શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 1.8

બ્રાહ્મણ

૧ ઇડાકર્મ તત્ર-ઇડોત્પત્તિસમ્બન્ધિન્યાખ્યાયિકા, તસ્યાં ચ પ્રસંગાન્મત્સ્યાવતારેતિહાસઃ, ઇડાયા મૈત્રાવરુણીત્વકથનમ્, ઇડાયા મનોર્દુહિતૃત્ય- પ્રતિપાદને, મનુનાઽઽશીરૂપાયાસ્તત્યા યજ્ઞે સમવકલ્પનં, મનોઃ સર્વાશીઃ- સમ્પ્રાપ્ત્યા ઇડાયાગફલનિષ્પત્તિ- નિરૂપણં, ઇડામિષ્ટવત ઇડાનિદાનં જ્ઞાતવતશ્ચૈતદેવ ફલમિતિ કથનં, સહેતુકઃ ઇડાયાઃ પઞ્ચાવત્તતાકરણ- વિધિઃ, સેતિકર્તવ્યતાકમુપાંશુ ત્વોચ્ચૈસ્ત્વધર્મકં દ્વિવિધમિડોપહ્વાનમ, ઇડોપહ્વાનનિગદવ્યાખ્યાનમ્, ઇડાયાઃ યજમાનપઞ્ચમબ્રહ્માદ્યૃત્વિક્કર્તકપ્રાશન- પ્રકારઃ, આગ્નેયસ્યૈકદૈવત્યસ્ય પુરો- ડાશસ્ય ચતુર્ધાકરણાદિકં, દ્વિદૈવત્ય બહુદૈવત્યાનાં પુરોડાશાનાં ચતુર્ધા- કરણાદ્યભાવપ્રતિપાદનં, ષડવત્તસ્યાગ્નીધે પ્રદાનમ્ અગ્નીધઃ સહેતુકં ષડવત્તભાગપ્રાશનમ્, ઇડોપહ્વાનાનંતરં હોત્રાઽઽશિષ્યા શસ્યમાનાયાં યજમા- નસ્યાશીઃપ્રતિગ્રહજપેન હોત્રાઽઽશં- સિતાનામાશિષામાત્મસાત્કરણકથનમ્, ઇડાં ભક્ષયિતૄણાં સર્વેષાં સહેતુકં પવિત્રાભ્યાં માર્જનવિધાનં, સહેતુકા પવિત્રપ્રતિપત્તિઃ, ઇત્યાદિ.
બ્રાહ્મણ

૨ અનુયાજકર્મ-તત્ર અનુયાજયાગાત્પૂર્વતનેતિકર્તવ્યતા, હોત્રનુમંત્રણાખ્યં હૌત્રં કર્મ, અગ્નીત્કર્તૃકં સપ્રયોજનમગ્નિસંમાર્જનમ્, અનુયાજયાગાનુષ્ઠાનં, તત્રાનુયાજનામનિર્વચનમ્, અનુયાજપ્રશંસાર્થમર્થવાદઃ, અનુયાજાનાં છન્દોરૂપત્વસમ્પાદનમ્, અનુયાજત્રયે સફલં ક્રમનિરૂપણમ્, અનુયાજેષુ પ્રૈષદાનપ્રકારકથનમ્, અનુયાજેષુ હોતુર્યાજ્યાપઠનપ્રકારઃ, પશુત્વેન સ્તુતાનાં છન્દસામનુયાજદેવત્વવિધા નમ્, અનુયાજેષુ દેવતાનામપ્રસિ- દ્ધ્યભાવમાશંક્ય તત્પરિહારઃ, તત્ર ઽવસુવને વસુધેયસ્ય ઇતિ પદદ્વય- સ્યાન્તરાર્થવ્યાખ્યાનં બાહ્યાર્થવ્યાખ્યાનં ચ, ઉત્તમાનુયાજાન્તે સપ્રયોજનં સમાનયનં પ્રદર્શ્ય ધારાનુયાજહવનવિધાનં ચેતિ.
બ્રાહ્મણ

૩ સૂક્તવાકશંયુવાકકર્મણી-તત્ર પૂર્વં સુગ્વ્યૂહનં, વ્યૂહને અત્ત્રાદ્યભાવકથનં, દૃષ્ટાન્તેન લોકે ભોક્તૃભોગ્યત્વવ્યવસ્થાપનં, અસ્યૈવ તૃતીયામાતુલકન્યા- દિપરિણયનરૂપસાપિણ્ડ્યનિર્ણયસ્ય ભાષ્યે પ્રપઞ્ચઃ,સાભિપ્રાયં પરિધ્યઞ્જનં, સાભિપ્રાયં પ્રથમપરિધિમભિપદ્યાશ્રાવણમ્, સૂક્તવાકપ્રૈષસ્વરૂપવિધા- નનમ્, પ્રસ્તરાદાનં, જુહૂપભૃદ્ધ્રુવાસુ ક્રમાત્પ્રસ્તરસ્ય મૂલમધ્યાગ્રાણાં સમઞ્જનમ્, પ્રસ્તરાહુતેઃ સર્વદા વૃષ્ટિસુખદાતૃત્વાદિના પ્રશંસનં, સાભિપ્રાયો નીચૈર્હરણાદિસર્વેતિકર્તવ્યતાસહિતઃ પ્રસ્તરપ્રક્ષેપઃ, સાભિપ્રાયં તૃણાનુપ્રહરણમ્, આત્મોપસ્પર્શઃ અગ્નીદધ્વર્ય્વોઃ સંવાદઃ, શંયોર્વાકપ્રૈષઃ, સંવદસ્વે- ત્યાદિવ્યાહૃતીનાં બાહ્યાર્થવ્યાખ્યાન, સાંકેતિકગૂઢતરાર્થવ્યાખ્યાનં ચ, સધર્મકં પરિવીનામનુપ્રહરણં, સાભિપ્રાયં સંસ્રવહોમાર્થં જુહૂપભૃતોઃ સમ્પ્રગ્રહણં, વૈશ્વદેવદૈવત્યઃ સંસ્રવહોમ ઇતિ નિર્ધારણં, સંસ્રવલક્ષણપૂર્વકં સંસ્રવહોમમન્ત્રાભિપ્રાયાવિષ્કરણમ, સુગ્વિમુઞ્ચનં તત્ર-અનઃપક્ષઃ પાત્રી પક્ષશ્ચેતિ પક્ષદ્વયં વિધાય તદ્વ્યવસ્થાપનમ્ આધિયાજ્ઞિક આધિભૌતિકશ્ચેતિ દ્વિવિધોઽપિ સુગ્વિમુઞ્ચનાર્થવાદઃ, સાદનમન્ત્રવ્યાખ્યાનં ચેત્યાદિ