શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 5.4.1

કેશવસ્ય પુરુષસ્ય । લોહાયસમાસ્ય આવિધ્યત્યવેષ્ટા દન્દશૂકા ઇતિ સર્વાન્વા એષ મૃત્યૂનતિમુચ્યતે સર્વાન્વધાન્યો રાજસૂયેન યજતે તસ્ય જરૈવ મૃત્યુર્ભવતિ તદ્યો મૃત્યુર્યો વધસ્તમેવૈતદતિનયતિ યદ્દન્દશૂકાન્ -

અથ યત્કેશવસ્ય પુરુષસ્ય । ન વા એષ સ્ત્રી ન પુમાન્યત્કેશવઃ પુરુષો યદહ પુમાંસ્તેન ન સ્ત્રી યદુ કેશવસ્તેનો ન પુમાન્નૈતદયો ન હિરણ્યં યલ્લોહાયસં નૈતે ક્રિમયો નાક્રિમયો યદ્દન્દશૂકા અથ યલ્લોહાયસં ભવતિ લોહિતા ઇવ હિ દન્દશૂકાસ્તસ્માત્કેશવસ્ય પુરુષસ્ય -

અથૈનં દિશઃ સમારોહયતિ । પ્રાચીમારોહ ગાયત્રી ત્વાવતુ રથન્તરં સામ ત્રિવૃત્સ્તોમો વસન્ત ઋતુર્બ્રહ્મ દ્રવિણમ્ -

દક્ષિણામારોહ । ત્રિષ્ટુપ્ત્વાઽવતુ બૃહત્સામ પઞ્ચદશ સ્તોમો ગ્રીષ્મ ઋતુઃ ક્ષત્રં દ્રવિણમ્ -

પ્રતીચીમારોહ । જગતી ત્વાઽવતુ વૈરૂપં સામ સપ્તદશ સ્તોમો વર્ષા ઋતુર્વિડ્દ્રવિણમ્ -

ઉદીચીમારોહ । અનુષ્ટુપ્ત્વાઽવતુ વૈરાજં સામૈકવિંશ સ્તોમઃ શરદૃતુઃ ફલં દ્રવિણમ્ -

ઊર્ધ્વામારોહ । પઙ્ક્તિસ્ત્વાઽવતુ શાક્વરરૈવતે સામની ત્રિણવત્રયસ્ત્રિંશૌ સ્તોમૌ હેમન્તશિશિરાવૃતૂ વર્ચો દ્રવિણમિતિ -

તદ્યદેનં દિશઃ સમારોહયતિ । ઋતૂનામેવૈતદ્રૂપમૃતૂનેવૈનમેતત્સંવત્સરં સમારોહયતિ સ ઋતૂન્ત્સંવત્સરં સમારુહ્ય સર્વમેવેદમુપર્યુપરિ ભવત્યર્વાગેવાસ્માદિદં સર્વં ભવતિ -

શાર્દૂલચર્મણો જઘનાર્ધે । સીસં નિહિતં ભવતિ તત્પદા પ્રત્યસ્યતિ પ્રત્યસ્તં નમુચેઃ શિર ઇતિ નમુચિર્હ વૈ નામાસુર આસ તમિન્દ્રો નિવિવ્યાધ તસ્ય પદા શિરોઽભિતષ્ઠૌ સ યદભિષ્ઠિત ઉદબાધત સ ઉચ્છ્વઙ્કસ્તસ્ય પદા શિરઃ પ્રચિચ્છેદ તતો રક્ષઃ સમભવત્તદ્ધ સ્મૈનમનુભાષતે ક્વ ગમિષ્યસિ ક્વ મે મોક્ષ્યસ ઇતિ -

તત્સીસેનાપજઘાન । તસ્માત્સીસં મૃદુ સૃતજવં હિ સર્વેણ હિ વીર્યેણાપજઘાન તસ્માદ્ધિરણ્યરૂપં સન્ન કિયચ્ચનાર્હતિ સૃતજવં હિ સર્વેણ હિ વીર્યેણાપજઘાન તદ્વૈ સ તન્નાષ્ટ્રા રક્ષાંસ્યપજઘાન તથો એવૈષ એતન્નાષ્ટ્રા રક્ષાંસ્યતોઽપહન્તિ -

અથૈનં શાર્દૂલચર્મારોહયતિ । સોમસ્ય ત્વિષિરસીતિ યત્ર વૈ સોમ ઇન્દ્રમત્યપવત સ યત્તતઃ શાર્દૂલઃ સમભવત્તેન સોમસ્ય ત્વિષિસ્તસ્માદાહ સોમસ્ય ત્વિષિરસીતિ તવેવ મે ત્વિષિર્ભૂયાદિતિ શાર્દૂલત્વિષિમેવાસ્મિન્નેતદ્દધાતિ તસ્માદાહ તવેવ મે ત્વિષિર્ભૂયાદિતિ
-

અથ રુક્મમધસ્તાદુપાસ્યતિ । મૃત્યોઃ પાહીત્યમૃતમાયુર્હિરણ્યં તદમૃત ઽઆયુષિ પ્રતિતિષ્ઠતિ -

અથ રુક્મઃ શતવિતૃણ્ણો વા ભવતિ । નવવિતૃણ્ણો વા સ યદિ શતવિતૃણ્ણઃ શતાયુર્વા અયં પુરુષઃ શતતેજાઃ શતવીર્યસ્તસ્માચ્છતવિતૃણ્ણો યદ્યુ નવવિતૃણ્ણો નવેમે પુરુષે પ્રાણાસ્તસ્માન્નવવિતૃણ્ણઃ -

તમુપરિષ્ટાચ્છીર્ષ્ણો નિદધાતિ । ઓજોઽસિ સહો ઽસ્યમૃતમસીત્યમૃતમાયુર્હિરણ્યં તદસ્મિન્નમૃતમાયુર્દધાતિ તદ્યદ્રુક્મા ઉભયતો ભવતોઽમૃતમાયુર્હિરણ્યં તદમૃતેનૈવૈનમેતદાયુષોભયતઃ પરિબૃંહતિ તસ્માદ્રુક્મા ઉભયતો ભવતઃ -

અથ બાહૂ ઉદ્ગૃહ્ણાતિ । હિરણ્યરૂપા ઉષસો વિરોક ઉભાવિન્દ્રો ઉદિથઃ સૂર્યશ્ચ આરોહતં વરુણ મિત્ર ગર્તં તતશ્ચક્ષાથામદિતિં દિતિં ચેતિ બાહૂ વૈ મિત્રાવરુણૌ પુરુષો ગર્તસ્તસ્માદાહારોહતં વરુણ મિત્ર ગર્તમિતિ તતશ્ચક્ષાથામદિતિં દિતિં ચેતિ તતઃ પશ્યતં સ્વં ચારણં ચેત્યેવૈતદાહ -

નૈતેનોદ્ગૃહ્ણીયાત્ । મિત્રોઽસિ વરુણોઽસીત્યેવોદ્ગૃહ્ણીયાદ્બાહૂ વૈ મિત્રાવરુણૌ બાહુભ્યાં વૈ રાજન્યો મૈત્રાવરુણસ્તસ્માન્મિત્રોઽસિ વરુણોઽસીત્યેવોદ્ગૃહ્ણીયાત્ -

તદ્યદેનમૂર્ધ્વબાહુમભિષિઞ્ચતિ । વીર્યં વા એતદ્રાજન્યસ્ય યદ્બાહૂ વીર્યં વા એતદપાં રસઃ સમ્ભૃતો ભવતિ યેનૈનમેતદભિષિઞ્ચતિ નેન્મ ઇદં વીર્યં વીર્યમપાં રસઃ સમ્ભૃતો બાહૂ વ્લિનાદિતિ તસ્માદેનમૂર્ધ્વબાહુમભિષિઞ્ચતિ -