શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 5.1.2

૫.૧.૨ વાજપેયે ગ્રહવિશેષાઃ
અંશું ગૃહ્ણાતિ । સર્વત્વાયૈવ તસ્માદ્વા અંશું ગૃહ્ણાત્યથૈતાન્પ્રજ્ઞાતાનેવાગ્નિષ્ટોમિકાન્ગ્રહાન્ગૃહ્ણાત્યાગ્રયણાત્ -

અથ પૃષ્ઠ્યાન્ગૃહ્ણાતિ । તદ્યદેવૈતૈર્દેવા ઉદજયંસ્તદેવૈષ એતૈરુજ્જયતિ -

અથ ષોડશિનં ગૃહ્ણાતિ । તદ્યદેવૈતેનેન્દ્ર ઉદજયત્તદેવૈષ એતેનોજ્જયતિ -

અથૈતાન્પઞ્ચ વાજપેયગ્રહાન્ગૃહ્ણાતિ । ધ્રુવસદં ત્વા નૃષદમ્મનઃસદમુપયામગૃહીતોઽસીન્દ્રાય ત્વા જુષ્ટં ગૃહ્ણામ્યેષ તે યોનિરિન્દ્રાય ત્વા જુષ્ટતમમિતિ સાદયત્યેષાં વૈ લોકાનામયમેવ ધ્રુવ ઇયં પૃથિવીમમેવૈતેન લોકમુજ્જયતિ -

અપ્સુષદં ત્વા ઘૃતસદં વ્યોમસદમુપયામગૃહીતોઽસીન્દ્રાય ત્વા જુષ્ટં ગૃહ્ણામ્યેષ તે યોનિરિન્દ્રાય ત્વા જુષ્ટતમમિતિ સાદયત્યેષાં વૈ લોકાનામયમેવ વ્યોમેદમન્તરિક્ષમન્તરિક્ષલોકમેવૈતેનોજ્જયતિ -

પૃથિવિસદં ત્વાન્તરિક્ષસદં દિવિસદં દેવસદં નાકસદમુપયામગૃહીતોઽસીન્દ્રાય ત્વા જુષ્ટં ગૃહ્ણામ્યેષ તે યોનિરિન્દ્રાય ત્વા જુષ્ટતમમિતિ સાદયત્યેષ વૈ દેવસન્નાકસદેષ એવ દેવલોકો દેવલોકમેવૈતેનોજ્જયતિ -

અપાં રસમુદ્વયસં સૂર્યે સન્તં સમાહિતમપાં રસસ્ય યો રસસ્તં વો ગૃહ્ણામ્યુત્તમમુપયામગૃહીતોઽસીન્દ્રાય ત્વા જુષ્ટં ગૃહ્ણામ્યેષ તે યોનિરિન્દ્રાય ત્વા જુષ્ટતમમિતિ સાદયત્યેષ વા અપાં રસો યોઽયં પવતે સ એષ સૂર્યે સમાહિતઃ સૂર્યાત્પવત એતમેવૈતેન રસમુજ્જયતિ -

ગ્રહા ઊર્જાહુતયઃ । વ્યન્તો વિપ્રાય મતિં તેષાં વિશિપ્રિયાણાં વોઽહમિષમૂર્જં સમગ્રભમુપયામગૃહીતોઽસીન્દ્રાય ત્વા જુષ્ટં ગૃહ્ણામ્યેષ તે યોનિરિન્દ્રાય ત્વા જુષ્ટતમમિતિ સાદયત્યૂર્ગ્વૈ રસો રસમેવૈતેનોજ્જયતિ -

તાન્વા એતાન્ । પઞ્ચ વાજપેયગ્રહાન્ગૃહ્ણાતિ પ્રજાપતિં વા એષ ઉજ્જયતિ યો વાજપેયેન યજતે સંવત્સરો વૈ પ્રજાપતિઃ પઞ્ચ વા ઋતવઃ સંવત્સરસ્ય તત્પ્રજાપતિમુજ્જયતિ તસ્માત્પઞ્ચ વાજપેયગ્રહાન્ગૃહ્ણાતિ -

અથ સપ્તદશ સોમગ્રહાન્ગૃહ્ણાતિ । સપ્તદશ સુરાગ્રહાન્પ્રજાપતેર્વા એતે અન્ધસી યત્સોમશ્ચ સુરા ચ તતઃ સત્યં શ્રીર્જ્યોતિઃ સોમોઽનૃતં પાપ્મા તમઃ સુરૈતે એવૈતદુભે અન્ધસી ઉજ્જયતિ સર્વં વા એષ ઇદમુજ્જયતિ યો વાજપેયેન યજતે પ્રજાપતિં હ્યુજ્જયતિ સર્વમુ હ્યેવેદં પ્રજાપતિઃ -

સ યત્સપ્તદશ । સોમગ્રહાન્ગૃહ્ણાતિ સપ્તદશો વૈ પ્રજાપતિઃ પ્રજાપતિર્યજ્ઞઃ સ યાવાનેવ યજ્ઞો યાવત્યસ્ય માત્રા તાવતૈવાસ્યૈતત્સત્યં શ્રિયં જ્યોતિરુજ્જયતિ -

અથ યત્સપ્તદશ । સુરાગ્રહાન્ગૃહ્ણાતિ સપ્તદશો વૈ પ્રજાપતિઃ પ્રજાપતિર્યજ્ઞઃ સ યાવાનેવ યજ્ઞો યાવત્યસ્ય માત્રા તાવતૈવાસ્યૈતદનૃતં પાપ્માનં તમ ઉજ્જયતિ -

ત ઉભયે ચતુસ્ત્રિંશદ્ગ્રહાઃ સમ્પદ્યન્તે । ત્રયસ્ત્રિંશદ્વૈ દેવાઃ પ્રજાપતિશ્ચતુસ્ત્રિંશસ્તત્પ્રજાપતિમુજ્જયતિ -

અથ યત્ર રાજાનં ક્રીણાતિ । તદ્દક્ષિણતઃ પ્રતિવેશતઃ કેશવાત્પુરુષાત્સીસેન પરિસ્રુતં ક્રીણાતિ ન વા એષ સ્ત્રી ન પુમાન્યત્કેશવઃ પુરુષો યદહ પુમાંસ્તેન ન સ્ત્રી યદુ કેશવસ્તેન ન પુમાન્નૈતદયો ન હિરણ્યં યત્સીસં નૈષ સોમો ન સુરા યત્પરિસ્રુત્તસ્માત્કેશવાત્પુરુષાત્સીસેન પરિસ્રુતં ક્રીણાતિ -

અથ પૂર્વેદ્યુઃ । દ્વૌ ખરૌ કુર્વન્તિ પુરોઽક્ષમેવાન્યં પશ્ચાદક્ષમન્યં નેત્સોમગ્રહાંશ્ચ સુરાગ્રહાંશ્ચ સહ સાદયામેતિ તસ્માત્પૂર્વેદ્યુર્દ્વૌ ખરૌ કુર્વન્તિ પુરોઽક્ષમેવાન્યં પશ્ચાદક્ષમન્યમ્ -

અથ યત્ર પૂર્વયા દ્વારા । વસતીવરીઃ પ્રપાદયન્તિ તદપરયા દ્વારા નેષ્ટા પરિસ્રુતં પ્રપાદયતિ દક્ષિણતઃ પાત્રાણ્યભ્યવહરન્તિ પુરોઽક્ષમેવ પ્રત્યઙ્ઙાસીનોઽધ્વર્યુઃ સોમગ્રહાન્ગૃહ્ણાતિ પશ્ચાદક્ષં પ્રાઙાસીનો નેષ્ટા સુરાગ્રહાન્ત્સોમગ્રહમેવાધ્વર્યુર્ગૃહ્ણાતિ સુરાગ્રહં નેષ્ટા સોમગ્રહમેવાધ્વર્યુર્ગૃહ્ણાતિ સુરાગ્રહં નેષ્ટૈવમેવૈનાન્વ્યત્યાસં ગૃહ્ણીતઃ -

ન પ્રત્યઞ્ચમક્ષમધ્વર્યુઃ । સોમગ્રહમતિહરતિ ન પ્રાઞ્ચમક્ષં નેષ્ટા સુરાગ્રહં નેજ્જ્યોતિશ્ચ તમશ્ચ સંસૃજાવેતિ -

ઉપર્યુપર્યેવાક્ષમધ્વર્યુઃ । સોમગ્રહં ધારયત્યધોઽધોઽક્ષં નેષ્ટા સુરાગ્રહં સમ્પૃચૌ સ્થઃ સં મા ભદ્રેણ પૃઙ્ક્તમિતિ નેત્પાપમિતિ બ્રવાવેતિ તૌ પુનર્વિહરતો વિપૃચૌ સ્થો વિ મા પાપ્મના પૃઙ્ક્તમિતિ તદ્યથેષીકામ્મુઞ્જાદ્વિવૃહેદેવમેનં સર્વસ્માત્પાપ્મનો વિવૃહતસ્તસ્મિન્ન તાવચ્ચનૈનો ભવતિ યાવત્તૃણસ્યાગ્રં તૌ સાદયતઃ -

અથાધ્વર્યુઃ । હિરણ્યપાત્રેણ મધુગ્રહં ગૃહ્ણાતિ તં મધ્યે સોમગ્રહાણાં સાદયત્યથોક્થ્યં ગૃહ્ણાત્યથ ધ્રુવમથૈતાન્ત્સોમગ્રહાનુત્તમે સ્તોત્ર ઋત્વિજાં ચમસેષુ વ્યવનીય જુહ્વતિ તાન્ભક્ષયન્ત્યથ માધ્યન્દિને સવને મધુગ્રહસ્ય ચ સુરાગ્રહાણાં ચોદ્યતે તસ્યાતઃ -