શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 3.1.4

૩.૧.૪.ઔદ્ગ્રભણહોમઃ। દીક્ષાહુતિઃ
સર્વાણિ હ વૈ દીક્ષાયા યજૂંષ્યૌદ્ગ્રભણાનિ । ઉદ્ગૃભ્ણીતે વા એષોઽસ્માલ્લોકાદ્દેવલોકમભિ યો દીક્ષત એતૈરેવ તદ્યજુર્ભિરુદ્ગૃભ્ણીતે તસ્માદાહુઃ સર્વાણિ દીક્ષાયા યજૂંષ્યૌદ્ગ્રભણાનીતિ તત એતાન્યવાન્તરામાચક્ષત ઔદ્ગ્રભણાનીત્યાહુતયો હ્યેતા આહુતિર્હિ યજ્ઞઃ પરોઽક્ષં વૈ યજુર્જપત્યથૈષ પ્રત્યક્ષં યજ્ઞો યદાહુતિસ્તદેતેન યજ્ઞેનોદ્ગૃભ્ણીતેઽસ્માલ્લોકાદ્દેવલોકમભિ -

તતો યાનિ ત્રીણિ સ્રુવેણ જુહોતિ । તાન્યાધીતયજૂંષીત્યાચક્ષતે સમ્પદ એવ કામાય ચતુર્થં હૂયતેઽથ યત્પઞ્ચમં સ્રુચા જુહોતિ તદેવ પ્રત્યક્ષમૌદ્ગ્રભણમનુષ્ટુભા હિ તજ્જુહોતિ વાગ્ઘ્યનુષ્ટુબ્વાગ્ઘિ યજ્ઞઃ -

યજ્ઞેન વૈ દેવાઃ । ઇમાં જિતિં જિગ્યુર્યૈષામિયં જિતિસ્તે હોચુઃ કથં ન ઇદમ્મનુષ્યૈરનભ્યારોહ્યં સ્યાદિતિ તે યજ્ઞસ્ય રસં ધીત્વા યથા મધુ મધુકૃતો નિર્દ્ધયેયુર્વિદુહ્ય યજ્ઞં યૂપેન યોપયિત્વા તિરોઽભવન્નથ યદેનેનાયોપયંસ્તસ્માદ્યૂપો નામ -

તદ્વા ઋષીણામનુશ્રુતમાસ । તે યજ્ઞં સમભરન્યથાયં યજ્ઞઃ સમ્ભૃત એવં વા એષ યજ્ઞં સમ્ભરતિ યદેતાનિ જુહોતિ -

તાનિ વૈ પઞ્ચ જુહોતિ । સંવત્સરસમ્મિતો વૈ યજ્ઞઃ પઞ્ચ વા ઋતવઃ સંવત્સરસ્ય તં પઞ્ચભિરાપ્નોતિ તસ્માત્પઞ્ચ જુહોતિ -

અથાતો હોમસ્યૈવ । આકૂત્યૈ પ્રયુજેઽગ્નયે સ્વાહેત્યા વા અગ્રે કુવતે યજેયેતિ તદ્યદેવાત્ર યજ્ઞસ્ય તદેવૈતત્સમ્ભૃત્યાત્મન્કુરુતે -

મેધાયૈ મનસેઽગ્નયે સ્વાહેતિ (વા.સં. ૪.૭ ) । મેધયા વૈ મનસાભિગચ્છતિ યજેયેતિ તદ્યદેવાત્ર યજ્ઞસ્ય તદેવૈતત્સમ્ભૃત્યાત્મન્કુરુતે -

દીક્ષાયૈ તપસેઽગ્નયે સ્વાહેતિ । અન્વેવૈતદુચ્યતે નેત્તુ હૂયતે -

સરસ્વત્યૈ પૂષ્ણેઽગ્નયે સ્વાહેતિ । વાગ્વૈ સરસ્વતી વાગ્યજ્ઞઃ પશવો વૈ પૂષા પુષ્ટિર્વૈ પૂષા પુષ્ટિઃ પશવઃ પશવો હિ યજ્ઞસ્તદ્યદેવાત્ર યજ્ઞસ્ય તદેવૈતત્સમ્ભૃત્યાત્મન્કુરુતે -

તદાહુઃ । અનદ્ધેવૈતા આહુતયો હૂયન્તેઽપ્રતિષ્ઠિતા અદેવકાસ્તત્ર નેન્દ્રો ન સોમો
નાગ્નિરિતિ -

આકૂત્યૈ પ્રયુજેઽગ્નયે સ્વાહેતિ । નાત એકં ચનાગ્નિર્વા અદ્ધેવાગ્નિઃ પ્રતિષ્ઠિતઃ સ યદગ્નૌ જુહોતિ તેનૈવૈતા અદ્ધેવ તેન પ્રતિષ્ઠિતાસ્તસ્માદુ સર્વાસ્વેવાગ્નયે સ્વાહેતિ જુહોતિ તત એતાન્યાધીતયજૂંષીત્યાચક્ષતે-

આકૂત્યૈ પ્રયુજેઽગ્નયે સ્વાહેતિ । આત્મના વા અગ્ર આકુવતે યજેયેતિ તમાત્મન એવ પ્રયુઙ્ક્તે યત્તનુતે તે અસ્યૈતે આત્મન્દેવતે આધીતે ભવત આકૂતિશ્ચ પ્રયુક્ચ -

મેધાયૈ મનસેઽગ્નયે સ્વાહેતિ । મેધયા વૈ મનસાભિગચ્છતિ યજેયેતિ તે અસ્યૈતે આત્મન્દેવતે આધીતે ભવતો મેધા ચ મનશ્ચ-

સરસ્વત્યૈ પૂષ્ણેઽગ્નયે સ્વાહેતિ । વાગ્વૈ સરસ્વતી વાગ્યજ્ઞઃ સાસ્યૈષાત્મન્દેવતાધીતા ભવતિ વાક્પશવો વૈ પૂષા પુષ્ટિર્વૈ પૂષા પુષ્ટિઃ પશવઃ પશવો હિ યજ્ઞસ્તેઽસ્યૈત આત્મન્પશવ આધીતા ભવન્તિ તદ્યદસ્યૈતા આત્મન્દેવતા આધીતા ભવન્તિ તસ્માદાધીતયજૂંષિ નામ -

અથ ચતુર્થી જુહોતિ । આપો દેવીર્બૃહતીર્વિશ્વશમ્ભુવો દ્યાવાપૃથિવી ઉરો અન્તરિક્ષ બૃહસ્પતયે હવિષા વિધેમ સ્વાહેત્યેષા હ નેદીયો યજ્ઞસ્યાપાં હિ કીર્તયત્યાપો હિ યજ્ઞો દ્યાવાપૃથિવી ઉરો અન્તરિક્ષેતિ લોકાનાં હિ કીર્તયતિ બૃહસ્પતયે હવિષા વિધેમ સ્વાહેતિ બ્રહ્મ વૈ બૃહસ્પતિર્બ્રહ્મ યજ્ઞ એતેનો હૈષા નેદીયો યજ્ઞસ્ય -

અથ યાં પઞ્ચમીં સ્રુચા જુહોતિ । સા હૈવ પ્રત્યક્ષં યજ્ઞોઽનુષ્ટુભા હિ તાં જુહોતિ વાગ્ઘ્યનુષ્ટુબ્વાગ્ઘિ યજ્ઞઃ -

અથ યદ્ધ્રુવાયામાજ્યં પરિશિષ્ટં ભવતિ । તજ્જુહ્વામાનયતિ ત્રિઃસ્રુવેણાજ્યવિલાપન્યા અધિ જુહ્વાં ગૃહ્ણાતિ યત્તૃતીયં ગૃહ્ણાતિ તત્સ્રુવમભિપૂરયતિ -

સ જુહોતિ । વિશ્વો દેવસ્ય નેતુર્મર્તો વુરીત સખ્યં વિશ્વો રાય ઇષુધ્યતિ દ્યુમ્નં વૃણીત પુષ્યસે સ્વાહેતિ -

સૈષા દેવતાભિઃ પઙ્ક્તિર્ભવતિ । વિશ્વો દેવસ્યેતિ વૈશ્વદેવં નેતુરિતિ સાવિત્રં મર્તો વુરીતેતિ મૈત્રં દ્યુમ્નં વૃણીતેતિ બાર્હસ્પત્યં દ્યુમ્નં હિ બૃહસ્પતિઃ પુષ્યસ ઇતિ પૌષ્ણમ્ -

સૈષા દેવતાભિઃ પઙ્ક્તિર્ભવતિ । પાઙ્ક્તો યજ્ઞઃ પાઙ્ક્તઃ પશુઃ પઞ્ચર્તવઃ સંવત્સરસ્યૈતમેવૈતયાપ્નોતિ યદ્દેવતાભિઃ પઙ્ક્તિર્ભવતિ -

તાં વા અનુષ્ટુભા જુહોતિ । વાગ્વા અનુષ્ટુબ્વાગ્યજ્ઞસ્તદ્યજ્ઞં પ્રત્યક્ષમાપ્નોતિ -

તદાહુઃ । એતામેવૈકાં જુહુયાદ્યસ્મૈ કામાયેતરા હૂયન્ત એતયૈવ તં કામમાપ્નોતીતિ તાં વૈ યદ્યેકાં જુહુયાત્પૂર્ણાં જુહુયાત્સર્વં વૈ પૂર્ણં સર્વમેવૈનયૈતદાપ્નોત્યથ યત્સ્રુવમભિપૂરયતિ સ્રુચં તદભિપૂરયતિ તામ્પૂર્ણાં જુહોત્યન્વૈવૈતદુચ્યતે સર્વાસ્ત્વેવ હૂયન્તે -

તાં વા અનુષ્ટુભા જુહોતિ । સૈષાનુષ્ટુપ્સત્યેકત્રિંશદક્ષરા ભવતિ દશ પાણ્યા અઙ્ગુલયો દશ પાદ્યા દશ પ્રાણા આત્મૈકત્રિંશો યસ્મિન્નેતે પ્રાણાઃ પ્રતિષ્ઠિતા એતાવાન્વૈ પુરુષઃ પુરુષો યજ્ઞઃ પુરુષસમ્મિતો યજ્ઞઃ સ યાવાનેવ યજ્ઞો યાવત્યસ્ય માત્રા તાવન્તમેવૈનયૈતદાપ્નોતિ યદનુષ્ટુભૈકત્રિંશદક્ષરયા જુહોતિ -