શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 1.4.2

૧.૪.૨ નિગદાનુવચનમ્
એતદ્ધ વૈ દેવા અગ્નિં ગરિષ્ઠેઽયુઞ્જન્ । યદ્ધોતૃત્વ ઇદં નો હવ્યં વહેતિ તમેતદ્ગરિષ્ઠે યુક્ત્વોપામદન્વીર્યવાન્વૈ ત્વમસ્યલં વૈ ત્વમેતસ્મા અસીતિ વીર્યે સમાદધતો યથેદમપ્યેતર્હિ જ્ઞાતીનાં યં ગરિષ્ઠે યુઞ્જન્તિ તમુપમદન્તિ વીર્યવાન્વૈ ત્વમસ્યલં વૈ ત્વમેતસ્મા અસીતિ વીર્યે સમાદધતઃ સ યદત ઊર્ધ્વમન્વાહ – ઉપસ્તૌત્યેવૈનમેતત્, વીર્યમેવાસ્મિન્દધાતિ॥ -

અગ્ને મહાં અસિ બ્રાહ્મણ ભારતેતિ । બ્રહ્મ હ્યગ્નિસ્તસ્માદાહ બ્રાહ્મણેતિ ભારતેત્યેષ હિ દેવેભ્યો હવ્યં ભરતિ તસ્માદ્ભરતોઽગ્નિરિત્યાહુરેષ ઉ વા ઇમાઃ પ્રજાઃ પ્રાણો ભૂત્વા બિભર્તિ તસ્માદ્વેવાહ ભારતેતિ -

અથાર્ષેયં પ્રવૃણીતે । ઋષિભ્યશ્ચૈવૈનમેતદ્દેવેભ્યશ્ચ નિવેદયત્યયમ્મહાવીર્યો યો યજ્ઞં પ્રાપદિતિ તસ્માદાર્ષેયં પ્રવૃણીતે -

પરસ્તાદર્વાક્પ્રવૃણીતે । પરસ્તાદ્ધ્યર્વાચ્યઃ પ્રજાઃ પ્રજાયન્તે જ્યાયસસ્પતય ઉ ચૈવૈતં નિહ્નુત ઇદં હિ પિતૈવાગ્રેઽથ પુત્રોઽથ પૌત્રસ્તસ્માત્પરસ્તાદર્વાક્પ્રવૃણીતે -

સ આર્ષેયમુક્ત્વાહ । દેવેદ્ધો મન્વિદ્ધ ઇતિ દેવા હ્યેતમગ્ર ઐન્ધત તસ્માદાહ દેવેદ્ધ ઇતિ મન્વિદ્ધ ઇતિ મનુર્હ્યેતમગ્ર ઐન્દ્ધ તસ્માદાહ મન્વિદ્ધ ઇતિ -

ઋષિષ્ટુત ઇતિ । ઋષયો હ્યેતમગ્રે સ્તુવંસ્તસ્માદાહર્ષિષ્ટુત ઇતિ -

વિપ્રાનુમદિત ઇતિ । એતે વૈ વિપ્રા યદૃષય એતે હ્યેતમન્વમદંસ્તસ્માદાહ વિપ્રાનુમદિત ઇતિ -

કવિશસ્ત ઇતિ । એતે વૈ કવયો યદૃષય એતે હ્યેતમશંસંસ્તસ્માદાહ કવિશસ્ત ઇતિ -

બ્રહ્મસંશિત ઇતિ બ્રહ્મસંશિતો હ્યેષ ઘૃતાહવન ઇતિ ઘૃતાહવનો હ્યેષઃ -

પ્રણીર્યજ્ઞાનાં રથીરધ્વરાણામિતિ । એતેન વૈ સર્વાન્યજ્ઞાન્પ્રણયન્તિ યે ચ પાકયજ્ઞા યે ચેતરે તસ્માદાહ પ્રણીર્યજ્ઞાનામિતિ -

રથીરધ્વરાણામિતિ । રથો હ વા એષ ભૂત્વા દેવેભ્યો યજ્ઞં વહતિ તસ્માદાહ રથીરધ્વરાણામિતિ -

અતૂર્તો હોતા તૂર્ણિર્હવ્યવાડિતિ । ન હ્યેતં રક્ષાંસિ તરન્તિ તસ્માદાહાતૂર્તો હોતેતિ
તૂર્ણિર્હવ્યવાડિતિ સર્વં હ્યેષ પાપ્માનં તરતિ તસ્માદાહ તૂર્ણિર્હવ્યવાડિતિ -

આસ્પાત્રં જુહૂર્દેવાનામિતિ । દેવપાત્રં વા એષ યદગ્નિસ્તસ્માદગ્નૌ સર્વેભ્યો દેવેભ્યો જુહ્વતિ દેવપાત્રં હ્યેષ પ્રાપ્નોતિ હ વૈ તસ્ય પાત્રં યસ્ય પાત્રમ્પ્રેપ્સ્યતિ ય એવમેતદ્વેદ -

ચમસો દેવપાન ઇતિ । ચમસેન હ વા એતેન ભૂતેન દેવા ભક્ષયન્તિ તસ્માદાહ ચમસો દેવપાન ઇતિ -

અરાં ઇવાગ્ને નેમિર્દેવાંસ્ત્વં પરિભૂરસીતિ । યથારાન્નેમિઃ સર્વતઃ પરિભૂરેવં ત્વં દેવાન્ત્સર્વતઃ પરિભૂરસીત્યેવૈતદાહ -

આવહ દેવાન્યજમાનાયેતિ । તદસ્મૈ યજ્ઞાય દેવાનાવોઢવા આહાગ્નિમગ્ન આવહેતિ તદાગ્નેયાયાજ્યભાગાયાગ્નિમાવોઢ્વા આહ સોમમાવહેતિ તત્સૌમ્યાયાજ્યભાગાય સોમમાવોઢવા આહાગ્નિમાવહેતિ તદ્ય એષ ઉભયત્રાચ્યુત આગ્નેયઃ પુરોડાશો ભવતિ તસ્મા અગ્નિમાવોઢવા આહ -

અથ યથાદેવતમ્ । દેવાં આજ્યપાં આવહેતિ તત્પ્રયાજાનુયાજાનાવોઢવા આહ પ્રયાજાનુયાજા વૈ દેવા આજ્યપા અગ્નિં હોત્રાયાવહેતિ તદગ્નિં હોત્રાયાવોઢવા આહ સ્વં
મહિમાનમાવહેતિ તત્સ્વં મહિમાનમાવોઢવા આહ વાગ્વા અસ્ય સ્વો મહિમા તદ્વાચમાવોઢવા આહા ચ વહ જાતવેદઃ સુયજા ચ યજેતિ તદ્યા એવૈતદ્દેવતા આવોઢવા આહ તા એવૈતદાહા ચૈના વહાનુષ્ઠ્યા ચ યજેતિ યદાહ સુયજા ચ યજેતિ -

સ વૈ તિષ્ઠન્નન્વાહ । અન્વાહ હ્યેતદસૌ હ્યનુવાક્યા તદસાવેવૈતદ્ભૂત્વાન્વાહ તસ્માત્તિષ્ઠન્નન્વાહ -

આસીનો યાજ્યાં યજતિ । ઇયં હિ યાજ્યા તસ્માન્ન કશ્ચન તિષ્ઠન્યાજ્યાં યજતીયં હિ યાજ્યા તદિયમેવૈતદ્ભૂત્વા યજતિ તસ્માદાસીનો યાજ્યાં યજતિ -