શિવ પુરાણ · અધ્યાય 1.14

ઋષય ઊચુઃ ।
અગ્નિયજ્ઞં દેવયજ્ક્તં બ્રહ્મયજ્ક્તં તથૈવ ચ ।
ગુરુપૂજાં બ્રહ્મતૃપ્તિં ક્રમેણ બ્રૂહિ નઃ પ્રભો

સૂત ઉવાચ ।
અગ્નૌ જુહોતિ યદ્દ્રવ્યમગ્નિયજ્ઞઃ સ ઉચ્યતે ।
બ્રહ્મચર્યાશ્રમસ્થાનાં સમિદાધાનમેવ હિ

સમિદગ્રૌ વ્રતાદ્યં ચ વિશેષયજનાદિકમ્ ।
પ્રથમાશ્રમિણામેવં યાવદૌપાસનં દ્વિજાઃ

આત્મન્યારોપિતાગ્નીનાં વનિનાં યતિનાં દ્વિજાઃ ।
હિતં ચ મિતમેધ્યાન્નં સ્વકાલે ભોજનં હુતિઃ

ઔપાસનાગ્નિસંધાનં સમારભ્ય સુરક્ષિતમ્ ।
કુંડે વાપ્યથ ભાંડે વા તદજસ્રં સમીરિતમ્

અગ્નિમાત્મન્યરણ્યાં વા રાજદૈવવશાદ્ધ્રુવમ્ ।
અગ્નિત્યાગભયાદુક્તં સમારોપિતમુચ્યતે

સંપત્કરી તથા જ્ઞેયા સાયમગ્ન્યાહુતિર્દ્વિજાઃ ।
આયુષ્કરીતિ વિજ્ઞેયા પ્રાતઃ સૂર્યાહુતિસ્તથા

અગ્નિયજ્ઞો હ્યયં પ્રોક્તો દિવા સૂર્યનિવેશનાત્ ।
ઇંદ્રા દીન્સકલાન્દેવાનુદ્દિશ્યાગ્નૌ જુહોતિયત્

દેવયજ્ઞં હિ તં વિદ્યાત્સ્થાલીપાકાદિકાન્ક્રતૂન્ ।
ચૌલાદિકં તથા જ્ઞેયં લૌકિકાગ્નૌ પ્રતિષ્ઠિતમ્

બ્રહ્મયજ્ઞં દ્વિજઃ કુર્યાદ્દેવાનાં તૃપ્તયે સકૃત્ ।
બ્રહ્મયજ્ઞ ઇતિ પ્રોક્તો વેદસ્યાઽધ્યયનં ભવેત્

નિત્યાનંતરમાસોયં તતસ્તુ ન વિધીયતે ।
અનગ્નૌ દેવયજનં શૃણુત શ્રદ્ધયાદરાત્

આદિસૃષ્ટૌ મહાદેવઃ સર્વજ્ઞઃ કરુણાકરઃ ।
સર્વલોકોપકારાર્થં વારાન્કલ્પિતવાન્પ્રભુઃ

સંસારવૈદ્યઃ સર્વજ્ઞઃ સર્વભેષજભેષજમ્ ।
આદાવારોગ્યદં વારં સ્વવારં કૃતવાન્પ્રભુઃ

સંપત્કારં સ્વમાયાયા વરં ચ કૃતવાંસ્તતઃ ।
જનને દુર્ગતિક્રાંતે કુમારસ્ય તતઃ પરમ્

આલસ્યદુરિતક્રાંત્યૈ વારં કલ્પિતવાન્પ્રભુઃ ।
રક્ષકસ્ય તથા વિષ્ણોર્લોકાનાં હિતકામ્યયા

પુષ્ટ્યર્થં ચૈવ રક્ષાર્થં વારં કલ્પિતવાન્પ્રભુઃ ।
આયુષ્કરં તતો વારમાયુષાં કર્તુરેવ હિ

ત્રૈલોક્યસૃષ્ટિકર્ત્તુર્હિ બ્રહ્મણઃ પરમેષ્ઠિનઃ ।
જગદાયુષ્યસિદ્ધ્યર્થં વારં કલ્પિતવાન્પ્રભુઃ

આદૌ ત્રૈલોક્યવૃદ્ધ્યર્થં પુણ્યપાપે પ્રકલ્પિતે ।
તયોઃ કર્ત્રોસ્તતો વારમિંદ્ર સ્ય ચ યમસ્ય ચ

ભોગપ્રદં મૃત્યુહરં લોકાનાં ચ પ્રકલ્પિતમ્ ।
આદિત્યાદીન્સ્વસ્વરૂપાન્સુખદુઃખસ્ય સૂચકાન્

વારેશાન્કલ્પયિત્વાદૌ જ્યોતિશ્ચક્રેપ્રતિષ્ઠિતાન્ ।
સ્વસ્વવારે તુ તેષાં તુ પૂજા સ્વસ્વફલપ્રદા

આરોગ્યં સંપદશ્ચૈવ વ્યાધીનાં શાંતિરેવ ચ ।
પુષ્ટિરાયુસ્તથા ભોગો મૃતેર્હાનિર્યથાક્રમમ્

વારક્રમફલં પ્રાહુર્દેવપ્રીતિપુરઃસરમ્ ।
અન્યેષામપિ દેવાનાં પૂજાયાઃ ફલદઃ શિવઃ

દેવાનાં પ્રીતયે પૂજાપંચધૈવ પ્રકલ્પિતા ।
તત્તન્મંત્રજપો હોમો દાનં ચૈવ તપસ્તથા

સ્થંડિલે પ્રતિમાયાં ચ હ્યગ્નૌ બ્રાહ્મણવિગ્રહે ।
સમારાધનમિત્યેવં ષોડશૈરુપચારકૈઃ

ઉત્તરોત્તરવૈશિષ્ટ્યાત્પૂર્વાભાવે તથોત્તરમ્ ।
નેત્રયોઃ શિરસો રોગે તથા કુષ્ઠસ્ય શાંતયે

આદિત્યં પૂજયિત્વા તુ બ્રાહ્મણાન્ભોજયેત્તતઃ ।
દિનં માસં તથા વર્ષં વર્ષત્રયમથવાપિ વા

પ્રારબ્ધં પ્રબલં ચેત્સ્યાન્નશ્યેદ્રો ગજરાદિકમ્ ।
જપાદ્યમિષ્ટદેવસ્ય વારાદીનાં ફલં વિદુઃ

પાપશાંતિર્વિશેષેણ હ્યાદિવારે નિવેદયેત્ ।
આદિત્યસ્યૈવ દેવાનાં બ્રાહ્મણાનાં વિશિષ્ટદમ્

સોમવારે ચ લક્ષ્મ્યાદીન્સંપદર્થં યજેદ્બુધઃ ।
આજ્યાન્નેન તથા વિપ્રાન્સપત્નીકાંશ્ચ ભોજયેત્

કાલ્યાદીન્ભૌમ વારે તુ યજેદ્રો ગપ્રશાંતયે ।
માષમુદ્ગાઢકાન્નેન બ્રહ્મણાંશ્ચૈવ ભોજયેત્

સૌમ્યવારે તથા વિષ્ણું દધ્યન્નેન યજેદ્બુધઃ ।
પુત્રમિત્રકલત્રાદિપુષ્ટિર્ભવતિ સર્વદા

આયુષ્કામો ગુરોર્વારે દેવાનાં પુષ્ટિસિદ્ધયે ।
ઉપવીતેન વસ્ત્રેણ ક્ષીરાજ્યેન યજેદ્બુધઃ

ભોગાર્થં ભૃગવારે તુ યજેદ્દેવાન્સમાહિતઃ ।
ષડ્રસોપેતમન્નં ચ દદ્યાદ્બ્રાહ્મણતૃપ્તયે

સ્ત્રીણાં ચ તૃપ્તયે તદ્વદ્દેયં વસ્ત્રાદિકં શુભમ્ ।
અપમૃત્યુહરે મંદે રુદ્રા દ્રી શ્ચં! યજેદ્બુધઃ

તિલહોમેન દાનેન તિલાન્નેન ચ ભોજયેત્ ।
ઇત્થં યજેચ્ચ વિબુધાનારોગ્યાદિફલં લભેત્

દેવાનાં નિત્યયજને વિશેષયજનેપિ ચ ।
સ્નાને દાને જપે હોમે બ્રાહ્મણાનાં ચ તર્પણે

તિથિનક્ષત્રયોગે ચ તત્તદ્દેવપ્રપૂજને ।
આદિવારાદિવારેષુ સર્વજ્ઞો જગદીશ્વરઃ

તત્તદ્રૂ પેણ સર્વેષામારોગ્યાદિફલપ્રદઃ ।
દેશકાલાનુસારેણ તથા પાત્રાનુસારતઃ

દ્ર વ્યશ્રદ્ધાનુસારેણ તથા લોકાનુસારતઃ ૩૯બ્।
તારતમ્યક્રમાદ્દેવસ્ત્વારોગ્યાદીન્પ્રયચ્છતિ

શુભાદાવશુભાંતે ચ જન્મર્ક્ષેષુ ગૃહે ગૃહી ।
આરોગ્યાદિસમૃદ્ધ્યર્થમાદિત્યાદીન્ગ્રહાન્યજેત્

તસ્માદ્વૈ દેવયજનં સર્વાભીષ્ટફલપ્રદમ્ ।
સમંત્રકં બ્રાહ્મણાનામન્યેષાં ચૈવ તાંત્રિકમ્

યથાશક્ત્યાનુરૂપેણ કર્તવ્યં સર્વદા નરૈઃ ।
સપ્તસ્વપિ ચ વારેષુ નરૈઃ શુભફલેપ્સુભિઃ

દરિદ્ર સ્તપસા દેવાન્યજેદાઢ્યો ધનેન હિ ।
પુનશ્ચૈવંવિધં ધર્મં કુરુતે શ્રદ્ધયા સહ

પુનશ્ચ ભોગાન્વિવિધાન્ભુક્ત્વા ભૂમૌ પ્રજાયતે ।
છાયાં જલાશયં બ્રહ્મપ્રતિષ્ઠાં ધર્મસંચયમ્

સર્વં ચ વિત્તવાન્કુર્યાત્સદા ભોગપ્રસિદ્ધયે ।
કાલાચ્ચ પુણ્યપાકેન જ્ઞાનસિદ્ધિઃ પ્રજાયતે

ય ઇમં શૃણુતેઽધ્યાયં પઠતે વા નરો દ્વિજાઃ ।
શ્રવણસ્યોપકર્ત્તા ચ દેવયજ્ઞફલં લભેત્

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે વિદ્યેશ્વરસંહિતાયાં ચતુર્દશોઽધ્યાયઃ