શતપથબ્રાહ્મણમ્ · શ્લોક 3.3-4

૩.૩.૨.
પદં સમુપ્ય પાણી અવનેનિક્તે । તદ્યત્પાણી અવનેનિક્તે વજ્રો વા આજ્યં રેતઃ સોમો નેદ્વજ્રેણાજ્યેન રેતઃ સોમં હિનસાનીતિ તસ્માત્પાણી અવનેનિક્તે -

અથાસ્યાં હિરણ્યં બધ્નીતે । દ્વયં વા ઇદં ન તૃતીયમસ્તિ સત્યં ચૈવાનૃતં ચ સત્યમેવ દેવા અનૃતં મનુષ્યા અગ્નિરેતસં વૈ હિરણ્યં સત્યેનાંશૂનુપસ્પૃશાનિ સત્યેન સોમં પરાહણાનીતિ તસ્માદ્વા અસ્યાં હિરણ્યં બધ્નીતે -

અથ સમ્પ્રેષ્યતિ । સોમોપનહનમાહર સોમપર્યાણહનમાહરોષ્ણીષમાહરેતિ સ યદેવ શોભનં તત્સોમોપનહનં સ્યાદ્વાસો હ્યસ્યૈતદ્ભવતિ શોભનં હ્યેતસ્ય વાસઃ સ યો હૈનં શોભનેનોપચરતિ શોભતે હાથ ય આહ યદેવ કિં ચેતિ યદ્ધૈવ કિં ચ ભવતિ તસ્માદ્યદેવ શોભનં તત્સોમોપનહનં સ્યાદ્યદેવ કિં ચ સોમપર્યાણહનમ્ -

યદ્યુષ્ણીષં વિન્દેત્ । ઉષ્ણીષઃ સ્યાદ્યદ્યુષ્ણીષં ન વિન્દેત્સોમપર્યાણહનસ્યૈવ દ્વ્યઙ્ગુલં વા ત્ર્યઙ્ગુલં વાવકૃન્તેદુષ્ણીષભાજનમધ્વર્યુર્વા યજમાનો વા સોમોપનહમાદત્તે ય એવ કશ્ચ સોમપર્યાણહનમ્ -

અથાગ્રેણ રાજાનં વિચિન્વન્તિ । તદુદકુમ્ભ ઉપનિહિતો ભવતિ તદ્બ્રાહ્મણ ઉપાસ્તે તદભ્યાયન્તિ પ્રાઞ્ચઃ -

તદાયત્સુ વાચયતિ । એષ તે ગાયત્રો ભાગ ઇતિ મે સોમાય બ્રૂતાદેષ તે ત્રૈષ્ટુભો ભાગ ઇતિ મે સોમાય બ્રૂતાદેષ તે જાગતો ભાગ ઇતિ મે સોમાય બ્રૂતાચ્છન્દોનામાનાં સામ્રાજ્યં ગચ્છેતિ મે સોમાય બ્રૂતાદિત્યેકં વા એષ ક્રીયમાણોઽભિક્રીયતે ચ્છન્દસામેવ રાજ્યાય ચ્છન્દસાં સામ્રાજ્યાય ઘ્નન્તિ વા એનમેતદ્યદભિષુણ્વન્તિતમેતદાહ ચ્છન્દસામેવ ત્વા રાજ્યાય ક્રીણામિ ચ્છન્દસાં સામ્રાજ્યાય ન વધાયેત્યથૈત્ય પ્રાઙ્ગુપવિશતિ -

સોઽભિમૃશતિ । આસ્માકોઽસીતિ સ્વ ઇવ હ્યસ્યૈતદ્ભવતિ યદાગતસ્તસ્માદાહાસ્માકોઽસીતિ શુક્રસ્તે ગ્રહ્ય ઇતિ શુક્રં હ્યસ્માદ્ગ્રહં ગ્રહીષ્યન્ભવતિ વિચિતસ્ત્વા વિચિન્વન્ત્વિતિ સર્વત્વાયૈતદાહ -

અત્ર હૈકે । તૃણં વા કાષ્ઠં વા વિત્ત્વાપાસ્યન્તિ તદુ તથા ન કુર્યાત્ક્ષત્રં વૈ સોમો વિડન્યા ઓષધયોઽન્નં વૈ ક્ષત્રિયસ્ય વિટ્ સ યથા ગ્રસિતમનુહાયાચ્છિદ્ય પરાસ્યેદેવં તત્તસ્માદભ્યેવ મૃશેદ્વિચિતસ્ત્વા વિચિન્વન્ત્વિતિ તદ્ય એવાસ્ય વિચેતારસ્ત એનં વિચિન્વન્તિ -

અથ વાસઃ । દ્વિગુણં વા ચતુર્ગુણં વા પ્રાગ્દશં વોદગ્દશં વોપસ્તૃણાતિ તદ્રાજાનમ્મિમીતે સ યદ્રાજાનં મિમીતે તસ્માન્માત્રા મનુષ્યેષુ માત્રો યો ચાપ્યન્યા માત્રા -

સાવિત્ર્યા મિમીતે । સવિતા વૈ દેવાનાં પ્રસવિતા તથો હાસ્મા એષ સવિતૃપ્રસૂત એવ ક્રયાય ભવતિ -

અતિચ્છન્દસા મિમીતે । એષા વૈ સર્વાણિ છન્દાંસિ યદતિચ્છન્દાસ્તથા હાસ્યૈષ સર્વૈરેવચ્છન્દોભિર્મિતો ભવતિ તસ્માદતિચ્છન્દસા મિમીતે -

સ મિમીતે । અભિ ત્યં દેવં સવિતારમોણ્યોઃ કવિક્રતુમર્ચામિ સત્યસવં રત્નધામભિ પ્રિયં મતિં કવિમ્ -

ઊર્ધ્વા યસ્યામતિર્ભા અદિદ્યુતત્સવીમનિ હિરણ્યપાણિરમિમીત સુક્રતુઃ કૃપા સ્વરિતિ -

એતયા સર્વાભિઃ । એતયા ચતસૃભિરેતયા તિસૃભિરેતયા દ્વાભ્યામેતયૈકયૈતયૈવૈકયૈતયા તિસૃભિરેતયા ચતસૃભિરેતયા સર્વાભિઃ સમસ્યાઞ્જલિનાઽધ્યાવપતિ -

સ વા ઉદાચં ન્યાચં મિમીતે । સ યદુદાચં ન્યાચં મિમીત ઇમા એવૈતદઙ્ગુલીર્નાનાજાનાઃ કરોતિ તસ્માદિમા નાના જાયન્તેઽથ યત્સહ સર્વાભિર્મિમીતે સંશ્લિષ્ટા ઇવ હૈવૈમા જાયેરંસ્તસ્માદ્વા ઉદાચં ન્યાચં મિમીતે -

યદ્વેવોદાચં ન્યાચં મિમીતે । ઇમા એવૈતન્નાનાવીર્યાઃ કરોતિ તસ્માદિમા નાનાવીર્યાસ્તસ્માદ્વા ઉદાચં ન્યાચં મિમીતે -

યદ્વેવોદાચં ન્યાચં મિમીતે । વિરાજમેવૈતદર્વાચીં ચ પરાચીં ચ યુનક્તિ પરાચ્યહ દેવેભ્યો યજ્ઞં વહત્યર્વાચી મનુષ્યાનવતિ તસ્માદ્વા ઉદાચં ન્યાચમ્મિમીતે -

અથ યદ્દશ કૃત્વો મિમીતે । દશાક્ષરા વૈ વિરાડ્વૈરાજઃ સોમસ્તસ્માદ્દશ કૃત્વો મિમીતે -

અથ સોમોપનહનસ્ય સમુત્પાર્યાન્તાન્ । ઉષ્ણીષેણ વિગ્રથ્નાતિ પ્રજાભ્યસ્ત્વેતિ પ્રજાભ્યો હ્યેનં ક્રીણાતિ સ યદેવેદં શિરશ્ચાંસૌ ચાન્તરોપેનિતમિવ તદેવાસ્યૈતત્કરોતિ -

અથ મધ્યેઽઙ્ગુલ્યાકાશં કરોતિ । પ્રજાસ્ત્વાનુપ્રાણન્ત્વિતિ તમયતીવ વા એનમેતત્સમાયચ્છન્નપ્રાણમિવ કરોતિ તસ્યૈતદત એવ મધ્યતઃ પ્રાણમુત્સૃજતિ તં તતઃ પ્રાણન્તં પ્રજા અનુપ્રાણન્તિ તસ્માદાહ પ્રજાસ્ત્વાનુપ્રાણન્ત્વિતિ તં સોમવિક્રયિણે પ્રયચ્છત્યથાતઃ પણનસ્યૈવ -