શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 3.6

બ્રાહ્મણ

૧ સદસો યજ્ઞોદરત્વાનુવાદેન તન્મધ્યદેશે સોપપત્તિકં ઔદુમ્બરીમાનવિધાનં, સમંત્રકમભ્યાદાનપૂર્વકં સપ્રકારક સમંત્રકપરિલેખનસહિતમવટખનનમ્, ઉત્ખાતસ્ય મૃન્નિચયસ્યાવટપ્રાગ્દેશે ઉત્કિરણમ્, ઔદુરમ્બર્યા યજમાનસમ્મિતત્વં સાધયિત્વા અવટપૂર્વદેશે સ્થાપનં ચેતિવિધાનમ્, . ઔદુમ્બરીપ્રોક્ષણસાધનાનામપાં યવસાહિત્ય વિધાય તત્પ્રશંસનં, સમન્ત્રકં યવાવાપવિધાનમ્ સમન્ત્રકં યવસહિતાભિરદ્ભિરૌદુમ્બર્યાઃ પ્રોક્ષણવિધાનમ્, પ્રોક્ષણીશેષપ્રતિપત્તિકર્મ, સમન્ત્રં સપ્રકારકમ્ બર્હિરવસ્ત- રણવિધાનમ્,સમન્ત્રમૌદુમ્બર્યા ઉચ્છ્રયણ વિધાનમ્, સમંત્રમૌદુમ્બરીમાનકરણમ્, સમન્ત્રતદ્વ્યાખ્યાનં તસ્યા પર્યૂહણવિધાનં, સાશીરાશંસનમ્ પરિતઃ સંઘટ્ટનવિધાનં, સપ્રયોજનમપામુપનિનયનવિધાનમ્, ઔદુમ્બરીમાલભ્ય વાચનવિધાનમ્, મન્ત્ર- મન્ત્રાર્થયુતમૌદુમ્બરીશાખાગ્રે હોમસ્ય વિધાનમ્, મધ્યમછદિર્નિધાનમ્ વિધાય તદુભયત ઉત્તરતઃ પરસ્તાદપિ ચ ત્રિસ્ત્રિશ્છદિષાં નિધાનસ્ય વિધાનમ્, છદિષાં નવત્વપ્રશંસનમ્, સદસ ઉદગાયતત્વ- વિધાનમ્, સદસઃ સમન્ત્રકમ્ પરિશ્રયણ વિધાનમ્, સદસો દ્વારશાખાપ્રભૃતીનાં હવિર્ધાનમ્ દર્ભૈરાચ્છાદ્ય હવિર્ધાનવત્સીવનાદિકસ્ય વિધાનં, સધિષ્ણ્યકસ્ય આગ્નીધ્રીયમણ્ડપવિધાનં, તત્ર પક્ષત્રયમસ્તીતિ પ્રતિપાદનં, સમન્ત્રકં નિષ્પન્નાગ્નીધ્રીયાભિમર્શનવિધાનમ્, મન્ત્રપ્રતિપાદ્યવૈશ્વદેવત્વસ્ય કારણદ્વયેન સમર્થનઞ્ચ,પ્રસઙ્ગાદ્યજમાનાય કિઞ્ચિદપૂર્વનિયમવિધાનં ચેત્યાદિ,
બ્રાહ્મણ

૨ ધિષ્ણ્યપદાર્થવિધાનાર્થં સૌપર્ણીકાદ્રવમાખ્યાનમ્, પરાજિતયા સુપર્ણ્યા ગાત્ર્યાદિછન્દાંસિ સૃષ્ટ્વા તત્ર ગાયત્ર્યા દ્વિઃ સોમાહરણદ્વારાઽઽત્મનિષ્ક્રયણકરણાદિકકથનમ્, સોમાહરણપ્રસઙ્ગાત્સુપર્ણીદૃષ્ટાંતેન મૃત્યુભયપરિહારાય સોમયાગાસ્યાવશ્યકર્તવ્યત્વકથનમ્, સોમધારકસ્યાધ્વર્યોઃ પ્રાપ્તધિષ્ણ્યાતિક્રમનિષેધકરણં, સંચરણમાર્ગપ્રદર્શનં ચ, ધિષ્ણ્યાનાં સોમરક્ષકત્વમભિધાતું સર્વેષાં તદ્રક્ષકત્વકથનમ્, સર્વેષાં સમરક્ષકત્વે સમાનેઽપિ સદોગતાનાં ધિષ્ણ્યાનામિવ કથમિતરેષામનુદેશનં નાસ્તીતિ પ્રતિપાદનમ્, તત્ર દ્વૈરૂણ્યે સ્થાનદ્વૈદ્વિધ્યે ચ કારણનિર્દેશપૂર્વકસંકેતપૂર્વનામદ્વૈવિધ્યસંકીર્તનં પ્રસઙ્ગાત્સોમયાગસ્ય દેવમનુષ્યપિતૃદ્વારા સર્વજગત્સ્થિતિહેતુત્વેન પ્રશંસનં ચેતિ -
બ્રાહ્મણ ૩ વૈસર્જનહોમોપક્રમઃ
૩ સર્જનહોમોપક્રમઃ વૈસર્જનનામનિરુક્તિપૂર્વકં તત્પ્રશંસનં, અન્તરાલવર્ત્યગ્નીષોમીયપ્રયોગકથનં, તત્ર પદપાંસોશ્ચતુર્ધા વિભજ્ય વિનિયોગ ઇતિ કેષાંચિત્પક્ષમુપન્યસ્ય તન્નિરાકરણમ્ , અગ્નીષોમીયાર્થમાજ્યપૃષદાજ્યયોર્ગ્રહણ- વિધાનમ્, સમંત્રકમાહવનીયે વૈસર્જનહોમસ્ય વિધાનં, અપ્તવે દ્વિતીયાહુતેઃ સમન્ત્રકં વિધાનમ્, ઇધ્મસ્યોદ્યચ્છનમુપયમન્યા ઉપયચ્છનં ચ વિધાય અગ્નીષોમીયપ્રણયનવિષયે વિકલ્પપક્ષં નિરાકૃત્ય સિદ્ધાન્તસ્થાપનં, અગ્નિના સહ સોમાર્થમગ્નીષોમીયાર્થં ચ તત્તત્પાત્રાદિકં પદાર્થજાતમાદાય આગ્નીધ્રં પ્રતિ પ્રાગ્ગમન- વિધાનં, તેષુ સર્વેષ્વાયત્સુ સત્સુ વાચનવિધાનં, તત્ર નિહિતેઽગ્નૌ સમન્ત્રકમાજ્યહોમસ્ય વિધાનં, આનીતાનાં ગ્રાવાદીમાહવનીયમુત્તરેણાસાદનકથનમ્, અધ્વર્યુકર્તૃકં સપ્રકારકમિધ્મવેદિબર્હિષાંપ્રોક્ષણપૂર્વકમાઘારસમિદ્યાવ્ ધાનકથનં, સમંત્રકં તુરીયવૈસર્જનહોમવિધાનં, વૈષ્ણવ્યર્ચાહોમસ્ય પ્રશંસનં, સાર્થવાદમાસાદ્ય સ્રુચોઽપ ઉપસ્પૃશ્ય રાજ્ઞઃ પ્રપાદનવિધાનં દક્ષિણસ્ય હવિર્ધાનસ્ય નીડે કૃષ્ણાજિનમાસ્તીર્ય તત્ર સમંત્રકં સોમસ્ય નિધાનવિધાનં, મંત્રતદર્થયુતમનુસૃજ્યોપસ્થાનં, હવિર્ધાનાત્સમંત્રકં નિષ્ક્રમણવિધાનમ્, એપ્યાહવનીયે સમંત્રકં સમિધોઽભ્યાધા- નવિધાનં, સહેતુકં વૈસર્જનહોમપર્યન્તં દીક્ષિતસ્ય નામ ન ગૃહ્ણીયાદિતિ વિધેરુન્નયનમ્, અત્રાવસરેઽઙ્ગુલીનાં વિસર્જનવિધાનં ચેત્યાદિ.
બ્રાહ્મણ ૪ યૂપસમ્પાદનમ્
૪ યૂપસમ્પાદનં-તત્ર યૂપં વ્રક્ષ્યન્ વૈષ્ણવ્યર્ચા હોમં કુર્યાદિતિ સપ્રકારકં સપ્રશંસનં વિધાનમ્, આજ્યશેષમાદાય તક્ષ્ણા સહ યૂપં પ્રતિ ગમનવિધાનં, યૂપમભિમૃશ્ય જપવિધાનં, પક્ષાન્તરે તિષ્ઠતાઽભિમંત્રણં કુર્યાદિતિ વિધાનં તન્મંત્રાર્થવિવરણં ચ, સમંત્રકં સ્રુવેણ યૂપસ્યોપસ્પર્શનં સમંત્રકં દર્ભતરુણકેન યૂપસ્ય વ્યવધાનકરણં, સમંત્રકં સ્વધિતિના યૂપે પ્રહરણવિધાનં સપ્રયોજનં પ્રથમચ્છિન્નસ્ય શકલસ્ય યૂપાવટે પ્રક્ષે- પાર્થમાદાનકથનં, યૂપસ્યાધઃપાતનવિષયે પ્રાગાદિદિક્ત્રયસ્ય વિકલ્પેન પ્રતિપાદનં, મંત્રતદર્થસહિતં સપ્રયોજનં પ્રચ્યવમાનસ્ય યૂપસ્યાનુમંત્રણવિધાનં, મંત્રતદર્થ સહિતસ્યાવ્રશ્ચનહોમસ્ય વિધાનં તત્પ્રશંસન ચં, સવિશેષં યૂપસ્ય પરિવાસનકથનં, યૂપસ્ય માનવિષયે પઞ્ચારત્નિપ્રભૃતિ પઞ્ચદશારત્નિપર્યન્તં બહુપ્રકારાણાં વિકલ્પેન પ્રદર્શનં, પ્રસંગાદ્વાજપેયયૂપસ્ય સપ્તદશારત્નિત્વનિરૂપણં, સકા- રણમુક્તપ્રકારેભ્યોપ્યધિકસ્યોન્માનસ્યાન્યનુજ્ઞાપનં, સહેતુકં યૂપસ્યાષ્ટાશ્રિત્વવિધાનં ચેત્યાદિ,