સત્યદ્વયાવતારનામ · શ્લોક 1-20

સત્યદ્વયાવતારનામ (સ્દ)
॥ નમો મહાકારુણિકાય ॥
દ્વે સત્યે સમુપાશ્રિત્ય બુદ્ધાનાં ધર્મદેશના ।
લોકસંવૃતિસત્યં ચ સત્યં ચ પરમાર્થતઃ

સંવૃત્તિર્મન્યતે દ્વેધા મિથ્યા ચ તથતા તથા ।
આદ્યા દ્વિધોદચન્દ્રશ્ચ કુસિદ્ધાન્તવિતર્કણા

અવિચારૈકરમ્યા ચ વિનાશોત્પાદધર્મિણી ।
અર્થક્રિયાસમર્થા ચ તથતાસંવૃતિર્મતા

એક એવપરો હ્યર્થઃ પરૈશ્ચ દ્વિવિધો મતઃ ।
ન કાચિદ્ ધર્મતા સિદ્ધા કુતો દ્વિત્ર્યાદિકં ભવેત્

અનુત્પાદનિરોધાદિ દેશનાવાક્યલક્ષિતમ્ ।
પરમાર્થાભિન્નશીલત્વાન્ નૈવ ધર્મા ન ધર્મતા

શૂન્યતાયાં વિભેદસ્તુ કિઞ્ચિન્માત્રં ન વિદ્યતે ।
નિર્વિકલ્પતયા બોધે શૂન્યતાદૃષ્ટિરુચ્યતે

ઉક્તં સૂત્રે સુગમ્ભીરે તદ્દર્શનમદર્શનમ્ ।
તત્ર દ્રષ્ટા ન દૃશ્યં ચાપ્યનાદિનિધનં શિવમ્

નિર્વિકલ્પં નિરાલમ્બં ભાવાભાવવિવર્જિતમ્ ।
અનાશ્રયાપ્રતિષ્ઠાનમ્ અતુલ્યં નિર્ગતાગતમ્

અનિર્વાચ્યમનાભાસં નિર્વિકારમસંસ્કૃતમ્ ।
યોગિગમ્યમિદં ક્લેશજ્ઞેયાવરણવર્જિતમ્

પ્રત્યક્ષમનુમાનઞ્ચ તદ્દ્વયં બૌદ્ધસમ્મતમ્ ।
ઉભાભ્યાં શૂન્યતા ગમ્યેત્યર્વાગ્દૃઙ્મોહભાષિતમ્

પ્રસજ્યેદ્ધર્મતાજ્ઞાનં તીર્થિકે શ્રાવકે ઽપિ ચ ।
વિજ્ઞાનિનાઞ્ચ કિં વાચ્યં માધ્યમિકે ઽવિરુદ્ધતા

તર્હિ સર્વે ઽપિ સિદ્ધાન્તા માનમેયતયા સમાઃ ।
સર્વતર્કવિરુદ્ધત્વાન્ માનમેયાપિ ધર્મતા

બાહુલ્યેન કથં ન સ્યાત્ પ્રત્યક્ષં ચાનુમા વૃથા ।
તીર્થ્યવાદનિવૃત્યર્થં વિદ્વદ્ભિઃ કૃતયઃ કૃતાઃ

સવિકલ્પાવિકલ્પાભ્યાં જ્ઞાનાભ્યાં નાવગમ્યતે ।
આગમે ઽપિ સ્ફુટં વિદ્વાનાચાર્યો ભવ્ય આહ ચ

શૂન્યતાવગતા કેન વ્યાકૃતા યા તથાગતૈઃ ।
નાગાન્તેવાસિચન્દ્રો હિ ધર્મતાસત્યદર્શકઃ

તતઃ પરમ્પરામ્નાયૈર્ધર્મતાસત્યગમ્યતા ।
ધર્મસ્કન્ધસહસ્રાણિ ચત્વાર્યુક્તાન્યશીતિ ચ

ધર્મતાન્તર્ગતં સર્વમ્ મુક્તિસ્તુ શૂન્યતાબોધેસ્
તદર્થા શેષભાવના તથ્યસંવૃતિમાધૂય

શૂન્યતાભ્યસને સતિ સંવૃતિહેતોઃપુણ્યાદેઃ ।
પરલોકાચ્ચ વઞ્ચ્યતે વિવિક્તાર્થમજાનાનઃ

સ્વલ્પશ્રુતિસમાશ્રિતઃ યો નરઃ પુણ્યકૃન્નાસ્તિ ।
નષ્ટઃ કાપુરુષસ્તુ સઃ વિનાશયતિ દુર્દૃષ્ટા

શૂન્યતા મન્દમેધસમ્ ચન્દ્રાચાર્ય ઉવાચૈવમ્ ।
ઉપાયભૂતં વ્યવહારસત્યમુપેયભૂતં પરમાર્થસત્યમ્