સામવેદઃ · અધ્યાય p1

અથ ચતુર્થોઽધ્યાયઃ
સ્વરાન્તઃ પ્રથમસ્ત્રિરાત્રો ગાયત્રી

પ્રાણો વૈ ગાયત્રી પ્રજાપતિઃ સ્વરઃ પ્રજાપતિમેવાપ્નોતિ

નિધનાન્તો દ્વિતીયસ્ત્રિષ્ટુપ્

વીર્ય્યઁ વૈ ત્રિષ્ટુપ્ત્રૈષ્ટુભઃ પુરુષઃ પુરુષમેવાપ્નોતિ

ઇડાન્તસ્તૃતીયો જગતી

પશવો વા ઇડા પશવો જગતી જાગતાઃ પશવઃ પશૂનેવાપ્નોતિ

પ્રસૃતચ્છન્દાઃ પ્રથમસ્ત્રિરાત્રસ્તેન સોઽયાતયામા

અથોત્તરસ્ય ચ્છન્દાંસિ વ્યૂહન્તિ ત્રિષ્ટુભઃ પ્રતિપદો ભવન્તિ ત્રિષ્ટુભાઁલ્લોકે જગત્યો જગતીનાં ગાયત્ર્યસ્તેન સોઽયાતયામા

અથોત્તમસ્ય ચ્છન્દાઁસિ વ્યેવોહન્તિ જગત્યઃ પ્રતિપદો ભવન્તિ જગતીનાઁલ્લોકે ત્રિષ્ટુભસ્ત્રિષ્ટુભાં ગાયત્ર્યસ્તેનો એવ સોઽયાતયામા

અભિ વા એતા અન્યોન્યસ્યૈ લોકમભ્યધ્યાયન કામમેવૈનાગમયત્યાપ્નોતિ તં કામઁ યસ્મૈ કામાયૈષ આહ્રિયતે

તસ્માદ્યુજૌ ન સદૃગ્વહતસ્તસ્માદ્વિપરિણીતૌ વહીયાઁસૌ ભવતસ્તસ્માદુભયતોદન્તઃ સ્યદન્તે

તૃચે વા અન્ય ઋષયો વિરાજમપશ્યન્વસિષ્ઠશ્ચતુરૃચે

તેન સ ચતુરૃચો યસ્તૃચેઽન્યત્સામ ભવત્યેકર્ચ્ચેઽન્યદ્યદ્વાવ ચતસૃષ્વેકઁ સામ સ એવ ચતુરૃચઃ

સામ ભૂયાઁસં પોષં પુષ્યતિ તમનુ પોષં પોષુકો ભવતિ

એતદ્ધ સ્માહ મુઞ્જઃ સોમશ્રવસ એતઁ હ વૈ વયઁ સામ્નઃ પોષં વિદ્યેતિ તસ્માદ્વયમપ્રતિગૃહ્ણન્તો ન સહસ્રપોષાચ્ચ્યવામહા ઇતિ

તદુ હ સ્માહ વાસિષ્ઠશ્ચૈકિતાનેયઃ સામ હૈવ નૂનં ભૂયાઁસં પોષં પુષ્યતિ તમનપોષં પોષકો ભવતિ વિધવાયા ઇવ ત્વે વૈ તજ્જન્મ યદસામ્ની ચતુર્થ્યેવં હ વા એતે વિદુરિતિ તસ્માદેતેષાઁ યુવાનઃ શ્રોત્રિયાઃ પુરાયુષઃ પ્રમાયુકા ભવન્તિ યુવતયો જાયા વિધવા ભવન્તીતિ યત્તૃચેઽન્યત્સામ ભવત્યેકર્ચેઽન્યદ્યદ્વાવ ચતસૃષ્વેકઁ સામ સ એવ ચતુરૃચ ઇતિ

પશુરતિરિચ્યતે સ ઐન્દ્રાગ્ગ્ન આલમ્ભ્યઃ

ઇન્દ્રાગ્ગ્ની વૈ દેવાનામોજિષ્ઠૌ તા ઉ અયાતયામાનૌ તાવેવ તદ્યુનક્તિ સ્વર્ગસ્ય લોકસ્ય સમષ્ટ્યૈ

સૌર્ય્યં બ્રહ્મવર્ચસકામ આલભેત

એતસ્યાઁ વા એકાદશિન્યામાદિત્યાઃ સૂર્ય્યમજનયત્સ તેજો બ્રહ્મવર્ચસમવારુન્ધ તેજસ્વી બ્રહ્મવર્ચસી ભવતિ ય એવં વેદ

અથો ખલ્વાહુરાગ્ગ્નેય એવાલમ્ભ્ય ઇત્યગ્ગ્નિર્વ્વૈ સર્વ્વા દેવતાસ્તેન ન દેવતાનાં કાં ચનાન્તરેતિ

ઇતિ પ્રથમઃ ખણ્ડઃ ॥૪।૧॥
અથૈષ શ્યેનઃ

શ્યેનો વૈ વયસાં ક્ષેપિષ્ઠો યથા શ્યેન આદદીતૈવમેવૈનમેતેનાદત્તે

ત્રિવૃતઃ પવમાના ભવન્તિ

ત્રિવૃદ્વૈ સ્તોમાનાં ક્ષેપિષ્ઠો યત્ત્રિવૃદ્ભવત્યાશીયસ્તૃણવા ઇતિ

રથૌ હવિર્ધાને ભવતો રથવજ્જ્રમેવાસ્મૈ તત્પ્રવર્ત્તયતિ સ્તુત્યૈ

વષટ્કારણિધનં ભવતિ

એષ વૈ વજ્રાણામોજિષ્ઠો યત્સામ વજ્જ્રો યં બહવો વષટ્ કુર્વન્તિ તમેવાસ્મૈ વજ્જ્રં પ્રહરતિ સ્તૃત્યૈ

ઉભે બૃહદ્રથન્તરે ભવત ઉભાભ્યામેવાસ્મૈ બૃહદ્રથન્તરાભ્યાઁ વજ્જ્રં પ્રહરતિ સ્તૃત્યૈ

પરાચીષુ રથન્તરં ભવતિ

પરાઞ્ચમેવાસ્મૈ વજ્જ્રં પ્રહરતિ સ્તૃત્યૈ

તસ્ય રથન્તરં પૃષ્ઠં બૃહત્ બ્રહ્મસામૈષ વૈ સામ વજ્જ્રસ્તમેવાસ્મૈ વજ્જ્રં પ્રહરતિ સ્તૃત્યૈ

યં કામયેત ક્ષીયેતેતિ તસ્ય બૃહત્પૃષ્ઠં કુર્ય્યાદ્રથન્તરં બ્રહ્મસામ ક્ષત્રઁ વૈ બૃહત્પશવો રથન્તરં ક્ષત્રેણૈવાસ્ય પશૂન્ હન્ત્યપશુર્ભવતિ ક્ષીયતે

યં કામયેત પરાં પરાવતમિયાન્ન પ્રતિતિષ્ઠેદિતિ પવમાને રથન્તરં કુર્યાત્બૃહત્પૃષ્ઠં પ્લવં બ્રહ્મસામ બૃહદ્રથન્તરાભ્યામેવૈનમેભ્યો લોકેભ્ય ઉદ્ધૃત્ય પ્લવેન પ્રપ્લાવયતિ પરાં પરાવતમેતિ ન પ્રતિતિષ્ઠતિ

વાર્ષાહરે પવમાનમુખે ભવતઃ સફૌપગવે નાનદં ક્રૂરાણિ સામાનિ સમ્ભવન્તિ સ્તૃત્યૈ

તૈલ્વકો વા બાધકો વા યૂપ સ્ફ્યાગ્રઃ

અગ્ગ્નયે રુદ્રવતે લોહિતઃ પશુઃ

સાદયન્ત્યુપાઁશ્વન્તર્યામૌ

શરમયં બર્હિઃ શીર્ત્યૈ

વૈભીતક ઇધ્મો વિભિત્યૈ

લોહિતોષ્ણીષા લોહિત વાસસો નિવીતા ઋત્વિજઃ પ્રચરન્તિ સ્તૃત્યૈ

નવ નવ દક્ષિણા ભવન્તિ

નાવયન્ત્યેવૈનં તત્

ઇતિ દ્વિતીયઃ ખણ્ડઃ ॥૪।૨॥
ત્રિવૃદગ્ગ્નિષ્ટોમઃ

તસ્યેષુઁ વિષ્ટુતિં કૃત્વાભિચરન્યજેત

ઇષુવધો વૈ પુરાયુષો ભવતિ યદિષુઁ વિષ્ટુતિં કરોતિ પુરૈવૈનામાયુષઃ પ્રવૃશ્ચતિ

ત્રિવૃદ્વૈ સ્તોમાનાં ક્ષેપિષ્ઠો યત્ત્રિવૃદ્ભવત્યાશીયસ્તૃણવા ઇતિ

વષટ્કારણિધનં ભવતિ

સપ્તહં ભવત્યાસપ્તમાત્પુરુષાદનાયતનો ભવતિ યમેતેનાભિચરન્તિ

સમાનમિતરચ્છ્યેનેન

ઇતિ તૃતીયઃ ખણ્ડઃ ॥૪।૩॥
અથૈષ સદઁશઃ

યદ્વૈ દુરાદાનઁ સદઁશેન તદાદત્તે

યદ્દ્વૌ દ્વૌ સ્તોમૌ સહ યથા હ દુરાદાનઁ સદઁશેનાનુહાયાદદીતૈવમેવૈનમેતેનાદત્તે

વિવૃતઁ સ્તોમઁ સમ્પદ્યતે બૃહતીં છન્દો વજ્જ્રો વૈ ત્રિવત્પશવો બૃહતીં વજ્જ્રેણૈવાસ્ય પશૂન્ હન્ત્યપશુર્ભવતિ

વૈય્યશ્વં ભવતિ વ્યશ્વમેવૈનં કરોતિ

પરિષ્ટુબ્ધેડં ભવતિ પર્ય્યેવૈનઁ વૃશ્ચતિ

વાર્ષાહરે પવમાનમુખે ભવતઃ કાશીતૌપગવે નાનદં ક્રૂરાણિ સામાનિ સમ્ભવન્તિ સ્તૃત્યૈ

નિસ્સપ્તદશસ્તેન ક્રૂરઃ

સમાનમિતરચ્છ્યેનેન

ઇતિ ચતુર્થઃ ખણ્ડઃ ॥૪।૪॥
અથૈષ વજ્જ્રોઽભિચરન્યજેત વજ્જ્રેણૈવાસ્મૈ વજ્જ્રં પ્રહરતિ સ્તૃત્યૈ

સર્વ્વઃ પઞ્ચદશો ભવતિ

વજ્જ્રો વૈ પઞ્ચદશસ્તમેવાસ્મૈ વજ્જ્રં પ્રહરતિ સ્તૃત્યૈ

ઉક્થ્યઃ ષોડશિમાન્ભવતિ

પશવો વા ઉક્થાનિ વજ્જ્રઃ ષોડશી વજ્જેણૈવાસ્મૈ વજ્જ્રં પ્રહરતિ સ્તૃત્યૈ

તસ્ય મહાનામ્ન્યઃ ષોડશિસામ ભવતિ

વજ્જ્રો વૈ મહાનામ્ન્યો વજ્જ્રઃ ષોડશી વજ્જેણૈવાસ્મૈ વજ્જ્રં પ્રહરતિ સ્તૃત્યૈ

સમાનમિતરત્પૂર્વેણ

ઇતિ પઞ્ચમઃ ખણ્ડઃ॥૪।૫॥
અતિરાત્રશ્ચતુર્વિઁશં પ્રાયણીયમહરભિજિત્ત્રયસ્સ્વરસામાનો દિવાકીર્ત્યમહસ્ત્રયસ્સ્વર સામાનો વિશ્વજિન્મહાવ્રતં ચાતિરાત્રશ્ચ

વિશ્વેદેવાઃ સત્રમાસત સોમેન રાજ્ઞા ગૃહપતિના તેઽબ્રુવન્ત્સોમ એવ નો રાજા સર્વ્વત્ર વિભવેદિતિ તસ્માત્સોમો રાજા સર્વ્વાણિ નક્ષત્રાણ્યુપૈતિ સોમો હિ રેતોધાઃ

નવાહઁ સઁવત્સરસ્ય ગર્ભમુપયન્તિ

નવાહો વૈ સઁવત્સરસ્ય પ્રતિમા નવ પ્રાણાઃ પ્રાણાનેવાવરુન્ધતે

પ્રજાવન્તો જીવા જ્યોતિરશ્નુવતે ય એતા ઉપયન્તિ