષિપ્ય તત્ર વઃ સારં સાધનં પ્રબ્રવીમ્યહમ્ ।
શ્રોત્રેણ શ્રવણં તસ્ય વચસા કીર્તનં તથા

મનસા મનનં તસ્ય મહાસાધનમુચ્યતે ।
શ્રોતવ્યઃ કીર્તિતવ્યશ્ચ મન્તવ્યશ્ચ મહેશ્વરઃ

ઇતિ શ્રુતિપ્રમાણં નઃ સાધનેનાઽમુના પરમ્ ।
સાધ્યં વ્રજત સર્વાર્થસાધનૈકપરાયણાઃ

પ્રત્યક્ષં ચક્ષુષા દૃષ્ટ્વા તત્ર લોકઃ પ્રવર્તતે ।
અપ્રત્યક્ષં હિ સર્વત્ર જ્ઞાત્વા શ્રોત્રેણ ચેષ્ટતે

તસ્માચ્છ્રવણમેવાદૌ શ્રુત્વા ગુરુમુખાદ્બુધઃ ।
તતઃ સંસાધયેદન્યત્કીર્તનં મનનં સુધીઃ

ક્રમાન્મનનપર્યંતે સાધનેઽસ્મિન્સુસાધિતે ।
શિવયોગો ભવેત્તેન સાલોક્યાદિક્રમાચ્છનૈઃ

સર્વાંગવ્યાધયઃ પશ્ચાત્સર્વાનંદશ્ચ લીયતે ।
અભ્યાસાત્ક્લેશમેતદ્વૈ પશ્ચાદાદ્યંતમંગલમ્

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે વિદ્યેશ્વરસંહિતાયાં સાધ્યસાધનખણ્ડે ।
તૃતીયોઽધ્યાયઃ