શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 4.2.3

૪.૨.૩ ઉક્થગ્રહઃ
અયં હ વા અસ્યૈષોઽનિરુક્ત આત્મા યદુક્થ્યઃ । સોઽસ્યૈષ આત્મૈવાત્મા હ્યયમનિરુક્તઃ પ્રાણઃ સોઽસ્યૈષ આયુરેવ તસ્માદનયા ગૃહ્ણાત્યસ્યૈ હિ સ્થાલી ભવતિ સ્થાલ્યા હ્યેનં ગૃહ્ણાત્યજરા હીયમમૃતાજરં હ્યમૃતમાયુસ્તસ્માદનયા ગૃહ્ણાતિ -

તં વૈ પૂર્ણં ગૃહ્ણાતિ । સર્વં વૈ તદ્યત્પૂર્ણં સર્વં તદ્યદાયુસ્તસ્માત્પૂર્ણં ગૃહ્ણાતિ -

તસ્યાસાવેવ ધ્રુવ આયુઃ । આત્મૈવાસ્યૈતેન સંહિતઃ પર્વાણિ સંતતાનિ તદ્વા અગૃહીત
એવૈતસ્માદચ્છાવાકાયોત્તમો ગ્રહો ભવતિ -

અથ રાજાનમુપાવહરતિ । તૃતીયં વસતીવરીણામવનયતિ તત્પર્વ સમૈતિ પ્રથમમહોત્તરસ્ય સવનસ્ય કરોત્યુત્તમં પૂર્વસ્ય સ યદુત્તરસ્ય સવનસ્ય તત્પૂર્વં કરોતિ યત્પૂર્વસ્ય તદુત્તમં તદ્વ્યતિષજતિ તસ્માદિમાનિ પર્વાણિ વ્યતિષક્તાનીદમિત્થમતિહાનમિદમિત્થમ્ -

એવમેવ માધ્યન્દિને સવને । અગૃહીત એવૈતસ્માદચ્છાવાકાયોત્તમો ગ્રહો ભવત્યથ તૃતીયં વસતીવરીણામવનયતિ તત્પર્વ સમૈતિ પ્રથમમહોત્તરસ્ય સવનસ્ય કરોત્યુત્તમં પૂર્વસ્ય સ યદુત્તરસ્ય તત્પૂર્વં કરોતિ યત્પૂર્વસ્ય તદુત્તમં તદ્વ્યતિષજતિ તસ્માદિમાનિ પર્વાણિ વ્યતિષક્તાનીદમિત્થમતિહાનમિદમિત્થં તદ્યદસ્યૈતેનાત્મા સંહિતસ્તેનાસ્યૈષ આયુઃ -

સૈષા કામદુઘૈવેન્દ્રસ્યોદ્ધારઃ । ત્રિભ્ય એવૈનં પ્રાતઃસવન ઉક્થેભ્યો વિગૃહ્ણાતિ ત્રિભ્યો માધ્યન્દિને સવને તત્ષટ્કૃત્વઃ ષડ્વા ઋતવ ઋતવો વા ઇમાન્ત્સર્વાન્કામાન્પચન્ત્યેતેનો હૈષા કામદુઘૈવેન્દ્રસ્યોદ્ધારઃ -

તં વા અપુરોરુક્કં ગૃહ્ણાતિ । ઉક્થં હિ પુરોરુગૃગ્ઘિ પુરોરુગૃગ્ઘ્યુક્થં સામગ્રહોઽથ યદન્યજ્જપતિ તદ્યજુસ્તા હૈતા અભ્યર્ધ એવાગ્ર ઋગ્ભ્ય આસુરભ્યર્ધો યજુર્ભ્યોઽભ્યર્ધઃ સામભ્યઃ -

તે દેવા અબ્રુવન્ હન્તેમા યજુઃષુ દધામ તથેયં બહુલતરેવ વિદ્યા ભવિષ્યતીતિ તા યજુઃષ્વદધુસ્તત એષા બહુલતરેવ વિદ્યાભવત્ -

તં યદપુરોરુક્કં ગૃહ્ણાતિ । ઉક્થં હિ પુરોરુગૃગ્ઘિ પુરોરુગૃગ્ઘ્યુક્થં સ યદેવૈનમુક્થેભ્યો વિગૃહ્ણાતિ તેનો હાસ્યૈષ પુરોરુઙ્માન્ભવતિ તસ્માદપુરોરુક્કં ગૃહ્ણાતિ -

અથાતો ગૃહ્ણાત્યેવ । ઉપયામગૃહીતોઽસીન્દ્રાય ત્વા બૃહદ્વતે વયસ્વત ઇતીન્દ્રો વૈ યજ્ઞસ્ય દેવતા તસ્માદાહેન્દ્રાય ત્વેતિ બૃહદ્વતે વયસ્વત ઇતિ વીર્યવત ઇત્યેવૈતદાહ યદાહ બૃહદ્વતે વયસ્વત ઇત્યુક્થાવ્યં ગૃહ્ણામીત્યુક્થેભ્યો હ્યેનં ગૃહ્ણાતિ યત્ત ઇન્દ્ર બૃહદ્વય ઇતિ યત્ત ઇન્દ્ર વીર્યમિત્યેવૈતદાહ તસ્મૈ ત્વા વિષ્ણવે ત્વેતિ યજ્ઞસ્ય હ્યેનમાયુષે ગૃહ્ણાતિ તસ્માદાહ તસ્મૈ ત્વા વિષ્ણવે ત્વેત્યેષ તે યોનિરુક્થેભ્યસ્ત્વેતિ
સાદયત્યુક્થેભ્યો હ્યેનં ગૃહ્ણાતિ -

તં વિગૃહ્ણાતિ । દેવેભ્યસ્ત્વા દેવાવ્યં યજ્ઞસ્યાયુષે ગૃહ્ણામીતિ પ્રશાસનં સ કુર્યાદ્ય એવં કુર્યાદ્યથાદેવતં ત્વેવ વિગૃહ્ણીયાત્ -

મિત્રાવરુણાભ્યાં ત્વા । દેવાવ્યં યજ્ઞસ્યાયુષે ગૃહ્ણામીત્યેવ મૈત્રાવરુણાય મૈત્રાવરુણીષુ હિ તસ્મૈ સ્તુવતે મૈત્રાવરુણીરનુશંસતિ મૈત્રાવરુણ્યા યજતિ -

ઇન્દ્રાય ત્વા । દેવાવ્યં યજ્ઞસ્યાયુષે ગૃહ્ણામીત્યેવ બ્રાહ્મણાચ્છંસિન ઐન્દ્રીષુ હિ તસ્મૈ સ્તુવત ઐન્દ્રીરનુશંસત્યૈન્દ્ર્યા યજતિ -

ઇન્દ્રાગ્નિભ્યાં ત્વા । દેવાવ્યં યજ્ઞસ્યાયુષે ગૃહ્ણામીત્યેવાચ્છાવાકાયૈન્દ્રાગ્નીષુ હિ તસ્મૈ સ્તુવત ઐન્દ્રાગ્નીરનુશંસત્યૈન્દ્રાગ્ન્યા યજતીન્દ્રાય ત્વેત્યેવ માધ્યન્દિને સવન ઐન્દ્રં હિ માધ્યન્દિનં સવનમ્ -

તદુ હ ચરકાધ્વર્યવો વિગૃહ્ણન્તિ । ઉપયામગૃહીતોઽસિ દેવેભ્યસ્ત્વા દેવાવ્યમુક્થેભ્ય ઉક્થાવ્યં મિત્રાવરુણાભ્યાં જુષ્ટં ગૃહ્ણામ્યેષ તે યોનિર્મિત્રાવરુણાભ્યાં ત્વેતિ સાદયતિ પુનર્હવિરસીતિ સ્થાલીમભિમૃશતિ -

ઉપયામગૃહીતોઽસિ । દેવેભ્યસ્ત્વા દેવાવ્યમુક્થેભ્ય ઉક્થાવ્યમિન્દ્રાય જુષ્ટં ગૃહ્ણામ્યેષ તે યોનિરિન્દ્રાય ત્વેતિ સાદયતિ પુનર્હવિરસીતિ સ્થાલીમભિમૃશતિ -

ઉપયામગૃહીતોઽસિ । દેવેભ્યસ્ત્વા દેવાવ્યમુક્થેભ્ય ઉક્થાવ્યમિન્દ્રાગ્નિભ્યાં જુષ્ટં ગૃહ્ણામ્યેષ તે યોનિરિન્દ્રાગ્નિભ્યાં ત્વેતિ સાદયતિ નાત્ર પુનર્હવિરસીતિ સ્થાલીમભિમૃશતીન્દ્રાય ત્વેન્દ્રાય ત્વેત્યેવ માધ્યન્દિને સવન ઐન્દ્રં હિ માધ્યન્દિનં સવનં દ્વિર્હ પુનર્હવિરસીતિ સ્થાલીમભિમૃશતિ તૂષ્ણીં તૃતીયં નિદધાતિ -

તં વૈ નોપયામેન ગૃહ્ણીયાત્ । ન યોનૌ સાદયેદગ્રે હ્યેવૈષ ઉપયામેન ગૃહીતો ભવત્યગ્રે યોનૌ સન્નો જામિતાયૈ જામિ હ કુર્યાદ્યદેનમત્રાપ્યુપયામેન ગૃહ્ણીયાદ્યદ્યોનૌ સાદયેદથ યત્પુનર્હવિરસીતિ સ્થાલીમભિમૃશતિ પુનર્હ્યસ્યૈ ગ્રહં ગ્રહીષ્યન્ભવતિ ન તદાદ્રિયેત તૂષ્ણીમેવ નિદધ્યાત્ -