શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 1.8.2

૧.૮.૨ અથાનુયાજકર્મ
તે વા એતે ઉલ્મુકે ઉદૂહન્તિ । અનુયાજેભ્યો યાતયામેવ વા એતદગ્નિર્ભવતિ દેવેભ્યો હિ યજ્ઞમૂહિવાન્ભવત્યયાતયામ્ન્યનુયાજાંસ્તનવામહા ઇતિ તસ્માદ્વા એતે ઉલ્મુકે ઉદૂહન્તિ -

તે પુનરનુસંસ્પર્શયન્તિ । પુનરેવૈતદગ્નિમાપ્યાયયન્ત્યયાતયામાનં કુર્વન્ત્યયાતયામ્નિ યદત ઉર્ધ્વમસંસ્થિતં યજ્ઞસ્ય તત્તનવામા ઇતિ તસ્માત્પુનરનુસંસ્પર્શયન્તિ -

અથ સમિધમભ્યાદધાતિ । સમિન્દ્ધ એવૈનમેતત્સમિદ્ધે યદત ઊર્ધ્વમસંસ્થિતં યજ્ઞસ્ય તત્તનવામહા ઇતિ તસ્માત્સમિધમભ્યાદધાતિ -

તાં હોતાનુમન્ત્રયતે । એષા તે અગ્ને સમિત્તયા વર્ધસ્વ ચા ચ પ્યાયસ્વ વર્ધિષીમહિ ચ વયમા ચ પ્યાસિષીમહીતિ તદ્યથૈવાદઃ સમિધ્યમાનાયાન્વાહૈવમેવૈતદન્વાહ તદેતદ્ધોતુઃ કર્મ સ યદિ મન્યેત ન હોતા વેદેત્યપિ સ્વયમેવ યજમાનોઽનુમન્ત્રયેત -

અથ સમ્માર્ષ્ટિ । યુનક્ત્યેવૈનમેતદ્યુક્તો યદત ઊર્ધ્વમસંસ્થિતં યજ્ઞસ્ય તદ્વહાદિતિ તસ્માત્સમ્માર્ષ્ટિ સકૃત્સકૃત્સમ્માર્ષ્ટિ ત્રિસ્ત્રિર્વા અગ્રે દેવેભ્યઃ સમ્મૃજન્તિ નેત્તથા કરવામ યથા દેવેભ્ય ઇતિ તસ્માત્સકૃત્સકૃત્સમ્માર્ષ્ટ્યજામિતાયૈ જામિ હ કુર્યાદ્યત્ત્રિઃ પૂર્વં ત્રિરપરં તસ્માત્સકૃત્સકૃત્સમ્માર્ષ્ટિ -

સ સમ્માર્ષ્ટિ । અગ્ને વાજજિદ્વાજં ત્વા સસૃવાંસં વાજજિતં સમ્માર્જ્મીતિ સરિષ્યન્તમિતિ વા અગ્ર આહ સરિષ્યન્નિવ હિ તર્હિ ભવત્યથાત્ર સસૃવાંસમિતિ સસૃવેવ હ્યત્ર ભવતિ તસ્માદાહ સસૃવાંસમિતિ -

અથાનુયાજાન્યજતિ । યા વા એતેન યજ્ઞેન દેવતા હ્વયતિ યાભ્ય એષ યજ્ઞસ્તાયતે સર્વા વૈ તત્તા ઇષ્ટા ભવન્તિ તદ્યત્તાસુ સર્વાસ્વિષ્ટાસ્વથૈતત્પશ્ચેવાનુયજતિ તસ્માદનુયાજા નામ -

અથ યદનુયાજાન્યજતિ । છન્દાંસિ વા અનુયાજાઃ પશવો વૈ દેવાનાં છન્દાંસિ તદ્યથેદં પશવો યુક્તા મનુષ્યેભ્યો વહન્ત્યેવં છન્દાંસિ યુક્તાનિ દેવેભ્યો યજ્ઞં વહન્તિ તદ્યત્ર છન્દાંસિ દેવાન્ત્સમતર્પયન્નથ છન્દાંસિ દેવાઃ સમતર્પયંસ્તદતસ્તત્પ્રાગભૂદ્યચ્છન્દાંસિ યુક્તાનિ દેવેભ્યો યજ્ઞમવાક્ષુર્યદેનાન્ત્સમતીતૃપન્ -

અથ યદનુયાજાન્યજતિ । છન્દાંસિ વા અનુયાજાશ્છન્દાંસ્યેવૈતત્સંતર્પયતિ તસ્માદનુયાજાન્યજતિ તસ્માદ્યેન વાહનેન ધાવયેત્તદ્વિમુચ્ય બ્રૂયાત્પાયયતૈનત્સુહિતં કુરુતેત્યેષ ઉ વાહનસ્યાપહ્નવઃ -

સ વૈ ખલુ બર્હિઃ પ્રથમં યજતિ । તદ્વૈ કનિષ્ઠં છન્દઃ સદ્ગાયત્રી પ્રથમા છન્દસાં યુજ્યતે તદુ તદ્વીર્યેણૈવ યચ્છ્યેનો ભૂત્વા દિવઃ સોમમાહરત્તદયથાયથં મન્યન્તે યત્કનિષ્ઠં છન્દઃ સદ્ગાયત્રી પ્રથમાચ્છન્દસાં યુજ્યતેઽથાત્ર યથાયથં દેવાશ્છન્દાંસ્યકલ્પયન્નનુયાજેષુ નેત્પાપવસ્યસમસદિતિ -

સ વૈ ખલુ બર્હિઃ પ્રથમં યજતિ । અયં વૈ લોકો બર્હિરોષધયો બર્હિરસ્મિન્નેવૈતલ્લોક ઓષધીર્દધાતિ તા ઇમા અસ્મિંલોક ઓષધયઃ પ્રતિષ્ઠિતાસ્તદિદં સર્વં જગદસ્યાં તેનેયં જગતી તજ્જગતીં પ્રથમામકુર્વન્ -

અથ નરાશંસં દ્વિતીયં યજતિ । અન્તરિક્ષં વૈ નરાશંસઃ પ્રજા વૈ નરસ્તા ઇમા અન્તરિક્ષમનુ વાવદ્યમાનાઃ પ્રજાશ્ચરન્તિ યદ્વૈ વદતિ શંસતીતિ વૈ તદાહુસ્તસ્માદન્તરિક્ષં નરાશંસોઽન્તરિક્ષમુ વૈ ત્રિષ્ટુપ્તત્ત્રિષ્ટુભં દ્વિતીયામકુર્વન્ -

અથાગ્નિરુત્તમઃ । ગાયત્રી વા અગ્નિસ્તદ્ગાયત્રીમુત્તમામકુર્વન્નેવં યથાયથેન કૢપ્તેન છન્દાંસિ પ્રત્યતિષ્ઠંસ્તસ્માદિદમપાપવસ્યસમ્ -

દેવાન્યજેત્યેવાધ્વર્યુરાહ । દેવંદેવમિતિ સર્વેષુ હોતા દેવાનાં વૈ દેવાઃ સન્તિ છન્દાંસ્યેવ પશવો હ્યેષાં ગૃહા હિ પશવઃ પ્રતિષ્ઠો હિ ગૃહાશ્છન્દાંસિ વા અનુયાજાસ્તસ્માદ્દેવાન્યજેત્યેવાધ્વર્યુરાહ દેવં દેવમિતિ સર્વેષુ હોતા -

વસુવને વસુધેયસ્યેતિ । દેવતાયા એવ વષટ્ક્રિયતે દેવતાયૈ હૂયતે ન વા અત્ર દેવતાસ્ત્યનુયાજેષુ દેવં બર્હિરિતિ તત્ર નાગ્નિર્નેન્દ્રો ન સોમો દેવો નરાશંસ ઇતિ ઋત એકં ચન યો વા અત્રાગ્નિર્ગાયત્રી સ નિદાનેન -

અથ યદ્વસુવને વસુધેયસ્યેતિ યજતિ । અગ્નિર્વૈ વસુવનિરિન્દ્રો વસુધેયોઽસ્તિ વૈ છન્દસાં દેવતેન્દ્રાગ્ની એવૈવમુ હૈતદ્દેવતાયા એવ વષટ્ક્રિયતે દેવતાયૈ હૂયતે -

અથોત્તમમનુયાજમિષ્ટ્વા સમાનીય જુહોતિ । પ્રયાજાનુયાજા વા એતે તદ્યથૈવાદઃ પ્રયાજેષુ યજમાનાય દ્વિષન્તં ભ્રાતૃવ્યં બલિં હારયત્યત્ત્ર આદ્યં બલિં હારયત્યેવમેવૈતદનુયાજેષુ બલિં હારયતિ -