શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 1.5.2

૧.૫.૨ પઞ્ચપ્રયાજયાગાઃ। તત્ર સ્રુગાદાપનનિગદઃ
અગ્નિર્હોતા વેત્ત્વગ્નેર્હોત્રમિતિ અગ્નિરિદં હોતા વેત્ત્વિત્યેવૈતદાહાગ્નેર્હોત્રમિતિ તસ્યો હિ હોત્રં વેત્તુ પ્રાવિત્રમિતિ યજ્ઞો વૈ પ્રાવિત્રં વેત્તુ યજ્ઞમિત્યેવૈતદાહ સાધુ તે યજમાન દેવતેતિ સાધુ તે યજમાન દેવતા યસ્ય તેઽગ્નિર્હોતેત્યેવૈતદાહ ઘૃતવતીમધ્વર્યો સ્રુચમાસ્યસ્વેતિ તદધ્વર્યુ પ્રસૌતિ સ યદેકામિવાહ -

યજમાન એવ જુહૂમનુ । યોઽસ્મા અરાતીયતિ સ ઉપભૃતમનુ સ યદ્દ્વે ઇવ બ્રૂયાદ્યજમાનાય દ્વિષન્તં ભ્રાતૃવ્યં પ્રત્યુદ્યામિનં કુર્યાદત્તૈવ જુહૂમન્વાદ્ય ઉપભૃતમનુ સ યદ્દ્વે ઇવ બ્રૂયાદત્ત્ર આદ્યં પ્રત્યુદ્યામિનં કુર્યાત્તસ્માદેકામિવૈવાહ -

દેવયુવં વિશ્વવારામિતિ । ઉપસ્તૌત્યેવૈનામેતન્મહયત્યેવ યદાહ દેવયુવં વિશ્વવારામિતીડામહૈ દેવાં ઈડેન્યાન્નમસ્યામ નમસ્યાન્યજામ યજ્ઞિયાનિતીડામહૈ તાન્દેવાન્ય ઈડેન્યા નમસ્યામ તાન્યે નમસ્યા યજામ યજ્ઞિયાનિતિ મનુષ્યા વા ઈડેન્યાઃ પિતરો નમસ્યા દેવા યજ્ઞિયાઃ -

યા વૈ પ્રજા યજ્ઞેઽનન્વાભક્તાઃ । પરાભૂતા વૈ તા એવમેવૈતદ્યા ઇમાઃ પ્રજા અપરાભૂતાસ્તા યજ્ઞ આભજતિ મનુષ્યાનનુ પશવો દેવાનનુ વયાંસ્યોષધયો વનસ્પતયો યદિદં કિઞ્ચૈવમુ તત્સર્વં યજ્ઞ આભક્તમ્ -

તા વા એતાઃ । નવ વ્યાહૃતયો ભવન્તિ નવેમે પુરુષે પ્રાણા એતાનેવાસ્મિન્નેતદ્દધાતિ તસ્માન્નવ વ્યાહૃતયો ભવન્તિ -

યજ્ઞો હ દેવેભ્યોઽપચક્રામ । તં દેવા અન્વમન્ત્રયન્તા નઃ શૃણૂપ ન આવર્તસ્વેતિ સોઽસ્તુ તથેત્યેવ દેવાનુપાવવર્ત તેનોપાવૃત્તેન દેવા અયજન્ત તેનેષ્ટ્વૈતદભવન્યદિદં દેવાઃ -

સ યદાશ્રાવયતિ । યજ્ઞમેવૈતદનુમન્ત્રયત આ નઃ શૃણૂપ ન આવર્તસ્વેત્યથ યત્પ્રત્યાશ્રાવયતિ યજ્ઞ એવૈતદુપાવર્તતેઽસ્તુ તથેતિ તેનોપાવૃત્તેન રેતસાભૂતેનર્ત્વિજઃ સમ્પ્રદાયં ચરન્તિ યજમાનેન પરોઽક્ષં યથા પૂર્ણપાત્રેણ સમ્પ્રદાયં ચરેયુરેવમનેનર્ત્વિજઃ સમ્પ્રદાયં ચરન્તિ તદ્વાચૈવૈતત્સમ્પ્રદાયં ચરન્તિ વાગ્ઘિ યજ્ઞો વાગુ હિ રેતસ્તદેતેનૈવૈતત્સમ્પ્રદાયં ચરન્તિ -

સોઽનુબ્રૂહીત્યેવોક્ત્વાધ્વર્યુઃ । નાપવ્યાહરેન્નો એવ હોતાપવ્યાહરેદાશ્રાવયત્યધ્વર્યુસ્તદગ્નીધં યજ્ઞ ઉપાવર્તતે -

સોઽગ્નીન્નાપવ્યાહરેત્ । આ પ્રત્યાશ્રાવણાત્પ્રત્યાશ્રાવયત્યગ્નીત્તત્પુનરધ્વર્યું યજ્ઞ ઉપાવર્તતે -

સોઽધ્વર્યુર્નાપવ્યાહરેત્ । આ યજેતિ વક્તોર્યજેત્યેવાધ્વર્યુર્હોત્રે યજ્ઞં સમ્પ્રયચ્છતિ -

સ હોતા નાપવ્યાહરેત્ । આ વષટ્કારાત્તં વષટ્કારેણાગ્નાવેવ યોનૌ રેતો ભૂતં સિઞ્ચત્યગ્નિર્વૈ યોનિર્યજ્ઞસ્ય સ તતઃ પ્રજાયત ઇતિ નુ હવિર્યજ્ઞેઽથ સૌમ્યેઽધ્વરે -

સ વૈ ગ્રહં ગૃહીત્વાધ્વર્યુઃ । નાપવ્યાહરેદોપાકરણાદુપાવર્તધ્વમિત્યેવાધ્વર્યુરુદ્ગાતૃભ્યો યજ્ઞં
સમ્પ્રયચ્છતિ -

ત ઉદ્ગાતારો નાપવ્યાહરેયુઃ । ઓત્તમાયા એષોત્તમેત્યેવોદ્ગાતારો હોત્રે યજ્ઞં સમ્પ્રયચ્છન્તિ -

સ હોતા નાપવ્યાહરેત્ । આ વષટ્કારાત્તં વષટ્કારેણાગ્નાવેવ યોનૌ રેતો ભૂતં સિઞ્ચત્યગ્નિર્વૈ યોનિર્યજ્ઞસ્ય સ તતઃ પ્રજાયતે -

સ યદ્ધ સોઽપવ્યાહરેત્ । યં યજ્ઞ ઉપાવર્તતે યથા પૂર્ણપાત્રં પરાસિઞ્ચેદેવં હ સ યજમાનં પરાસિઞ્ચેત્સ યત્ર હૈવમૃત્વિજઃ સંવિદાના યજ્ઞેન ચરન્તિ સર્વમેવ તત્ર કલ્પતે ન મુહ્યતિ તસ્માદેવમેવ યજ્ઞો ભર્તવ્યઃ -

તા વા એતાઃ । પઞ્ચ વ્યાહૃતયો ભવન્ત્યો શ્રાવયાસ્તુ શ્રૌષડ્યજ યે યજામહે વૌષડિતિ પાઙ્ક્તો યજ્ઞઃ પાઙ્ક્તઃ પશુઃ પઞ્ચર્તવઃ સંવત્સરસ્યૈષૈકા યજ્ઞસ્ય માત્રૈષા સમ્પત્ -

તાસાં સપ્તદશાક્ષરાણિ । સપ્તદશો વૈ પ્રજાપતિઃ પ્રજાપતિર્યજ્ઞ એષૈકા યજ્ઞસ્ય માત્રૈષા સમ્પત્ -

ઓ શ્રાવયેતિ વૈ દેવાઃ । પુરોવાતં સસૃજિરેઽસ્તુ શ્રૌષડિત્યભ્રાણિ સમપ્લાવયન્યજેતિ વિદ્યુતં યે યજામહ ઇતિ સ્તનયિત્નું વષટ્કારેણૈવ પ્રાવર્ષયન્ -

સ યદિ વૃષ્ટિકામઃ સ્યાત્ । યદીષ્ટ્યા વા યજેત દર્શપૂર્ણમાસયોર્વૈવ બ્રૂયાદ્વૃષ્ટિકામો વા અસ્મીતિ તત્રો અધ્વર્યું બ્રૂયાત્પુરોવાતં ચ વિદ્યુતં ચ મનસા ધ્યાયેત્યભ્રાણિ મનસા ધ્યાયેત્યગ્નીધં સ્તનયિત્નું ચ વર્ષં ચ મનસા ધ્યાયેતિ હોતારં સર્વાણ્યેતાનિ મનસા ધ્યાયેતિ બ્રહ્માણં વર્ષતિ હૈવ તત્ર યત્રૈવમૃત્વિજઃ સંવિદાના યજ્ઞેન ચરન્તિ -

ઓ શ્રાવયેતિ વૈ દેવાઃ । વિરાજમભ્યાજુહુવુરસ્તુ શ્રૌષડિતિ વત્સમુપાવાસૃજન્યજેત્યુદજયન્યે યજામહ ઇત્યુપાસીદન્વષટ્કારેણૈવ વિરાજમદુહતેયં વૈ વિરાડસ્યૈ વા એષ દોહ એવં હ વા અસ્મા ઇયં વિરાટ્સર્વાન્કામાન્દુહે ય એવમેતં વિરાજો દોહં વેદ -