Satsamdarbha · અધ્યાય 2

[ભ્પ્ 11.5.32]
બ્દ્: શ્રીકૃષ્ણો જયતિ ।
ભક્ત્યાભાસેનાપિ તોષં દધાને
ધર્માધ્યક્ષે વિશ્વ-નિસ્તારિ-નામ્નિ ।
નિત્યાનન્દાદ્વૈત-ચૈતન્ય-રૂપે
તત્ત્વે તસ્મિન્ નિત્યમ્ આસ્તાં રતિર્ નઃ ॥
માયાવાદં યસ્ તમઃ-સ્તોમમ્
ઉચ્ચૈર્ નાશં નિન્યે વેદ-વાગ્-અંશુ-જાલૈઃ ।
ભક્તિર્ વિષ્ણોર્ દર્શિતા યેન લોકે
જીયાત્ સોઽયં ભાનુર્ આનન્દ-તીર્થઃ ॥
ગોવિન્દાભિધમ્ ઇન્દિરાશ્રિત-પદં હસ્ત-સ્થ-રત્નાદિવત્ ।
તત્ત્વં તત્ત્વ-વિદ્ ઉત્તમૌ ક્ષિતિ-તલે યૌ દર્શયાઞ્ચક્રતુઃ ॥
માયાવાદ-મહાન્ધકાર-પટલી-સત્-પુષ્પવન્તૌ સદા
તૌ શ્રી-રૂપ-સનાતનૌ વિરચિતાશ્ચર્યૌ સુવર્યૌ સ્તુમઃ ॥
યઃ સાઙ્ખ્ય-પઙ્કેન કુતર્ક-પાંશુના
વિવર્ત-ગર્તેન ચ લુપ્ત-દીધિતિમ્ ।
શુદ્ધં વ્યધાદ્ વાક્-સુધયા મહેશ્વરં
કૃષ્ણં સ જીવઃ પ્રભુર્ અસ્તુ નો ગતિઃ ॥
આલસ્યા અપ્રવૃત્તિઃ સ્યાત્ પુંસાં યદ્ ગ્રન્થ-વિસ્તરે ।
અતોઽત્ર ગૂઢે સન્દર્ભે ટિપ્પન્ય્ અલ્પા પ્રકાશ્યતે ॥
શ્રીમજ્-જીવેન યે પાઠાઃ સન્દર્ભેઽસ્મિન્ પરિષ્કૃતાઃ ।
વ્યાખ્યાયન્તે ત એવામી નાન્યે યે તેન હેલિતાઃ ॥
શ્રી-બાદરાયણો ભગવાન્ વ્યાસો બ્રહ્મ-સૂત્રાણિ પ્રકાશ્ય તદ્-ભાષ્ય-ભૂતં
શ્રી-ભાગવતમ્ આવિર્ભાવ્ય શુકં તદ્-અધ્યાપિતવાન્ । તદ્-અર્થં નિર્ણેતુ-
કામઃ શ્રી-જીવઃ પ્રત્યૂહ-કુલાચલ-કુલિશં વાઞ્છિત-પીયૂષ-બલાહક-
સ્વેષ્ટ-વસ્તુ-નિર્દેશં મઙ્ગલમ્ આચરતિ કૃષ્ણેતિ । નિમિ-નૃપતિના પૃષ્ટઃ કર-
ભાજનો યોગી સત્યાદિ-યુગાવતારાનુક્ત્વાઽથ કલાવ્ અપિ તથા શૃણુ ઇતિ તમ્
અવધાપ્યાહ કૃષ્ણ-વર્ણમ્ ઇતિ । સુમેધસો જનાઃ કલાવ્ અપિ હરિં ભજન્તિ ।
કૈઃ । ઇત્ય્ આહ સઙ્કીર્તન-પ્રાયૈર્ યજ્ઞૈઃ અર્ચનૈર્ ઇતિ । કીદૃશં તમ્ । ઇત્ય્ આહ
કૃષ્ણો વર્ણો રૂપં યસ્યાન્તર્ ઇતિ શેષઃ । ત્વિષા કાન્ત્યા ત્વ્ અકૃષ્ણમ્ । શુક્લો
રક્તસ્ તથા પીતઃ ઇદાનીં કૃષ્ણતાં ગતઃ [ભ્પ્ 10.8.13] ઇતિ ગર્ગોક્તિ-પારિશેષ્ય-
વિદ્યુદ્-ગૌરમ્ ઇત્ય્ અર્થઃ । અઙ્ગે નિત્યાનન્દાદ્વૈતૌ । ઉપાઙ્ગાનિ
શ્રીવાસાદયઃ । અસ્ત્રાણિ અવિદ્યાચ્છેત્તૃત્વાદ્ ભગવન્-નામાનિ । પાર્ષદાઙ્
ગદાધર-ગોવિન્દાયઃ । તૈઃ સહિતમ્ ઇતિ મહાબલિત્વં વ્યજ્યતે । ગર્ગ-વાક્યે
પીત ઇતિ પ્રાચીન-તદ્-અવતારાપેક્ષયા । અયમ્ અવતારઃ શ્વેત-વરાહ-કલ્પ-
ગતાષ્ટ-વિંશ-વૈવસ્વતમ્ અન્વન્તરીય-કલૌ બોધ્યઃ । તત્રત્યે શ્રી-ચૈતન્ય
એવોક્ત-ધર્મ-દર્શનાત્ । અન્યેષુ કલિષ્ ક્વચિચ્ છ્યામત્વેન ક્વૈચ્ચ્ ચુક-
પત્રાભત્વેન વ્યક્તેર્ ઉક્તેઃ । છન્નઃ કલૌ યદ્ અભવઃ [ભ્પ્ 7.9.38] ઇતિ શુક્લો
રક્તસ્ તથા પીતઃ [ભ્પ્ 10.8.13] ઇતિ । કલાવ્ અપિ તથા શૃણુ [ભ્પ્ 11.5.31] ઇતિ ચ ।
યે વિમૃશન્તિ તે સુમેધસઃ । છન્નત્વં ચ પ્રેયસી-ત્વિષાવૃતત્વં બોધ્યમ્ ।
અઙ્કાઃ પૂર્વાઙ્કતોઽત્રાન્યે ટિપ્પની-ક્રમ-બોધકાઃ । દ્વિ-બિન્દવસ્ તે વિજ્ઞેયા
વિષયાઙ્કારસ્ ત્વ્ અબિન્દવઃ । અત્ર ગ્રન્થે સ્કન્ધાધ્યાય-સૂચકા યુગ્માઙ્કા
ગ્રન્થ-કૃતાં સન્તિ । તેભ્યોઽન્યે યે ટિપ્પની-ક્રમ-બોધાયાસ્માભિઃ કલ્પિતાસ્
તે દ્વિબિન્દુ-મસ્તકાઃ । વિષય-વાક્યેભ્યઃ પરે યેઽઙ્કાસ્ તે ત્વ્ અબિન્દુ-મસ્તકા
બોધ્યાઃ

અન્તઃકૃષ્ણં બહિર્ ગૌરં દર્શિતાઙ્ગાદિ-વૈભવમ્ ।
કલૌ સઙ્કીર્તનાદ્યૈઃ સ્મઃ કૃષ્ણ-ચૈતન્યમ્ આશ્રિતાઃ