શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 3.2

કૃષ્ણાજિનદીક્ષા
૧ કૃષ્ણાજિનદીક્ષા-તસ્યાં ચાહવનીયદક્ષિણદેશે કૃષ્ણાજિનદ્વયસ્ય સપ્ર- કારકમાસ્તરણવિધાનમ્, એકકૃષ્ણાજિનપક્ષમુક્ત્વા તત્પ્રશંસનં, કૃષ્ણા- જિનદીક્ષાર્થમુપવેશનપ્રકારકથનં, કૃષ્ણાજિનસ્ય શુક્લકૃષ્ણસન્ધ્યભિમર્શનપૂર્વકં ઽ ઋક્સામયોઃ ઽ ઇતિ મંત્રસ્ય જપકરણં તદ્વ્યાખ્યાનં ચ, કૃષ્ણાજિનારોહણવિધાનં, મેખલા- દીક્ષાવિધાનં, તસ્યા ઉપાદાનદ્રવ્યકથનં, તસ્યા મુઞ્જશાખામિશ્રિતત્વકથનં, કેશવેણીવન્નિર્માણકથનં ચ, બન્ધનમન્ત્રં વિધાય તદ્વ્યાખ્યાનં, વસ્ત્રાન્તસ્ય સમન્ત્રકમુદ્ગૂહનકથનં, વાસસા શિરસ આચ્છાદનવિધાનં, વસ્ત્રાન્તે કૃષ્ણવિષાણાબન્ધનવિધાનં, પ્રસઙ્ગાત્કૃષ્ણવિષાણોત્પત્ત્યર્થમાખ્યાયિકા, પ્રસંગાદ્વાગ્વિષયકકિંચન નિયમકથનં, યજ્ઞસ્ય વાચોઽભિધ્યાન. પ્રકારઃ, ઉક્તાર્થંવેદિતુઃ પ્રશંસનં, કૃષ્ણવિષાણાયા બન્ધનપ્રકારકથનં, તયા ભૂમેરુપરિ સમંત્રકમુલ્લેખનવિધાનં, કૃષ્ણવિષાણયા કણ્ડૂયનં પ્રશંસિતું સાધનાન્તરસ્ય નિન્દાકરણં, દણ્ડદીક્ષાનન્તરં મુષ્ટિકરણવાગ્યમૌ કર્તવ્યાવિતિ સાભિપ્રાયં કસ્યચિત્પક્ષમુપન્યસ્ય તત્ર દોષં પ્રદર્શ્ય ચ પ્રાગુક્તસ્ય સ્વકીયસ્ય મુષ્ટિ- કરણવાગ્યમયોર્દર્ભૈઃપાવનાનન્તર્યપક્ષસ્યોપસંહારઃ, તત્ર સ્વપક્ષે ગુણાન્તરકથનં, વાગ્યમપ્રયોજનં તલ્લોપે પ્રાયશ્ચિત્તં ચેતિ કથનમ્, અધ્વર્યુકર્તૃકદીક્ષિતાવેદનવિધાનં, આવેદનવાક્ય- ગતબ્રાહ્મણપ્રયોજનકથનં,ચેત્યાદિ.
દીક્ષાસંસ્કારાઃ
૨ દીક્ષાસંસ્કારાઃ-તત્ર વાગ્યમનં પ્રશંસિતુમાખ્યાયિકા, તસ્યાં ચ પ્રસઙ્ગા- દ્યૂપપદનિરુક્તિઃ, પક્ષપક્ષાન્તરસહિતં સપ્રકારકં સમંત્રકં વાગ્વિમોકવિધાનં તન્મંત્રવ્યાખ્યાનં ચ, વ્રતશ્રવણાદિકથનમ્, આત્મન્યેવ વ્રતહોમસ્ય પુરાતનવૃત્તાન્તાભિધાનેન પ્રશંસનં, તદર્થં દીક્ષિતસ્યાગ્નિત્વોપપાદનં, તદર્થં સમ્પત્તિસમ્પાદનં ચ, પ્રથમદિવસીયવ્રતવિષયકંકસ્યચિત્પક્ષકથનં, તથેતરેષાં પક્ષકથનમ્, અસ્મૈ માનુષકાલાતિક્રમેણ વ્રતપ્રદાનવિધાનમ્, અધ્વર્યુકારયિતૃકસ્ય યજમાનકર્તૃકસ્યોદકસ્પર્શસ્ય વિધાનં, સમંત્રકવ્રતપાનવિધાનં, પ્રયોજનપૂર્વકં સમન્ત્રકનાભ્યુપસ્પર્શનવિધાનં, તચ્ચ સર્વસાધારણમતઃ સર્વત્ર કર્તવ્ય- મિતિ કથનં, દીક્ષિતસ્ય મૂત્રોત્સર્ગે. વિશેષવિધિઃ, દીક્ષિતસ્ય સ્વાપકાલે ઽગ્નયે પરિદાનકથનં, દીક્ષિતસ્ય સ્વાપાનન્તરં પ્રબોધે પુનર્નિદ્રાયા અપ્રાપ્તૌ ચ સમંત્રકજપવિધાનં, દીક્ષિતસ્યાવ્રત્યભાષણે ક્રોધકરણે ચ પ્રાયશ્ચિત્તકથનં, દીક્ષિતસ્ય યજ્ઞાર્થં ગવાદિધનલાભે વાચ્યમંત્રસ્ય વિધાનમ્, અસ્તમિતે ઉદિતે ચ કાલે પ્રત્યહં વાગ્યમતદ્વિસર્ગકથનં, સ્વસ્થાનાદન્યત્ર સઞ્ચરણસ્ય સ્વાપકરણસ્ય ચ નિષેધકથનં ચ, દીક્ષિતસ્યાવભૃથ- પર્યન્તં જલાવગાહનમભિમર્શનં ચ વર્જ્યમિતિ પ્રતિપાદનં, માનુષ્યા વાચા વદનનિષેધકથનં, એતસ્ય પ્રશંસનં ચેત્યાદિ. ઇતિ દીક્ષિતધર્માઃ ।
બ્રાહ્મણ ૩ પ્રાયણીયેષ્ટિઃ
૩ પ્રાયણીયેષ્ટિઃ -- તત્ર પ્રાયણીયદેવતા- વિધિઃ. તસ્મિંશ્ચાદૌ-આખ્યાયિકયા પ્રાયણીયચરોર્યજ્ઞદર્શનમુપપાદ્ય પ્રકૃતે યોજનમ્, અર્થવાદદ્વારાઽઽજ્યહવિષ્ક- પથ્યાસ્વસ્ત્યગ્નિસોમસવિતૃદૈવત્યાનાં ચતુર્ણાં પ્રધાનયાગાનાં ચરુદ્રવ્યકાદિતિદેવત્યપઞ્ચનમ્ યાગસ્ય ચ વિધ્યુન્નયનમ્, અસ્યા યાગનિષ્ઠપઞ્ચસંખ્યાયા ઋતુપરિજ્ઞાનહેતુત્વેન દિઙ્મોહનિવૃત્તિહેતુત્વેન ચ પ્રશંસનં, પ્રાયણી- યોદયનીયયોરેકરૂપત્વસમ્પત્યા બાહુત્વસમ્પત્ત્યા ચ આતિથ્યેષ્ટેઃ પ્રાક્કર્તવ્યત્વપ્રદર્શનં, પ્રસઙ્ગાદાતિથ્યાયાઃ શિરોરૂપત્વપ્રદર્શનં દેવતૈક્યાભિધાનપ્રસઙ્ગેન પઞ્ચસંખ્યાયાઃ પ્રશંસનં ચેત્યાદિ
બ્રાહ્મણ ૪ સોમક્રયવિધિઃ
૪--સોમક્રયવિધિઃ-તદર્થમાખ્યાયિકા આગત્યા પ્રયોજનસહિતં સોમક્રયવિધાનં, સોમક્રયાત્પ્રાક્કર્ત્તવ્યસ્ય હોમસ્ય વિધાનં તત્ર જુહ્વાં સપ્રયોજનં સમન્ત્રકં હિરણ્યા વધાનકથનં તન્મંત્રવ્યાખ્યાનં ચ, તદર્થં સોમક્રયણ્યાનયનપ્રકારકથનં, હોમમંત્રસ્ય પઞ્ચધા વિભાગપૂર્વકં બ્યાખ્યાનં, સમંત્રં હિરણ્યસ્યાપોદ્ધરણવિધાનં, સપ્રકારકં સાર્થવાદં શાલાયા દ્વારે દક્ષિણતઃ સોમક્રયણ્યા ગોરવસ્થાપનકથનં તસ્યાઃ સમંત્રકમ- ભિમંત્રણવિધાનં વિભાગશસ્તન્મંત્રવ્યાખ્યાનં ચ, તત્ર મિત્રદેવતાયાઃ પાદબન્ધનોપયો- ગદર્શનં, કૃત્સ્નમંત્રતાત્પર્યકથનં ચેત્યાદિ