શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 4.6.8

૪.૬.૮ સત્રોત્થાનમ્
યા વૈ દીક્ષા સા નિષત્ । તત્સત્ત્રં તસ્માદેનાનાસત ઇત્યાહુરથ યત્તતો યજ્ઞં તન્વતે તદ્યન્તિ તન્નયતિ યો નેતા ભવતિ સ તસ્માદેનાન્યન્તીત્યાહુઃ -

યા હ દીક્ષા સા નિષત્ । તત્સત્ત્રં તદયનં તત્સત્ત્રાયણમથ યત્તતો યજ્ઞસ્યોદૃચં ગત્વોત્તિષ્ઠન્તિ તદુત્થાનં તસ્માદેનાનુદસ્થુરિત્યાહુરિતિ નુ પુરસ્તાદ્વદનમ્ -

અથ દીક્ષિષ્યમાણાઃ સમવસ્યન્તિ । તે યદ્યગ્નિં ચેષ્યમાણા ભવન્ત્યરણિષ્વેવાગ્નીન્ત્સમારોહ્યોપસમાયન્તિ યત્ર પ્રાજાપત્યેન પશુના યક્ષ્યમાણા ભવન્તિ મથિત્વોપસમાધાયોદ્ધૃત્યાહવનીયં યજન્ત એતેન પ્રાજાપત્યેન પશુના -

તસ્ય શિરો નિદધતિ । તેષાં યદિ તદહર્દીક્ષા ન સમૈત્યરણિષ્વેવાગ્નીન્ત્સમારોહ્ય યથાયથં વિપરેત્ય જુહ્વતિ -

અથ યદહરેષાં દીક્ષા સમૈતિ । અરણિષ્વેવાગ્નીન્ત્સમારોહ્યોપસમાયન્તિ યત્ર દીક્ષિષ્યમાણા ભવન્તિ ગૃહપતિરેવ પ્રથમો મન્થતે મધ્યં પ્રતિ શાલાયા અથેતરેષામર્ધા દક્ષિણત ઉપવિશન્ત્યર્ધા ઉત્તરતો મથિત્વોપસમાધાયૈકૈકમેવોલ્મુકમાદાયોપસમાયન્તિ ગૃહપતેર્ગાર્હપત્યં ગૃહપતેરેવ ગાર્હપત્યાદુદ્ધૃત્યાહવનીયં દીક્ષન્તે તેષાં સમાન આહવનીયો ભવતિ નાના ગાર્હપત્યા દીક્ષોપસત્સુ -

અથ યદહરેષાં ક્રયો ભવતિ । તદહર્ગાર્હપત્યાં ચિતિમુપદધાત્યથેતરેભ્ય ઉપવસથે ધિષ્ણ્યાન્વૈસર્જિનાનાં કાલે પ્રાચ્યઃ પત્ન્ય ઉપસમાયન્તિ પ્રજહત્યેતાનપરાનગ્નીન્હુત એવ વૈસર્જિને -

રાજાનં પ્રણયતિ । ઉદ્યત એવૈષ આગ્નીધ્રીયોઽગ્નિર્ભવત્યથૈત એકૈકમેવોલ્મુકમાદાય યથાધિષ્ણ્યં વિપરાયન્તિ તૈરેવ તેષામુલ્મુકૈઃ પ્રઘ્નન્તીતિ સ સ્માહ યાજ્ઞવલ્ક્યો યે તથા કુર્વન્તીત્યેતન્ન્વેકમયનમ્ -

અથેદં દ્વિતીયમ્ । અરણિષ્વેવાગ્નીન્ત્સમારોહ્યોપસમાયન્તિ યત્ર પ્રાજાપત્યેન પશુના યક્ષ્યમાણા ભવન્તિ મથિત્વોપસમાધાયોદ્ધૃત્યાહવનીયં યજન્ત એતેન પ્રાજાપત્યેન પશુના -

તસ્ય શિરો નિદધતિ । તેષાં યદિ તદહર્દીક્ષા ન સમૈત્યરણિષ્વેવાગ્નીન્ત્સમારોહ્ય યથાયથં વિપરેત્ય જુહ્વતિ -

અથ યદહરેષાં દીક્ષા સમૈતિ । અરણિષ્વેવાગ્નીન્ત્સમારોહ્યોપસમાયન્તિ યત્ર દીક્ષિષ્યમાણા ભવન્તિ ગૃહપતિરેવ પ્રથમો મન્થતેઽથેતરે પર્યુપવિશ્ય મન્થન્તે તે જાતં જાતમેવાનુપ્રહરન્તિ ગૃહપતેર્ગાર્હપત્યે ગૃહપતેરેવ ગાર્હપત્યાદુદ્ધૃત્યાહવનીયં દીક્ષન્તે તેષાં સમાન આહવનીયો ભવતિ સમાનો ગાર્હપત્યો દીક્ષોપસત્સુ -

અથ યદહરેષાં ક્રયો ભવતિ । તદહર્ગાર્હપત્યાં ચિતિમુપદધાત્યથેતરેભ્ય ઉપવસથે ધિષ્ણ્યાન્વૈસર્જિનાનાં કાલે પ્રાચ્યઃ પત્ન્ય ઉપસમાયન્તિ પ્રજહત્યેતમપરમગ્નિં હુત એવ વૈસર્જિને -

રાજાનં પ્રણયતિ । ઉદ્યત એવૈષ આગ્નીધ્રીયોઽગ્નિર્ભવત્યથૈતઽ એકૈકમેવોલ્મુકમાદાય યથાધિષ્ણ્યં વિપરાયન્તિ સમદમુ હૈવ તે કુર્વન્તિ સમદ્ધૈનાન્વિન્દત્યર્તુકા હ ભવન્ત્યપિ હ તમર્ધં સમદ્વિન્દતિ યસ્મિન્નર્ધે યજન્તે યે તથા કુર્વન્તિ એતદ્દ્વિતીયમયનમ્ -

અથેદં તૃતીયમ્ । ગૃહપતેરેવારણ્યોઃ સંવદન્તે ય ઇતોઽગ્નિર્જનિષ્યતે સ નઃ સહ યદનેન યજ્ઞેન જેષ્યામોઽનેન પશુબન્ધેન તન્નઃ સહ સહ નઃ સાધુકૃત્યા ય એવ પાપં કરવત્તસ્યૈવ તદિત્યેવમુક્ત્વા ગૃહપતિરેવ પ્રથમઃ સમારોહયતેઽથેતરેભ્યઃ સમારોહયતિ સ્વયં વૈવ સમારોહયન્તે ત આયન્તિ યત્ર પ્રાજાપત્યેન પશુના યક્ષ્યમાણા ભવન્તિ મથિત્વોપસમાધાયોદ્ધૃત્યાહવનીયં યજન્ત એતેન પ્રાજાપત્યેન પશુના -

તસ્ય શિરો નિદધતિ । તેષાં યદિ તદહર્દીક્ષા ન સમૈત્યરણિષ્વેવાગ્નીન્ત્સમારોહ્ય યથાયથં વિપરેત્ય જુહ્વતિ -

અથ યદહરેષાં દીક્ષા સમૈતિ । ગૃહપતેરેવારણ્યોઃ સંવદન્તે ય ઇતોઽગ્નિર્જનિષ્યતે સ નઃ સહ યદનેન યજ્ઞેન જેષ્યામોઽનેન સત્ત્રેણ તન્નઃ સહ સહ નઃ સાધુકૃત્યા ય એવ પાપં કરવત્તસ્યૈવ તદિત્યેવમુક્ત્વા ગૃહપતિરેવ પ્રથમઃ સમારોહયતેઽથેતરેભ્યઃ સમારોહયતિ સ્વયં વૈવ સમારોહયન્તે ત આયન્તિ યત્ર દીક્ષિષ્યમાણા ભવન્તિ મથિત્વોપસમાધાયોદ્ધૃત્યાહવનીયં દીક્ષન્તે તેષાં સમાન આહવનીયો ભવતિ સમાનો ગાર્હપત્યો દીક્ષોપસત્સુ -

અથ યદહરેષાં ક્રયો ભવતિ । તદહર્ગાર્હપત્યાં ચિતિમુપદધાત્યથેતરેભ્ય ઉપવસથે ધિષ્ણ્યાન્વૈસર્જિનાનાં કાલે પ્રાચ્યઃ પત્ન્ય ઉપસમાયન્તિ પ્રજહત્યેતમપરમગ્નિં હુત એવ વૈસર્જિને -

રાજાનં પ્રણયતિ । ઉદ્યત એવૈષ આગ્નીધ્રીયોઽગ્નિર્ભવત્યથૈતઽએકૈકમેવોલ્મુકમાદાય યથાધિષ્ણ્યં વિપરાયન્તિ તત્તત્કૃતં નાનાકૃતં યન્નાનાધિષ્ણ્યા ભવન્તિ વરીયાનાકાશોઽસત્પરિચરણાયેત્યથ યન્નાનાપુરોડાશા ભૂયો હવિરુચ્છિષ્ટમસત્સમાપ્ત્યા ઽઇતિ -

અથ યેન સત્ત્રેણ દેવાઃ । ક્ષિપ્ર એવ પાપ્માનમપાઘ્નતેમાં જિતિમજયન્યૈષામિયં જિતિસ્તદત ઉદ્યત એકગૃહપતિકા વૈ દેવા એકપુરોડાશા એકધિષ્ણ્યાઃ ક્ષિપ્ર એવ પાપ્માનમપાઘ્નત ક્ષિપ્રે પ્રાજાયન્ત તથો એવૈતઽએકગૃહપતિકા એકપુરોડાશા એકધિષ્ણ્યાઃ ક્ષિપ્રઽએવ પાપ્માનમપઘ્નતે ક્ષિપ્રે પ્રજાયન્તે -

અથાદઃ પૂર્વસ્મિન્નુદીચીનવંશા શાલા ભવતિ । તન્માનુષં સમાન આહવનીયો ભવતિ નાના ગાર્હપત્યાસ્તદ્વિકૃષ્ટં ગૃહપતેરેવ ગાર્હપત્યે જાઘન્યા પત્નીઃ સંયાજયન્ત્યાજ્યેનેતરે પ્રતિયજન્ત આસતે તદ્વિકૃષ્ટમ્ -

અથાત્ર પ્રાચીનવંશા શાલા ભવતિ । તદ્દેવત્રા સમાન આહવનીયો ભવતિ સમાનો ગાર્હપત્યઃ સમાન આગ્નીધ્રીયસ્તદેતત્સત્ત્રં સમૃદ્ધં યથૈકાહઃ સમૃદ્ધઽ એવં તસ્ય ન હ્વલાસ્તિ તસ્યૈષૈવ સમાન્યાવૃદ્યદન્યદ્ધિષ્ણ્યેભ્યઃ -