શિવ પુરાણ · અધ્યાય 1.21

ઋષય ઊચુઃ ।
સૂત સૂત મહાભાગ વ્યાસશિષ્ય નમોસ્તુ તે ।
સમ્યગુક્તં ત્વયા તાત પાર્થિવાર્ચાવિધાનકમ્

કામનાભેદમાશ્રિત્ય સંખ્યાં બ્રૂહિ વિધાનતઃ ।
શિવપાર્થિવલિંગાનાં કૃપયા દીનવત્સલ

સૂત ઉવાચ ।
શૃણુધ્વમૃષયઃ સર્વે પાર્થિવાર્ચાવિધાનકમ્ ।
યસ્યાનુષ્ઠાનમાત્રેણ કૃતકૃત્યો ભવેન્નરઃ

અકૃત્વા પાર્થિવં લિંગં યોન્યદેવં પ્રપૂજયેત્ ।
વૃથા ભવતિ સા પૂજા દમદાનાદિકં વૃથા

સંખ્યા પાર્થિવલિંગાનાં યથાકામં નિગદ્યતે ।
સંખ્યા સદ્યો મુનિશ્રેષ્ઠ નિશ્ચયેન ફલપ્રદા

પ્રથમાવાહનં તત્ર પ્રતિષ્ઠા પૂજનં પૃથક્ ।
લિંગાકારં સમં તત્ર સર્વં જ્ઞેયં પૃથક્પૃથક્

વિદ્યાર્થી પુરુષઃ પ્રીત્યા સહસ્રમિતપાર્થિવમ્ ।
પૂજયેચ્છિવલિંગં હિ નિશ્ચયાત્તત્ફલપ્રદમ્

નરઃ પાર્થિવલિંગાનાં ધનાર્થી ચ તદર્દ્ધકમ્ ।
પુત્રાર્થી સાર્દ્ધસાહસ્રં વસ્ત્રાર્થી શતપંચક્રમ્

મોક્ષાર્થી કોટિગુણિતં ભૂકામશ્ચ સહસ્રકમ્ ।
દયાર્થી ચ ત્રિસાહસ્રં તીર્થાર્થી દ્વિસહસ્રકમ્

સુહૃત્કામી ત્રિસાહસ્રં વશ્યાર્થી શતમષ્ટકમ્ ।
મારણાર્થી સપ્તશતં મોહનાર્થી શતાષ્ટકમ્

ઉચ્ચાટનપરશ્ચૈવ સહસ્રં ચ યથોક્તતઃ ।
સ્તંભનાર્થી સહસ્રં તુ દ્વેષણાર્થી તદર્દ્ધકમ્

નિગડાન્મુક્તિકામસ્તુ સહસ્રં સર્દ્ધમુત્તમમ્ ।
મહારાજભયે પંચશતં જ્ઞેયં વિચક્ષણૈઃ

ચૌરાદિસંકટે જ્ઞેયં પાર્થિવાનાં શતદ્વયમ્ ।
ડાકિન્યાદિભયે પંચશતમુક્તં જપાર્થિવમ્

દારિદ્ર યે! પંચસાહસ્રમયુતં સર્વકામદમ્ ।
અથ નિત્યવિધિં વક્ષ્યે શૃણુધ્વં મુનિસત્તમાઃ

એકં પાપહરં પ્રોક્તં દ્વિલિંગં ચાર્થસિદ્ધિદમ્ ।
ત્રિલિંગં સર્વકામાનાં કારણં પરમીરિતમ્

ઉત્તરોત્તરમેવં સ્યાત્પૂર્વોક્તગણનાવિધિ ।
મતાંતરમથો વક્ષ્યે સંખ્યાયાં મુનિભેદતઃ

લિંગાનામયુતં કૃત્વા પાર્થિવાનાં સુબુદ્ધિમાન્ ।
નિર્ભયો હિ ભવેન્નૂનં મહારાજભયં હરેત્

કારાગૃહાદિમુક્ત્યર્થમયુતં કારયેદ્બુધઃ ।
ડાકિન્યાદિભયે સપ્તસહસ્રં કારયેત્તથા

સહસ્રાણિ પંચપંચાશદપુત્રઃ પ્રકારયેત્ ।
લિંગાનામયુતેનૈવ કન્યકાસંતતિં લભેત્

લિંગાનામયુતેનૈવ વિષ્ણ્વાદૈશ્વર્યમાપ્નુયાત્ ।
લિંગાનાં પ્રયુતેનૈવ હ્યતુલાં શ્રિયમાપ્નુયાત્

કોટિમેકાં તુ લિંગાનાં યઃ કરોતિ નરો ભુવિ ।
શિવ એવ ભવેત્સોપિ નાત્ર કાર્ય્યા વિચારણા

અર્ચા પાર્થિવલિંગાનાં કોટિયજ્ઞફલપ્રદા ।
ભુક્તિદા મુક્તિદા નિત્યં તતઃ કામર્થિનાં નૃણામ્

વિના લિંગાર્ચનં યસ્ય કાલો ગચ્છતિ નિત્યશઃ ।
મહાહાનિર્ભવેત્તસ્ય દુર્વૃત્તસ્ય દુરાત્મનઃ

એકતઃ સર્વદાનાનિ વ્રતાનિ વિવિધાનિ ચ ।
તીર્થાનિ નિયમા યજ્ઞા લિંગાર્ચા ચૈકતઃ સ્મૃતા

કલૌ લિંગાર્ચનં શ્રેષ્ઠં તથા લોકે પ્રદૃશ્યતે ।
તથા નાસ્તીતિ શાસ્ત્રાણામેષ સિદ્ધાન્તનિશ્ચયઃ

ભુક્તિમુક્તિપ્રદં લિંગં વિવિધાપન્નિવારણમ્ ।
પૂજયિત્વા નરો નિત્યં શિવસાયુજ્યમાપ્નુયાત્

શિવાનામમયં લિંગં નિત્યં પૂજ્યં મહર્ષિભિઃ ।
યતશ્ચ સર્વલિંગેષુ તસ્માત્પૂજ્યં વિધાનતઃ

ઉત્તમં મધ્યમં નીચં ત્રિવિધં લિંગમીરિતમ્ ।
માનતો મુનિશાર્દૂલાસ્તચ્છૃણુધ્વં વદામ્યહમ્

ચતુરંગુલમુચ્છ્રાયં રમ્યં વેદિકયા યુતમ્ ।
ઉત્તમં લિંગમાખ્યાતં મુનિભિઃ શાસ્ત્રકોવિદૈઃ

તદર્દ્ધં મધ્યમં પ્રોક્તં તદર્દ્ધમઘમં સ્મૃતમ્ ।
ઇત્થં ત્રિવિધમાખ્યાતમુત્તરોત્તરતઃ પરમ્

અનેકલિંગં યો નિત્યં ભક્તિશ્રદ્ધાસમન્વિતઃ ।
પૂજયેત્સ લભેત્કામાન્મનસા માનસેપ્સિતાન્

ન લિંગારાધનાદન્યત્પુણ્યં વેદચતુષ્ટયે ।
વિદ્યતે સર્વશાસ્ત્રાણામેષ એવ વિનિશ્ચયઃ

સર્વમેતત્પરિત્યજ્ય કર્મજાલમશેષતઃ ।
ભક્ત્યા પરમયા વિદ્વાઁ લ્લિંગમેકં પ્રપૂજયેત્

લિંગેર્ચિતેર્ચિતં સર્વં જગત્સ્થાવરજંગમમ્ ।
સંસારાંબુધિમગ્નાનાં નાન્યત્તારણસાધનમ્

અજ્ઞાનતિમિરાંધાનાં વિષયાસક્તચેતસામ્ ।
પ્લવો નાન્યોસ્તિ જગતિ લિંગારાધનમંતરા

હરિબ્રહ્માદયો દેવા મુનયો યક્ષરાક્ષસાઃ ।
ગંધર્વાશ્ચરણાસ્સિદ્ધા દૈતેયા દાનવાસ્તથા

નાગાઃ શેષપ્રભૃતયો ગરુડાદ્યાઃખગાસ્તથા ।
સપ્રજાપતયશ્ચાન્યે મનવઃ કિન્નરા નરાઃ

પૂજયિત્વા મહાભક્ત્યા લિંગં સર્વાર્થસિદ્ધિદમ્ ।
પ્રાપ્તાઃ કામાનભીષ્ટાંશ્ચ તાંસ્તાન્સર્વાન્હૃદિ સ્થિતાન્

બ્રાહ્મણઃ ક્ષત્રિયો વૈશ્યઃ શૂદ્રો વા પ્રતિલોમજઃ ।
પૂજયેત્સતતં લિંગં તત્તન્મંત્રેણ સાદરમ્

કિં બહૂક્તેન મુનયઃ સ્ત્રીણામપિ તથાન્યતઃ ।
અધિકારોસ્તિ સર્વેષાં શિવલિંગાર્ચને દ્વિજાઃ

દ્વિજાનાં વૈદિકેનાપિ માર્ગેણારાધનં વરમ્ ।
અન્યેષામપિ જંતૂનાં વૈદિકેન ન સંમતમ્

વૈદિકાનાં દ્વિજાનાં ચ પૂજા વૈદિકમાર્ગતઃ ।
કર્તવ્યાનાન્યમાર્ગેણ ઇત્યાહ ભગવાઞ્છિવઃ

દધીચિગૌતમાદીનાં શાપેનાદગ્ધચેતસામ્ ।
દ્વિજાનાં જાયતે શ્રદ્ધાનૈવ વૈદિકકર્મણિ

યો વૈદિકમનાદૃત્ય કર્મ સ્માર્તમથાપિ વા ।
અન્યત્સમાચરેન્મર્ત્યો ન સંકલ્પફલં લભેત્

ઇત્થં કૃત્વાર્ચનં શંભોર્નૈવેદ્યાંતં વિધાનતઃ ।
પૂજયેદષ્ટમૂર્તીશ્ચ તત્રૈવ ત્રિજગન્મયીઃ

ક્ષિતિરાપોનલો વાયુરાકાશઃ સૂર્ય્યસોમકૌ ।
યજમાન ઇતિ ત્વષ્ટૌ મૂર્તયઃ પરિકીર્તિતાઃ

શર્વો ભવશ્ચ રુદ્ર શ્ચ ઉગ્રોભીમ ઇતીશ્વરઃ ।
મહાદેવઃ પશુપતિરેતાન્મૂર્તિભિરર્ચયેત્

પૂજયેત્પરિવારં ચ તતઃ શંભોઃ સુભક્તિતઃ ।
ઈશાનાદિક્રમાત્તત્ર ચંદનાક્ષતપત્રકૈઃ

ઈશાનં નંદિનં ચંડં મહાકાલં ચ ભૃંગિણમ્ ।
વૃષં સ્કંદં કપર્દીશં સોમં શુક્રં ચ તત્ક્રમાત્

અગ્રતો વીરભદ્રં ચ પૃષ્ઠે કીર્તિમુખં તથા ।
તત એકાદશાન્રુદ્રા ન્પૂજયેદ્વિધિના તતઃ

તતઃ પંચાક્ષરં જપ્ત્વા શતરુદ્રિ યમેવ ચ ।
સ્તુતીર્નાનાવિધાઃ કૃત્વા પંચાંગપઠનં તથા

તતઃ પ્રદક્ષિણાં કૃત્વા નત્વા લિંગં વિસર્જયેત્ ।
ઇતિ પ્રોક્તમશેષં ચ શિવપૂજનમાદરાત્

રાત્રાવુદણ્મુખઃ કુર્યાદ્દેવકાર્યં સદૈવ હિ ।
શિવાર્ચનં સદાપ્યેવં શુચિઃ કુર્યાદુદણ્મુખઃ

ન પ્રાચીમગ્રતઃ શંભોર્નોદીચીં શક્તિસંહિતાન્ ।
ન પ્રતીચીં યતઃ પૃષ્ઠમતો ગ્રાહ્યં સમાશ્રયેત્

વિના ભસ્મત્રિપુંડ્રેણ વિના રુદ્રા ક્ષમાલયા ।
બિલ્વપત્રં વિના નૈવ પૂજયેચ્છંકરં બુધઃ

ભસ્માપ્રાપ્તૌ મુનિશ્રેષ્ઠાઃ પ્રવૃત્તે શિવપૂજને ।
તસ્માન્મૃદાપિ કર્તવ્યં લલાટે ચ ત્રિપુંડ્રકમ્

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે પ્રથમાયાં વિદ્યેશ્વરસંહિતાયાં સાધ્યસાધનખણ્ડે પાર્થિવપૂજનવર્ણનં નામૈકવિંશોઽધ્યાયઃ