શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 8.6.3

૮.૬.૩ અષ્ટગાર્હપત્યેષ્ટકોપધાનમ્
ગાર્હપત્યમુપદધાતિ । એતદ્વૈ દેવાઃ પ્રાપ્ય રાદ્ધ્વેવામન્યન્ત તેઽબ્રુવન્કેનેદમરાત્સ્મેતિ ગાર્હપત્યેનૈવેત્યવ્રુવન્ગાર્હપત્યં વૈ ચિત્વા સમારુહ્ય પ્રથમાં ચિતિમપશ્યામ પ્રથમાયૈ દ્વિતીયાં દ્વિતીયાયૈ તૃતીયાં તૃતીયાયૈ ચતુર્થીં ચતુર્થ્યૈ પઞ્ચમીં પઞ્ચમ્યા ઇદમિતિ -

તેઽબ્રુવન્ । ઉપ તજ્જાનીત યથેયમસ્માસ્વેવ રાદ્ધિરસદિતિ તેઽબ્રુવંશ્ચેતયધ્વમિતિ ચિતિમિચ્છતેતિ વાવ તદબ્રુવંસ્તદિચ્છત યથેયમસ્માસ્વેવ રાદ્ધિરસદિતિ -

તે ચેતયમાનાઃ । એતદપશ્યન્નિહેમમાહૃત્યોપદધામહા ઇતિ તમિહાહૃત્યોપાદધત તસ્મિન્વ્યવદન્ત વસવઃ પુરસ્તાદ્રુદ્રા દક્ષિણત આદિત્યાઃ પશ્ચાન્મરુત ઉત્તરતો વિશ્વે દેવા ઉપરિષ્ટાદિહોપદધામેહોપદધામેતિ -

તેઽબ્રુવન્ । મધ્ય એવોપદધામહૈ સ નો મધ્ય ઉપહિતઃ સર્વેષામ્ભવિષ્યતીતિ તં મધ્ય ઉપાદધત તદેતાં રાદ્ધિમાત્મન્નદધત મધ્યતો મધ્યત એવૈતદેતાં રાદ્ધિમાત્મન્નદધત તથૈવૈતદ્યજમાનો યદ્ગાર્હપત્યમુપદધાત્યેતામેવૈતદ્રાદ્ધિમાત્મન્ધત્તે મધ્યતો મધ્યત એવૈતદેતાં રાદ્ધિમાત્મન્ધત્તે -

યદ્વેવ ગાર્હપત્યમુપદધાતિ । અન્નં વૈ ગાર્હપત્યોઽત્તાયમગ્નિશ્ચિતોઽત્ત્ર એવૈતદન્નમપિદધાતિ મધ્યતો મધ્યત એવાસ્મિન્નેતદન્નં દધાતિ -

યદ્વેવ ગાર્હપત્યમુપદધાતિ । વેદિર્વૈ દેવલોકોઽથ વા એષ બહિર્વેદિ ચિતો ભવતિ તં યદિહાહૃત્યોપદધાતિ તદેનં વેદૌ દેવલોકે પ્રતિષ્ઠાપયતિ -

યદ્વેવ ગાર્હપત્યમુપદધાતિ । યોનિર્વૈ પુષ્કરપર્ણમથ વા એષ બહિર્યોનિ ચિતો ભવતિ બહિર્દ્ધો વા એતદ્યોનેરગ્નિકર્મ યત્પુરા પુષ્કરપર્ણાત્તં યદિહાહૃત્યોપદધાતિ તદેનં યોનૌ પુષ્કરપર્ણે પ્રતિષ્ઠાપયતિ તથો હૈષોઽબહિર્દ્ધા ભવત્યષ્ટાવિષ્ટકા ઉપદધાતિ તસ્યોક્તો બન્ધુસ્તં વા એતૈરેવ યજુર્ભિરેતયાઽઽવૃતા ચિનોતિ યો હ્યેવાસૌ સ એવાયં તમેવૈતદાહૃત્યેહોપદધાતિ -

અષ્ટપુનશ્ચિતીષ્ટકોપધાનમ્
અથ પુનશ્ચિતિમુપદધાતિ । એતદ્વૈ દેવા ગાર્હપત્યં ચિત્વા તસ્મિન્રાદ્ધિં નાપશ્યન્યોનિર્વૈ ગાર્હપત્યા ચિતિરેષો વૈ યોને રાદ્ધિર્યદ્રેતઃ પ્રજાતિસ્તસ્યામેતસ્યાં યોનૌ રેતઃ પ્રજાતિં નાપશ્યન્ -

તેઽબ્રુવન્ । ઉપ તજ્જાનીત યથાસ્યાં યોનૌ રેતઃ પ્રજાતિં દધામેતિ તેઽબ્રુવંશ્ચેતયધ્વમિતિ ચિતિમિચ્છતેતિ વાવ તદબ્રુવંસ્તદિચ્છત યથાસ્યાં યોનૌ રેતઃ પ્રજાતિં દધામેતિ -

તે ચેતયમાનાઃ । એતાં પુનશ્ચિતિમપશ્યંસ્તામુપાદધત તદેતસ્યાં યોનૌ રેતઃ પ્રજાતિમદધુર્મધ્યતો મધ્યત એવૈતદેતસ્યાં યોનૌ રેતઃ પ્રજાતિમદધુસ્તથૈવૈતદ્યજમાનો યત્પુનશ્ચિતિમુપદધાત્યેતસ્યામેવૈતદ્યોનૌ રેતઃ પ્રજાતિં દધાતિ મધ્યતો મધ્યત એવૈતદેતસ્યાં યોનૌ રેતઃ પ્રજાતિં દધાતિ -

તાં હૈકે જઘનાર્ધ ઉપદધતિ । જઘનાર્ધાદ્વૈ રેતઃ સિચ્યતે પુચ્છસંધૌ પુચ્છાદ્વૈ રેતઃ સિચ્યત ઇતિ ન તથા કુર્યાદ્બહિર્દ્ધા હ તે યોને રેતઃ પ્રજાતિં દધતિ યે તથા કુર્વન્તિ મધ્ય એવોપદધ્યાત્તત્સમ્પ્રતિ યોનૌ રેતઃ પ્રજાતિં દધાતિ -

અષ્ટાવિષ્ટકા ઉપદધાતિ । અષ્ટાક્ષરા ગાયત્રી ગાયત્રોઽગ્નિર્યાવાનગ્નિર્યાવત્યસ્ય માત્રા તાવતૈવૈનમેતદ્રેતોભૂતં સિઞ્ચતિ પઞ્ચ કૃત્વઃ સાદયતિ પઞ્ચચિતિકોઽગ્નિઃ પઞ્ચઽર્તવઃ સંવત્સરઃ સંવત્સરોઽગ્નિર્યાવાનગ્નિર્યાવત્યસ્ય માત્રા તાવતૈવૈનમેતદ્રેતો ભૂતં સિઞ્ચત્યષ્ટાવિષ્ટકાઃ પઞ્ચ કૃત્વઃ સાદયતિ તત્ત્રયોદશ ત્રયોદશ માસાઃ સંવત્સરસ્ત્રયોદશાગ્નેશ્ચિતિપુરીષાણિ યાવાનગ્નિર્યાવત્યસ્ય માત્રા તાવત્તદ્ભવતિ -

યદ્વેવ પુનશ્ચિતિમુપદધાતિ । એતદ્વા એતદયથાયથં કરોતિ યદાહવનીયાદ્ગાર્હપત્યમુત્તરં ચિનોતિ તદ્યત્પુનશ્ચિતિમુપદધાતિ ય એવાયમગ્નિશ્ચિતસ્તમેવૈતદાહૃત્યાસ્યોપરિષ્ટાત્પુનશ્ચિનોતિ તદ્યચ્ચિતં સન્તં પુનશ્ચિનોતિ તસ્માત્પુનશ્ચિતિઃ -

તદ્ધૈકે । જઘનાર્ધે ગાર્હપત્યમુપદધતિ પૂર્વાર્ધે પુનશ્ચિતિમાહવનીયશ્ચ વા એતૌ ગાર્હપત્યશ્ચૈવં વા એતાવગ્ની ઇતિ ન તથા કુર્યાદયં વૈ લોકો ગાર્હપત્યો દ્યૌરાહવનીય ઉત્તરો વા અસાવસ્યૈ તસ્માદેનામુત્તરામેવોપદધ્યાત્ -

યદ્વેવ ગાર્હપત્યં ચ પુનશ્ચિતિં ચોપદધાતિ । વેદિશ્ચ હૈતે અગ્નેરુત્તરવેદિશ્ચાથ યે અમૂ પૂર્વે નિવપત્યધ્વરસ્ય તે અથ હૈતે અગ્નેસ્તદ્યદેતે ઉપધાયાગ્નિં નિદધાતિ વેદૌ ચૈવૈનમેતદુત્તરવેદૌ ચ પ્રતિષ્ઠાપયતિ -

યદ્વેવ પુનશ્ચિતિમુપદધાતિ । પુનર્યજ્ઞો હૈષ ઉત્તરા હૈષા દેવયજ્યા પુનર્યજ્ઞમેવૈતદુપધત્ત ઉત્તરામેવ દેવયજ્યામુપ હૈનં પુનર્યજ્ઞો નમતિ -

યદ્વેવ પુનશ્ચિતિમુપદધાતિ । યં વૈ તં પ્રાણા ઋષયોઽગ્રેઽગ્નિં સમસ્કુર્વન્ત્સ એષ તમેવૈતત્પુનશ્ચિનોતિ તદ્યચ્ચિતં સન્તં પુનશ્ચિનોતિ તસ્માદ્વેવ પુનશ્ચિતિઃ -

યેન ઋષયસ્તપસા સત્ત્રમાયન્નિતિ । અમૂનેતદૃષીનાહેન્ધાના અગ્નિં સ્વરાભરન્ત ઇતીન્ધાના અગ્નિં સ્વર્ગં લોકમાહરન્ત ઇત્યેતત્તસ્મિન્નહં નિદધે નાકે અગ્નિમિતિ સ્વર્ગો વૈ લોકો નાકો યમાહુર્મનવ સ્તીર્ણબર્હિષમિતિ યે વિદ્વાંસસ્તે મનવસ્તીર્ણબર્હિષમિતિ સર્વદા હૈવ સ સ્તીર્ણબર્હિઃ -

તં પત્નીભિરનુગચ્છેમ દેવાઃ । પુત્રૈર્ભ્રાતૃભિરુત વા હિરણ્યૈરિત્યેતેનૈનં સર્વેણાનુગચ્છેમેત્યેતન્નાકં ગૃભ્ણાનાઃ સુકૃતસ્ય લોક ઇતિ સ્વર્ગો વૈ લોકો નાકઃ સ્વર્ગં લોકં ગૃહ્ણાનાઃ સુકૃતસ્ય લોક ઇત્યેતત્તૃતીયે પૃષ્ઠે અધિ રોચને દિવ ઇત્યેતદ્ધ તૃતીયં પૃષ્ઠં રોચનં દિવો યત્રૈષ એતત્તપતિ -

આ વાચો મધ્યમરુહદ્ભુરણ્યુરિતિ । એતદ્ધ વાચો મધ્યં યત્રૈષ એતચ્ચીયતે ભુરણ્યુરિતિ ભર્તેત્યેતદયમગ્નિઃ સત્પતિશ્ચેકિતાન ઇત્યયમગ્નિઃ સતાં પતિશ્ચેતયમાન ઇત્યેતત્પૃષ્ઠે પૃથિવ્યા નિહિતો દવિદ્યુતદિતિ પૃષ્ઠે પૃથિવ્યા નિહિતો દીપ્યમાન ઇત્યેતદધસ્પદં કૃણુતાં યે પૃતન્યવ ઇત્યધસ્પદં કુરુતાં સર્વાન્પાપ્મન ઇત્યેતત્ -

અયમગ્નિર્વીરતમો વયોધા ઇતિ । અયમગ્નિર્વીર્યવત્તમો વયોધા ઇત્યેતત્સહસ્રિયો દ્યોતતામપ્રયુચ્છન્નિતિ સહસ્રિયો દીપ્યતામપ્રમત્ત ઇત્યેતદ્વિભ્રાજમાનઃ સરિરસ્ય મધ્ય ઇતીમે વૈ લોકાઃ સરિરં દીપ્યમાન એષુ લોકેષ્વિત્યેતદુપ પ્રયાહિ દિવ્યાનિ ધામેત્યુપ પ્રયાહિ સ્વર્ગં લોકમિત્યેતત્ -

સમ્પ્રચ્યવધ્વમુપ સમ્પ્રયાતેતિ । અમૂનેતદૃષીનાહ સમેનં પ્રચ્યવધ્વમુપ ચૈનં સમ્પ્રયાતેત્યગ્ને પથો દેવયાનાન્કૃણુધ્વમિતિ યથૈવ યજુસ્તથા બન્ધુઃ પુનઃ કૃણ્વાના પિતરા યુવાનેતિ વાક્ચ વૈ મનશ્ચ પિતરા યુવાના વાક્ચ મનશ્ચૈતાવગ્ની અન્વાતાંસીત્ત્વયિ તન્તુમેતમિતિ યોઽસાવૃષિભિસ્તન્તુસ્તતસ્તમેતદાહ -

ઉદ્બુધ્યસ્વાગ્ને પ્રતિજાગૃહિ ત્વમિતિ । ઇમમેતદગ્નિમાહોચ્ચૈનં બુધ્યસ્વ પ્રતિ ચૈનં જાગૃહીતીષ્ટાપૂર્તે સંસૃજેથામયં ચેતિ યથૈવ યજુસ્તથા બન્ધુરસ્મિન્ત્સધસ્થે અધ્યુત્તરસ્મિન્નિતિ દ્યૌર્વા ઉત્તરં સધસ્થં વિશ્વે દેવા યજમાનશ્ચ સીદતેતિ તદ્વિશ્વૈર્દેવૈઃ સહ યજમાનં સાદયતિ -

યેન વહસિ સહસ્રમ્ । યેનાગ્ને સર્વવેદસમિત્યેતદ્ધાસ્ય પ્રતિજ્ઞાતતમં ધામ યેન સહસ્રં વહતિ યેન સર્વવેદસં તેનેમં યજ્ઞં નો નય સ્વર્દેવેષુ ગન્તવ ઇતિ તેન ન ઇમં યજ્ઞં નય સ્વર્ગં લોકં દેવેષુ ગન્તવ ઇત્યેતદયં તે યોનિરૃત્વિય ઇતિ તસ્યોક્તો બન્ધુરષ્ટાવિષ્ટકા ઉપદધાતિ તસ્યો એવોક્તઃ -