શિવ પુરાણ · અધ્યાય 1.10

બ્રહ્મવિષ્ણૂ ઊચતુઃ ।
સર્ગાદિપંચકૃત્યસ્ય લક્ષણં બ્રૂહિ નૌ પ્રભો ।
શિવ ઉવાચ ।
મત્કૃત્યબોધનં ગુહ્યં કૃપયા પ્રબ્રવીમિ વામ્

સૃષ્ટિઃ સ્થિતિશ્ચ સંહારસ્તિરોભાવોઽપ્યનુગ્રહઃ ।
પંચૈવ મે જગત્કૃત્યં નિત્યસિદ્ધમજાચ્યુતૌ

સર્ગઃ સંસારસંરંભસ્તત્પ્રતિષ્ઠા સ્થિતિર્મતા ।
સંહારો મર્દનં તસ્ય તિરોભાવસ્તદુત્ક્રમઃ

તન્મોક્ષોઽનુગ્રહસ્તન્મે કૃત્યમેવં હિ પંચકમ્ ।
કૃત્યમેતદ્વહત્યન્યસ્તૂષ્ણીં ગોપુરબિંબવત્

સર્ગાદિ યચ્ચતુષ્કૃત્યં સંસારપરિજૃંભણમ્ ।
પંચમં મુક્તિહેતુર્વૈ નિત્યં મયિ ચ સુસ્થિરમ્

તદિદં પંચભૂતેષુ દૃશ્યતે મામકૈર્જનૈઃ ।
સૃષ્ટિર્ભૂમૌ સ્થિતિસ્તોયે સંહારઃ પાવકે તથા

તિરોભાવોઽનિલે તદ્વદનુગ્રહ ઇહામ્બરે ।
સૃજ્યતે ધરયા સર્વમદ્ભિઃ સર્વં પ્રવર્દ્ધતે

અર્દ્યતે તેજસા સર્વં વાયુના ચાપનીયતે ।
વ્યોમ્નાનુગૃહ્યતે સર્વં જ્ઞેયમેવં હિ સૂરિભિઃ

પંચકૃત્યમિદં વોઢું મમાસ્તિ મુખપંચકમ્ ।
ચતુર્દિક્ષુ ચતુર્વક્ત્રં તન્મધ્યે પંચમં મુખમ્

યુવાભ્યાં તપસા લબ્ધમેતત્કૃત્યદ્વયં સુતૌ ।
સૃષ્ટિસ્થિત્યભિધં ભાગ્યં મત્તઃ પ્રીતાદતિપ્રિયમ્

તથા રુદ્ર મહેશાભ્યામન્યત્કૃત્યદ્વયં પરમ્ ।
અનુગ્રહાખ્યં કેનાપિ લબ્ધું નૈવ હિ શક્યતે

તત્સર્વં પૌર્વિકં કર્મ યુવાભ્યાં કાલવિસ્મૃતમ્ ।
ન તદ્રુદ્ર મહેશાભ્યાં વિસ્મૃતં કર્મ તાદૃશમ્

રૂપે વેશે ચ કૃત્યે ચ વાહને ચાસને તથા ।
આયુધાદૌ ચ મત્સામ્યમસ્માભિસ્તત્કૃતે કૃતમ્

મદ્ધ્યાનવિરહાદ્વત્સૌ મૌઢ્યં વામેવમાગતમ્ ।
મજ્જ્ઞાને સતિ નૈવં સ્યાન્માનં રૂપે મહેશવત્

તસ્માન્મજ્જ્ઞાનસિદ્ધ્યર્થં મંત્રમૐકારનામકમ્ ।
ઇતઃ પરં પ્રજપતં મામકં માનભંજનમ્

ઉપાદિશં નિજં મંત્રમૐકારમુરુમંગલમ્ ।
ૐકારો મન્મુખાજ્જજ્ઞે પ્રથમં મત્પ્રબોધકઃ

વાચકોઽયમહં વાચ્યો મંત્રોઽયં હિ મદાત્મકઃ ।
તદનુસ્મરણં નિત્યં મમાનુસ્મરણં ભવેત્

અકાર ઉત્તરાત્પૂર્વમુકારઃ પશ્ચિમાનનાત્ ।
મકારો દક્ષિણમુખાદ્બિંદુઃ પ્રાણ્મુખતસ્તથા

નાદો મધ્યમુખાદેવં પંચધાઽસૌ વિજૃંભિતઃ ।
એકીભૂતઃ પુનસ્તદ્વદોમિત્યેકાક્ષરો ભવેત્

નામરૂપાત્મકં સર્વં વેદભૂતકુલદ્વયમ્ ।
વ્યાપ્તમેતેન મંત્રેણ શિવશક્ત્યોશ્ચ બોધકઃ

અસ્માત્પંચાક્ષરં જજ્ઞે બોધકં સકલસ્યતત્ ।
આકારાદિક્રમેણૈવ નકારાદિયથાક્રમમ્

અસ્માત્પંચાક્ષરાજ્જાતા માતૃકાઃ પંચભેદતઃ ।
તસ્માચ્છિરશ્ચતુર્વક્ત્રાત્ત્રિપાદ્ગાય ત્રિરેવ હિ

વેદઃ સર્વસ્તતો જજ્ઞે તતો વૈ મંત્રકોટયઃ ।
તત્તન્મંત્રેણ તત્સિદ્ધિઃ સર્વસિદ્ધિરિતો ભવેત્

અનેન મંત્રકંદેન ભોગો મોક્ષશ્ચ સિદ્ધ્યતિ ।
સકલા મંત્રરાજાનઃ સાક્ષાદ્ભોગપ્રદાઃ શુભાઃ

નંદિકેશ્વર ઉવાચ ।
પુનસ્તયોસ્તત્ર તિરઃ પટં ગુરુઃ પ્રકલ્પ્ય મંત્રં ચ સમાદિશત્પરમ્ ।
નિધાય તચ્છીર્ષ્ણિ કરાંબુજં શનૈરુદણ્મુખં સંસ્થિતયોઃ સહાંબિકઃ

ત્રિરુચ્ચાર્યાગ્રહીન્મંત્રં યંત્રતંત્રોક્તિપૂર્વકમ્ ।
શિષ્યૌ ચ તૌ દક્ષિણાયામાત્માનં ચ સમર્પયત્

પ્રબદ્ધહસ્તૌ કિલ તૌ તદંતિકે તમેવ દેવં જગતુર્જગદ્ગુરુમ્

બ્રહ્માચ્યુતાવૂચતુઃ ।
નમો નિષ્કલરૂપાય નમો નિષ્કલતેજસે ।
નમઃ સકલનાથાય નમસ્તે સકલાત્મને

નમઃ પ્રણવવાચ્યાય નમઃ પ્રણવલિંગિને ।
નમઃ સૃષ્ટ્યાદિકર્ત્રે ચ નમઃ પંચમુખાયતે

પંચબ્રહ્મસ્વરૂપાય પંચ કૃત્યાયતે નમઃ ।
આત્મને બ્રહ્મણે તુભ્યમનંતગુણશક્તયે

સકલાકલરૂપાય શંભવે ગુરવે નમઃ ।
ઇતિ સ્તુત્વા ગુરું પદ્યૈર્બ્રહ્મા વિષ્ણુશ્ચ નેમતુઃ

ઈશ્વર ઉવાચ ।
વત્સકૌ સર્વતત્ત્વં ચ કથિતં દર્શિતં ચ વામ્ ।
જપતં પ્રણવં મંત્રં દેવીદિષ્ટં મદાત્મકમ્

જ્ઞાનં ચ સુસ્થિરં ભાગ્યં સર્વં ભવતિ શાશ્વતમ્ ।
આદ્રા ર્યાં! ચ ચતુર્દશ્યાં તજ્જાપ્યં ત્વક્ષયં ભવેત્

સૂર્યગત્યા મહાદ્રા ર્યા!મેકં કોટિગુણં ભવેત્ ।
મૃગશીર્ષાંતિમો ભાગઃ પુનર્વસ્વાદિમસ્તથા

આદ્રા ર્સ!મઃ સદા જ્ઞેયઃ પૂજાહોમાદિતર્પણે ।
દર્શનં તુ પ્રભાતે ચ પ્રાતઃસંગવકાલયોઃ

ચતુર્દશી તથા ગ્રાહ્યા નિશીથવ્યાપિની ભવેત્ ।
પ્રદોષવ્યાપિની ચૈવ પરયુક્તા પ્રશસ્યતે

લિંગં બેરં ચ મેતુલ્યં યજતાં લિંગમુત્તમમ્ ।
તસ્માલ્લિંગં પરં પૂજ્યં બેરાદપિ મુમુક્ષુભિઃ

લિંગમૐકારમંત્રેણ બેરં પંચાક્ષરેણ તુ ।
સ્વયમેવ હિ સદ્દ્રવ્યૈઃ પ્રતિષ્ઠાપ્યં પરૈરપિ

પૂજયેદુપચારૈશ્ચ મત્પદં સુલભં ભવેત્ ।
ઇતિ શાસ્ય તથા શિષ્યૌ તત્રૈવાંઽતર્હિતઃ શિવઃ

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે વિદ્યેશ્વરસંહિતાયાં દશમોઽધ્યાયઃ