શાસ્ત્રવાર્ત્તાસમુચ્ચય · અધ્યાય 1.1

પ્રણમ્ય પરમાત્માનં વક્ષ્યામિ હિતકામ્યયા
સત્ત્વાનામ્ અલ્પબુદ્ધીનાં શાસ્ત્રવાર્ત્તાસમુચ્ચયમ્ ॥

યં શ્રુત્વા સર્વશાસ્ત્રેષુ પ્રાયસ્ તત્ત્વવિનિશ્ચયઃ
જાયતે દ્વેષશમનઃ સ્વર્ગસિદ્ધિસુખાવહઃ ॥

દુઃખં પાપાત્ સુખં ધર્માત્ સર્વશાસ્ત્રેષુ સંસ્થિતિઃ
ન કર્તવ્યમ્ અતઃ પાપં કર્તવ્યો ધર્મસંચયઃ ॥

હિંસાનૃતાદયઃ પઞ્ચ તત્ત્વાશ્રદ્ધાનમ્ એવ ચ
ક્રોધાદયશ્ ચ ચત્વાર ઇતિ પાપસ્ય હેતવઃ ॥

વિપરીતાસ્તુ ધર્મસ્ય એત એવોદિતા બુદ્ધૈઃ
એતેષુ સતતં યત્નઃ સમ્યક્ કાર્યઃ સુખૈષિણા ॥

સાધુસેવા સદા ભક્ત્યા મૈત્રી સત્ત્વેષુ ભાવતઃ
આત્મીયગ્રહમોક્ષશ્ ચ ધર્મહેતુપ્રસાધનમ્ ॥

ઉપદેશઃ શુભો નિત્યં દર્શનં ધર્મચારિણામ્
સ્થાને વિનય ઇત્યેતત્ સાધુસેવાફલં મહત્ ॥

મૈત્રીં ભાવયતો નિત્યં શુભો ભાવઃ પ્રજાયતે
તતો ભાવોદયાજ્જન્તોર્ દ્વેષાગ્નિર્ ઉપશામ્યતિ ॥

અશેષદોષજનની નિઃશેષગુણઘાતિની
આત્મીયગ્રહમોક્ષેણ તૃષ્ણાપિ વિનિવર્ત્તતે ॥

એવં ગુણગણોપેતો વિશુદ્ધાત્મા સ્થિરાશયઃ
તત્ત્વવિદ્ધિઃ સમાખ્યાતઃ સમ્યગ્ ધર્મસ્ય સાધકઃ ॥

ઉપાદેયશ્ ચ સંસારે ધર્મ એવ બુદ્ધૈઃ સદા
વિશુદ્ધો મુક્તયે સર્વં યતો ઽન્યદ્ દુઃખકારણમ્ ॥

અનિત્યઃ પ્રિયસંયોગ ઇહેર્ષ્યાશોકવત્સલઃ
અનિત્યં યૌવનં ચાપિ કુત્સિતાચરણાસ્પદમ્ ॥

અનિત્યાઃ સમ્પદસ્ તીવ્ર ક્લેશવર્ગસમુદ્ભવાઃ
અનિત્યં જીવિતં ચેહ સર્વભાવનિબન્ધનમ્ ॥

પુનર્જન્મ પુનર્મૃત્યુર્ હીનાદિસ્થાનસંશ્રયઃ
પુનઃ પુનશ્ ચ યદ્ અતઃ સુખમ્ અત્ર ન વિદ્યતે ॥

પ્રકૃત્યસુન્દરં હ્ય્ એવં સંસારે સર્વમ્ એવ યત્
અતો ઽત્ર વદ કિં યુક્તા ક્વચિદાસ્થા વિવેકિનામ્ ॥

મુક્ત્વા ધર્મં જગદ્ વન્દ્યમ્ અકલઙ્કં સનાતનમ્
પરાર્થસાધકં ધીરૈઃ સેવિતં શીલશાલિભિઃ ॥

આહ તત્રાપિ નો યુક્તા યદિ સમ્યગ્ નિરૂપ્યતે
ધર્મસ્યાપિ શુભો યસ્માદ્ બન્ધ એવ ફલં મતમ્ ॥

ન ચાયસસ્ય બન્ધસ્ય તદા હેમમયસ્ય ચ
ફલે કશ્ચિદ્ વિશેષો ઽસ્તિ પારતન્ત્ર્યાવિશેષતઃ ॥

તસ્માદ્ અધર્મવત્ ત્વાજ્યો ધર્મો ઽપ્ય્ એવં મુમુક્ષુભિઃ
ધર્માધર્મક્ષયાન્મ્ ઉક્તિર્ મુનિભિર્ વર્ણિતા યતઃ ॥

ઉચ્યતે એવમ્ એવૈતત્ કિન્તુ ધર્મો દ્વિધા મતઃ
સંજ્ઞાનયોગ એવૈકસ્ તથાન્યઃ પુણ્યલક્ષણઃ ॥

જ્ઞાનયોગસ્ તપઃ શુદ્ધમ્ આશંસાદોષવર્જિતમ્
અભ્યાસાતિશયાદ્ ઉક્તં તદ્ વિમુક્તેઃ પ્રસાધનમ્ ॥

ધર્મસ્ તદપિ ચેત્ સત્યં કિં ન બન્ધફલઃ સ યત્
આશંસા વર્જિતો ઽન્યો ઽપિ કિં નૈવં ચેદ્ ન યત્ તથા ॥

ભોગમુક્તિફલો ધર્મઃ સ પ્રવૃત્તીતરાત્મકઃ
સમ્યગ્મિથ્યાદિરૂપશ્ ચ ગતિસ્ તન્ત્રાન્તરેષ્વ્ અપિ ॥

તમ્ અન્તરેણ તુ તયોઃ ક્ષયઃ કેન પ્રસાધ્યતે
સદા સ્યાન્ ન કદાચિદ્ વા યદ્ય્ અહેતુક એવ સઃ ॥

તસ્માદ્ અવશ્યમ્ એષ્ટવ્યઃ કશ્ચિદ્ હેતુસ્ તયોઃ ક્ષયેં
સ એવ ધર્મો વિજ્ઞેયઃ શુદ્ધો મુક્તિફલપ્રદઃ ॥

ધર્માધર્મક્ષયાન્ મુક્તિર્ યચ્ ચોક્તં પુણ્યલક્ષણમ્
હેયં ધર્મં તદાશ્રિત્ય ન તુ સંજ્ઞાનયોગકમ્ ॥

અતસ્ તત્રૈવ યુક્તાસ્થા યદિ સમ્યગ્ નિરૂપ્યતે
સંસારે સર્વમ્ એવાન્યત્ દર્શિતં દુઃખકારણમ્ ॥

તસ્માચ્ ચ જાયતે મુક્તિર્ યથા મૃત્યાદિવર્જિતા
તથોપરિષ્ટાદ્ વક્ષ્યામઃ સમ્યક્શાસ્ત્રાનુસારતઃ ॥

ઇદાનીં તુ સમાસેન શાસ્ત્રસમ્યક્ત્વમ્ ઉચ્યતે
કુવાદિયુક્ત્યપવ્યાખ્યા નિરાસેનાવિરોધતઃ ॥