શિવ પુરાણ · અધ્યાય 1.2

સૂત ઉવાચ ।
સાધુપૃષ્ટં સાધવો વસ્ત્રૈલોક્યહિતકારકમ્ ।
ગુરું સ્મૃત્વા ભવત્સ્નેહાદ્વક્ષ્યે તચ્છૃણુતાદરાત્

વેદાંતસારસર્વસ્વં પુરાણં શૈવમુત્તમમ્ ।
સર્વાઘૌઘોદ્ધારકરં પરત્ર પરમાર્થદમ્

કલિકલ્મષવિધ્વંસિ યસ્મિઞ્છિવયશઃ પરમ્ ।
વિજૃમ્ભતે સદા વિપ્રાશ્ચતુર્વર્ગફલપ્રદમ્

તસ્યાધ્યયનમાત્રેણ પુરાણસ્ય દ્વિજોત્તમાઃ ।
સર્વોત્તમસ્ય શૈવસ્ય તે યાસ્યંતિ સુસદ્ગતિમ્

તાવદ્વિજૃંભતે પાપં બ્રહ્મહત્યાપુરસ્સરમ્ ।
યાવચ્છિવપુરાણં હિ નોદેષ્યતિ જગત્યહો

તાવત્કલિમહોત્પાતાઃ સંચરિષ્યંતિ નિર્ભયાઃ ।
યાવચ્છિવપુરાણં હિ નોદેષ્યતિ જગત્યહો

તાવત્સર્વાણિ શાસ્ત્રાણિ વિવદંતિ પરસ્પરમ્ ।
યાવચ્છિવપુરાણં હિ નોદેષ્યતિ જગત્યહો

તાવત્સ્વરૂપં દુર્બોધં શિવસ્ય મહતામપિ ।
યાવચ્છિવપુરાણં હિ નો દેષ્યતિ જગત્યહો

તાવદ્યમભટાઃ ક્રૂરાઃ સંચરિષ્યંતિ નિર્ભયાઃ ।
યાવચ્છિવપુરાણં હિ નોદેષ્યતિ જગત્યહો

તાવત્સર્વપુરાણાનિ પ્રગર્જંતિ મહીતલે ।
યાવચ્છિવપુરાણં હિ નોદેષ્યતિ જગત્યહો

તાવત્સર્વાણિ તીર્થાનિ વિવદંતિ મહીતલે ।
યાવચ્છિવપુરાણં હિ નોદેષ્યતિ જગત્યહો

તાવત્સર્વાણિ મંત્રાણિ વિવદંતિ મહીતલે ।
યાવચ્છિવપુરાણં હિ નોદેષ્યતિ મહીતલે

તાવત્સર્વાણિ ક્ષેત્રાણિ વિવદંતિ મહીતલે ।
યાવચ્છિવપુરાણં હિ નોદેષ્યતિ મહીતલે

તાવત્સર્વાણિ પીઠાનિ વિવદંતિ મહીતલે ।
યાવચ્છિવપુરાણં હિ નોદેષ્યતિ મહીતલે

તાવત્સર્વાણિ દાનાનિ વિવદંતિ મહીતલે ।
યાવચ્છિવપુરાણં હિ નોદેષ્યતિ મહીતલે

તાવત્સર્વે ચ તે દેવા વિવદંતિ મહીતલે ।
યાવચ્છિવપુરાણં હિ નોદેષ્યતિ મહીતલે

તાવત્સર્વે ચ સિદ્ધાન્તા વિવદંતિ મહીતલે ।
યાવચ્છિવપુરાણં હિ નોદેષ્યતિ મહીતલે

અસ્ય શૈવપુરાણસ્ય કીર્તનશ્રવણાદ્દ્વિજાઃ ।
ફલં વક્તું ન શક્નોમિ કાર્ત્સ્ન્યેન મુનિસત્તમાઃ

તથાપિ તસ્ય માહાત્મ્યં વક્ષ્યે કિંચિત્તુ વોનઘાઃ ।
ચિત્તમાધાય શૃણુત વ્યાસેનોક્તં પુરા મમ

એતચ્છિવપુરાણં હિ શ્લોકં શ્લોકાર્દ્ધમેવ ચ ।
યઃ પઠેદ્ભક્તિસંયુક્તસ્સ પાપાન્મુચ્યતે ક્ષણાત્

એતચ્છિવપુરાણં હિ યઃ પ્રત્યહમતંદ્રિ તઃ ।
યથાશક્તિ પઠેદ્ભક્ત્યા સ જીવન્મુક્ત ઉચ્યતે

એતચ્છિવપુરાણં હિ યો ભક્ત્યાર્ચયતે સદા ।
દિને દિનેઽશ્વમેધસ્ય ફલં પ્રાપ્નોત્યસંશયમ્

એતચ્છિવપુરાણં યસ્સાધારણપદેચ્છયા ।
અન્યતઃ શૃણુયાત્સોઽપિ મત્તો મુચ્યેત પાતકાત્

એતચ્છિવપુરાણં યો નમસ્કુર્યાદદૂરતઃ ।
સર્વદેવાર્ચનફલં સ પ્રાપ્નોતિ ન સંશયઃ

એતચ્છિવપુરાણં વૈ લિખિત્વા પુસ્તકં સ્વયમ્ ।
યો દદ્યાચ્છિવભક્તેભ્યસ્તસ્ય પુણ્યફલં શૃણુ

અધીતેષુ ચ શાસ્ત્રેષુ વેદેષુ વ્યાકૃતેષુ ચ ।
યત્ફલં દુર્લભં લોકે તત્ફલં તસ્ય સંભવેત્

એતચ્છિવપુરાણં હિ ચતુર્દશ્યામુપોષિતઃ ।
શિવભક્તસભાયાં યો વ્યાકરોતિ સ ઉત્તમઃ

પ્રત્યક્ષરં તુ ગાયત્રીપુરશ્ચર્ય્યાફલં લભેત્ ।
ઇહ ભુક્ત્વાખિલાન્કામાનં તે નિર્વાણતાં વ્રજેત્

ઉપોષિતશ્ચતુર્દશ્યાં રાત્રૌ જાગરણાન્વિતઃ ।
યઃ પઠેચ્છૃણુયાદ્વાપિ તસ્ય પુણ્યં વદામ્યહમ્

કુરુક્ષેત્રાદિનિખિલપુણ્યતીર્થેષ્વનેકશઃ ।
આત્મતુલ્યધનં સૂર્ય્યગ્રહણે સર્વતોમુખે

વિપ્રેભ્યો વ્યાસમુખ્યેભ્યો દત્ત્વાયત્ફલમશ્નુતે ।
તત્ફલં સંભવેત્તસ્ય સત્યં સત્યં ન સંશયઃ

એતચ્છિવપુરાણં હિ ગાયતે યોપ્યહર્નિશમ્ ।
આજ્ઞાં તસ્ય પ્રતીક્ષેરન્દેવા ઇન્દ્ર પુરો ગમાઃ

એતચ્છિવપુરાણં યઃ પઠઞ્છૃણ્વન્હિ નિત્યશઃ ।
યદ્યત્કરોતિ સત્કર્મ તત્કોટિગુણિતં ભવેત્

સમાહિતઃ પઠેદ્યસ્તુ તત્ર શ્રીરુદ્ર સંહિતામ્ ।
સ બ્રહ્મઘ્નોઽપિ પૂતાત્મા ત્રિભિરેવાદિનૈર્ભવેત્

તાં રુદ્ર સંહિતાં યસ્તુ ભૈરવપ્રતિમાંતિકે ।
ત્રિઃ પઠેત્પ્રત્યહં મૌની સ કામાનખિલાઁ લ્લભેત્

તાં રુદ્ર સંહિતાં યસ્તુ સપઠેદ્વટબિલ્વયોઃ ।
પ્રદક્ષિણાં પ્રકુર્વાણો બ્રહ્મહત્યા નિવર્તતે

કૈલાસસંહિતા તત્ર તતોઽપિ પરમસ્મૃતા ।
બ્રહ્મસ્વરૂપિણી સાક્ષાત્પ્રણવાર્થપ્રકાશિકા

કૈલાસસંહિતાયાસ્તુ માહાત્મ્યં વેત્તિ શંકરઃ ।
કૃત્સ્નં તદર્દ્ધં વ્યાસશ્ચ તદર્દ્ધં વેદ્મ્યહં દ્વિજાઃ

તત્ર કિંચિત્પ્રવક્ષ્યામિ કૃત્સ્નં વક્તું ન શક્યતે ।
યજ્જ્ઞાત્વા તત્ક્ષણાલ્લોકશ્ચિત્તશુદ્ધિમવાપ્નુયાત્

ન નાશયતિ યત્પાપં સા રૌદ્રી સંહિતા દ્વિજાઃ ।
તન્ન પશ્યામ્યહં લોકે માર્ગમાણોઽપિ સર્વદા

શિવેનોપનિષત્સિંધુમન્થનોત્પાદિતાં મુદા ।
કુમારાયાર્પિતાં તાં વૈ સુધાં પીત્વાઽમરો ભવેત્

બ્રહ્મહત્યાદિપાપાનાં નિષ્કૃતિં કર્તુમુદ્યતઃ ।
માસમાત્રં સંહિતાં તાં પઠિત્વા મુચ્યતે તતઃ

દુષ્પ્રતિગ્રહદુર્ભોજ્યદુરાલાપાદિસંભવમ્ ।
પાપં સકૃત્કીર્તનેન સંહિતા સા વિનાશયેત્

શિવાલયે બિલ્વવને સંહિતાં તાં પઠેત્તુ યઃ ।
સ તત્ફલમવાપ્નોતિ યદ્વાચોઽપિ ન ગોચરે

સંહિતાં તાં પઠન્ભક્ત્યા યઃ શ્રાદ્ધે ભોજયેદ્દ્વિજાન્ ।
તસ્ય યે પિતરઃ સર્વે યાંતિ શંભોઃ પરં પદમ્

ચતુર્દશ્યાં નિરાહારો યઃ પઠેત્સંહિતાં ચ તામ્ ।
બિલ્વમૂલે શિવઃ સાક્ષાત્સ દેવૈશ્ચ પ્રપૂજ્યતે

અન્યાપિ સંહિતા તત્ર સર્વકામફલપ્રદા ।
ઉભે વિશિષ્ટે વિજ્ઞેયે લીલાવિજ્ઞાનપૂરિતે

તદિદં શૈવમાખ્યાતં પુરાણં વેદસંમિતમ્ ।
નિર્મિતં તચ્છિવેનૈવ પ્રથમં બ્રહ્મસંમિતમ્

વિદ્યેશંચ તથારૌદ્રં વૈનાયકમથૌમિકમ્ ।
માત્રં રુદ્રૈ કાદશકં કૈલાસં શતરુદ્ર કમ્

કોટિરુદ્ર સહસ્રાદ્યં કોટિરુદ્રં તથૈવ ચ ।
વાયવીયં ધર્મસંજ્ઞં પુરાણમિતિ ભેદતઃ

સંહિતા દ્વાદશમિતા મહાપુણ્યતરા મતા ।
તાસાં સંખ્યાં બ્રુવે વિપ્રાઃ શૃણુતાદરતોખિલમ્

વિદ્યેશં દશસાહસ્રં રુદ્રં વૈનાયકં તથા ।
ઔમં માતૃપુરાણાખ્યં પ્રત્યેકાષ્ટસહસ્રકમ્

ત્રયોદશસહસ્રં હિ રુદ્રૈ કાદશકં દ્વિજાઃ ।
ષટ્સહસ્રં ચ કૈલાસં શતરુદ્રં તદર્દ્ધકમ્

કોટિરુદ્રં ત્રિગુણિતમેકાદશસહસ્રકમ્ ।
સહસ્રકોટિરુદ્રા ખ્યમુદિતં ગ્રંથસંખ્યયા

વાયવીયં ખાબ્ધિશતં ઘર્મં રવિસહસ્રકમ્ ।
તદેવં લક્ષસંખ્યાકં શૈવસંખ્યાવિભેદતઃ

વ્યાસેન તત્તુ સંક્ષિપ્તં ચતુર્વિંશત્સહસ્રકમ્ ।
શૈવં તત્ર ચતુર્થં વૈ પુરાણં સપ્તસંહિતમ્

શિવે સંકલ્પિતં પૂર્વં પુરાણં ગ્રન્થસંખ્યયા ।
શતકોટિપ્રમાણં હિ પુરા સૃષ્ટૌ સુવિસ્મૃતમ્

વ્યસ્તેષ્ટાદશધા ચૈવ પુરાણે દ્વાપરાદિષુ ।
ચતુર્લક્ષેણ સંક્ષિપ્તે કૃતે દ્વૈપાયનાદિભિઃ

પ્રોક્તં શિવપુરાણં હિ ચતુર્વિંશત્સહસ્રકમ્ ।
શ્લોકાનાં સંખ્યયા સપ્તસંહિતં બ્રહ્મસંમિતમ્

વિદ્યેશ્વરાખ્યા તત્રાદ્યા રૌદ્રી જ્ઞેયા દ્વિતીયિકા ।
તૃતીયા શતરુદ્રા ખ્યા કોટિરુદ્રા ચતુર્થિકા

પંચમી ચૈવ મૌમાખ્યા ષષ્ઠી કૈલાસસંજ્ઞિકા ।
સપ્તમી વાયવીયાખ્યા સપ્તૈવં સંહિતામતાઃ

સસપ્તસંહિતં દિવ્યં પુરાણં શિવસંજ્ઞકમ્ ।
વરીવર્તિ બ્રહ્મતુલ્યં સર્વોપરિ ગતિપ્રદમ્

એતચ્છિવપુરાણં હિ સપ્તસંહિતમાદરાત્ ।
પરિપૂર્ણં પઠેદ્યસ્તુ સ જીવન્મુક્ત ઉચ્યતે

શ્રુતિસ્મૃતિપુરાણેતિહાસાગમશતાનિ ચ ।
એતચ્છિવપુરાણસ્ય નાર્હંત્યલ્પાં કલામપિ

શૈવં પુરાણમમલં શિવકીર્તિતં તદ્વ્યાસેન શૈવપ્રવણેન ન ।
સંગૃહીતમ્ ।
સંક્ષેપતઃ સકલજીવગુણોપકારે તાપત્રયઘ્નમતુલં શિવદં સતાં ।
હિ

વિકૈતવો ધર્મ ઇહ પ્રગીતો વેદાંતવિજ્ઞાનમયઃ પ્રધાનઃ ।
અમત્સરાંતર્બુધવેદ્યવસ્તુ સત્કૢપ્તમત્રૈવ ત્રિવર્ગયુક્તમ્

શૈવં પુરાણતિલકં ખલુ સત્પુરાણં ।
વેદાંતવેદવિલસત્પરવસ્તુગીતમ્ ।
યો વૈ પઠેચ્ચ શૃણુયાત્પરમાદરેણ શંભુપ્રિયઃ સ હિ લભેત્પરમાં ।
ગતિં વૈ

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે વિદ્યેશ્વરસંહિતાયાં દ્વિતીયોઽધ્યાયઃ