સર્વોલ્લાસતન્ત્રમ્ · અધ્યાય 1

સ્રીગુરવે નમઃ ।
અથ શ્રીસર્વાનન્દનાથકૃત-સર્વોલ્લાસસ્ય
ઉલ્લાસનિર્ણયઃ ॥
પ્રકૃતેર્લક્ષણં શાસ્ત્રર્દેવતામૂર્તિકલ્પનં ।
ઉલ્લાસે પ્રથમે વક્ષ્યે નિગમાગમલક્ષણમ્

વક્ષ્યેઽહં તન્ત્રનામાનિ દ્વિતીયોલ્લાસકેપિ ચ ।
ત્રિચતુઃપઞ્ચમોલાસે સૃષ્ટ્યુત્પત્તિં વદામ્યહમ્

ષષ્ઠે સૃષ્ટિલયં વક્ષ્યે સપ્તમે ભાવલક્ષણમ્ ।
આચારઞ્ચાષ્ટમે વક્ષ્યે કુમાર્યા લક્ષણં વિધિમ્

વક્ષ્યેઽહં નવમોલ્લાસે ભાવાદિનામલક્ષણમ્ ।
દશમે શ્રીગુરોર્ધ્યાનમેકાદશેઽપિ લક્ષણમ્

દ્વાદશે વૈષ્ણવાચારં તતો ભક્તિં ત્રયોદશે ।
વક્ષ્યે ચતુર્દશોલ્લાસે બલિ-લક્ષણમુત્તમમ્

અષ્ટાઙ્ગયોગસંસિદ્ધિં વૈષ્ણવાચારમેવ ચ ।
વક્ષ્યે પઞ્ચદશોલ્લાસે શૈવાચારં તથૈવ ચ

બિભાવૌ વીરપશવોર્લ્લક્ષણં પઞ્ચતત્ત્વકમ્ ।
તત્ત્વસ્યૈવાનુકલ્પઞ્ચ તિલકઞ્ચૈવ ષોડશે

ઉલ્લાસે સપ્તદશકે યન્ત્રરાજસ્ય લક્ષણમ્ ।
શાક્તાચારક્રમં વક્ષ્યે વામદક્ષિણભેદતઃ

નિન્દકસ્ય પશોશ્ચાપિ અષ્ટાદશે નિરૂપિતમ્ ।
લક્ષણં સાધકાનાઞ્ચ દિવ્યચક્રસ્ય લક્ષણમ્

વીરચક્રક્રમં વક્ષ્યે ઉલ્લાસેઽપ્યૂનવિંશતૌ ।
ચક્રસ્થાનમાસનઞ્ચ ચક્રમધ્યે પ્રવેશનમ્

વક્ષ્યેઽહં દેવચક્રસ્ય લક્ષણઞ્ચૈવ વિંશતૌ ।
જાત્યભેદં ચક્રમધ્યે તથા દ્રવ્યનિરૂપણમ્

(ખ્)
ગુરોઃ કૃપાપ્રસાદેન તં વક્ષ્યેઽપ્યેકવિંશતૌ ।
દ્વાવિંશતિકોલ્લાસે પાત્રાધારૌ ચ લક્ષણૌ

આદ્ય-તત્ત્વસ્ય-માહાત્મ્યં વક્ષ્યેઽહં ત્રયોવિંશતૌ ।
દ્રવ્યાભેદં શક્તિશુદ્ધિં ચતુર્વિંશતિકેઽપિ ચ

પઞ્ચવિંશતિકોલ્લાસે ચાદ્ય-તત્ત્વસ્ય શોધનમ્ ।
આનન્દભૈરવધ્યાનં તથૈવાનન્દભૈરવીમ્

ષડ્વિંશતૌ પ્રવક્ષ્યામિ સંક્ષેપે દ્રવ્યશોધનમ્ ।
માંસં મત્સ્યઞ્ચ મુદ્રાઞ્ચ લક્ષણં શોધનં તથા

ગુરુપાદરજો ધ્યાત્વા વક્ષ્યેઽહં સપ્તવિંશતૌ ।
વક્ષ્યેઽહં લક્ષણં શક્તેરષ્ટાવિંશતિકેઽપિ ચ

ઊનવિંશદિકોલ્લાસે વક્ષ્યેઽહં શક્તિશોધનમ્ ।
વિધાનં સમ્વિદા-પાનમુલ્લાસે ત્રિંશદિકેઽપિ ચ

શ્રીચક્રસ્ય ચ પાત્રસ્ય ચાધારસ્ય ચ લક્ષણમ્ ।
એકત્રિંશદિકોલાસે વક્ષ્યે નાનાપ્રકારકમ્

સાધકસ્ય ચ પાત્રાણિ દ્વાત્રિંશતિ નિરૂપણમ્ ।
વટુકાદિવલિસ્ત્રિત્રિંશદિકે પરિકીર્તિતઃ

ન્યાસં તર્પણકં કર્મ ચતુસ્ત્રિંશતિ લક્ષણમ્ ।
પઞ્ચત્રિંશદિકે વક્ષ્યે પ્રાથનં પાત્રવન્દનમ્

ષટ્ત્રિંશતિ મહોલ્લાસે નિયમં પાત્રલક્ષણમ્ ।
સપ્તત્રિંશદિકોલ્લાસે શ્રીગુરોર્ધ્યાનલક્ષણમ્

અષ્ટવિંશદિકોલ્લાસે મધુદાન-પ્રમાણકમ્ ।
ઊનચત્વારિંશદીતિ પઞ્ચમસ્ય વિધાનકમ્

ચત્વારિંશદિકોલ્લાસે વક્ષ્યે ક્રીડાદિલક્ષણમ્ ।
એકચત્વારિંશદીતિ પઞ્ચમાનાન્દલક્ષણમ્

દ્વાચત્વારિંશદીતિ સાધકાનન્દલક્ષણમ્ ।
આનન્દં નવપાત્રસ્ય ત્રિચત્વારિંશદીતિ ચ

(ગ્)
ચૌચત્વારિંશદુલ્લાસે પઞ્ચમસ્ય ચ લક્ષણમ્ ।
પઞ્ચચત્વારિંશદીતિ આનન્દસ્તોત્રમુત્તમમ્

અભિષેકક્રમં વક્ષ્યે ષટ્ચત્વારિંશદીતિ ચ ।
સપ્તચત્વારિંશદીતિ દક્ષિણાચારભાવકમ્

અષ્ટચત્વારિંશદીતિ વામાચારં વિશેષકમ્ ।
પુષ્પપ્રમાણં તત્રૈવ પઞ્ચધા સપ્તધેતિ ચ

ઊનપઞ્ચાશદુલ્લાસે વિધાનં પુષ્પશોધનં ।
વક્ષ્યે પઞ્ચાશદુલ્લાસે લક્ષણં કુલયોષિતામ્

એકપઞ્ચાશદુલ્લાસે મૈથુનસ્ય ચ લક્ષણમ્ ।
દ્વાપઞ્ચાશદિકોલ્લાસે શક્તિજ્ઞાનં પ્રકાશકમ્

ત્રિપઞ્ચાશદિકોલ્લાસે સિદ્ધાન્તાચારલક્ષણમ્ ।
ચતુઃપઞ્ચાશદુલાસે પૂર્ણાનન્દવિશેષકમ્

પઞ્ચપઞ્ચાશદુલ્લસે પૂર્ણાનન્દસ્ય લક્ષણમ્ ।
ષટ્પઞ્ચાશદિકોલાસે શક્ત્યાનન્દસ્ય લક્ષણમ્

સપ્તપઞ્ચાશદુલ્લાસે શક્તિમાહાત્મ્યમુત્તમમ્ ।
અષ્ટપઞ્ચાશદુલ્લાસે હંસબીજસ્ય લક્ષણમ્

ધ્યાનત્રસ્ય માહાત્મ્યં વક્ષ્યેઽહમૂનષષ્ટિકે ।
દિવ્યાચારક્રમં વક્ષ્યે ષષ્ટમુલ્લાસે સુનિશ્ચિતમ્

કૌલાચાર એકષષ્ટૌ કથિતો ગ્રન્થકૃદ્બુધઃ ।
પ્રકૃતેર્લક્ષણં યદ્ યત્ સ્વરૂપઞ્ચ દ્વિષષ્ટિકે

ત્રિષષ્ટૌ બ્રહ્મણઃ જ્ઞાનં જીવન્મુક્તસ્તતઃ પરમ્ ।
ચતુઃષષ્ટૌ સમાપ્તશ્ચ ગ્રન્થોલ્લાસ-યથોદિતઃ

ઇત્યુલ્લાસ-નિર્ણયઃ સમાપ્તઃ ।
સર્વોલ્લાસતન્ત્રમ્ ।
શ્રીસર્વાનન્દનાથવિરચિતમ્ ।
પ્રથમોલ્લાસઃ ।
શ્રીગુરવે નમઃ [ખ્: નમઃ પરમ દેવતાયૈ] ।
પ્રણમ્ય [ગ્, ઘ્: નમામિ] પ્રકૃતિં નિત્યાં જગદાત્મસ્વરૂપિણીમ્ ।
સર્વોલ્લાસં મહોલ્લાસં મહોલ્લાસે વદામ્યહમ્

નિગમાદાગમાચ્છાસ્ત્રાદ્ ભાવાચારં સમુદ્ધૃતમ્ ।
શ્રીસર્વાનન્દનાથોક્તં શ્રીદેવ્યાશ્ચરણામ્બુજે

ગણેશતન્ત્રે શ્રીશિવ ઉવાચ -
ત્વં દેવિ પરમા નિત્યા ત્રિગુણા ત્રિગુણાત્મિકા ।
પ્રકૃતેર્લક્ષણં કિઞ્ચિત્તવ સ્થાને વદામ્યહમ્

એકાધિક્યે ગુણાનાઞ્ચેદ્વિકૃતિઃ સ્યાન્મહેશ્વરિ ।
ત્રિગુણાનાં સમાનાનાં પ્રકૃતિઃ સૂક્ષ્મરૂપિણૌ

સમેઽપિ નિત્યા યા દેવી વિષમે સાધ્યનિત્યકા ।
નિત્યાનિત્યપ્રબોધાર્થં હેતુર્જ્ઞેયઃ પરસ્પરમ્

કેચિત્ (?) સ્થૂલં નિત્યરૂપં કેચિત્ (?) સૂક્ષ્મં પ્રકલ્પયેત્ ।
નિત્યાનિત્યં જગત્ સર્વમાત્મરૂપેણ ભાવિતમ્

પ્. ૨)
આત્મા ચ પરમેશાનિ ત્રિધારૂપં સનાતનમ્ ।
પરમાત્મા ચ વાહ્યાત્મા જીવાત્મેતિ પ્રકીર્તિતમ્

જીવાત્મા લિઙ્ગરૂપી ચ શુદ્ધદીપશિખાકૃતિઃ ।
તેજોધ્યાનં મહદ્રૂપં તેજીયઃ સૂક્ષ્મરૂપકમ્

હેતુના ભાષિતં યદ્યત્તત્તત્ સ્થૂલં મહેશ્વરિ ।
તેજોધ્યાનં વિના કશ્ચિદ્ (?) ધ્યાનમાત્રં નચેચ્છિવે

યથા ધૃતસ્ય તક્રસ્ય હેતુર્દુઘં મહેશ્વરિ ।
સ્થૂલસ્યાપિ ચ સૂક્ષ્મસ્ય તેજોહેતુર્ધ્રુવન્તથા

મનોઽપિ તેજઃ પરમે ! સ્થૂલમિન્દ્રિયભાષિતમ્ ।
મનોઽતીતં સૂક્ષ્મમેકમેકમાત્રં નિરઞ્જનમ્

નિરઞ્જનં સર્વરૂપં સર્વજ્ઞાનસ્ય કારણમ્ ।
સાક્ષિવદ્ભાતિ તદ્બ્રહ્મ પ્રકૃતિર્વિકૃતિઃ શિવે

અથ નિગમલક્ષણં યામલે -
નિર્ગતઃ શઙ્કરીવક્ત્રાદ્ ગતશ્ચ ગિરિશાનને ।
મતઃ શ્રીવાસુદેવસ્ય તસ્માન્નિગમ ઉચ્યતે

અથ નિગમાખ્યાકથનમ્ ।
કલ્પસારં કલ્પતત્ત્વં કલ્પદ્રુમમતઃપરમ્ ।
પુરા પ્રોક્તા કલ્પલતા કલ્પાનન્દઞ્ચ [ઘ્: કલ્પાનન્દેતિ] પઞ્ચધા

અથાગમલક્ષણમ્ ।
આગતઃ શિવવક્તેભ્યો ગતશ્ચ ગિરિજાનનમ્ [ગ્: ગિરિજાનને] ।
મતઃ શ્રીવાસુદેવસ્ય તસ્માદાગમ ઉચ્યતે

પ્. ૩) અથાગમનિગમપ્રકાશકથનમ્ ।
વાસુદેવોઽપિ તચ્છ્રુત્વાપ્યુવાચ ગણેશં પ્રતિ ।
નન્દીશ્વરાય તદ્વાક્યં નિગમાગમસમ્મતમ્

ગણેશેન પ્રવક્તવ્યં યામલેષુ પ્રકાશિતમ્ ।
એવં પરસ્પરં વ્યાપ્ત આગમોનિગમઃ ક્ષિતૌ

ચતુઃષ્ટ્યાગમઃ પ્રોક્તઃ પઞ્ચધા નિગમઃ શિવે ।
યામલઞ્ચ ચતુર્ધોક્તં તસ્માચ્છાસ્ત્રં પ્રકાશિતમ્

અથ યામલોત્પત્તિઃ ।
સૂક્ષ્મેઽપિ નિર્મલા યા ચ સ્થૂલે સા યામલઃ શિવે ।
યામલોક્તં સ્થૂલરૂપં સર્વશાસ્ત્રસ્ય બોધનમ્

અથ શાસ્ત્રોત્પત્તિઃ ।
ચતુઃષષ્ટ્યાગમઃ પ્રોક્તઃ પઞ્ચધા નિગમસ્તથા ।
યામલઞ્ચ ચતુર્ધોક્તં તસ્માચ્છાસ્ત્રં પ્રકાશિતમ્

નિગમાદાગમો જાત આગમાદ્ યામલો ભવેત્ ।
યામલાદ્વેદ-સંજાતં વેદાજ્જાતં પુરાણકમ્

પુરાણાત્ સ્મૃતિ-સંજાતં સ્મૃતેઃ શાસ્ત્રાણિ યાનિ ચ ।
તાનિ ગૃહ્ણાણિ યત્નેન ચોત્તમં હિ ક્રમોત્ક્રમાત્

અથ યુગભેદે શાસ્ત્રાચરણમ્ ।
સત્યે શ્રુત્યુક્તકર્માણિ ત્રેતાયાં સ્મૃતિસમ્મતમ્ ।
દ્વાપરે ચ પુરાણાનિ કલાવાગમસમ્મતમ્

આગમોક્તવિધાનેન કલૌ દેવાન્ યજેત્ સુધીઃ ।
નહિ દેવાઃ પ્રસીદન્તિ કલૌ ચાન્ધવિધાન્તઃ

પ્. ૪) અથ શાસ્ત્રેણ દેવતાયા મૂર્તિનિરૂપણમ્ ।
પરમાત્માગમઃ પ્રોક્તો વેદો જીવ ઉદાહૃતઃ ।
પુરાણાન્યઙ્ગશાસ્ત્રાણિ ચાઙ્ગં પ્રત્યઙ્ગકં સ્મૃતિઃ

અન્યાનિ સર્વશાસ્ત્રાણિ રોમાદીનિ ક્રમેણ ચ ।
શાસ્ત્રેણ જ્ઞાયતે રૂપં દેવતાયાઃ પ્રભેદકમ્

નારાયણી તન્ત્રે -
નિગમાત્મા મહેશાનિ પરમાત્માગમો ધ્રુવમ્ ।
જીવાત્મા યામલં પ્રોક્તં વાહ્યાત્મા વેદરૂપકમ્

અઙ્ગાનિ ચ પુરાણાનિ અઙ્ગસ્યાઙ્ગં સ્મૃતિઃ પ્રિયે ।
અન્યાનિ યાનિ શાસ્ત્રાણિ તનૂરુહાણિ પાર્વતિ

શાસ્ત્રેણ દેવતારૂપં જાયતે યુગભેદતઃ ॥
અથ વેદોત્પત્તિકથનમ્ ।
બ્રહ્મયામસમ્ભૂતં સામવેદમતં શિવે ।
રુદ્ર-યામલસંજાતમ્ [ઘ્, ઙ્: સમ્ભૂતમ્] ઋગ્વેદાં પરમં
મહત્

વિષ્ણુ-યામલસમ્ભૂતં યજુર્વેદં કુલેશ્વરિ ।
શક્તિ-યામલસમ્ભૂતમથર્વં પરમં મહત્

સામવેદમતં સત્યે ત્રેતાયાં ઋઙ્મતં શિવે ।
દ્વાપરેચ યજુર્વેદમર્થર્વસ્ય મતં કલૌ

૩૧ ॥
ઇતિ શ્રીસર્વાનન્દનાથવિરચિતે સર્વોલ્લાસે -
પ્રથમોલ્લાસઃ

દ્વિતીયોલ્લાસઃ ।
અથ તન્ત્રાખ્યાકથનમ્ ।
તોડલે શ્રીદેવ્યુવાચ -
દેવેશ પ્રાણનાથેશ લોકાનાં મુક્તિદાયક !
અધુના શ્રોતુમિચ્છામિ તન્ત્રનામાનુકીર્તનમ્

શ્રીશિવ ઉવાચ -
શૃણુ દેવિ મહાભાગે દાસોઽહં તવ કામિનિ ।
તવ સ્નેહેન વદ્ધોઽસ્મિ તન્ત્રાખ્યાં કથયામ્યહમ્

ન વક્તવ્યં મહાભાગે દુષ્કર્મે નાસ્તિકે નરે ।
મમ પ્રાણાધિકં તન્ત્રં લોકાનાં મુક્તિદાયકમ્

અનન્તો (?) દેવદેવી ચ અનન્તં તન્ત્રમેવ ચ ।
ગદિતું નૈવ શક્નોમિ બ્રહ્માણ્ડાન્તેઽપિ પાર્વતિ

તવાજ્ઞયા મહેશાનિ લોકાનાં ત્રાણહેતવે ।
ચતુઃષષ્ટીનિ [ક્, ગ્: ચતુઃષષ્ટ્યાનિ] (?) તન્ત્રાણિ મયૈવોક્તાનિ કામિનિ

કાલીતન્ત્રં મુણ્ડમાલા-તારા-નિર્વાણકાનિ ચ ।
શિવસારં વીરતન્ત્રં લિઙ્ગાર્ચન-લતાર્ચને

તોડલં નીલતન્ત્રઞ્ચ રાધાતન્ત્રં મહેશ્વરિ ।
વિશ્વસારં ભૈરવાખ્યં ભૈરવીતન્ત્રમેવ ચ

સિદ્ધેશ્વરં માતૃભેદં સમયાતન્ત્રકં શિવે ।
ગુપ્તસાધનતન્ત્રઞ્ચ માતૃકાતન્ત્રમેવ ચ

પ્. ૬) માયાતન્ત્રં મહામાયા અક્ષયાતન્ત્રકં શિવે
કુમાર્યાખ્યામહત્તન્ત્રં કુલાર્ણવમતઃપરમ્

કાલિકાકુલસર્વસ્વં કાલિકાકલ્પતન્ત્રકમ્ ।
વારાહી યોગિનીતન્ત્રં યોગિનીહૃદયં શિવે

સનત્કુમારતન્ત્રઞ્ચ ત્રિપુરાસારતન્ત્રકમ્ ।
યોગિનીવિજયં ભદ્રે માલિનીતન્ત્રમેવ ચ

કુક્કુટાખ્યં મહત્તન્ત્રં શ્રીગણેશાખ્યતન્ત્રકમ્ ।
ભૂતતન્ત્રં તથોડ્ડીશં કામધેનુ તથોત્તમમ્

વીરભદ્રં મહત્તન્ત્રં વામકેશ્વરમેવ ચ ।
કુલચૂડામણિતન્ત્રં ભાવચૂડામણિ પ્રિયે

જ્ઞાનાર્ણવઞ્ચ વરદાતન્ત્રચિન્તામણિન્તતઃ ।
કાલીવિલાસકં તન્ત્રં હંસતન્ત્રં મહેશ્વરિ

ચિદામ્બરતટં તન્ત્રં વિજ્ઞાપનમતઃપરમ્ ।
ફેત્કારિણીઞ્ચ નિત્યાખ્યં તન્ત્રમુત્તરસંજ્ઞકમ્

નારાયણીમહત્તન્ત્રં ઊર્દ્ધ્વામ્નાયકતન્ત્રકમ્ ।
જ્ઞાનદ્વીપં ગૌતમીયં તન્ત્રં નિરુત્તરં શિવે

ગાન્ધર્વં કુઞ્જિકાતન્ત્રં તન્ત્રમુક્તાવલિન્તતઃ ।
વૃહત્ શ્રીક્રમતન્ત્રઞ્ચ સ્વતન્ત્રં તન્ત્રકં શિવે

યોનિતન્ત્રઞ્ચ કામાખ્યાં તન્ત્રં પ્રોક્તં વરાનને ।
ચતુઃષષ્ટ્યાનિ (?) તન્ત્રાણિ મયૈવોક્તાનિ સંપ્રતિ

પ્રતિતન્ત્રે પટલાનિ ચતુઃષષ્ટ્યાનિ (?) પાર્વતિ ।
અસંખ્યાનિ ચ તન્ત્રાણિ ભાવાનિ વિવિધાનિ ચ

સર્વં યામલસંગીતં ચતુઃષષ્ટિપ્રકારકમ્ ।
પ્રધાનમેતદ્વિજ્ઞેયં ચતુર્યુગમતં ધ્રુવમ્

૨૦ ॥
ઇતિ શ્રીસર્વાનન્દનાથવિરચિતે સર્વોલ્લાસે -
દ્વિતીયોલ્લાસઃ

તૃતીયોલ્લાસઃ ।
અથ સૃષ્ટ્યુત્પત્તિકથનમ્ [ગ્: -પ્રકરણમ્] ।
જ્ઞાનદ્વીપે શ્રીપાર્વત્યુવાચ -
દેવેશ પ્રાણનાથેશ લોકાનાં મુક્તિદાયક ।
સૃષ્ટિપ્રલયમાહાત્મ્યં મમ સ્થાને પ્રકાશય

શ્રીશિવ ઉવાચ -
સૃષ્ટિં વિના મહેશાનિ પ્રલયઃ કો ભવિષ્યતિ ।
પ્રલયઞ્ચ વિના દેવિ કા સૃષ્ટિશ્ચોપજાયતે

બીજં વિના ન વૃક્ષઃ સ્યાદ્વિનાવૃક્ષં ન બીજકમ્ ।
તથા સૃષ્ટિ-લયં દેવિ નિત્યાનિત્યં હિ કલ્પનમ્

કલ્પનાયાં ભવેત્ સૃષ્ટિઃ કલ્પનાયાં લયો ભવેત્ ।
સૃષ્ટિ-પ્રલય-માહાત્મ્યં ગદિતું નૈવ શક્યતે

કિઞ્ચિન્માત્રં પ્રવક્તવ્યં જલબિમ્બં જલે યથા ।
તવ સ્નેહેન વદ્ધોઽહં કિઞ્ચિન્માત્રં પ્રકાશિતમ્

નિરાકારં મહાઘોરં પ્રકૃતિં પુરુષાત્મકમ્ ।
સૃષ્ટિકાલેઽપિ તદ્બ્રહ્મ પ્રકૃતિ-પુંસ્વરૂપધૃક્ [ઘ્: પ્રકૃતિઃ
પુરુષરૂપધૃક]

ક્ષણકાકારરૂપોઽસૌ પ્રકૃતિશ્ચ પુમાન્ શિવે ।
કેચિદ્વદન્તિ પ્રકૃતિં કેચિચ્ચ પુરુષં શિવે

કેચિદ્વદન્તિ યોગીન્દ્રાઃ પ્રકૃતિંપુરુષાત્મકમ્ ।
તદ્બ્રહ્માવાચ્યં વિજ્ઞેયં વાચાતીતં સુનિર્મલમ્

પ્. ૯) મનોઽતીતં ક્રિયાતીતં વાચાતીતં મહેશ્વરિ ।
જ્ઞાનાર્થં સાધકસ્યાપિ વદામ્યેકત્વમાશ્રિતમ્

પ્રકૃત્યા જાયતે સર્વં પુરુષસ્યાપિ લાલસાત્ ।
પુરુષાજ્જાયતે સર્વં પ્રકૃત્યા અપિ લાલસાત્

કામોદ્ભાવમદોન્મત્તા પૂર્ણાનન્દસમાશ્રિતા ।
પુરુષાદપિ સ્રષ્ટાહં (?) વિપરીતા વભૂવ સા

મહાકાલી સમાખ્યાતા [ક્, ખ્: સમાખ્યા સા] મહાકાલઃ
સદાશિવઃ ।
મહાકાલીપ્રલીનોઽત્ર મહાકાલઃ પ્રકીર્તિતઃ

મહાકાલપ્રલીનાત્ર મહાકાલી પ્રકીર્તિતા ।
વિદ્યાવિદ્યોભયોરેકા ભાવાતીતા મહેશ્વરી

શક્તિભાવં સમાશ્રિત્ય ચોક્તં સૃષ્ટિપ્રકારકમ્ ।
સૃષ્ટિરૂપં શક્તિમાત્રં ભાવમાત્ર [ક્, ખ્: ભાવમાત્રં]
પ્રબોધકમ્

શક્તિજ્ઞાનં ભાવમાત્રમભાવં પુરુષં પ્રિયે ।
ઉભયોરેકભાવત્વં પ્રકૃતિ-પુરુષાત્મકમ્

દ્વિતીયા તારિણી જાતા કામાર્તા ત્રાણદાયિકા ।
પતિં દેહિ જગન્માતઃ કામભાવેન કાઙ્ઘિતા

ઇતિ શ્રુત્વા મહાદેવઃ સ્વદેહાત્ પુરુષં દદૌ ।
તં પ્રાપ્ય સા મહાવિદ્યા વિપરીતા સમાશ્રિતા [ઘ્, ઙ્: વિપરીત-
સમાશ્રિતા]

તૃતીયા ષોડશી જાતા ષોડશી વયસાન્વિતા ।
રાજરાજેશ્વરી વિદ્યા સર્વદેવપ્રપૂજિતા

મદિરાપૂર્ણનયના કામભાવસદાન્વિતા ।
પતિં દેહિ મહાકાલી-કારણાનન્દસંયુતમ્

ઇતિ શ્રુત્વા મહાદેવિ દક્ષિણામૂર્તિરવ્યયઃ ।
દક્ષભાગં સમાશ્રિત્ય સર્વદા પરિસંસ્થિતઃ

પ્. ૯) પઞ્ચભૂતાત્મકં યદ્ યદ્વામદક્ષિણભેદતઃ ।
વામે ચ ષોડશી જ્ઞેયા દક્ષિણે પુરુષોઽવ્યયઃ

નિત્યાનિત્યમયં બ્રહ્મ સૃષ્ટિરૂપં પ્રકાશકમ્ ।
સાધકસ્ય હિતાર્થાય સ્વાનન્દાર્થે મહેશ્વરિ

ત્રિપુરાદ્યા મહાવિદ્યા ચાષ્ટભાગેન સંસ્થિતા ।
ભુવનેશી ભૈરવી ચ છિન્નમસ્તા મહેશ્વરિ

ધૂમાવતી ચ બગલા માતઙ્ગી કમલા શિવે ।
ઇત્યષ્ટશક્તિસંયુક્તશ્ચાષ્ટભાગઃ સદાશિવઃ

દક્ષિણાદિક્રમેણૈવ ચાષ્ટભાગઃ સમાવૃતઃ ।
ઇતિ તે કથિતં કાન્તે સૃષ્ટ્યુત્પત્તિપ્રકારકમ્ ।
યસ્ય વિજ્ઞાનમાત્રં હિ જીવન્મુક્તસ્ય કારણમ્

વિભિન્ને ક્ષણકાકારે તારિણી ત્રાણદાયિની ।
મદિરાઘૂર્ણનયના મદનાકાઙ્ક્ષિતા સદા

કામાનન્દો મહાદેવો નામાક્ષોભ્યસમાશ્રિતઃ ।
તસ્યા યોનિં સમાસાદ્ય શૃઙ્ગારસૃષ્ટિમાન્ સદા [ગ્: મુદા ]

ભાવાતીતા મહાકાલી તારિણીભાવસંયુતા ।
ત્રિપુરા સૃષ્ટિરૂપા ચ ત્રિધૈકૈકા [ઘ્: ત્રિધૈકાત્મા] ત્રિધા શિવે

કાલિકા બીજરૂપા ચ નીલારૂપા ચ તારિણી ।
સુન્દરી સૃષ્ટિરૂપા ચ સૃષ્ટિરૂપમિદં પ્રિયે

રાધાતન્ત્રે સૃષ્ટ્યુત્પત્તિકથનમ્ ।
પૂર્ણાનન્દે મહાઘોરે પ્રકૃતિઃ પુંસમાવૃતા ।
ક્ષણકાકારરૂપા સા ભાવાતીતા સમાશ્રિતા

આત્મેન્દ્રિયસુખં દેવિ [ક્: દેવં ] સ્વાત્મમાત્રપ્રમાણકમ્ ।
ઉવાચ પરમા શક્તિઃ શૃઙ્ગારં કુરુ મે પ્રિય

પ્. ૧૦) ઇતિ શ્રુત્વા મહાદેવ ઉવાચ પ્રકૃતિં પ્રતિ ।
તસ્યાકૃષ્ટોઽપ્યહં [ખ્: તેનાકૃષ્ટોઽપ્યહં] દેવિ શૃઙ્ગારં કુરુ
મે પ્રિયે

તસ્યાસ્તસ્ય ચ વાક્યેન વાધિતં [ક્, ગ્: વાધિતું] ન પરસ્પરમ્ ।
તત્ક્ષણાત્ સા મહાશક્તિઃ કૃષ્ણોઽભૂત્ પરમેશ્વરી

દૃષ્ટ્વા કૃણન્તુ [ઘ્: કૃષ્ણસ્ય] પુંરૂપં રાધાઽભૂત્
પરમેશ્વરઃ ।
રાધાંશેન પુમાન્ જ્ઞેયઃ કૃષ્ણાંશાત્ શક્તિરૂપધૃક્ [ઘ્:
કૃષ્ણાંશે નારી-રૂપિણી ] ।
સૃષ્ટિરૂપમિદં જ્ઞેયં વૈષ્ણવસ્ય મતં ધ્રુવમ્

અથ ત્રિપુરાસારતન્ત્રે સૃષ્ટ્યુત્પત્તિકથનમ્ ।
મહાકાલી ઘોરરૂપા દેહચિહ્નવિવર્જિતા ।
મહાકાલોઽપ્યષષ્ટશ્ચ (?) સિસૃક્ષાભાવમાશ્રિતઃ [ક્:
શિશુભાવસમાશ્રિતાઃ; ખ્: ભાવશૃઙ્ગારસમાશ્રિતાઃ]

મહાકાલ્યા મહાસ્તોત્રં મન્ત્રં યન્ત્રં ક્રિયાન્વિતમ્ ।
બલિદાનાન્વિતં દેવિ પુરશ્ચરણસંયુતમ્

અથ મહાકાલવિરચિતં શ્યામાસ્તોત્રમ્ ।
કર્પૂરં મધ્યમાન્ત્યસ્વરપરિરહિતં સેન્દુવામાક્ષિયુક્તં
બીજન્તે માતરેતત્ત્રિપુરહરવધુ ત્રિઃકૃતં યે જપન્તિ ।
તેષાં ગદ્યાનિ પદ્યાનિ ચ મુખકુહરાદુલ્લસન્ત્યેવ વાચઃ
સ્વચ્છન્દં દ્વાન્તધારાધરરુચિરુચિરે સર્વસિદ્ધિં ગતાનામ્

ઇત્યાદિદ્વાવિંશતિશ્લોકેનોક્તમ્ ।
ઇતિ શ્રુત્વા મહાકાલી વભૂવ ત્રિપુરેશ્વરી ।
પરમાશ્ચર્ય-સત્-શોભા ત્રિકુટા ત્રિગુણાન્વિતા

પ્. ૧૧) દૃષ્ટ્વાપિ સુન્દરીરૂપં સુન્દરોઽભૂત્ સદાશિવઃ ।
સ્તોત્રં કુર્યાત્ [ખ્, ઙ્: કૃત્વા] વહુવિધં મહાભાવસમાવૃતમ્

અથ સુન્દરીસ્તોત્રમ્ ।
ત્રિગુણાત્મા ત્રિવિધા ચ ત્રિવિન્દુ ત્રિત્વમાનિની ।
ત્રિભુષા ચ ત્રિરૂપા ચ ત્રિપુરાયૈ નમોનમઃ

ઇત્યાદિષટ્શ્લોકેનોક્તં મહાકાલ-વિરચિતં ત્રિપુરાસ્તોત્રમ્ ।
સ્તોત્રં શ્રુત્વા મહાદેવી પૂર્ણાનન્દેન ભાષિતા ।
સ્વેચ્છયા સા મહાવિદ્યા તેજીયસ્ત્વા વિવર્દ્ધિની

વીરભાવો મહાદેવો દક્ષિણા મૂર્તિરવ્યયઃ ।
યદા દક્ષસમાસાદ્યસ્તદા સા દક્ષિણા પરા

તસ્યા યોનિં સમાસાદ્ય સંહરેદખિલં જગત્ ।
મહાકાલીમહાકાલી યોનિમધ્યે લયઃ પ્રિયે

યોનિસ્થાનં હિ વિજ્ઞેયં મહાત્રિપુરસુન્દરીમ્ ।
તસ્યાસ્ત્રિરેખા વિજ્ઞેયા ત્રિપુરાત્રિપુરાત્મિકા

ત્રિપુરે ત્રિપુરાદેવી ત્રિપુરારિસમન્વિતા ।
શૂન્યં ચન્દ્રં વાર્ણઞ્ચ ત્રિપુરં પરિકલ્પિતમ્

વાઙ્મયા યા મહાદેવી કામરૂપામયી ચ સા ।
શક્તિમાત્રસ્થિતા નિત્યા ત્રિકુટેતિ મહાકલા

સુન્દરી સુન્દરં વ્યાપ્ય સુન્દરઃ સુન્દરીં યદા ।
તદા સા તારિણી વિદ્યા મહાઘોરપરેશ્વરી

મદિરાઘૂર્ણનયના કામાર્તા કામદાયિની ।
દ્વિતીયા સા મહાવિદ્યા પૂર્ણભાવેન કામિની

પતિં દેહિ જગન્માતઃ પઞ્ચમાનન્દસંયુતમ્ ।
ઇતિ શ્રુત્વા મહાદેવઃ સંક્ષોભ્યઞ્ચ પરિત્યજેત્

પરસ્પરઞ્ચ સંવ્યાપ્યમેકદેહં દ્વિદેહકમ્ ।
એકાત્માભાઙ્મહાદેવો દ્વિત્વાત્મા તારિણી તદા

પ્. ૧૨) દ્વિત્વાત્માભાઙ્મહાદેવ એકાત્મા તારિણી તદા ।
તત્ક્ષણાત્ પરમેશાન એકભાવદ્વિભાકમ્ ।
સ્તોત્રં કુર્યાન્મહાદેવ્યાસ્તારિણ્યાસ્ત્રાણદાયકમ્

અથ તારાસ્તોત્રમ્ ।
તારિણી ત્રાણદાત્રી સ્યાત્ત્રાણાત્મા ત્રાણભાષિણી ।
ત્રાણયુક્તા ત્રાણભુક્તા ત્રાણભુક્તા પુરાતની

ઇત્યાદિ ।
સ્તોત્રં શ્રુત્વા મહાદેવી તારા ઘોરતરા પરા ।
ચતુર્ભુજા નીલવર્ણા ત્રિનેત્રા શવવાહિની

દૃષ્ટ્વૈતત્તારિણીરૂપં કાલિકા ઘોરદક્ષિણા ।
ચતુર્ભુજા કૃષ્ણવર્ણા ત્રિનેત્રા શવવાહના

પઞ્ચાશદ્વર્ણભિર્માલામુણ્ડમાલાક્ષમાલિકા ।
દૃષ્ટ્વૈતત્ કાલિકાં વિદ્યાં શ્રીવિદ્યા ત્રિપુરાત્મિકા

ચતુર્ભુજા રક્તવર્ણા ત્રિનેત્રા પઞ્ચપૂઇતા ।
આદાન્તમધ્યરહિતા નિત્યા સર્વપ્રપૂજિતા

સત્યરૂપા મહાકાલી સત્યે પૂજા મહાફલા ।
ત્રિતારૂપા સુન્દરી સ્યાત્ [ગ્: સ્યુઃ] ત્રેતાયાં ફલદાયિની

દ્વાપરે તારિણી પૂજ્યા દ્વાપરેતિ ચ તારિણી ।
કલૌ ચ ત્રિદેવા [ખ્: ત્રિદેવ] પૂજ્યા કાલીતિ ત્રિદેવા [ક્, ઙ્: ત્રિદેવી] પરા
[ઘ્: કલૌતુ ત્રિપુરાપૂજ્યા કાલીતિ ત્રિપુરાપરા ]

સુન્દરીસંયુતા કાલી કાલિકા સુન્દરીયુતા ।
ઉભયોર્મિલિતા તારા તારેતિ ચોભયાત્મિકા

નામમાત્રં વિભેદં હિ સાધકઃ સિદ્ધિહેતવે [ઘ્:
સાધકાનાઞ્ચ સિદ્ધયે] ।
એકા વિદ્યા ત્રિનામાખ્યા તમઃ સત્ત્વં રજસ્તથા

ત્રિદેવેતિ ત્રિધાત્મેતિ દ્વિદેવેતિ દ્વિધાત્મિકા ।
એક દેવેતિ ચૈકાત્મા કાલીતારેતિ સુન્દરી

પ્. ૧૩) ત્રિધાત્મના ભવેત્ સર્વં તેજસ્તેજીય-નિર્મલમ્ ।
ત્રિધૈકાત્મા યદા જ્ઞાત્વા તદા મોક્ષં લયં ધ્રુવમ્

ક્રિયાત્માપિ ચાત્મભિન્નં ધ્યાત્વા સાલોક્યભાગ્ભવેત્ ।
તેજીયશ્ચૈવ સારૂપ્યં સાયોજ્યમ્બા મહેશ્વરિ

ધ્યાત્વા નિર્મલવદ્ભાસં [ઘ્: ભાવં] સાયોજ્યમ્વાપિ મૌક્તિકમ્ ।
એવં ચતુર્વિધા (?) ધ્યાઅં ચતુર્યુગમતં ધ્રુવમ્ [ક્:
ચતુયુગમતઃપરમ્; ખ્: ચતુર્વર્ગમતઃ પરમ્]

ઇતિ શ્રીસર્વાનન્દનાથ વિરચિતે સર્વોલ્લાસે
તૃતીયોલ્લાસઃ

ચતુર્થોલ્લાસઃ ।
અથાન્યપ્રકારેણ સૃષ્ટ્યુત્પત્તિકથનમ્ ।
જ્ઞાનાર્ણવે શ્રીપાર્વત્યુવાચ -
યદા ચન્દ્રશ્ચ સૂર્યશ્ચ જલં વસુમતીપ્રિય !
ગઙ્ગાદિ નાસ્તિ તીર્થાદિ વિપ્રાદિર્જાતિભેદકઃ

પશ્વાચારશ્ચ શૈવશ્ચ વીરશ્ચ દિવ્ય એવ ચ ।
સિદ્ધાન્તશ્ચાપિ કૌલશ્ચ એતદ્ભાવં નચેદ્ યદા

ઉત્પત્તિઃ કેન વા કુત્ર કેન વા કુત્રચિલ્લયઃ ।
કથય પ્રાણનાથેશ સન્દેહો યેન નશ્યતિ

શ્રીશઙ્કર ઉવાચ -
ગુદં લિઙ્ગં હસ્તપાદૌ વાક્યઞ્ચ પરમેશ્વરિ ।
ત્યાગં શૃઙ્ગારમાકર્ષં ગમનં સ્તુતિગઞ્જનમ્

શ્રવણં દર્શનં ઘ્રાણં સ્પર્શનં રસવોધનમ્ ।
દશેન્દ્રિયમિતિ પ્રોક્તં મન એકાદશં પ્રિયે

ઇદં શરીરં વિજ્ઞેયં વન્ધમોક્ષ [ગ્: મુક્ત] પ્રબોધકમ્ ।
મનોઽપિ નૈષ્ઠિકં યત્ર તત્રેન્દ્રિયલયં ધ્રુવમ્

યથા વૃક્ષાદિષુ છાયા લયમાના જલાદિષુ ।
જલે નષ્ટે પુનશ્છાયા વૃક્ષાદિષુ પ્રલીયતે

તથેન્દ્રિયક્રિયાનાશે પુનર્મનસિ લીયતે ।
મનસ્યુત્પદ્યતે સર્વં ભાવમિન્દિર્યસંયુતમ્

લયમાનં પુનસ્તસ્મિન્ ભાવમિન્દ્રિયવર્જિતમ્ ।
ઇન્દ્રિયસ્ય ગતેર્ભાવાદાચારો જાયતે પ્રિયે

પ્. ૧૫) આચારશ્ચ ક્રિયા જ્ઞેયા ક્રિયયા કિં ભવેન્નહિ ।
ક્રિયામાત્રં જગત્ સર્વં જગત્તસ્યાપિ બીજકમ્

શ્રીશઙ્કર્યુવાચ -
આચારમૂલા જાતિઃ સ્યાદાચારઃ શાસ્ત્રમૂલકઃ ।
દેવવાક્યં શાસ્ત્રમૂલં દેવઃ સાધકમૂલકઃ

ક્રિયામૂલઃ સાધકશ્ચ ક્રિયાપિ ફલમૂલિકા ।
ફલમૂલં સુખં દેવ સુખમાનન્દમૂલકમ્

આનન્દં જ્ઞાનમૂલઞ્ચ જ્ઞાનં જ્ઞેયસ્ય મૂલકમ્ ।
તત્ત્વમૂલં જ્ઞેયમાત્રં તત્ત્વં હિ બ્રહ્મમૂલકમ્

બ્રહ્મજ્ઞાનમૈકામૂલમૈક્યં હિ સર્વમૂલકમ્ ।
ઐક્યં હિ પરમેશાન ભાવાતીતં સુનિશ્ચિતમ્

ભાવાતીતાત્ કથં સર્વં પકાશં ભાવમાત્રકમ્ ।
અઙ્કુરઃ સ્યાદ્ યત્ર બીજે તસ્માવૃક્ષઃ પ્રફુલ્લકઃ

વિનાઙ્કુરેણ બીજોઽભૂત્ વિનાકામેન કામુકઃ ।
દ્વયોર્યોગં વિના દેવ કિઞ્ચિન્માત્રં ન જાયતે

એકમાત્રે સ્થિતે દેવ દ્વિતીયાદિ ન જાયતે ।
દ્વિતીયાદિસ્થિતે દેવ ચૈકત્વં નૈવ જાયતે

સંખ્યામાત્રં મહાદેવ સંખ્યેયસ્ય વિવક્ષિતમ્ ।
સંખ્યેયસ્ય મહાદેવ સંખ્યયસ્ય વિવક્ષિતમ્

અસ્યાદ્યમન્તં કસ્માચ્ચ કથઞ્ચાપિ પ્રકાશય ।
અહં ત્વં કો મહાદેવ કથં કસ્માદ્વદસ્વ મે

શ્રીશઙ્કર ઉવાચ -
ભાવં હિ સૃષ્ટિરૂપં સ્યાદભાવં સૃષ્ટિવર્જિતમ્ ।
ભાવાભાવવિનિર્મુક્તમભાવં ભાવમેવ ચ

ભાવાતીતમયં ભાવં ભાવં ભાવાતીતં પરમ્ ।
યથા દર્પણબિમ્બેષુ પ્રતિબિમ્બઞ્ચ દર્શનમ્

પ્. ૧૬) તથા દ્વિત્વાદિકં સર્વં ભાવેષ્વેકેષુ દૃશ્યતે ।
દ્વિત્વમેકત્વસંયુક્તમેકત્વં દ્વિત્વસંયુતમ્

સંખ્યેયઞ્ચ વિના સંખ્યા વિજ્ઞાતું નૈવ શક્યતે ।
દ્વિત્વભાવં વિનૈકત્વં કથમુત્પદ્યતે શિવે

એકભાવં વિના કસ્માદ્ દ્વિત્વભાવં પ્રકાશિતમ્ ।
પરસ્પરં વિના વાક્યં ગદિતું નૈવ શક્યતે

યથા દ્રવ્યં ગુણાક્તઞ્ચ ગુણો દ્રવ્યાક્ત એવ ચ ।
પરસ્પરં વિના કિઞ્ચિદ્ જ્ઞાનમાત્રં નચેત્ ક્વચિત્

જનકઞ્ચ વિના જન્યો ન જન્યો જનકં વિના ।
ફલં વિના ક્રિયા ન સ્યાત્ ફલં ન સ્યાત્ ક્રિયાં વિના

તથા જ્ઞાનઞ્ચ જ્ઞેયઞ્ચ પરસ્પરમપેક્ષિતમ્ ।
જ્ઞાનં ભાવં મહેશાનિ જ્ઞેયં ભાવવિવર્જિતમ્

જ્ઞાનં જ્ઞેયઞ્ચ યસ્યૈક્યં તસ્ય મુક્તિરખણ્ડિતા ।
એકભાવં દ્વિભાવાક્તં દ્વિભાવમેકભાવકમ્

આત્મભિન્નં હિ ત્વંમાત્રમાત્માહં સર્વરૂપિણમ્ ।
અહં જ્ઞાનં વિના ક્વાપિ ત્વં જ્ઞાનં નૈવ જાયતે ॥
ત્વં જ્ઞાનઞ્ચ વિના ક્વાપિ અહં જ્ઞાનં ન જાયતે

યથાકાશઃ સર્વરૂપઃ સર્વદ્રવ્યેષુ સંસ્થિતઃ ।
તથાહં ત્વં સર્વરૂપઃ સર્વદ્રવ્યેષુ સંસ્થિતઃ

ત્વં જ્ઞાનં ખણ્ડમિત્યુક્તં પૂર્ણજ્ઞાનમહં ધ્રુવમ્ ।
યથૈતત્તેન ખણ્ડાત્મા વર્જિતે વ્યાપિતં જગત્

આકાશસ્ય ન ભેદઃ સ્યાદ્ ઘટોપલક્ષિતો યથા ।
તથાહં ત્વં દેહલક્ષો દેહં હિ તન્મયં ધ્રુવમ્

ઘટે નષ્ટે ઘટાકાશો યથાકાશે પ્રલીયતે ।
દેહે નષ્ટે તથાહં ત્વં પરમાત્મનિ લીયતે

ઇતિ શ્રીસર્વાનન્દનાથવિરચિતે સર્વોલ્લાસે ચતુર્થોલ્લસઃ

પઞ્ચમોલ્લાસઃ ।
અથવાન્યપ્રકારેણ સૃષ્ટિનિરૂપણમ્ ।
નિર્વાણતન્ત્રે -
સત્યલોકે નિરાકારા મહાજ્યોતિઃ - સ્વરૂપિણી ।
માયયાછાદિતાત્માનં ક્ષણકાકારરૂપિણી

હસ્તપાદાદિરહિતા ચન્દ્રસૂર્યાગ્નિરૂપિણી ।
માયાવલ્કલસંત્યજ્ય [માયાવલ્કલમુત્સૃજ્ય દ્વિધા ભિન્ના
જગન્મયીતિ પ્રાણતોષણીધૃતનિર્વાણતન્ત્રીયપાઠઃ] દ્વિધા
ભૂત્વા યદોન્મુખી

શિવશક્તિવિભાગેન જાયતે સૃષ્ટિકલ્પના ।
પ્રથમે જાયતે પુત્ત્રો બ્રહ્મસંજ્ઞો હિ પાર્વતિ

શ્રીકાલિકોવાચ -
શૃણુ પુત્ત્ર મહાવીર [ઘ્: મહાધીર] વિવાહં કુરુ યત્નતઃ ।
એતચ્છ્રુત્વા તતો બ્રહ્મા ઉવાચ સાદરં પ્રિયે

ત્વાં વિના જનની નાસ્તિ શક્તિં મે દેહિ સુન્દરીમ્ ।
તચ્છ્રુત્વા જગતાં માતા સ્વદેહાન્મોહિનીં દદૌ

દ્વિતીયા સા મહાવિદ્યા સાવિત્રી પરમા કલા ।
અસ્યાઃ સઙ્ગં સમાસાદ્ય વેદવિસ્તારણં કુરુ

અનાયાસં સૃષ્ટિકર્તા ભવેસ્ત્વં [ભવ ત્વં
(મુદ્રિતનિર્વાણતન્ત્રે)] મહીમણ્ડલે ।
દ્વિતીયે [દ્વિતીયો (પ્રાણતોષણીધૃતો નિર્વાણતન્ત્રીયપાઠઃ)] જાયતે
પુત્ત્રો વિષ્ણુઃ સત્ત્વગુણાશયઃ

પ્. ૧૮) શ્રીકાલિકોવાચ -
શૃણુ પુત્ત્ર મહાવીર વિવાહં કુરુ યત્નતઃ ।
વિષ્ણુરુવાચ -
તવ દર્શનમાત્રેણ નિષ્કામી જાયતે પુમાન્

કથં કરોમિ હે માત્ર્મોહિનીં દેહિ મે શિવે ।
દેહાચ્છક્તિં વિનિઃસૃત્ય [વિનિષ્કૃષ્ય - (પ્રાણતોષણીધૃતો
નિર્વાણતન્ત્રીયપાઠઃ)।] દદૌ તસ્મૈ ચ કાલિકા

વૈષ્ણવીં તાં મહાવિદ્યાં શ્રીવિદ્યાં પરમ્શ્વરીમ્ ।
તામાશ્રિત્ય મહાવિષ્ણુઃ પાલયત્યખિલં જગત્

તૃતીયે [તૃતીયો -] જાયતે પુત્ત્રો મહાયોગી સદાશિવઃ ।
તં દૃષ્ટ્વા સા મહાકાલી તુષ્ટિયુક્તા ભવેત્તદા

શૃણુ પુત્ત્ર મહાયોગિન્ મદ્વાક્યં હૃદયે કુરુ ।
ત્વાં વિના પુરુષઃ કો વા માં વિના કાપિ કામિનિ ।
અતસ્ત્વં પરમાનન્દ વિવાહં કુરુ મે શિવ

શ્રીશિવ ઉવાચ -
યદુક્તં મયિ હે માતસ્ત્વાં વિના નાસ્તિ મોહિની ।
સત્યમેતજ્જગન્માતર્માં વિના પુરુષો ન ચ

અસ્મિન્ - દેહે સંસ્થિતે ચ ન કરોમિ વિવાહકમ્ ।
કુરુ દેહાન્તરં માતઃ કરુણા યદિ વર્તતે

તત્ક્ષણે સા મહાકાલી દદૌ ભુવનસુન્દરીમ્ ।
આદિભૂતા યથા કાલી તથા ભુવનસુન્દરી

પ્. ૧૯) તામાશ્રિત્ય મહાયોગી સંહરત્યખિલં જગત્ ।
શક્તિરષ્ટવિભાગેન ભાગશ્ચાષ્ટવિધા ભવેત્ [ઘ્:
શમ્ભોરષ્ટવિભાગાશ્ચ શક્તિશ્ચાષ્ટવિધા ભવેત્ - ઇતિ
મુદ્રિતનિર્વાણતન્ત્રીયપાઠઃ । શક્તિવિભાગેન
શમ્ભુનાષ્ટવિધોભવેત્]

કાલિકાદ્યા મહાવિદ્યા હ્યનેન પરમેશ્વરિ ।
ઇતિ તે કથિતં કાન્તે યથાસૃષ્ટિનિરૂપણમ્ ।
ગોપનીયં પ્રયત્નેન વિદ્યોત્પત્તિર્યથા [ક્, ગ્, ઙ્: વિદ્યુત્પત્તિર્યથા
પ્રિયે] પ્રિયે

ઇતિ શ્રીસર્વાનન્દનાથવિરચિતે સર્વોલ્લાસે
પઞ્ચમોલ્લાસઃ ॥
ષષ્ઠોલ્લાસઃ ।
અથ લયપ્રકરણમ્ ।
જ્ઞાનદ્વીપે શ્રીદેવ્યુવાચ -
કેન રુપેણ વા સ્વામિન્ લયોઽભૂત્ સૃષ્ટિરન્તતઃ [ઘ્: કુત્રચિત્] ।
કથયસ્વ મમ સ્થાને [ઘ્: કથય પ્રાણનાથેશ] યદિ ત
મયયનુગ્રહઃ

શ્રીશિવ ઉવાચ ।
યથા જલે જલં દેવિ ક્ષીરે ક્ષીરં ઘૃતે ઘૃતમ્ ।
અવિશેષં તથા જ્ઞેયં જીવાત્મ-પરમાત્મનોઃ

ક્ષીરવર્ણ [ક્: ક્ષીરે વર્ણે] યથાપ્યેકં તથૈકં પરમેશ્વરમ્ ।
નાનારુપવતી ગૌઃ સ્યાત્તથા [ક્: દુગ્ધં] નાનાત્મકો લયઃ

જીવાત્મા પઞ્ચભૂતાત્મા બાહ્યાત્મા તત્સમાયુતમ્ ।
બાહ્યાત્મા સ્થૂલરૂપઞ્ચ જીવાત્મા સૂક્ષ્મભાવકમ્ ।
સ્થૂલસૂક્ષ્મોભયોર્નાશે તદેવ પરમાત્મકમ્

ઘટમધ્યે ઘટાકાશં દેહેષુ દેહિનં તથા ।
યન્ત્રમધ્યે યથા શબ્દં દેહેઽહંમાત્રશબ્દકમ્ [ઘ્, ઙ્:
દેહેષુ દેહિશબ્દકમ્]

નષ્ટે તસ્મિન્ [ઘ્: નષ્ટેપ્યેતે] યથાકાશશ્રવણકાકારવચ્છિવે ।
વિભાગં [ઘ્: વિભાવં] સૃષ્ટિમાત્રં હિ લયમાનમભેદકમ્

પ્. ૫૧) શ્રીદેવ્યુવાચ -
ક્ષણાકારં હિ યત્ પ્રોક્તમેકેષુ દ્વિત્વલક્ષિતમ્ ।
કિમર્થં [ક્: કિંરૂપં] સૃષ્ટિરારમ્ભં કિમર્થં [ક્: કિં
રૂપં] નાશકર્તૃકમ્

મહાનિર્વાણતન્ત્રે શ્રીશિવ ઉવાચ -
મહાકાલી પરાત્મા ચ ક્ષણકાકારરૂપિણી ।
માયયાચ્છાદિતાત્માનં તન્મધ્યે સમભાવતઃ

મહારુદ્રઃ સ એવાત્મા મહાવિષ્ણુઃ સ એવ હિ ।
મહાબ્રહ્મા સ એવાત્મા નામમાત્રવિભેદકઃ

એકમૂર્તિસ્ત્રિનામાનિ બ્રહ્મવિષ્ણુમહેશ્વરાઃ ।
નાનાભાવમનો યસ્ય તસ્ય મુક્તિર્ન વિદ્યતે

બ્રહ્માણ્ડાસ્તત્ર જાયન્તે લક્ષં લક્ષં સુલોચને ।
તત્ર બ્રહ્મા તત્ર વિષ્ણુસ્તત્ર રુદ્રઃ પ્રવિન્યસેત્

કેચિદ્વદન્તિ સ બ્રહ્મા કેચિદ્વિષ્ણુઃ પ્રકથ્યતે ।
કેચિદ્વદન્તિ રુદ્રઃ સ એકો દેવો નિરઞ્જનઃ

આદ્યાશક્તિયુતો દેવશ્ચકાકારરૂપકઃ ।
આનન્દઘનસંયુક્તઃ [ઘ્: -સન્દોહઃ] પ્રભુઃ પ્રકૃતિરૂપધૃક્

નિર્ગુણસ્યાલયઃ સાક્ષાન્મહાકાલ્યાલયઃ પ્રિયે ।
તત્રૈવ વર્તતે નિત્યશ્ચણકાકારરૂપકઃ

તસ્ય રૂપપરં નિત્યં પરાનન્દપરાત્પરં ।
નિત્યાનન્દકરા દેવિ કાલિકા દક્ષિણે સ્થિતા

આદ્યાશક્તિર્મહામાયા દેવનિર્માણકારિણી ।
જાયતે ચ ક્ષિતૌ વૃક્ષો યથા પૃથ્વ્યાં પ્રલીયતે

તોયાત્તુ વુદ્વુદં જાતં યથા તોયે પ્રલીયતે ।
જલદે તડિતુત્પત્તિર્યથા મેઘે પ્રલીયતે

પ્. ૨૨) તથા બ્રહ્માદયો દેવાઃ કાલિકાયાં પ્રજાયતે (?) ।
તથા પ્રલયકાલેતુ પુનસ્તસ્યાં પ્રલીયતે (?)

શક્તિજ્ઞાનં વિના દેવિ મુક્તિર્હાસ્યાય કલ્પ્યતે ।
એકાંશેન ભવેદ્બ્રહ્મા એકાંશેન જનાર્દનઃ

એકાંશેન ભવેચ્છમ્ભુઃ કાલિકાયાઃ સુલોચને ।
અપરા સા મહાકાલી નદ્યાદીનાં સમુદ્રવત્

ગોષ્પદે ચ યથા તોયં બ્રહ્માદ્યા દેવતા સ્તયા ।
ગોષ્પદે કિં વિજાનીયાત્ સમુદ્રસ્ય જલં શિવે

તેન બ્રહ્મા ન જાનાતિ વિષ્ણુઃ કિં વેત્તિ શઙ્કરઃ ।
સૃષ્ટિકર્ત્ર્યા યદા કાલ્યા પાલ્યન્તે ચ સુરાદયઃ

તદા પ્રલયકાલેતુ પુનસ્તસ્યાં પ્રલીયતે ।
અતો નિર્વાણદા કાલી પુરુષસ્ય ચ શર્મદાઅ [ઘ્: સષ્વદા]

ક્ષણકાકારરૂપેણ પ્રકાશઞ્ચ મનોમયમ્ ।
યથા સૂર્યો જગદ્ભાતિ જ્ઞેયઞ્ચ ક્ષણકં તથા

એકા શક્તિર્દ્વિધા ભૂત્વા મધ્યે પુરુષભાષિતમ્ ।
પુનઃ પ્રલીન-કાલેઽપિ દ્વિધૈકં પુંસગોપિતમ્

નિત્યાનિત્ય-દ્વિધૈકાત્મા [ક્: નિત્યાનિત્યંયદકાત્મા]
દ્વિધાભાવાશ્રિતઃ પુમાન્ ।
નિત્યાનિત્યં યદૈકાત્મા તદૈકં બ્રહ્મવિગ્રહમ્

ઇતિ શ્રીસર્વાનન્દનાથવિરચિતે સર્વોલ્લાસે
ષષ્ઠોલ્લાસઃ

સપ્તમોલ્લાસઃ ।
અથ ભાવપ્રશંસા -
નિગમ-કલ્પાનન્દે શ્રીશિવ ઉવાચ -
સમુહ્યાચારસઙ્કેતં ભાવસઙ્કેતમેવહિ ।
સૂચિતં પરમેશાનિ કથયસ્વાનુકમ્પયા

શ્રીદેવ્યુવાચ -
સર્વતન્ત્રેષુ વિદ્યાસુ ભાવસઙ્કેતમેવહિ ।
તથાપિ શક્તિતન્ત્રેષુ વિશેષં સર્વસાધનમ્

સાધનં ભાવમાત્રં હિ ભાવેન ભાવ્યવાન્ ભવેત્ ।
આચારેણ વિના ભાવં કદાચિન્નૈવ જાયતે

શ્રીશિવ ઉવાચ -
કસ્માદુત્પદ્યતે ભાવઃ કસ્મિન્ [ગ્, ઘ્: કસ્માદ્] ભાવઃ પ્રલીયતે ।
ભાવવાન્ ફલભાક્ કિમ્બા કેન વાચારવાન્ ભવેત્

શ્રીદેવ્યુવાચ -
ભાવસ્તુ માનસો ધર્મઃ શબ્દસ્ય હિ કથં ભવેત્ ।
કિઞ્ચિદ્ ભાવં પ્રવક્તવ્યં દિઙ્માત્રદર્શનં યથા

યથેક્ષુગુડમાધુર્યં રસના જ્ઞાયતે પ્રભો ।
તથા ભાવં મહાદેવ મનસા પરિભાવ્યતે

મનસ્યુત્પદ્યતે ભાવો મનસીતિ પ્રલીયતે ।
મનસીતિ સ્થિતો ભાવઃ પુનર્મનસિ લીયતે

પ્. ૨૪) યથા વૃક્ષલતાદ્યાશ્ચ સૃષ્ટિસ્થિતિલયઃ ક્ષિતો ।
તથા ભાવં મહેશાન મનસ્યેવ ન સંશયઃ

તોયાજ્જાતં યથા બિમ્બં તોયેષુ લીયતે પ્રિય ।
મનસ્યુત્પદ્યતે ભાવં લીયમાનં મનસ્યપિ ॥
ક્રિયાક્ત્વદ્ભવેદ્ભાવઃ સ્વર્ણસ્ય કુણ્ડલાદિવત્

આગમોક્તભાવ પ્રશંસા -
ભાવચૂડામણૌ શ્રીદેવ્યુવાચ -
દેવેશ પ્રાણનાથેશ લોકાનાં ભાવદાયક ।
કેન રૂપેણ લોકોઽપિ ફલભાગ્ જાયતે નરઃ

શ્રીશિવ ઉવાચ -
ભાવં વિના વરારોહે નૈવ શબ્દં પ્રકાશિતમ્ ।
શબ્દમૂલો ભવેદ્ભાવો ભાવં હિ સર્વમૂલકમ્

ભાવાજ્ઞોઽપિ વક્ષઃ શ્રુત્વા ક્રિયામીષ્મતિ યો નરઃ ।
પુમાન્ સ્ત્રીવેશધારી ચ યથાઙ્ગં ભઙ્ગવત્ શિવે

તસ્માચ્ચ પરમેશાનિ ભાવં જ્ઞાત્વા ક્રિયાઞ્ચરેત્ ।
ભાવં વિના મહેશાનિ ફલભાગ્ જાયતે યદિ ॥
નપુંસકસ્ય કાન્તા કિં પત્યાનન્દવિવર્દ્ધિની

ક્રિયામૂલો ભવેદ્ભાવઃ ક્રિયાપિ ભાવમૂલિકા ।
ક્રિયા-શક્તો ભાવયુક્તો ફલભાક્ પરમેશ્વરિ

શ્રીદેવ્યુવાચ -
મમ પ્રાણાધિકો દેવ સ્તુતિનિન્દાવિવર્જિતઃ ।
ભાવમૂલા ક્રિયા પ્રોક્તા ન ભાવેન ક્રિયા કથમ્

શ્રીશિવ ઉવાચ -
ક્રિયાયુક્તં ભાવમૂલં ક્રિયાપિ ભાવમૂલિકા ।
પરસ્પરં વિના ન સ્યાત્ જ્ઞાનં જ્ઞેયં યથાપ્રિયે

પ્. ૨૫) બહુજાપાત્તથા હોમાત્ કાયક્લેશાદિવિસ્તરાત્ ।
ન ભવેન મહાદેવિ ક્રિયાપિ ન ફલપ્રદા

કિં વીરસાધનૈર્લક્ષૈઃ કિમાકર્ષૈઃ કુલાકુલૈઃ ।
કિં પીઠપૂજનેનૈવ કિં કન્યાભોજનાદિભિઃ

સ્વયોષિત્પ્રેમદાનેન કિં પરેષાં તથૈવ ચ ।
કિં જિતેન્દ્રિયભાવેન કિં કુલાચારકર્મણા ।
યદિ ભાવવિશુદ્ધિઃ સ્યાન્નસ્યાત્ ફલપરાયણઃ

ભાવેન લભતે મુક્તિં ભાવેન કુલવર્દ્ધનમ્ ।
ભાવેન ગોત્રવૃદ્ધિઃ સ્યાદ્ભાવેન કુલશોધનમ્

કિં ન્યાસવિસ્તરેણૈવ કિં ભૂતશુદ્ધિવિસ્તરૈઃ ।
કિં તથા પૂજનેનૈવ યદિ ભાવો ન જાયતે

કેનૈવ [ઘ્: કેનાપિ] પૂજ્યતે વિદ્યા ન ચ કેન [ઘ્: ન કેનાપિ]
પ્રપૂજ્યતે ।
ફલાભાવાચ્ચ દેવેશિ ભાવાભાવઃ પ્રજાયતે

ભાવનારસમાપન્નો ભવેદ્ યોગી મહાકવિઃ ।
જડોઽપિ શુદ્ધતાં યાતિ ભાવનારસતત્પરઃ

શુદ્ધાશુદ્ધં હિ દેવેશિ ભાવેન લભતે ધ્રુવમ્ ।
બન્ધં મુક્તિં તથાભાવં ભાવેન લભતેઽપિ ચ

પશું વીરઞ્ચ દિવ્યઞ્ચ કૌલઞ્ચ પરમેશ્વરિ ।
ભાવેન લભતે સર્વં પાપં પુણ્યઞ્ચ નિશ્ચિતમ્

માનઞ્ચૈવાપમાનઞ્ચ સુખં [ગ્, ઘ્: હૃષ્ટં] દુઃખં
મહેશ્વરિ ।
જીવાત્માનં પરાત્માનં ભાવેન લભતેઽપિ ચ

આનન્દઞ્ચ નિરાનન્દં પાનઞ્ચૈવહ્યપાનકમ્ ।
ભુક્તમ્બા ચોપવાસમ્બા ભાવેન લભતે ધ્રુવમ્

બ્રાહ્મણં ક્ષત્રિયં વૈશ્યં શુદ્રઞ્ચ પરમેશ્વરિ ।
ભાવેન લભતેઽપ્યેતાન્ ભાવેઽપ્યેતાન્ વિનશ્યતિ

લઘું ગુરું શિવં શક્તિં પૂજ્યં પૂજાઞ્ચ પૂજકમ્ ।
ભાવેન લભતેઽપ્યેતાન્ ભાવેઽપ્યેતાન્ વિનશ્યતિ

પ્. ૨૬) શ્રીદેવ્યુવાચ -
ભાવમાત્રં જગત્ સર્વં સૃષ્ટિસ્થિત્યન્તકારકમ્ ।
તેષાં મધ્યે શ્રેષ્ઠભાવં મમસ્થાને પ્રકાશય

શ્રીમહાદેવ ઉવાચ -
ચતુર્ધા ભાવમાત્રં હિ ચતુર્ધાચારમાત્રકમ્ ।
પ્રકાશમાત્રં ત્રિવિધં ભાવાચારં મહેશ્વરિ

અથ ચતુર્ધા ભાવલક્ષણમ્ ।
અધમા દેહાન્ ભાવન્તિ જીવં ભાવન્તિ મધ્યમાઃ ।
મોક્ષં ભાવન્ત્યુત્તમાશ્ચ ભાવાતીતાસ્તદુત્તમાઃ

અધમાઃ સ્વકુલાચારાઃ શ્રુત્યાચારાસ્તુ મધ્યમાઃ ।
ઉત્તમા મોક્ષદાચારાઃ સ્વેચ્છાચારાસ્તદુત્તમાઃ

અધમા પ્રતિમા પૂજા જપસ્તોત્રાદિ-મધ્યમા ।
ઉત્તમા નિજપૂજા [ઘ્: માનસી પૂજા] ચ સોઽહં પુજોત્તમોત્તમા

અધમા ઇહ પશ્યન્તિ પરકાલન્તુ મધ્યમાઃ ।
મોક્ષં પશ્યન્ત્યુત્તમાશ્ચ નાપશ્યન્ત્યુત્તમોત્તમાઃ

અધમાઃ કર્મભીતાશ્ચ ભક્તિભીતાશ્ચ મધ્યમાઃ ।
ઉત્તમા મોક્ષભીતાશ્ચ ભીતો નાસ્ત્યુત્તમોત્તમાઃ

નરજન્માધમા જ્ઞેયા દેવાદિજન્મ-મધ્યમાઃ ।
જ્ઞાની જન્મોત્તમઃ મોક્તો જન્મ નાસ્ત્યુત્તમોત્તમઃ

અધમો જન્મસંખ્યાતો જન્મજન્મ ચ મધ્યમઃ ।
ઉત્તમશ્ચૈકજન્માપિ જન્મ નાસ્ત્યુત્તમોત્તમઃ

અધમં કૃત્રિમં યન્ત્રં પુષ્પાદિયન્ત્રમધ્યમમ્ ।
ઉત્તમં યોનિયન્ત્રશ્ચ સર્વયન્તોત્તમોત્તમમ્

ઇતિ શ્રીસર્વાનન્દનાથવિરચિતે સર્વોલ્લાસે
સપ્તમોલ્લાસઃ

અષ્ટમોલ્લાસઃ ।
અથ ત્રિવિધપ્રકારભાવાચારલક્ષણમ્ ।
સમયાચારતન્ત્રે શ્રીશિવ ઉવાચ -
ભાવસ્તુ ત્રિવિધો દેવિ દિવ્ય-વીર-પશુ-ક્રમાત્ ।
આચારસ્ત્રિવિધો દેવિ ક્રમેણોદાહૃતો મયા

એક એવ મહાન્ ભાવો નાનાત્વં ભજતે પ્રિયે ।
પરાદિભાવભેદેન ભાવભેદસ્ત્રિધાપિ ચ ।
એકભાવઃ પરં બ્રહ્મ સર્વવિઘ્નપ્રણાશકમ્

કુમારીતન્ત્રે શ્રીદેવ્યુવાચ -
દેવ-દેવ મહાદેવ લોકાનાં હિતકારક ।
એકભાવઃ કથં દેવ મમ સ્થાને પ્રકાશય

શ્રી શિવ ઉવાચ -
દ્વિવર્ષાદધિકં યાવત્ યાવદષ્ટાબ્દકન્યકા ।
કુમારી તત્ર વિખ્યાતા યન્ત્ર-તન્ત્રફલપ્રદા

તસ્યાઃ ષોડશપર્યન્તં યુવતી ચ પ્રચક્ષતે ।
તત્ર ભાવઃ પ્રકાશો યઃ સ ભાવઃ પરમો મતઃ

દશવર્ષાધિકા નારી ષોડશાબ્દં મહેશ્વરિ ।
તાવદ્ યુવતી વિખ્યાતા તસ્યાં પૂજા મહાફલા

ષોડશાબ્દે કલાપૂર્ણા ષોડશાબ્દે કલા સ્થિતા ।
તદન્તે ષોડશાબ્દે ચ કલા સાધ્યકલા શિવે

પ્. ૨૮) શ્રીદેવ્યુવાચ -
દેવેશ કરુણાનાથ મમ પ્રાણાધિક પ્રિય ।
કલા કા પરમેશાન મમ સ્થાને પ્રકાશય

શ્રીશિવ ઉવાચ -
યોનિસ્થાનં કલા જ્ઞેયં કામવાયુયુતં યદિ ।
કામવાયુમુજ્ઝિતાયાઃ પૂજને નાસ્તિ યોગ્યતા

વિભાવે પશુભાવે ચ ગન્ધપુષ્પાક્ષતાદિભિઃ ।
કુમારીં પૂજયેદ્દેવિ કામભાવેન [ઘ્: વીરભાવેન] પૂજયેત્

૧૦ ॥
ઇતિ શ્રીસર્વાનન્દનાથવિરચિતે સર્વોલ્લાસે
અષ્ટમોલ્લાસઃ

નવમોલ્લાસઃ ।
તત્રાન્તરે શ્રીદેવ્યુવાચ -
દેવેશ [ઇતઃ પ્રભૃતિ શમુદ્રવઽઽ ઇત્યન્તં શ્લોકપઞ્ચકં ઽઽઘઽઽ
પુસ્તકે નાસ્તિ । તત્ર પાઠોઽયં દૃશ્યતે -
નારાયણીતન્ત્રે શ્રીશિવ ઉવાચ -
ત્રિધાચારં ત્રિભાવઞ્ચ કૌલાચારસ્ય કારણમ્ ।
પશ્વાચારશ્ચ વીરશ્ચ દિવ્યઃ કૌલો ન સંશયઃ ।
સિદ્ધાન્તં વા મહેશાનિ કૌલભાવં સમાશ્રિતમ્

શ્રીદેવ્યુવાચ -
વૈષ્ણવશ્ચૈવ શૈવશ્ચ શાક્તશ્ચ પરમેશ્વર ।
દિવ્યઃ સિદ્ધન્તઃ કૌલશ્ચ ષટ્પ્રકારઃ કથં વદ

શ્રીશિવ ઉવાચ -
પશ્વાચારં ત્રિધા જ્ઞેયં વીરાચારસ્ત્રિધા પ્રિયે ।
ચતુર્ધા દિવ્યઃ કૌલશ્ચ શક્તેશ્ચ પુરુષસ્ય ચ

વૈષ્ણવઃ શૈવો દિવ્યશ્ચ કૌલભાવયુતા પશુઃ ।
દક્ષિણો વામસિદ્ધાન્તઃ કૌલયુક્તો હિ શાક્તકઃ

]
પ્રાણનાથેશ પાર્વતીપ્રાણવલ્લભ ।
ષડાચારં ચતુર્ભાવં કૌલ્જ્ઞાનઞ્ચ કિં વદ

શ્રીશિવ ઉવાચ -
પશ્વાચારસ્ત્રિધા જ્ઞેયો વીરાચારસ્ત્રિધા શિવે ।
પૌરુષસ્ય [ક્: પૌરુષસ્ય - પુંદેવતાસાધકસ્યેત્યર્થઃ] ચ
શાક્તસ્ય [ક્: શાક્તસ્ય - શક્તિદેવતાસાધકસ્યેત્યથઃ]
ચતુર્ધાભાવસંયુતાત્

પ્. ૩૦) પશુભાવયુતાઃ કૌલા વૈદ્ય-વૈષ્ણવ-શૈવકાઃ ।
વીરભાવયુતાઃ કૌલાઃ સિદ્ધાન્તો [ઙ્: સિદ્ધન્તૌ] વામદક્ષિણૌ

પશુશ્ચ દ્વિવિધો દેવિ સભાવશ્ચ વિભાવકઃ ।
વીરશ્ચ દ્વિવિધો દેવિ વિભાવશ્ચ સભાવકઃ

એવં ચતુર્વિધા ભાવાઃ પઞ્ચમી દિવ્યભાવકઃ ।
સર્વે કૌલપથાલમ્બા નદ્યાદીનાં સમુદ્રવત્

કૌલં હિ પરમેશાનિ પ્રકૃતિ-પુરુષાત્મકમ્ ।
દ્વન્દ્વાતીતં ક્રિયાતીતં કેવલં ભાવવર્જિતમ્ ।
કૌલાર્થં હિ ક્રિયામાત્રં કૌલેષુ મુક્તિભાગ્ ભવેત્

અથ કૌલજ્ઞાનસ્યકારણમ્ ।
જ્ઞાન્દ્વીપે -
સર્વેભ્યશ્ચોત્તમા વેદા વેદેભ્યો વૈષ્ણવોત્તમઃ ।
વૈષ્ણવાદુત્તમઃ શૈવઃ શૈવાચ્ચ શાક્ત ઉત્તમઃ

શાક્તશ્ચ દ્વિવિધો દેવિ વામદક્ષિણભેદતઃ ।
દક્ષિણાદુત્તમો વામો વામાત્ સિદ્ધન્ત ઉત્તમઃ

સિદ્ધાન્તાદુત્તમઃ કૌલઃ કૌલાત્ પરતરો ન હિ ।
કૌલાચારં સર્વબીજં કૌલાચારમયં જગત્ ।
કૌલાચારં ભાવમાત્રં કૌલં હિ ભાવવર્જિતમ્

[ગ્, ઙ્: સિદ્ધાન્તૌ] એતૈરાચારૈર્યોગાધિકારી નિરૂપિતો યથા -
પિપીલિકા ક્ષુદ્રવૃહચ્ચ મણ્ડૂકસ્તિર્યક્ કપિઃ પક્ષિ (?) રજાગરો
યથા ।
શ્રુત્યાદિ ચાચારવશાદ્ભવિષ્યતિ યોગાધિકારો ક્રમશઃ
પ્રતિષ્ઠઃ ॥
ઇતિ નાગભટ્ટઃ ।
અથ પશ્વાચારઃ ।
સમયાચારતન્ત્રે શ્રીશિવ ઉવાચ -
વેદોક્તેન યજેદ્દેવં કામસઙ્કલ્પપૂર્વકમ્ ।
ય એવ વૈદિકાચારઃ [ઙ્: વૈષ્ણવાચારઃ] પશ્વાચારઃ સ એવ હિ

ન મત્સ્ય - ભોજનં દેવિ ન સ્ત્રિયં મનસા સ્મરેત્ ।
પરદ્રવ્યે ન લોભઃ સ્યાન્ન ભોગં મનસા સ્મરેત્

સિન્ધુતીરે કાનને વા પર્વતે વા સુરાલયે ।
બિલ્વમૂલે વિવિક્તે ચ પુણ્યક્ષેત્રે સુશોભને

દેવતા શુદ્ધભાવેન ધ્યાતવ્યા સુસમાહિતઃ [ક્: સુસમાહિતૈઃ] ।
ન શૂદ્રદર્શનં કુર્યાત્ કૌટિલ્યં દૂરતસ્ત્યજેત્

ત્રિસન્ધ્યાં પૂજયેદ્દેવં ત્રિસન્ધ્યાં જપમાચરેત્ ।
રાત્રૌ યન્ત્રઞ્ચ માલાઞ્ચ સ્પૃશેન્નૈવ કદાચન

વીરકાર્યકથાલાપં ન કુર્યાદ્ ગુરુનિન્દનમ્ ।
નિન્દનં કલ્પનં જ્ઞેયં ગુર્વન્તર-ગુરુર્યદિ ।
યથાત્મકલ્પનં જીવં તત્ત્વજ્ઞાનસ્ય કારણમ્

ગુરુતન્ત્રે ગુરુનિન્દનમ્ ।
મધુલુબ્ધો યથા ભૃઙ્ગઃ પુષ્પાત્ પુષ્પાન્તરં વ્રજેત્ ।
જ્ઞાનલુબ્ધસ્તથા શિષ્યો ગુરોર્વુર્વન્તરં વ્રજેત્

દીક્ષાશિક્ષાવિભેદેન ગુરુઃ સ્યાદ્વિવિધઃ પ્રિયે ।
શિક્ષાગુરું ન કુર્વીત પશુભાવયુતો યદિ

પશુભાવયુતા નારી પતિં પત્યુર્ન કલ્પયેત્ ।
તથા ગુરું પશુર્દેવિ ગુરોરન્ધ્રં ન કલ્પયેત્ [ઘ્: કારયેત્]

ઇતિ શ્રીસર્વાનન્દનાથવિરચિતે સર્વોલ્લાસે
નવમોલ્લાસઃ

દશમોલ્લાસઃ ।
ગુરુતન્ત્રે ગુરુલક્ષણમ્ ।
શ્રીદેવ્યુવાચ -
દેવેશ પ્રાણનાથેશ નમામિ ચરણામ્બુજે ।
નાનાચારયુતો લોકો વદ કેન ભવિષ્યતિ

કેન રૂપેણ દેવેશ પશ્વાચારં પ્રજાયતે ।
વીરં દિવ્યઞ્ચ કૌલઞ્ચ સિદ્ધાન્તં કેન તદ્વદ

શ્રીમહાદેવ ઉવાચ -
ગુરુશ્ચ પરમેશાનિ યદાચારી ભવેન્મુદા ।
તદાચારયુતો મન્ત્રી ભવિષ્યતિ યુગે યુગે

નિરુત્તરે -
પશુ-ગુરોર્લબ્ધમન્ત્રી [ઘ્: મન્ત્રલબ્ધઃ] પશુરેવ ન સંશયઃ ।
વીરમુખાન્મન્ત્રલબ્ધો વીર એવ ન સંશયઃ

સિદ્ધાન્તાન્મન્ત્રસંલબ્ધઃ સિદ્ધાન્તો નાત્ર સંશયઃ ।
પશ્વાચારં વિના દેવિ પઞ્ચતત્વં યુતં [ઘ્: પઞ્ચતત્ત્વયુતં]
શુભમ્

પશ્વાચારસ્તુ વિજ્ઞેયઃ પઞ્ચતત્ત્વેષુ [ઘ્: પરતત્ત્વેષુ] નિન્દકઃ ।
તસ્માત્ સર્વપ્રયત્નેન પશોર્દીક્ષાં ન કલ્પયેત્

પઞ્ચતત્ત્વં વિના દેવિ શક્તિમન્ત્રં વૃથા ભવેત્ ।
અત એવ પશોર્દીક્ષાં વીરભાવી ન ચાચરેત્

પશૂનાઞ્ચેદ્ ગુરુઃ શાક્તો વીરાણા`ન્ચેદ્ગુરુઃ પશુઃ ।
યથા વૃદ્ધસ્ય તરુણી [ઘ્: રમણી] વૃદ્ધાયાઃ કૈશરઃ (?) [ચ્:
શૈશવઃ] પતિઃ

પ્. ૩૩) નિગમ કલ્પદ્રુમે -
ન રૂપમસ્યાપિ ન ભાવભાવિની, રૂપસ્ય ભાવસ્ય
સદાત્મભાવિનઃ ।
યથા જલં દ્રવ્યગુણેન શઙ્કર ! નાનાવિવર્ણં હિ ગુરુશ્ચ
લક્ષણમ્

અથ શાક્તગુરુપ્રશંસા ।
કૌલિકાન્મન્ત્રં સંગૃહ્ય જપકર્મચરન્ હર ।
યદિ મુક્તિર્ન જાયેત તદા વાક્યં વૃથા મમ

પશોર્દીક્ષાં ન કુર્વીત કુલધર્મપરાયણઃ ।
પશોર્દર્શનમાત્રેણ કૌલિકાનાં ક્રિયાક્ષયઃ ।
તસ્માત્ સર્વપ્રયત્નેન પશોર્દીક્ષાં વિવર્જયેત્

ભૈરવતન્ત્રે -
સભાવાનાં વિભાવાનાં પશૂનાં પરમેશ્વરિ ।
વીરભાવાન્વિતો મન્ત્રી પશોર્દીક્ષાં વિવર્જયેત્

સભાવાનાં વિભાવાનાં વીરો દીક્ષાં કરોત્યપિ ।
કુલનાથં સમાશ્રિત્ય પુનર્દીક્ષાં સમાચરેત્

સભાવે દીક્ષિતે મન્ત્રે રોગશોકભયાનકઃ ।
વિભાવે દીક્ષિતે મન્ત્રે કેવલો ભયમાત્રકઃ

કુલાચારરતો વિપ્રઃ કુલશાસ્ત્રાર્થતત્ત્વવિત્ ।
તન્મુખાત્ શ્રવણાન્મન્ત્રઃ સર્વસિદ્ધિપ્રદો ભવેત્ ।
તસ્માત્ સર્વપ્રયત્નેન કુલીનં ગુરુમાશ્રયેત્

અથ ગુરુલક્ષણમાહ -
સ્થૂલસ્તેજસ્તથા સૂક્ષ્મસ્ત્રિધામાત્રં ગુરુઃ શિવે ।
ત્રિધૈકં ચિન્તયેદ્ યસ્તુ ભાવાતીતં ગુરું પ્રિયે

પ્. ૩૪) કદાચિત્ સ સહસ્રારે મન્ત્રધ્યેયો ગુરુઃ સદા ।
કદાચિત્ હૃદયામ્ભોજે [ગ્: -મ્બુજે] કદાચિદ્ દૃષ્ટિગોચરે

સૂક્ષ્મધ્યાનં સહસ્રારે તેજો ધ્યાનં હૃદિ પ્રિયે ।
સ્થૂલધ્યાનં બાહ્યદેશે ત્રિવિધ ધ્યાનજં ફલમ્

અથ શ્રીગુરોઃ સૂક્ષ્મધ્યાનમ્ ।
ગુરુગીતાયાં -
બ્રહ્માનન્દં પરમસુખદં કેવલં જ્ઞાનમૂર્તિમ્ ।
દ્વન્દ્વાતીતં ગગનસદૃશં તત્ત્વમસ્યાદિલક્ષ્યમ્

એકં નિત્યં વિમલમચલં સર્વદા સાક્ષિભૂતમ્ ।
ભાવાતીતં ત્રિગુણરહિતં સદ્ગુરું તં નમામિ

નિત્યં શૂદ્ધં નિરાભાસં નિર્વિકારં નિરઞ્જનમ્ ।
નિત્યબોધં ચિદાનન્દં ગુરું બ્રહ્મ નમામ્યહમ્

અથ શ્રીગુરોસ્તેજોધ્યાનમ્ ।
હૃદમ્બુજે [ઘ્: હૃદ્યમ્બુજે] કર્ણિકમધાસંસ્થં,
સિંહાસનેસંસ્થિતદિવ્યમૂર્તિમ્ ।
ધ્યાયેદ્ ગુરું ચન્દ્રકલાવતંસં, સચ્ચિત્ સુખાભીષ્ટ
વરપ્રદાનમ્

શ્વેતામ્બરં શ્વેતવિલેપયુક્તં મુક્તાકલાભૂષિતદિવ્યમૂર્તિમ્ ।
વામાઙ્ગ [ગ્: વામાઙ્ક] પીઠેસ્થિતદિવ્યશક્તિં મન્દસ્મિતં
પૂર્ણકૃપાનિધાનમ્

આનન્દમાનન્દકરં પ્રસન્નં જ્ઞાનસ્વરૂપં નિજબોધયુક્તમ્ ।
યોગીન્દ્રમીડ્યં ભવરોગ્વૈદ્યં, શ્રીમદ્ગુરું નિત્યમહં
નમામિ

અથ શ્રીગુરોઃ સ્થૂલધ્યાનમ્ ।
યદાજ્ઞયા સ્થૂલતેજઃ સૂક્ષ્માણિ પરમેશ્વરિ ।
ત્રિધા ધ્યાને ધ્યાનનિષ્ઠઃ સ ગુરુઃ સ્થૂલરૂપકઃ

ઇતિ શ્રીસર્વાનન્દનાથવિરચિતે સર્વાલ્લાસે
દશમોલ્લાસઃ ।
એકાદશોલ્લાસઃ ।
શ્રીદેવ્યુવાચ -
ત્વદીયકૃપયા દેવ ધ્યાનં હિ ત્રિવિધં શ્રુતમ્ ।
અધુના શ્રોતુમિચ્છામિ સદ્ગુરોર્લક્ષણં પ્રિય

અથ સદ્ગુરુલક્ષણમ્ ।
શ્રીશિવ ઉવાચ -
ત્રિધામાત્રં ગુરોર્ધ્યાનં ત્રિધાપિ સન્મહેશ્વરિ ।
સહસ્રારે હૃદ્મ્ભોજે બાહ્યેઽપિ પરમેશ્વરિ

સ્થૂલે તેજસિ સૂક્ષ્મેઽપિ સત્શબ્દં વિનિયોજિતમ્ ।
સચ્છન્દં ચ વિના ભદ્રે ગુરુશબ્દં નચેત્ ક્વચિત્

સદ્ગુરુઃ પરમેશાનિ શુદ્ધવેશમનોહરઃ ।
સર્વલક્ષણસમ્પૂર્ણઃ સર્વાવયવ-શોભિતઃ

સર્વાગમાર્થતત્ત્વજ્ઞઃ સર્વશાસ્ત્રવિશારદઃ ।
લોકે સમ્મોહનકરો દેવતાભાવદર્શકઃ

ઇત્યાદિ લક્ષણોપેતઃ સદ્ગુરુઃ કથિતઃ પ્રિયે ।
ગુરુશ્ચ પરમેશાનિ કેવલઃ શ્રેષ્ઠબોધકઃ ।
શ્રેષ્ઠાતિશ્રેષ્ઠં સચ્છબ્દં સૌવર્ણ કુણ્ડલં યથા

નિરુત્તરે -
ભાવસ્તુ ત્રિવિધો દેવિ દિવ્ય-વીર-પશુ-ક્રમાત્ ।
ગુરવશ્ચ ત્રિધા પ્રોક્તાસ્તથૈવ મન્ત્રદેવતાઃ

કુલશાસ્ત્રરતા દેવિ ગુરવો વહવઃ સ્મૃતાઃ ।
કુલતત્ત્વ-વિહિતજ્ઞો ગુરુરેકો હિ દુર્લભઃ

પ્. ૩૬) વામકેશ્વરે -
ત્રિવિધાચારસંયુક્તા ગુરવોઽપિ હ્યનન્તકાઃ ।
ભાવયુક્તં વરારોહે ભાગ્યેન લભતેઽપિ ચ

ભાગ્યેન પરમેશાનિ સદ્ગુરું લભતે યદિ ।
કુલદીક્ષાં તદા કુર્યાદ્ દૃષ્ટ્વા શ્રુત્વા ન કારયેત્

કુલાર્ણવે -
પુસ્તકે લિખિતં દૃષ્ટ્વા કુલાચારં કરોતિ યઃ ।
નાશયન્તિ કુલં તસ્ય સંક્રુદ્ધા યોગિનીગણાઃ

ગુરું જ્ઞાત્વા ભાવયુક્તશ્ચરેદાચારસમ્મતઃ ।
સ્વેષ્ટવિદ્યા ભવેત્ સિદ્ધિર્દેહસ્ય [ઘ્: દેહાનાં] દેહિનં યથા

દૃષ્ટ્વાચારં ન ભાવાક્તો ન ગુરુઞ્ચ કુલઞ્ચરેત્ ।
વૃથાચારો ભવેત્તસ્ય ન વન્ધં જલસેચનમ્

ગુરું વિના મહેશાનિ ફલભાગ્ જાયતે યદિ ।
કાન્તં વિના પુત્ત્રવતી તદા કાન્તા ભવિષ્યતિ

અત એવ ગુરું કુર્યાદ્ યથાભાવવિધાનતઃ ।
તન્મુખાત્ શ્રવણાત્ કાર્યે ફલભાગ્ જાયતે નરઃ

ગુરૂપદિષ્ટવિધિના કૌલાચારપરો નરઃ ।
સંપૂજા પરમાં દેવીં સ યાતિ પરમાં ગતિમ્

ગુપ્તસાધનતન્ત્રે -
ત્રયોદશ-ગુણોપેતો ગુરુરેકો હિ દુર્લભઃ ।
તેષાં મધ્યે ગુણૈકાક્તો દુર્લભો ગુરુરીશ્વરિ

ત્રયોદશગુણાસક્તો ગુરુઃ સાક્ષાત્ સદાશિવઃ ।
દર્શનાત્ મુચ્યતે પાપાત્ ક્રિયાપિ સુફલા ભવેત્

પ્. ૩૭) શ્રીદેવ્યુવાચ -
કુલેશ પ્રાણનાથેશ લક્ષણં હિ ત્રયોદશમ્ ।
કથયસ્વ મમ સ્થાને યદિ તે મયયનુગ્રહઃ

શ્રીશિવ ઉવાચ -
શાન્તો દાન્તઃ કુલીનશ્ચ વિનીતઃ શુદ્ધવેશવાન્ ।
શુદ્ધાચારઃ સુપ્રતિષ્ઠઃ શુચિર્દક્ષઃ સુબુદ્ધિમાન્

આશ્રમી ધ્યાનનિષ્ઠશ્ચ મન્ત્રતન્ત્રવિશારદઃ ।
નિગ્રહાનુગ્રહે શક્તો ગુરુરિત્યવધીયતે

અથ શાન્તઃ ।
યેન કેનાપિ સન્તુષ્ટઃ ક્રિયાયાઞ્ચ સુદક્ષકઃ ।
સ શાન્તો હિ હૃષ્ટમનાઃ સર્વદા દેવ-તત્પરઃ

અથ દાન્તઃ ।
ભક્તાભક્તે જ્ઞાનવાક્યં સાનન્દેન પ્રયચ્છતિ ।
દયાયુક્તો રાગમુક્તો દાન્તેતિ ગુરુલક્ષણમ્

અથ કુલીનઃ ।
કુલાચારી કુલજ્ઞાની કુલતત્ત્વપ્રદાયકઃ ।
કુલાગારે ક્રિયાયુક્તઃ [ઘ્: -શક્તો] કુલીનો ગુરુરીશ્વરિ

અથ વિનીતઃ ।
દયાવાક્યેન દેવેશિ જ્ઞાનવાક્યં મુહુર્મુહુઃ ।
અભક્તભક્તિજનકો વિનીતો ગુરુલક્ષણમ્

પ્. ૩૮) અથ શુદ્ધવેશઃ ।
ભૂષણં યસ્ય દેવસ્ય ધારયેત્તસ્ય ભૂષણમ્ ।
તદાચારરતો દેવિ ગુરુઃ સ્યાત્ શુદ્ધવેશવાન્

અથ શુદ્ધાચારઃ ।
આચારં યસ્ય દેવસ્ય તદાચારી ભવેદ્ યદિ ।
સ્તુતિનિન્દાવિનિર્મુક્તઃ શુદ્ધાચારો ગુરુઃ સ્વયમ્

અથ સુપ્રતિષ્ઠઃ ।
દેવતા શુદ્ધભાવેન શુદ્ધજ્ઞાનેન સેવિતા ।
સુપ્રતિષ્ઠો ગુરુર્દેવિ સર્વદાનન્દપાલકઃ [ઘ્:
સર્વાનન્દપ્રદાયકઃ]

અથ શુચિર્દક્ષઃ ।
અનાચારાચારયુક્તો નાસ્તિ તીર્થેષુ વાસના ।
શુચિર્દક્ષો ગુરુર્દેવિ સર્વકાર્યેષુ દક્ષકઃ

અથ સુબુદ્ધિમાન્ ।
જીવાત્મા પરમેશાનિ પરમાત્મનિ લીયતે ।
સુબુદ્ધિમાન્ ગુરુર્દેવિ સોઽહં જ્ઞાનં વિનશ્યતિ

અથાશ્રમી ।
પુત્ત્રદારાદિસમ્બન્ધં સર્વભિષ્ટસ્વરૂપકમ્ ।
તસ્મિન્નાનન્દમાશ્રિત્ય આશ્રમી ગુરુરીશ્વરિ

અથ ધ્યાનનિષ્ઠઃ ।
ત્રિવિધં ધ્યાનમાશ્રિત્ય આત્માનં પૂજયેદ્ યદિ ।
સ ગુરુઃ પરમેશાનિ ધ્યાનનિષ્ઠો ભવેદ્ ધ્રુવમ્

પ્. ૩૯) અથ મન્ત્રતન્ત્રવિશારદઃ ।
માનસં ત્રાયતે યસ્તુ મનઃ સન્દેહનાશકૃત્ ।
સ ગુરુઃ પરમેશાનિ મન્ત્રતન્ત્રવિશારદઃ

અથ નિગ્રહાનુગ્રહે શક્તઃ ।
મુક્તસ્ય બન્ધદાતૃત્વં બન્ધસ્ય મુક્તદાયકઃ ।
નિગ્રહાનુગ્રહે શક્તો ગુરુરિત્યવધીયતે

ઇતિ શ્રીસર્વાનન્દનાથ-વિરચિતે સર્વોલ્લાસે
એકાદશોલ્લાસઃ

દ્વાદશોલ્લાસઃ ।
અથ વૈષ્ણવાચારઃ ।
સર્વધર્માન્ પરિત્યજા ઇષ્ટભક્તિશ્ચ જાયતે ।
સ એવ વૈષ્ણવાચારઃ કામસઙ્કલ્પવર્જિતઃ

સમયાચારતન્તે -
વૈષ્ણવઃ પશુભાવેન પૂજયેત્ પરમેશ્વરમ્ ।
શક્તિતન્ત્રે વરારોહે પશુભાવો ભયઙ્કરઃ

પશુભાવે યજેદ્દેવં ભક્તિભાવયુતઃ શિવે ।
યદિ સ્યાત્ પૂજયેદ્દેવીં વૃથા તસ્ય પરિશ્રમઃ

પશુભાવે મહેશાનિ મન્ત્રવર્ણસ્વરૂપકમ્ ।
વીરભાવેઽપિ તન્મન્ત્રં ચતુર્વર્ગફલપ્રદમ્

પશુભાવાશ્રિતો મન્ત્રી યદિ કાલીં પ્રપૂજયેત્ ।
રૌરવં નરકં યાતિ યાવદાહૂતસંપ્લવમ્

અથ પશૂનાં શક્ત્યર્ચને નિષેધઃ ।
કુલાર્ણવે -
માંસં ભુક્તા સુરાં પીત્વા ગત્વા ચૈવ રજસ્વલામ્ ।
પૂજયેત્ કાલિકાં દેવીમન્યથા નિષ્ફલા ભવેત્

અભુક્તા ન યજેદ્દેવીં ભુક્તા દેવીં પ્રપૂજયેત્ ।
અભુક્તઃ પૂજનેનૈવ વિષ્ઠાયાં જાયતે ક્રિમિઃ

જિતેન્દ્રિયો હવિષ્યાશી શક્તિપૂજાં ન ચાચરેત્ ।
અન્યાર્ચને મહાદેવિ ચેતિ ભાવેન પૂજયેત્

પ્. ૪૧) અન્યદેવાર્ચનશ્રદ્ધામન્યદેવપ્રપૂજનમ્ ।
કુલસ્ત્રીવીરનિન્દાઞ્ચ પરદ્રવ્યાપહારણમ્ ।
સ્ત્રીષુ રોષં પ્રહારઞ્ચ [ક્, ગ્: નકર્તવ્યં] વર્જયેત્ પરમેશ્વરિ

પિચ્છિલાયાં -
ગુરોરાજ્ઞાં સમાદાય શુદ્ધાન્તઃકરણો નરઃ ।
સ્વેષ્ટદેવં સ્તુવન્ ભાવ્યમન્યદેવં ન પૂજયેત્

તીર્થ-પર્યટનં દેવ-પૂજનં તર્પણાદિકમ્ ।
વર્જયેત્ પરમેશાનિ ગુરોરન્યં ન ભાવયેત્

અથ વૈષ્ણવસ્ય સમાધિઃ ।
અન્યદેવં સ્વેષ્ટરૂપં રૂપં જ્ઞાત્વા ક્રિયાઞ્ચરેત્ ।
દર્પણેષુ યથા બિમ્બં તથાન્યદેવરૂપકમ્

એકદેવં વિના દેવિ નાસ્તિ દેવો મહીતલે ।
એકસૂર્યં વિના સૂર્યો નાસ્તીહ જગતિ યથા

બહુપાત્રે સ્થિતે તોયે બહુસૂર્યે યથા પ્રિયે ।
બહુભાવે તથા દેવં બહુરૂપેષુ દૃશ્યતે

નિગમતત્ત્વે -
ધર્મસ્વરૂપં જગતાં સર્વબીજં પુરાતનમ્ ।
ધર્મં ત્યક્ત્વા મહાદેવિ કિમાલમ્બિતમાસ્થિતઃ

શ્રીદેવ્યુવાચ -
સર્વધર્માન્ પરિત્યજ્ય એકધર્મં સમાશ્રયન્
ધર્માત્મનો દેવતાત્મ-સ્વાત્મનોઃ પરિચિન્તનમ્

સ્વેષ્ટવિદ્યા ધર્મરૂપા નિત્યા સ્વાત્મપ્રકાશિની ।
યથા સ્તનં બાલકસ્ય પાનં ધર્માત્મવર્દ્ધનમ્

ઇતિ સર્વાનન્દનાથવિરચિતે સર્વોલ્લાસે
દ્વાદશોલ્લાસઃ

ત્રયોદસોલ્લાસઃ ।
અથ ઇષ્ટભક્તિઃ ।
નિગમતત્ત્વે શ્રીશિવ ઉવાચ -
ત્વં દેવિ પરમા પૂર્ણા સર્વસમ્પત્ફલપ્રદા ।
કિમિષ્ટં કાપિ ભક્તિઃ સ્યાત્ મમ સ્થાને પ્રકાશય

શ્રીદેવ્યુવાચ -
ગુરુવક્ત્રે સ્થિતો દેવસ્તદેવેષ્ટસ્વરૂપકઃ ।
ક્રિયાપિ તસ્ય વાક્યે સ્યાત્ ક્રિયેતિ ભક્તિકલ્પના

યા ક્રિયા સાપિ ભક્તિઃ સ્યાદ્ યા ભક્તિઃ સા ક્રિયાપિ ચ ।
ભક્તિરૂપા સ્વેષ્ટવિદ્યા વિના ભક્તિં ન લભ્યતે

વિના ભક્તિં ન તજ્જ્ઞાનમતો ભક્તિરુદાહૃતા ।
સા ભક્તિસ્ત્રિવિધા દેવ ચોત્તમા મધ્યમાધમા

ઉત્તમા સાત્ત્વિકી ભક્તી રાજસી ભક્તિર્મધ્યમા ।
તામસી ભક્તિરધમા ત્રિધા ભક્તિર્મહેશ્વર

માનસી સાત્ત્વિકી ભક્તિર્વાહ્યભક્તિશ્ચ રાજસી ।
તામસી દામ્ભિકી ભક્તિસ્તાસાં ભેદં વદમ્યહમ્ [ક્, ગ્: તેષાં
ભેદમિદં શિવ]

સમયાચારતન્ત્રે શ્રીદેવ્યુવાચ -
દેવેશ પ્રાણનાથેશ લોકાનાં હિતકારક ।
ભાવભેદેન કથય સાધકસ્યાપિ લક્ષણમ્

પ્. ૪૩) શ્રીશિવ ઉવાચ -
સાધકા સ્ત્રિવિધાઃ પ્રોક્તાઃ સાત્ત્વિકો રાજસઃ પ્રિયે ।
તામસશ્ચ મહેશાનિ તેષાં વક્ષ્યામિ લક્ષણમ્

અથ સાત્ત્વિક-સાધકલક્ષણમ્ ।
અન્તઃશુદ્ધો વહિઃશુદ્ધઃ સદેશ્વર-પરાયણઃ ।
સર્વેષાં પ્રાણિનાં દેવિ દયાયુક્તઃ સ સાત્ત્વિકઃ ।
સ સાત્ત્વિકો મહેશાનિ સર્વદા દેવતત્પરઃ

અથ રાજસિક-સાધકલક્ષણમ્ ।
શ્રદ્ધયાતિસુવસ્ત્રાદ્યૈરાત્માનં દેવતાં યજેત્ ।
રાગેણ સર્વદા તુષ્ટો રાજસઃ પરિકીર્તિતઃ ।
સ રાજસો મહેશાનિ રાગાત્મા રાગકાઙ્ક્ષણઃ

અથ તામસ-સાધકલક્ષણમ્ ।
બહુક્રોધી જલ્પભાષી પરદ્વેષી પ્રવઞ્ચકઃ ।
અશ્રદ્ધયા યજેદ્દેવં તામસઃ પરિકીર્તિતઃ

કુવેશં દેવતાં કૃત્વા શ્રદ્ધયાઽશ્રદ્ધયા યજેત્ ।
ક્રિયાયાં દક્ષિણાહીનઃ સોઽપિ તામસલક્ષણઃ

ભાવચૂડામણૌ શ્રીદેવ્યુવાચ -
કેન રૂપેણ દેવેશ સાધકો મુક્તભાગ્ ભવેત્ ।
કથય પ્રાણનાથેશ યદિ તે મયયનુગ્રહઃ

શ્રીમહાદેવ ઉવાચ -
પૂજામૂલાપિ ભક્તિઃ સ્યાદ્ વિના પૂજાં ન ભક્તિભાક્ ।
સા પૂજા ત્રિવિધા પ્રોક્તા ચોત્તમા મધ્યમાધમા

પ્. ૪૪) સાત્ત્વિકી ત્રિવિધા પૂજા રાજસી ત્રિવિધા શિવે ।
તામસી ત્રિવિધા પૂજા તાસાં ભેદં વદામ્યહમ્

અથ ત્રિવિધસાત્ત્વિકીપૂજાલક્ષણમ્ ।
અહમેવ પરા દેવી મયિ સર્વમિદં જગત્ ।
સા પૂજા સાત્ત્વિકી જ્ઞેયા પૂજામધ્યેષુ ગોપિતા

દેવતનિજરૂપં યત્ માનસૈશ્ચિન્તયેદ્ હૃદિ ।
સા પૂજા સાત્ત્વિકી જ્ઞેયા મધ્યમા પ્રાણવલ્લભે [ઘ્: કથિતં]

માનસૈઃ પૂજયેદ્દેવીં શ્રદ્ધયા ચોપચારકૈઃ ।
સા પૂજ સાત્ત્વિકી જ્ઞેયા ચાધમા પ્રાણવલ્લભે

અથ ત્રિવિધરાજસીપૂજાલક્ષણમ્ ।
આત્મવત્ પૂજયેદ્દેવીં શ્રદ્ધયા ચોપચારકૈઃ ।
કામસઙ્કલ્પરહિતા પૂજા રાજસિકોત્તમા

ઉપચારૈર્યજેદ્દેવીં કેવલં પ્રીતિહેતવે ।
દેવ્યાઃ સા રાજસી પૂજા મધ્યમા પ્રાણવલ્લભે

આત્માર્થે વા પરાર્થે વા શ્રદ્ધયા પૂજયેત્ શિવામ્ ।
કામસઙ્કલ્પસંયુક્તા પૂજા રાજસિકાધમા

અથ ત્રિવિધતામસીપૂજાલક્ષણમ્ ।
આત્મનોઽપિ પરસ્યાપિ દામ્ભિકાર્થે યજેત્ શિવામ્ ।
શ્રદ્ધાન્વિતા કામયુક્તા સા પૂજા તામસોત્તમા

લૌકિકાર્થે દામ્ભિકાર્થે સઙ્કલ્પેન યજેત્ શિવામ્ ।
સા પૂજા તામસી જ્ઞેયા મધ્યમા પ્રાણવલ્લભે

પ્. ૪૫) સ્વલાભાત્ પરહિંસાર્થે શ્રદ્ધયા પૂજયેત્ શિવામ્ ।
સા પૂજા તામસી જ્ઞેયા ચાધમા પ્રાણવલ્લભે

શ્રદ્ધાહીના ચ યા પૂજા સા પૂજા ન ફલપ્રદા ।
પૂજામૂલા ભવેદ્ભક્તિર્ભક્તિમૂલં હિ પૂજનમ્ ।
પરસ્પરં વિના ન સ્યાત્ જ્ઞાનં જ્ઞેયં યથા પ્રિયે

ઇતિ શ્રીસર્વાનન્દનાથવિરચિતે સર્વોલ્લાસે
ત્રયોદશોલ્લાસઃ

ચતુર્દશોલ્લાસઃ
અથ બલિદાનમ્ ।
જ્ઞાનાર્ણવે શ્રીદેવ્યુવાચ
દેવદેવ મહાદેવ લોકાનાં જ્ઞાનદાયક ।
ભાવભેદેન કથય બલિદાનસ્ય લક્ષણમ્

શ્રીશિવ ઉવાચ -
કલિશ્ચ ત્રિવિધા દેવિ સાત્વિકી રાજસી તમી ।
બલિદાનં વિના દેવિ પૂજને નાસ્તિ યોગ્યતા

પૂજાસારં મહાદેવિ બલિદાનં યથાવિધમ્ ।
બલિદાનં ભવેત્ સારં પૂજને જ્ઞાન્વાન્ યદિ

અત એવ મહાદેવિ બલિં દદ્યાત્ પ્રયત્નતઃ ।
બલિદાનં વિધાનેન કિં ન સિધ્યતિ ભૂતલે

અથ સાત્વિકી બલિઃ ।
સાત્વિકીબલિમાખ્યાતાં માંસરક્તાદિવર્જિતામ્ ।
યતો બ્રહ્મમયં દેહં ઘાતયેત્ કેન કર્મણા

સત્સત્ત્વં સૃષ્ટિમાત્રં હિ ભાવમાત્રં પ્રકાશિતમ્ ।
સત્ત્વેવારમ્ભકં સૃષ્ટિં બલિદાનં લયં શિવે

અત એવ મહેશાનિ સત્ત્વેન બલિદાનકમ્ ।
માંસરક્તાદિરહિતં બલિદાનં ફલં શુભમ્

નરાશ્વમેધં મદ્યઞ્ચ કલૌ વર્જ્યં દ્વિજાતિભિઃ [ઘ્:
વિચક્ષણૈઃ] ।
પ્રાનિહિંસા નચેત્ સત્યે ત્રેતાયાં દ્વાપરે શુભમ્

પ્. ૪૭) નરાશ્વમેધં સંવર્જ્યં કલૌ ન જ્ઞાનવાન યતઃ ।
નરાનુકલ્પં મહિષં મહિષસ્ય ચ છાગલમ્

છાગસ્ય કલ્પનં મેષં મેષસ્ય પક્ષિણં શિવે ।
પક્ષિણશ્ચાપિ [ક્, ગ્, ઘ્, ઙ્: પક્ષિણસ્યાપિ] મત્સ્યં હિ મત્સ્યસ્ય
કીટમાત્રકમ્

અનુકલ્પં કલૌ ભદ્રે દ્રવ્યાભાવે પરિત્યજેત્

અર્ચને મહિષદાનેઽપિ ચાશ્વમેધફલં લભેત્ ।
ફલ્ભાગ્ જાયતે મન્ત્રી બલિં દદ્યાદ્ યથાવિધિ ।
બલિદાનં વિના દેવિ હિંસા સર્વત્ર ગર્હિતા

તન્ત્રચૂડામણૌ -
એણમપ્યવિધાનેન છેદયેન્ન કદાચન ।
વિધિનાપિ દ્વિજં ગામ્બા હત્વા પાપૈર્ન લિપ્યતે

તથાપિ પરમેશાનિ જ્ઞાની નૈવાપિ લુબ્ધકઃ ।
બલિમાત્રં દ્વિધા જ્ઞેયં તયોર્ભેદં શૃણુષ્વ મે

બલિઃ પૂજોપહારઃ સ્યાત્ પ્રાણિદાનં દ્વિતીયકમ્ ।
બલિમાદ્યં નિવૃત્તે તુ પ્રવૃત્તિઃ સ્યાત્ પશું પ્રિયે ।
બલિહીના ચ યા પૂજા સા પૂજા ન ફલપ્રદા

અથ રાજ્સિકબલિઃ ।
રાજસં બલિમાખ્યાતં સુવેશં રાગસંયુતમ્ ।
માંસરક્તાદિસંયુક્તં કૃષ્ણવર્ણં વિશેષતઃ

કૃષ્ણવર્ણં નાધિકાઙ્ગભઙ્ગહીનમરોગિણમ્ ।
એવં દત્વા બલિં પૂર્ણં ફલમાપ્નોતિ સાધકઃ

શિશુના બલિદાનેન હન્તિ પુત્રઞ્ચ ચણ્ડિકા ।
વૃદ્ધેનૈવ ગુરુજનં [ઘ્: ગુરું હન્યાત્] કૃશેન બાન્ધવં તથા

પ્. ૪૮) ધનઞ્ચૈવાધિકાઙ્ગેન હીનાઙ્ગેન પ્રજાન્તથા ।
કામિનીં શૃઙ્ગભઙ્ગેન કાણેન ભ્રાતરં તથા

ઘણ્ટિકેન ભવેન્મૃત્યુર્વિઘ્નઞ્ચ [ઘ્: વિઘ્નસ્યાત્] ચિત્રમસ્તકે ।
હતં મિત્રં તામ્રપૃષ્ઠે ભ્રષ્ટશ્રીઃ પુચ્છહીનતઃ

મુણ્ડમાલાતન્ત્રે -
માતુર્માયાશ્રિતો યાવત્તવચ્છિશુમુદાહૃતમ્ [ઘ્: શિશુરુદાહૃતઃ] ।
તસ્યાપિ ઘાતને ભદ્રે સ્વાત્મપુત્ત્રં વિનશ્યતિ

નિર્વિકારમયં દેહં કદાચિન્નૈવ ઘાતયેત્ ।
વિકારે શુક્ર-સમ્ભૂતે [સઞ્જાતે] ઘાતનં વિધિબોધિતમ્ [ઘ્: -
બોધનમ્] ।
શુક્રલીને [ઘ્: હીને]ઽપિ વૃદ્ધં હિ ઘાતનાદ્ ગુરુઘાતનમ્

અથ તામસિકબલિઃ ।
તામસસ્તામસગુણૈરાલસ્યાદિયુતઃ પ્રિયે ।
ન શ્રદ્ધયા બલિં દદ્યાત્ પૂજાદિષુ તથા પ્રિયે ॥ ૨૩ ।
સાધકાનાં ન તે દેવિ કેવલં નામમાત્રકમ્ ।
બલિદાનં વૃથા તસ્ય કેવલં પ્રાણિ [ઘ્: પશુ-]ઘાતનમ્

તામસઃ સાધકો દેવિ કદાચિન્નૈવ નૈવ ચ ।
પૂજાહીનસ્ય ભ્રષ્ટત્વાત્ નામમાત્રસ્તુ સાધકઃ

બલિદાનં પ્રદાતવ્યં યેન તેન કૃતેન ચ [ઘ્: કેન ક્રમેણ ચ] ।
વિધાનં નૈવ કર્તવ્યં બલિદાનં હિ માત્રકમ્

ઇતિ શ્રીસર્વાનન્દનાથવિરચિતે સર્વોલ્લાસે
ચતુર્દશોલ્લાસઃ

પઞ્ચદશોલ્લાસઃ ।
વૈષ્ણવો વિષ્ણુભક્તઞ્ચ વિષ્ણ્વાત્માત્મા યદા ભવેત્ ।
તદા ધ્યાનં સદા કાર્યં વૈષ્ણવીં પરમાં શિવામ્

પશ્વાચારસ્ય યત્ શેષં શાક્તાચારસ્ય પૂર્વકમ્ ।
શૈવાચારમિદં પ્રોક્તં પશ્વાચારેણ પૂજયેત્

પ્રસાદં ચ્યમ્બકાદિઞ્ચ તાન્ત્રિકં હિ મહેશ્વરિ ।
વીરાચારેણ સંપૂજ્યં પઞ્ચતત્ત્વેન શઙ્કરિ

અથ શૈવાચરઃ ।
સમયાચારતન્ત્રે -
અષ્ટાઙ્ગયોગસંયુક્તો યજેદ્દેવં વિધાનતઃ ।
યાવજ્જ્ઞાનં [ઘ્: ધ્યાનં] સમાધિઃ સ્યાત્તાવત્ શૈવં
પ્રચક્ષતે

અથાષ્ટાઙ્ગયોગઃ ।
કાલિકાકુલસરસ્વે -
યમનિયમાસનપ્રાણાયામપ્રત્યાહારધ્યાનધારણસમાધિ-
યોગાઙ્ગાષ્ટાનિ પાર્વતિ

આદૌ યમલક્ષણમ્ ।
અહિંસા સત્યમસ્તેયં બ્રહ્મચર્યં દયાર્જવમ્ ।
ક્ષમાધૃતિં [ઘ્: પ્રીતિ] મિતાહારં શૌચઞ્ચેતિ યમા દશ ।
દશધા લક્ષણં પ્રોક્તં યોગાઙ્ગસ્ય યમસ્ય ચ

પ્. ૫૦) અથ નિયમલક્ષણમ્ ।
તપઃ સન્તોષમાસ્તિક્યં દાનં દેવસ્ય પૂજનમ્ ।
સિદ્ધાન્તશ્રવણઞ્ચૈવ હ્રીર્મતિશ્ચ જપાહુતમ્ ।
દશધા નિયમં પ્રોક્તં યોગાઙ્ગસ્ય ચ પાર્વતિ

અથાસનમ્ ।
૧ । પદ્માસનં સ્વસ્તિકાખ્યં ભદ્રં વજ્રાસનં તથા ।
વીરાસનમિતિ પ્રોક્તં ક્રમાદાસનપઞ્ચકમ્

સવ્યં પાદમુપાદાય દક્ષોરૂપરિ વિન્યસેત્ [ઘ્: દક્ષોપરિ-
ન્યસેત્તતઃ] ।
તથૈવ દક્ષિણં સવ્યે ચોપવિષ્ટં [ઘ્: ચોપવિશ્યં] વિધાનતઃ ।
પદ્માસનમિતિ પ્રોક્તં જપપૂજાદિષુ પ્રિયે

૨ । જાનુભ્યામન્તરે સમ્યક્ કૃત્વા પાદતલે ઉભે [ઘ્: શુભૈ] ।
ઋજુકાયો વિશેન્મન્ત્રી સ્વસ્તિકં તત્ પ્રચક્ષતે

સીમન્યાઃ પાર્શ્વયોર્ન્યસ્યાદ્ ગુલ્પયુગ્મં સુનિશ્ચિતમ્ ।
વૃષણાધઃ સ્થિતૌ પાદૌ પાણિભ્યાં પરિરક્ષયેત્ ।
ભદ્રાસનમિદં પ્રોક્તં યોગિભિઃ પરિકલ્પિતમ્ [ગ્, ઘ્: સારકલ્પિતં]

ઉરૌ પાદૌ ક્રમે ન્યસ્ય કૃત્વા પ્રત્યંમુખાંગુલીમ્ ।
કરૌ નિરુધ્યા[ઘ્: નિદધ્યાત્]દાખ્યાતં વજ્રાસનમુદીરિતમ્

એકપાદમધઃ કૃત્વા વિન્યસ્યોરૌ તથેતરમ્ ।
ઋજુકાયો વિશેન્મન્ત્રી વીરાસનમુદીરિતમ્

અથ પ્રાણાયામઃ ।
પ્રાણાયામં વિના દેવિ પૂજને નાસ્તિ યોગ્યતા ।
પ્રાણાયામઞ્ચાસનઞ્ચ સર્વાચારસ્ય સમ્મતમ્

પ્. ૫૧) ત્રિપુરાસારતન્તે -
મૂલાધારે કુણ્ડલિની સ્વયમ્ભૂ નિદ્રિતા યદા ।
તદા કાર્યં ન કર્તવ્યં ક્રિયામાત્રે હિ સુન્દરિ

પ્રાણાયામેન સા દેવી સ દેવઃ પરમેશ્વરઃ ।
નિદ્રાં ત્યક્ત્વા સ્વેષ્ટરૂપં ધારયેત્ પરમેશ્વરિ

અથ પ્રાણાયામસ્ય ફલમ્ ।
મૂલબીજેન બીજેન પ્રાણાયામં સમાચરેત્ ।
પ્રાણાયામં હિ કથનં દેવતાયાઃ સ્વરૂપકમ્

સ્વરૂપકથને દેવ સ્વરૂપં દર્શનં શિવે ।
સ્વરૂપદર્શનાત્ શીઘ્રં સ્વરૂપઞ્ચ સ્વયં ભવેત્

પ્રમાણાન્તરમાહ ગુરુગીતાયામ્ -
કીટભૃઙ્ગે વરારોહે યથા ભવતિ પાર્વતિ ।
ગુરુધ્યાનાત્તથા નિત્યં દેહી બ્રહ્મમયો ભવેત્

ત્રિપુરાસારે -
પ્રાણાયામપરો બ્રહ્મા પ્રાણાયામપરો હરિઃ ।
પ્રાણાયામઃ શઙ્કરોઽપિ સૃષ્ટિસ્થિતિલયાત્મકઃ

પૂરકોઽપિ ભવેદ્બ્રહ્મા કુમ્ભકોઽપિ હરિઃ સ્વયમ્ ।
રેચકોઽપિ સ્વયં રુદ્રઃ પ્રાણાયામં ગુણત્રયમ્

કનિષ્ઠાનામિકાંગુષ્ઠૈર્યન્નાસાપુટધારણમ્ ।
પ્રાણાયામઃ સ વિજ્ઞેયસ્તર્જનીમધ્યમે વિના

પૂરકં વામનાડ્યાપિ ષોડશેન જપેન તુ ।
કુમ્ભકં મધ્યનાડ્યાપિ ચતુઃષષ્ટ્યા જપેન તુ ।
રેચનં દક્ષનાડ્યાપિ તદર્દ્ધજપસંખ્યયા

પ્. ૫૨) તન્ત્રાન્તરે -
પૂરયેત્ ષોડશૈર્વાયું ધારયેત્તચ્ચતુર્ગુણૈઃ [ખ્: ધારયેત્તુ
ચતુગુણૈઃ; ઘ્: કુમ્ભયેચ્ચ ચતુર્ગુણૈઃ] ।
રેચયેત્ કુમ્ભકાર્દ્ધેન અશક્ત્યા [ઘ્: યઃ શક્ત્યા] તત્તુરીયકમ્

કુમ્ભકં પૂરકં રેચમેવં (તદશક્તૌ તચ્ચતુશ્રમેવ (ગ,
ઘ)।] પ્રાણસ્ય સંયમઃ ।
ઇડાયાં પૂરયેદ્વાયું ધારયેદ્દક્ષનાસિકામ્

સુષુમ્નાયાં કુમ્ભયેચ્ચ નાસાપુટઞ્ચ ધારણમ્ ।
પિઙ્ગલાયાં રેચયેચ્ચ ધારણાદ્ વામનાસિકામ્

નિરુત્તરે -
પ્રાણાયામં દ્વિષટ્કેન પ્રત્યાહારઃ પ્રકીર્તિતઃ ।
પ્રત્યહારદ્વિષ્ટ્કેન જાનીયાદ્ધરણં શુભમ્

ધારણં દ્વાદશં પ્રોક્તં ધ્યાનં ધ્યાનવિશારદઃ ।
ધ્યાનૈર્દ્વાદશકૈરેવ સમાધિરભિધીયતે ।
સમાધિમથ [ઘ્: સમાધેરથ] કર્માણિ કરોતિ ન કરોતિ વા

કેવલં કુમ્ભકાદ્દેવિ [ઘ્: કુમ્ભકાદ્ધઽપિ] કિં ન સિધ્યતિ
ભૂતલે ।
ખેચરત્વં સમાધિત્વં કાલે મૃત્યુર્વિનશ્યતિ

ત્રિપુરાસારે સમાધિઃ ।
શ્રીદેવ્યુવાચ -
દેવેશ પ્રાણનાથેશ સદા તત્ત્વપ્રદાયકઃ ।
અધુના શ્રોતુમિચ્છામિ સમાધિસ્થસ્ય લક્ષણમ્

શ્રીશિવ ઉવાચ -
શૈવોઽપિ શિવભક્તશ્ચ શિવાત્માત્મા યદા ભવેત્ ।
તદા ધ્યાનં સદા કાર્યં શિવં શાન્તં જગન્મયમ્

ઇતિ શ્રીસર્વાનન્દનાથવિરચિતે સર્વોલ્લાસે
પઞ્ચદશોલ્લાસઃ

ષોડશોલ્લાસઃ ।
અથ વિભાવપશુલક્ષણમ્ ।
અનુકલ્પૈર્યજેદ્દેવીં વેદમાર્ગેણ સાધકઃ ।
પશ્વાચારમિદં પ્રોક્તં વિભાવસ્ય મતં શિવે [ઘ્: પ્રિયે]

ભાવચૂડામણૌ ।
અથ મદ્યાનુકલ્પમ્ ।
ગોક્ષીરં વહ્નિના પાચ્યં કર્જુરસ્ય રસં પ્રિયે ।
ગુડં તસ્ય મદ્યતુલ્યં તામ્બૂલં ચૂર્ણસંયુતમ્

વ્યઞ્જનં લવણૈર્યુક્તં આમાન્નં ઘૃતસંયુતમ્ ।
ખર્જુરસ્ય રસઞ્ચૈવ [ઙ્: ગુઢં] શર્કરં ગવ્યસંયુતમ્ [ઘ્, ઙ્:
પરમેશ્વરિ] ।
મહોષોદ્ભવં મદ્યતુલ્યં વિભાવસ્ય મતં પશોઃ [ઘ્, ઙ્:
લવણં સૈન્ધવં વિના]

અથ માંસાનુકલ્પમ્ ।
ગોધૂમં લોહિતં ચાર્દ્રં તિલં શ્વેતં મહેશ્વરિ ।
શરત્પ્ક્વં વ્રીહિણઞ્ચ લોહિતં વ્રીહિણં શિવે ।
[ઘ્: મદ્યતુલ્યં માંસખણ્ડં કુષ્માણ્ડં પરિકીર્તિતમ્]
કુષ્માણ્ડં માંસવજ્જ્ઞેયં વિભાવસ્ય મતં પશોઃ [ગ્: શિવે]

અથ મત્સ્યાનુકલ્પમ્ ।
નારિકેલં શ્રીફલઞ્ચ ધાત્રીફલ-હરીતકીમ્ ।
દગ્ધઞ્ચેત્ પરમેશાનિ પશોર્મત્સ્યં હિ કલ્પનમ્

પ્. ૫૫) મુદ્રાનુકલ્પમ્ ।
વિના લવણતોયાભ્યાં ભર્જિતં વ્રીહિણં શિવે ।
મુદ્રાનુકલ્પં પરમે વિભાવસ્ય મતં પશોઃ

અથ મૈથુનાનુકલ્પમ્ । [અત્ર (ઘ) -પુસ્તકીયઃ પાઠઃ, -
પશૂનાં મૈથુનં દેવિ સ્વકરે યન્ત્રકલ્પનમ્ ।
તત્ત્વમુદ્ધૃત્ય યત્નેન વિના પર્વાદિના શુભમ્ ॥
ભક્ષયેત્ તત્પરં દ્રવ્યં મૂલેન મનુના શિવે ।
પઞ્ચતત્ત્વં વિના દેવિ દેવીમન્ત્રં વૃથા ભવેત્ ॥
એતદ્દ્રવ્યં ન દેવં હિ ન પેયં હિ ક્વચિત્ શિવે ।
વેદોક્તેન યજેદ્દેવં વિભાવસ્ય મતં પશોઃ ॥]
પશૂનાં મૈથુનં નાસ્તિ ચિન્તનં પરિકલ્પિતમ્ ।
સહસ્રારે મહાપદ્મે શિવશક્તિસમન્વિતમ્

તેનામૃતેન પરમે તર્પયેત્ પરદેવતામ્ ।
યત્સ્તુષ્ટા ભગવતી સ્વાત્મબિમ્બપ્રકાશિની

પઞ્ચતત્ત્વં વિના દેવિ દેવીપૂજા વૃથા ભવેત્ ।
વેદોક્તેન યજેદ્દેવં વિભાવસ્ય મતં પશોઃ

અથ વિભાવવીરલક્ષણમ્ ।
પિચ્છિલાયાં શ્રીદેવ્યુવાચ -
મહાદેવ મહાયોગિન્ તત્ત્વજ્ઞાનમયં વપુઃ ।
વીરાચારં વિભાવસ્ય મમ સ્થાને પ્રકાશય [ગ્, ઘ્: વદ પ્રભો]

શ્રીશિવ ઉવાચ -
વીરાચારસ્ય કથને શઙ્કાભૂન્મમ માનસે ।
કદાચિન્નૈવ વક્તવ્યં પાષણ્ડે નાસ્તિકે નરે

પ્. ૫૬) મમૈવ પ્રાણસર્વસ્વં વીરભાવં કુલેશ્વરિ [ઘ્:
મહેશ્વરિ] ।
વીરભાવં વિના દેવિ દેવીપૂજા વૃથા ભવેત્

અથ વિભાવવીરઃ ।
ન કરોતિ મહાદેવિ પ્રકૃત્યચારસંશયાત્ ।
માનસૈકવિભાવેન પઞ્ચતત્ત્વેન પૂજયેત્

અથવા ચાનુકલ્પૈર્વા પૂજયેત્ પરમેશ્વરીમ્ ।
અનુકલ્પૈર્યજેદ્દેવીં તન્ત્રમાર્ગાનુસારતઃ ।
વીરાચારમિદં પ્રોક્તં વિભાવસ્ય મતં શિવે [ઙ્: શાક્તાનાં
સુખમોક્ષદમ્]

માનસૈઃ પઞ્ચતત્ત્વૈશ્ચ પૂજાં કુર્યાચ્ચ માનસૈઃ ।
પઞ્ચતત્ત્વસ્યાનુકલ્પૈર્વાહ્યે દેવીં પ્રપૂજયેત્

અથ પઞ્ચતત્ત્વપ્રમાણમ્ ।
વીરતન્ત્રે -
મદ્યં માંસ તથા મત્સ્યં મુદ્રા મૈથુનમેવ ચ ।
પઞ્ચતત્ત્વમિદં પ્રોક્તં શાક્તનાં સુખમોક્ષદમ્

અથ મદ્યાનુકલ્પમ્ ।
પિચ્છિલાયાં -
નારિકેલોદકં કાંસ્યે તક્રં ગુડસમન્વિતમ્ ।
આર્દ્રકં ગુડસંયુક્તં સિદ્ધાન્નં દગ્ધદુગ્ધકમ્ ।
મદ્યાનુકલ્પં પરમે ! ચતુર્વર્ગફલપ્રદમ્

નિરુત્તરે -
બ્રાહ્મણો વીરભાવેન સુરાં પીત્વા જપેન્મનુમ્ ।
તદભાવેઽપિ ગો-ક્ષીરં દ્વિજો દદ્યાદ્ યુગે યુગે

પ્. ૫૭) તામ્બૂલં તામ્રકૂટઞ્ચ ત્વરિતા તાડિતા તથા ।
અહિફેણઃ ખર્જુરસઃ ધૂસ્તૂરં સમ્વિદા તથા ।
એતે ચાષ્ટૌ સુરાઃ પ્રોક્તાઃ સાધકાનન્દદાયકાઃ

અથ માંસાનુકલ્પમ્ ।
લવણાર્દ્રકપિન્નાકસ્તિલગોધૂમમાસકાઃ ।
લસૂનઞ્ચ મહેશાનિ માંસપ્રતિનિધિઃ સ્મૃતઃ

અથ મત્સ્યાનુકલ્પમ્ ।
મત્સ્યાભાવે દગ્ધદ્રવ્યં ચાનુકલ્પ. યુગે યુગે ।
મુદ્રાભાવેઽપિ ક્ષણકં ભર્જિતં પરમેશ્વરિ

ઇતિ મુદ્રાનુકલ્પમ્ ।
અથ પઞ્ચમાનુકલ્પમ્ ।
વૃહદ્યોનિતન્ત્રે -
સાધકઃ કુલનિષ્ઠશ્ચ યદિ યોનિં ન પૂજયેત્ ।
ક્રુદ્ધા ભગવતી તસ્ય નિષ્ફલં જપપૂજનમ્

યોન્યભાવે મહેશાનિ યોનિરૂપાપરાજિતા ।
પૂજયેત્ સાધકઃ શ્રેષ્ઠો યોનિપૂજાફલાપ્તયે

શ્રીદેવ્યુવાચ -
યોનિઃ પ્રોક્તાઃ પુરા દેવ સર્વસ્ય સુખમોક્ષદા ।
તસ્યાભાવે કથં દેવ ચાનુકલ્પાપરાજિતા

કસ્માજ્ જાતમિદં પુષ્પં કેન વા પૂજનં વદ ।
મૈથુનં કેન દેવેશ તત્ત્વં કેન વદ પ્રભો

વૃહદ્યોનિતન્ત્રે શ્રીશિવ ઉવાચ -
શિખિપુચ્છાન્તરે યોનિં સંસ્થાપ્ય પ્રકૃતિર્યદા ।
કૃષ્ણોઽભૂત્ પરમેશાનિ તદા જાતાપરાજિતા

પ્. ૫૮) શિખિપુચ્છાદ્ વિનિઃસૃત્ય યોનિર્જાતા મહીતલે ।
યોનિચિહ્નં સ્થિતં તત્ર દેવિ કામકલાત્મિકમ્

વિષ્ણુક્રાન્તં સમાસાદ્ય લતારૂપોઽભવદ્ધરઃ ।
યોનિસ્વરૂપં તત્ પુષ્પં દેવ્યાઃ પ્રીતિકરં પરમ્

તત્પુષ્પં પરમેશાનિ રક્તચન્દનચર્ચિતમ્ ।
પૂજયેદ્ વીરભાવી ચ યોનિપૂજાફલં લભેત્

હયારિપુષ્પગર્ભસ્થ [ઘ્: -ગર્ભમધ્યસ્થં] શિવલિઙ્ગેન પાર્વતિ ।
મૈથુનં જાયતે તેન શક્ત્યાભાવેઽપિ સુન્દરિ

પરપુષ્પે ક્ષિપેદ્ ગન્ધં તત્ર પુષ્પં ક્ષિપેત્ પરમ્ ।
તસ્માદુદ્ધૃત્ય તત્ત્વઞ્ચ તર્પયેત્ પરદેવતામ્

સ્વમૂર્દ્ધ્નિ તર્પણં કૃત્વા પિબેદાનન્દભાગ્ યદિ ।
અપરાઇતાયા માહાત્મ્યં ગદિતું નૈવ શક્યતે ।
મહાપીઠમયં પુષ્પં સર્વદેવસ્ય દુર્લભમ્

કુલચૂડામણૌ -
સ્વલિઙ્ગં કરવીરેષુ સંસ્થાપ્ય પુરુષોત્તમઃ ।
રાધિકાભૂન્મહાદેવઃ શૃઙ્ગારાનન્દહેતવે

પ્રકૃતેર્લક્ષણં યદ્યત્ શિખિપુચ્છે મહેશ્વરિ ।
આત્મયોનિમિમાં જ્ઞાત્વા સ્વમૂર્દ્ધ્નિ ધારયેદ્ધરિઃ

વિશ્વસારે -
શુક્રરક્તાનુકલ્પમ્ ।
શુક્રૈ રક્તૈર્મહેશાનિ પૂજયેત્ પરમેશ્વરીમ્ ।
તદભાવે ચાનુકલ્પૈઃ સાધકાભીષ્ટસિદ્ધયે [ઘ્: -દાયકે]

રક્તાભાવે ચાનુકલ્પં રક્તાનુલેપનં પ્રિયે ।
શુક્રભાવે ચાનુકલ્પં સુગન્ધં મલયોદ્ભવમ્

પ્. ૫૯) ચાનુકલ્પાત્ ચાનુકલ્પં ચતુર્વર્ગફલપ્રદમ્ ।
દ્વયોર્યોગાન્મહેશાનિ કિં ન સિધ્યતિ ભૂતલે

મહાપુષ્પસ્યાનુકલ્પં કલ્પં પુષ્પં મનોહરમ્ ।
લલાટે ધારણાદ્ ભદ્રે શિવતુલ્યો ન સંશયઃ

રાધાતન્ત્રે -
શૈવઃ શાક્તો ગાણપત્યો વૈષ્ણવઃ પરમેશ્વરિ ।
પુષ્પેણ તિલકં ભાલે સદેવ રૂપવાન્ ભવેત્

પ્રત્યક્ષૈસ્તિલકૈર્દેવિ ! શિવસાયુજ્યમેવ ચ ।
અનુકલ્પૈશ્ચ તિલકૈઃ સારૂપ્યમેતિ સુન્દરિ

અથ તિલકપ્રમાણમ્ ।
વામરેખાત્મિકા બ્રહ્મા દક્ષરેખા સદાશિવઃ ।
મધ્યસ્થાને વસેદ્વિષ્ણુઃ તત્સ્થાનં નૈવ લેપયેત્

નિર્વાણતન્ત્રે -
નિરાકારો મહાવિષ્ણુઃ સાકારોઽપિ ક્ષણે ક્ષણે ।
યદા સાકારરૂપોઽસૌ દ્વિભુજો મુરલીધરઃ

રાધાતન્ત્રે -
નાદરૂપા કુણ્ડલિની તન્મૂલે સ્થિતિઃ સર્વદા ।
તદૂર્દ્ધે બિન્દુરૂપા ચ મૂલા ત્રિપુરસુન્દરી

કેવલં રુધિરેણાપિ બિન્દુમાત્રં નિયોજયેત્ ।
કુણ્ડલી મૂલભાગેઽપિ તિલકં ત્રિગુણાત્મકમ્

સવ્યે વામે તથા મધ્યે તિલકસ્ય મહેશ્વરિ ।
જાહ્નવી યમુનાદેવી વાગ્દેવી સર્વદા સ્થિતા

ત્રિપુણ્ડ્રં ધારયેત્ શૈવઃ શાક્તશ્ચ વર્તુલં શિવે ।
ઊર્દ્ધપુણ્ડ્રં ગાણપત્યઃ સાધકસ્યાપિ લક્ષણમ્

પ્. ૬૦) જ્ઞાનદ્વીપે -
પ્રથમે ચાનુકલ્પૈશ્ચ પ્રત્યક્ષૈશ્ચ દ્વિતીયકે ।
એવં ક્રમેણ દેવેશિ સાધકોઽપિ ક્રિયાઞ્ચરેત્

ઇતિ શ્રીસર્વાનન્દનાથવિરચિતે સર્વોલ્લાસે
ષોડશોલ્લાસઃ

સપ્તદશોલ્લાસઃ ।
અથ યન્ત્રપ્રમાણમ્ ।
વરદાતન્ત્રે શ્રીદેવ્યુવાચ -
તત્પ્રસાદાન્મહાદેવ વિભાવસ્ય મતં શ્રુતમ્ ।
અધુના શ્રોતુમિચ્છામિ યન્ત્રપ્રસ્તાવમુત્તમમ્

સભાવસ્ય પશોર્યન્ત્રં વિભાવસ્ય પશોઃ પ્રિય ।
વીરસ્યાપિ વિભાવસ્ય સભાવસ્ય વદ પ્રભો

શ્રીશિવ ઉવાચ -
દેહાકારં સ્થૂલરૂપં પશોર્યન્ત્રં સુરેશ્વરિ ।
કૃત્રિમં સ્વકૃતં યન્ત્રં વિભાવસ્યાનુકલ્પનમ્

વિભાવસ્યાપિ વીરસ્ય યન્ત્રં પુષ્પાદિકલ્પનમ્ ।
વીરસ્ય યન્ત્રં વિજ્ઞેયં યોનિયન્ત્રં [ગ્, ઘ્: -રૂપં] પ્રકાશિતમ્

પ્. ૬૧) યન્ત્રં વિના મહેશાનિ પૂજને નાસ્તિ યોગ્યતા ।
અત એવ મહેશાનિ કુર્યાત્ યન્ત્રાનુકલ્પનમ્

યન્ત્રદ્વયં ન કર્તવ્યં તથ મૂર્તિદ્વયં પ્રિયે ।
ઘટદ્વયં ન કુર્યેયુઃ સાધકાઃ સિદ્ધિહેતવે

તન્ત્રાન્તરે -
એકાર્ચનેઽપ્યેકદેવમેકવારં પ્રપૂજયેત્ ।
એકયન્ત્રં કલ્પનીયં દ્વિકલ્પે દ્વિત્વપૂજનમ્

માતૃકાભેદે -
જન્મસ્થાનં મહાયન્ત્રં યદિ કુર્યાત્તુ સાધકઃ ।
તત્ર મૂર્તિં ન કુર્યાત્તુ કદાચિદપિ મોહતઃ [ગ્, ઙ્: મોહિતઃ । અતઃ
પરં ઽઽકઽઽ પુસ્તકે પાઠોઽયમતિરિક્તો દૃશ્યતે - યદિ મૂરિ
પ્રકુર્યાત્તુ તન્ત્રયન્ત્રં ન કારયેત્ ।ઽઽ]

યદિ કુર્યાત્તુ મોહેન યજેદ્ વારદ્વયં પ્રિયે ।
દ્વિગુણં બલિદાનં સ્યાદ્ દ્વિગુણં પૂજનં તતઃ

દ્વિગુણઞ્ચ જપેન્મન્ત્રં દ્વિગુણં હોમમાચરેત્ [ઘ્: હોમયેત્તતઃ]
।
અન્યથા વિફલા પૂજા વિફલં બલિદાનકમ્ ।
સર્વં હિ વિફલં યસ્માદ્ યન્ત્રં તસ્માન્ન કારયેત્

શ્રીદેવ્યુવાચ -
દેવેશ પરમાનન્દ જ્ઞાનવિજ્ઞાનદાયક ।
અર્ચને વન્દને સ્તોત્રે યન્ત્રાખ્યાં કથય પ્રભો

શ્રીશિવ ઉવાચ -
આબ્રહ્મસ્તમ્બપર્યન્તં કલ્પનં યન્ત્રમાત્રકમ્ ।
તવ સ્નેહેન વક્તવ્યં વિશેષસ્ય વિશેષકમ્

પ્. ૬૨) અથ વિશેષયન્ત્રાખ્યાકથનમ્ ।
શાલગ્રામે મનો યન્ત્રે પ્રતિમાયાં ઘટે જલે ।
પુસ્તિકાયાઞ્ચ ગઙ્ગાયાં શિવલિઙ્ગે પ્રસૂનકે

અથ યન્ત્રે પૂજાફલમ્ ।
શાલગ્રામે શતગુણં મનૌ લક્ષગુણં લભેત્ ।
યન્ત્રે લક્ષગુણં પુણ્યં મૂર્તૌ લક્ષં સુલોચને

ઘટે ચૈકગુણં પુણ્યં જલે ચૈકગુણં પ્રિયે ।
પુસ્તિકાયાં સહસ્રન્તુ ગઙ્ગાયાં તત્સમં ફલમ્

શિલિઙ્ગે હ્યનન્તં હિ વિના પાર્થિવલિઙ્ગકે ।
પુષ્પયન્ત્રે મહેશાનિ પૂજનાત્ સર્વસિદ્ધિભાક્

શાલગ્રામે ચ પૂજાયાં ન લિખેદ્ યન્ત્રમુત્તમમ્ ।
મનૌ સ્થિતે મહેશાનિ ન લિખેદ્ યન્ત્રમુત્તમમ્ ।
પ્રમાયાઞ્ચ પૂજાયાં ન લિખેદ્ યન્ત્રમુત્તમમ્

તન્ત્રાન્તરે -
લિખ્યયન્ત્રે કૃતે ભદ્રે ચાન્યયન્ત્રં ન કલ્પયેત્ ।
યન્ત્રે કૃતે મહાદેવિ લિખ્યયન્ત્રં ન કલ્પયેત્

જન્મસ્થાનં મહાયન્ત્રં દેવતામૂર્તિભેદકમ્ ।
એકાર્ચનેઽપ્યેકયન્ત્રં યન્ત્રેઽપ્યેકાર્ચનં શુભમ્

જ્ઞાનદ્વીપે -
શ્રીદેવ્યુવાચ -
પૂજાધારં મહાયન્ત્રં પરિવારાન્ યજેત્તતઃ ।
યન્ત્રાભાવે મહેશાન પરિવારાન્ યજેત્ કુતઃ

પ્. ૬૩) શ્રીશિવ ઉવાચ -
પ્રતિમાયાઞ્ચ પુરતો ઘટં સંસ્થાપ્ય યત્નતઃ ।
પરિવારાન્ યજેત્તત્ર ઘટે તુ પરમેશ્વરિ

યન્ત્રાધિષ્ઠાતૃદેવાનાં ઘટવક્ત્રે પ્રપૂજયેત્ ।
સમસ્તદેવતારૂપં ઘઞ્ચ પરિકલ્પયેત્ ।
સુરદ્રુમસ્વરૂપોઽયં ઘટોઽયં પરિચિન્તયેત્

કુલાર્ણવે -
કેવલં પ્રતિબિમ્બેષુ ઘટમાત્રં પ્રકલ્પયેત્ ।
પત્રં પુષ્પં ફલં દૂર્વાં તોયયુક્તં ઘટં ન્યસેત્

વરદાતન્ત્રે -
મઙ્ગલાર્થં યદા દેવિ ઘટં હિ પરિકલ્પયેત્ [ગ્: કલ્પનઞ્ચરેત્] ।
તત્ર પૂજા ન કર્તવ્યા યન્ત્રાનુકલ્પનં વિના

અથ પ્રત્યક્ષાનુકલ્પયોર્લક્ષણમ્ ।
નિગમાનન્દે શ્રીદેવ્યુવાચ -
પ્રત્યક્ષે સંસ્થિતે યન્ત્રે ચાનુકલ્પં ન કલ્પયેત્ [ઘ્: કારયેત્] ।
અનુકલ્પે સ્થિતે યન્ત્રે પ્રત્યક્ષઞ્ચાપિ કલ્પયેત્

સ્વયં યત્ર ક્રિયાશક્તો નાસ્ત્યન્યત્ર પ્રકલ્પનમ્ ।
તથા યન્ત્રેઽપિ પ્રત્યક્ષે કરણીયં પરિત્યજેત્

અનુકલ્પે સ્થિતે યન્ત્રે ચાનુકલ્પં નચેત્ ક્વચિત્ ।
પ્રત્યક્ષે સંસ્થિતે યન્ત્રે પ્રત્યક્ષં નૈવ કલ્પયેત્

પ્. ૬૪) શ્રીશિવ ઉવાચ -
પ્રત્યક્ષઞ્ચાનુકલ્પઞ્ચ કથયસ્વ મહેશ્વરિ ।
આદ્યબીજમયી નિત્યા [ઘ્: વિદ્યા] ત્વાં વિના કો વદેત્ પ્રિયે

શ્રીદેવ્યુવાચ -
યસ્મિન્ દ્રવ્યે મહાદેવ ! ભ્રમજ્ઞાનં પ્રજાયતે ।
તદ્દ્રવ્યં પરમં જ્ઞાત્વા તદ્દ્રવ્યસ્યાનુકલ્પનમ્

ઇતિ શ્રીસર્વાનન્દનાથવિરચિતે સર્વોલ્લાસે
સપ્તદશોલ્લાસઃ

અષ્ટાદશોલ્લાસઃ ।
અથ શાક્તાચારઃ ।
નિરુત્તરે -
શક્તિયુક્તોઽપિ શાક્તઃ સ્યાત્ શક્તિપૂજનતત્પરઃ ।
શક્તિદેવીં વિના દેવિ નાન્યદેવં વિચિન્તયેત્

પઞ્ચમેન યજેત્ શક્તિં પઞ્ચતત્ત્વેન પૂજયેત્ ।
શાક્તાચારમિદં જ્ઞેયં [જ્: દેવ] સર્વાચારસ્ય સમ્મતમ્ [ચ્, જ્: ચ
સ્મૃતઃ]

શાક્તાચારં વિના દેવિ અન્યાચારં શવં યથા ।
તતશ્ચ પરમેશાનિ શાક્તાચારં હિ બીજકમ્

પ્. ૯૫) કામબન્ધસ્ય [ઘ્, જ્: કર્મબન્ધસ્ય] મુક્તાસિ મુક્તસ્ય
બન્ધદાયિની ।
તતશ્ચ પરમેશાનિ શાક્તાચારં હિ બીજકમ્

શાક્તાચાર-નિન્દકસ્ય સઙ્ગં સંત્યજ્ય યત્નતઃ ।
મયોક્તેનૈવ માર્ગેણ કુલકાર્યં સમાચરેત્

અથ સંસર્ગત્યાગઃ ।
ચિકિત્સકાનાં વિપ્રાણાં સ્ત્રીણાં વિચ્છેદકારિણામ્ ।
ગણકસ્ય ચ સંસર્ગં સર્વદા વર્જયેત્ પ્રિયે

ચુમ્બકસ્યાપિ ધૂર્તસ્ય સંસર્ગં પરિવર્જયેત્ ।
પશૂનાઞ્ચૈવ સંસર્ગં વીરાણાં ભ્રાન્તચેતસામ્ ।
કામુકાનાઞ્ચ સંસર્ગં સર્વદા પરિવર્જયેત્

યથેષ્ટાચારશીલાનાં નિન્દકસ્ય જનસ્ય ચ ।
ગુરુભક્તિવિહીનાનાં શક્તિદ્વેષકરસ્ય ચ ।
સત્યં સત્યં પુનઃ સત્યં તત્સંસર્ગં પરિત્યજેત્

[શ્લોકાર્દ્ધોઽયં છ-જ-પુસ્તકયોર્દૃશ્યતે, નાન્યત્ર] [મયોક્તેનૈવ
માર્ગેણ કુલકાર્યં સમાચરેત્]
પશુસઙ્ગં પરિત્યજ્ય વીરસઙ્ગં સમાચરેત્ [જ્: સમાશ્રયેત્] ।
શાક્તશ્ચ દ્વિવિધો દેવિ વામદક્ષિણભેદતઃ

અથ દક્ષિણાચારશાક્તલક્ષણમ્ ।
સમયાચારતન્ત્રે -
સ્વધર્મનિરતો ભૂત્વા પઞ્ચતત્ત્વૈઃ પ્રપૂજયેત્ ।
સ એવ દક્ષિણાચારઃ શિવો ભૂત્વા યજેત્ પરામ્

પ્. ૬૬) અથ સ્વધર્મલક્ષણમ્ ।
ભૈરવતન્ત્રે -
યસ્ય યસ્ય ચ વર્ણસ્ય યદાચારં મહેશ્વરિ ।
સ્વધર્મ તદ્વિજાનીયાત્ શ્રુત્યુક્તં પરિકીર્તિતમ્

નિરુત્તરે -
દ્વિજાતીનાઞ્ચ સર્વેષાં દ્વિધા વિધિરિહોચ્યતે ।
દિવા ચ પાશવં કર્મ રાત્રૌ કર્મ ચ કીલિકમ્

પુરશ્ચર્યાદિકં કર્મ દ્વિવિધં ભાવભેદિતઃ ।
રાત્રૌ પૂજાં સદાકુર્યાદ્ દિવા કુર્યાચ્ચ વૈદિકીમ્ ।
દિવા રાત્રૌ યજેદ્ દેવીં યથોક્તફલદં ભવેત્ ।
પૂજનં લક્ષગુણિતં નિશાયાં નિર્જને શિવે

દિવાર્ચનં શતગુણં નિશાયાઞ્ચ સહસ્રકમ્ ।
નિશીથે લક્ષગુણિતં પૂજયેદ્ ગોપનાન્વિતઃ

મુણ્ડમાલાતન્ત્રે -
દિવાર્ચનં પશૂનાં હિ વીરાણાઞ્ચ નિશાર્ચનમ્ ।
નિશીથે પઞ્ચમેનાપિ પઞ્ચતત્ત્વેન વાર્ચયેત્

અથ વીરલક્ષણમ્ ।
મદ્યં માંસઞ્ચ મત્સ્યઞ્ચ મુદ્રાઞ્ચ મૈથુનં પ્રિયે [જ્: શિવે]
।
વીરાચારમિદં પ્રોક્તં સાધકસ્યાપિ બીજકમ્

પ્. ૬૭) પઞ્ચતત્ત્વેન સંપૂજ્ય આત્માનં દેવતાં શિવે ।
પઞ્ચમાનન્દસંયુક્તઃ પઞ્ચતત્ત્વેષુ લિપ્સિતઃ

પઞ્ચમીં પઞ્ચતત્ત્વેન પૂજયેજ્જગદમ્બિકામ્ ।
વીરાચારમિદં પ્રોક્તં સાધકસ્યાપિ બીજકમ્

અથ વીરાચારગોપનમ્ ।
ભાવચૂડામણૌ -
દિવાભાગે યજેદ્દેવીં લોકાચારક્રમેણ ચ ।
લોકાચારં વિના દેવિ ગોપનં નૈવ જાયતે ।
ગોપનાત્ કાર્યસિદ્ધિઃ સ્યાત્ પ્રકાશાત્ સિદ્ધિદા ભવેત્

હંસમાહેશ્વરે -
પ્રકાશાત્ સિદ્ધિહાનિઃ સ્યાત્ પ્રકાશાચ્ચ દરિદ્રતા ।
અત એવ મહેશાનિ પ્રકાશં નૈવ કારયેત્

ગોપનીયં પ્રયત્નેન સ્વયોનિરિવ પાર્વતિ ।
ગોપયેચ્ચ પશોરગ્રે વીરાગ્રે નૈવ ગોપયેત્

કુલાર્ણવે -
ગુપ્તં પ્રત્યક્ષકં કૃત્વા [ક્, ખ્, ગ્, ઘ્, ચ્: પ્રત્યેકકં કૃત્વા]
વિચરન્તિ ચ સાધકાઃ ।
પ્રકાશાત્ સિદ્ધિહાનિઃ સ્યાદ્ ગુપ્તાત્ સિદ્ધિર્ન સંશયઃ

નિજસાધકમધ્યે તુ ન ગોપ્તવ્યં કદાચન ।
ગુપ્તેઽપિ સિદ્ધિહાનિઃ સ્યાત્ પ્રકાશાત્ સિદ્ધિમાન્ ભવેત્

નિરુત્તરે -
દિવ્યાનાઞ્ચૈવ વીરાણાં ફલદં ગોપનાત્ શિવે ।
વીરાગ્રે ગોપનાદ્દેવિ રૌરવં નરકં વ્રજેત્

ગોપનાચ્ચ પશોરગ્રે સિદ્ધિભાગ્ યાતિ સાધકઃ ।
વીરાગ્રે ગોપનાત્ સર્વં નિષ્ફલં નાત્ર સંશયઃ

ન પશોરાલયે કુર્યાન્ન પશોર્દૃષ્ટિ[ઘ્: જ્ઞાન]-ગોચરે ।
ન પશોઃ સન્નિધાનેઽપિ પશોરેવ ન દર્શયેત્

પૂજાદ્રવ્યં પાનદ્રવ્યં પશુના વીક્ષિતં યદિ ।
તદ્ દ્રવ્યં જલતઃ ક્ષિપ્તં [જ્: ક્ષિપ્ત્વા] જપેદ્દેવ્યા મહામનુમ્

જ્ઞાનાર્ણવે -
પશુના વીક્ષિતં દ્રવ્યં ન દેવ્યૈ વિનિવેદયેત્ ।
કુલપૂજાં કુલદ્રવ્યં કુલસ્ત્રીકુલસઙ્ગમમ્ ।
ગોપનીયં પશોરગ્રે પ્રકાશાન્મરણં ભવેત્

શ્રીદેવ્યુવાચ -
ગોપનીયં ગોપનીયં ગોપનીયં પ્રયત્નતઃ ।
કેન રૂપેણ વા સ્વામિન્ પશોર્વીરસ્ય લક્ષણમ્

અનયોર્લક્ષણં દેવ મમ સ્થાને પ્રકાશય ।
ઇતિ તે પ્રાર્થિતં દેવ યદિ તે મયયનુગ્રહઃ

અથ પશુવીરલક્ષણમ્ ।
શ્રીશિવ ઉવાચ -
પઞ્ચધા પશવઃ પ્રોક્તા સ્તેષાં ભેદમિમં શૃણુ [ઘ્: પ્રિયે] ।
ધૂર્તં શઠં ચુમ્બકઞ્ચ મુખરં દામ્ભિકં શિવે

એતે ચ પશવઃ પ્રોક્તા શ્ચાન્યાચારં ન જાયતે ।
અન્યાચારકૃતો યેન તદ્વદામિ પ્રિયમ્બદે [જ્: વરાનને]

વૈદિકાત્ તાન્ત્રિકાદ્ ભ્રષ્ટો નરકે પચ્યતે ધ્રુવમ્ ।
પ્. ૬૯) અથવા પાનભ્રષ્ટો યઃ સ એવ પશુલક્ષણઃ ।
એતેષાં જ્ઞાનમાત્રેણ કૌલિકસ્ય ક્રિયાક્ષયઃ

તન્ત્રાન્તરે -
યઃ શાસ્ત્રવિધિમુલ્લઙ્ઘ્ય વર્તતે કામચારતઃ ।
સ પશુઃ પરમેશાનિ પચ્યતે નરકે ધ્રુવમ્

કુમારી તન્ત્રે -
કુલકર્મપ્રસઙ્ગસ્તુ પશૂનાં પુરતઃ શિવે ।
કદાચ્ચિન્નૈવ કર્તવ્યઃ [જ્: વક્તવ્યમ્] શૂદ્રસ્ય વેદપાઠવત્

ઇતિ શ્રીસર્વાનન્દનાથ-વિરચિતે સર્વોલ્લાસે
અષ્ટાદશોલ્લસઃ

ઊનવિંશોલ્લાસઃ ।
અથ સાધકલક્ષણમ્ ।
કુલાર્ણવે શ્રીદેવ્યુવાચ-
લક્ષણં વીરભાવસ્ય કિં વાપ્યાચારકં [છ્, જ:
કિમપ્યાચારકં] શિવ ।
જ્ઞાપિતં પરમાનન્દ મમ સ્થાને પ્રકાશય

મદ્યપાનેન જાનીયાત્ સાધકસ્યાપિ લક્ષણમ્ ।
તત્પાનં ત્રિવિધં પ્રોક્તં દિવ્ય-વીર-પશુ-ક્રમાત્

પ્. ૭૦)
દિવ્યો દેવ્યુગ્રતઃ પાનં વીરો વિસર્જનાત્ પરમ્ [ઘ્:
મુદ્રાસમન્વિતઃ] ।
સ્વેચ્છયાપિ પશોઃ પાનમિતિ પાનમુદાહૃતમ્

ભક્તિ-મુક્તિપ્રદં દિવ્યં વીરં ભક્તિ-સમન્વિતમ્ ।
પશુપાનં નરકદમિતિ પાનફલં શૃણુ

દિવ્યોઽપિ વીરભાવોઽપિ પ્રાણાન્તેઽપિ કુલેશ્વરિ ।
પશુપાનમકર્તવ્યં શક્તિભક્ત્યાશ્રિતઃ પિવેત્

શ્રીદેવ્યુવાચ -
સ્વેચ્છાપાનં મહાદેવ મમ સ્થાને પ્રકાશય ।
કેન રૂપેણ વા દેવ દેવ્યગ્રે પાનભાગ્ નરઃ

શ્રીમહાદેવ ઉવાચ -
ચક્રભિન્ને ચરેત્ પાનં સ્વેચ્છાપાનં પ્રકીર્તિતમ્ ।
સા સ્વેચ્છા દ્વિવિધા જ્ઞેયાઽજ્ઞાનિજ્ઞાનિવિભેદતઃ

અજ્ઞાની માદકં પાનં સ્વાનન્દે જ્ઞાનિનામપિ ।
ચક્રં કૃત્વા પિવેન્મદ્યં ચક્રં હિ શક્તિસંયુતમ્

અથ ચક્રલક્ષણમ્ ।
શ્રીદેવ્યુવાચ -
ચક્રસ્ય લક્ષણં કિઞ્ચિત્ મમસ્થાને પ્રકાશય ।
ફલં કિં પ્રાણનાથેશ કથય [ઘ્: વદય] સિદ્ધિહેતવે

શ્રીમહાદેવ ઉવાચ -
શ્રીચક્રે સેવતો [ઘ્, છ્, જ્: સેવનાત્] મદ્યં કિં ન સિધ્યતિ ભૂતલે ।
આયુર્વલં [ઘ્: વિત્તં] યશો વૃદ્ધિઃ ષટ્કર્મસાધનં પ્રિયે [ગ્, ઘ્,
જ્: ષટ્કર્મસ્ય ચ સાધનમ્; છ્: ષટ્કર્મણોઽપિ સાધનમ્]

પ્. ૭૧)
મોક્ષં વિત્તં તથા પુષ્ટિં શ્રીચક્રાલ્લભતેઽપિ ચ ।
ભોગેન લભતે મુક્તિં સિદ્ધિં શ્રીચક્રસેવનાત્

ચક્રમધ્યે મહેશાનિ મૂલમન્ત્રં જપેત્તુ યઃ ।
એકવારજપેનૈવ લક્ષવારફલં લભેત્

ચર્વ્યં ચોષ્યં તથા લેહ્યં પેયં ભોગં મહેશ્વરિ ।
ચક્રમધ્યે પ્રકર્તવ્યમનન્તફલમીરિતમ્ ।
ચક્રઞ્ચ દ્વિવિધં પ્રોક્તં દિવ્ય-વીર-મતં શિવે

અથ દિવ્યચક્રપ્રમાણમ્ ।
દેવ્યા યુક્તં દિવ્યચક્રં ભયલજ્જાવિવર્જિતમ્ ।
દર્શનાત્ કામસિદ્ધિઃ [ઘ્: કાર્ય-] સ્યાદ્ વીરો ભવતિ સ્પર્શનાત્

સેવનાચ્ચ ભવેન્મુક્તિઃ સિદ્ધાન્તાચારસમ્મતઃ ।
દિવ્યચક્રમિદં પ્રોક્તં વીરચક્રં તતઃ શૃણુ

શક્તિદેહે સ્થિતં ચક્રં વિનાશક્તિં ન ચક્રવાન્ ।
અત એવ મહેશાનિ શક્તિયુક્તં [જ્: શક્તિયુક્તઃ] પિવેન્મધુ

નિગમકલ્પે શ્રીમહાદેવ ઉવાચ -
દિવ્યચક્રે દિવ્યશક્તિં રમણેન પ્રપૂજયેત્ ।
વીરચક્રં રમેત્ [ઘ્, જ્: યજેત્] શક્તિં ગન્ધપુષ્પાદિનાપિ વા

રાગદ્વેષવિનિર્મુક્તં કેવલં સ્વાત્મહેતવે ।
દિવ્યચક્રમિદં પ્રોક્તં વીરચક્રં તતઃ [છ્, જ્: ઇદં] શૃણુ

સ્વેષ્ટદેવં યજેત્તત્ર પઞ્ચતત્ત્વેન પાર્વતિ ।
પઞ્ચમીં [છ્, જ્: પઞ્ચમી] પઞ્ચતત્ત્વેન તચ્ચક્રં વીરભાષિતમ્

પ્. ૭૨)
કુલાર્ણવે -
યત્રાસ્તિ ભોગો ન ચ તત્ર મોક્ષો,
યત્રાસ્તિ મોક્ષો ન ચ ત્ર ભોગઃ ।
શિવાપદાન્ભોજયુગાર્ચકાનાં,
ભોગશ્ચ મોક્ષશ્ચ કરસ્થ એવ

યાષ્મદ્યપાયી સ દ્વિજો ન કશ્ચિત્,
યો વિપ્ર ઉક્તઃ સ પિવેચ્ચ મદ્યમ્ ।
શિવાપદામ્ભોજયુગાર્ચકાનાં
ભોગેન મદ્યેન કરસ્થમુક્તિઃ

યો ભેદમાર્ગી ન ભવેત્ સ શાક્તો,
યઃ શાક્તકો દેવિ ક્વચિન્ન ભેદઃ ।
શિવાપદામ્ભોજયુગાર્ચકાનાં
ભેદેઽપ્યભેદો હિ કરસ્થ એવ

પઞ્ચયુક્તો ભવેત્ શાક્તઃ પઞ્ચમે જ્ઞાનવાન્ યદિ ।
તદા [ગ્: યદા] ચક્રે મહેશાનિ પિવેન્મદ્યં રમેત્ સ્ત્રિયમ્

શક્તિજ્ઞાનં મહીત્કૃષ્ટં નિર્વાણપ્રથમાંકુરમ્ ।
શ્રીચક્રેઽપિ પિવેન્મદ્યં શક્તિયુક્તં મહેશ્વરિ

અથ વીરચક્રલક્ષણમ્ ।
કુક્કુટતન્ત્રે -
વીરચક્રં ત્રિધા જ્ઞેયં ચતુર્ધા પશુના સહ ।
ચોત્તમં મધ્યમં જ્ઞેયં ચાધમઞ્ચાધમાધમમ્

એકા શક્તિર્યત્ર દેવિ એકો હિ સાધકો યદિ ।
ચક્રોમમિદં જ્ઞેયં સા કાલી સ ચ શઙ્કરઃ

પ્. ૭૩)
[ઘ્, જ્: પાઠોઽયં પુસ્તકયોર્દૃશ્યતો, નાન્યત્ર [સિદ્ધિવર્ત્મ શૃણુ
પ્રાજ્ઞે યત્ કૃત્વા સિદ્ધિમાપ્નુયાત્ ।
એકાં શક્તિં સમાનીય એકૈકઃ સાધકઃ સદા

પૂજયેદ્ બહુયત્નેન પઞ્ચતત્ત્વેન કૌલિકઃ ।
એવં કૃત્વા લભેત્ સિદ્ધિં નાન્યસ્ય દૃષ્ટિગોચરે ॥ ] ૨૮ ॥
ત્રિશક્યાક્તો યદા [જ્: યત્ર] દેવિ તિષ્ઠતિ [ઘ્: વર્ત્તતે] ચ ત્રિસાધકઃ ।
મધ્યમં ચક્રવિજ્ઞેયં [જ્: ચક્રમાખ્યાતં] સ વીરઃ સાપિ
ભૈરવી

ષટ્સાધકો યત્ર ચક્રે ષટ્શક્તિસ્તિષ્ઠતિ પ્રિયે ।
અધમં ચક્રવિજ્ઞેયં સા સાધ્યા સ ચ સાધકઃ

એતદ્ભિન્નં પશોશ્ચક્રં નિન્દિતં શક્તિવર્જિતમ્ ।
શક્તિહીનઞ્ચ યત્ચક્રં કેવલં મદકં શિવે

કુલચૂડામણૌ -
સાધકૈર્ગણિતાં શક્તિં મહાચક્રે નિવેશયેત્ ।
મધ્યમે નવશક્તિઞ્ચ હીનેઽપિ શક્તિમાત્રકમ્

શક્તિહીનં યદા ચક્રં પશુચક્રં મહેશ્વરિ ।
તસ્મિન્ ચક્રે સાધકોઽપિ કદાચિન્ન પ્રવેશયેત્

મધુ માંસં મૌથુનઞ્ચ ચક્રં ન કારયેત્ ।
શ્રીચક્રે મૈથુનં ભદ્રં શિવત્વં યાતિ સાધકઃ

ચક્રાન્તરે ચ રમણાત્ સાધકોઽભૂન્મહેશ્વરિ ।
વીરચક્રમિદં પ્રોક્તં દેવચક્રં તતઃ શૃણુ

પ્. ૭૪)
અથ દેવચક્રલક્ષણમ્ ।
પેયં મદ્યં દેહમાંસં જલજં મત્સ્યકં શિવે ।
મુદ્રાપિ ચાન્યદ્રવ્યાણિ સઙ્ગમં પઞ્ચભૌતિકમ્ ।
સૃષ્ટિરૂપં મહાચક્રં શ્રીચક્રં પરમેશ્વરિ

ઇતિ શ્રીસર્વાનન્દનાથવિરચિતે સર્વોલ્લાસે ઉન્વિંશત્યુલ્લાસઃ

વિંશોલ્લાસઃ
અથ શ્રીચક્રસ્ય સ્થાનનિરુપણમ્ ।
સમયાચારતન્ત્રે -
એકાન્તે નિર્જને રમ્યે દેશે વાધા-વિવર્જિતે ।
તત્ર સ્થાને ચરેચ્ચક્રં યત્ર સ્યાદ્ દેવતાગૃહ

અથવા દેવતાસ્થાને તીર્થાદિષુ મહેશ્વરિ ।
દેવતાવૃક્ષમૂલેષુ સ્થાનં કુર્યાત્ પ્રયત્નતઃ

જ્ઞાનાર્ણવે -
શક્તિગેહં સ્વગેહઞ્ચ વેશ્યાલયમનામયમ્ ।
સાધકસ્ય ગૃહં ભદ્રે શ્રીચક્રસ્થાનમુત્તમમ્

ગુરોઃ સ્થાનં ગુરોરાજ્ઞાં જ્ઞાત્વા સ્થાનં પ્રકલ્પયેત્ ।
અથવા યસ્ય યત્સ્થાનં તસ્યાજ્ઞયા પ્રકલ્પયેત્

યસ્યાજ્ઞયા ચરેત્ ચક્રં તત્રોદ્વેગં ભવેદ્ યદિ ।
તદુદ્વેગસ્ય યત્પાપં તત્પાપં તત્ર ગચ્છતિ

પ્. ૭૫)
અથ શ્રીચક્રાસનપ્રમાણમ્ ।
જ્ઞાનાર્ણવે -
શવાસનં વિના દેવિ વીરકાર્યં ન ચાચરેત્ ।
શવાસનાધિકં જ્ઞેયં લતાગેહપ્રવેશનમ્

શવાભાવે મહેશાનિ વિષ્ટરં પરિકલ્પયેત્ ।
યોન્યભાવે મહેશાનિ ત્રિકોણઞ્ચાસનં શુભમ્

ભાવચૂડામણૌ -
શવાસનં વિના દેવિ વીરકાર્યં ન ચાચરેત્ ।
શવાભાવે વિષ્ટરં હિ વીરાસનમુદીરિતમ્

શવાસને શક્તિકાર્યં શક્તિયુક્તો મહેશ્વરિ ।
શવૈકમાસનં ભદ્રે વિષ્ટરં યુગ્મમાસનમ્

શવયુગ્મં ન કર્તવ્યમેકેઽપિ [છ્: એકોઽપિ; જ્: એકો હિ] યુગલં સ્થિતમ્
।
અત એવ મહેશાનિ વિષ્ટરં યુગ્મકલ્પનમ્ ।
અન્યાસનં ચતુષ્કોણં ત્રિકોણં પરિકલ્પિતમ્

તન્ત્રાન્તરે -
કામ્યાર્થં કમ્બલઞ્ચૈવ મોક્ષઞ્ચ રક્તકમ્બલમ્ ।
કૃષ્ણાજિને જ્ઞાનસિદ્ધિર્મોક્ષઞ્ચ વ્યાઘ્રચર્મણિ

કુશાસને મન્ત્રસિદ્ધિર્નાત્ર કાર્યવિચારણા ।
એતદ્ભિન્નઞ્ચાસનં હિ ચિત્રચિત્રાદિ [જ્: ચિત્રાચિત્રાદિ] સંયુતમ્

ચિત્રાસનં હિ રક્તેન ત્રિકોણં સુમનોહરમ્ ।
નાનાવર્ણેન સંયુક્તં વિચિત્રઞ્ચાસનં શુભે ।
વિષ્ટરં તત્ર સંસ્થાપ્ય નિયતં શક્તિકલ્પિતમ્

પ્. ૭૬)
ગુપ્તસાધનતન્ત્રે -
એકાન્તે નિર્જને રમ્યે દેશે વાધાવિવર્જિતે ।
પ્રશસ્તેઽપ્યાસને રક્તે વિચિત્રે વા મનોહરે

સુખાસને સમાસીનઃ પ્રાઙ્મુખો વાપ્યુદઙ્મુખઃ ।
તૃપ્ત્યર્થં દેવતાનાઞ્ચ કૂર્યાદ્વીરાસનં શિવે

વીરાણાં દક્ષિણાનાઞ્ચ વીરાસનમુદીરિતમ્ ।
વામસિદ્ધાન્તદિવ્યાનાં સ્વેચ્છાસનમુદીરિતમ્

નિરુત્તરે -
કો વિધિઃ કો નિષેધોઽપિ કૌલાનાઞ્ચાસનં પ્રિયે ।
વામસિદ્ધાન્તદિવ્યાનાં નિયમં નૈવ કલ્પિતમ્

અન્યેષાઞ્ચાસનં કુર્યાત્ શુદ્ધિં કૃત્વોપવેશનમ્ ।
એકાન્તે નિર્જને રમ્યે દેશે વાધાવિવર્જિતે

આસનં તત્ર સંસ્થાપ્ય સાધયેત્ મનુના શિવે ।
રુધિરેણ વરારોહે ત્રિકોણઞ્ચાસને [જ્: આસને] લિખેત્

ચતુષ્કોણઞ્ચાસનં હિ ત્રિકોણં યોનિમણ્ડલમ્ ।
ભૂચક્રમાસનં જ્ઞેયં ગન્ધપુષ્પાક્ષતાદિભિઃ

યજેદાધારશક્તિઞ્ચ અથવા કમલાસનમ્ ।
યજેદાધારશક્તિઞ્ચ કમલાન્તં ત્રિધા શિવે

નિગમકલ્પલતાયાં શ્રીશિવ ઉવાચ -
શુદ્ધાર્થં પરમં મન્ત્રં બહુધા પ્રકટીકૃતમ્ ।
આજન્મ કોટ્યાં તન્મન્ત્રં જ્ઞાપિતું નૈવ શક્યતે

પ્. ૭૭)
શ્રીદેવ્યુવાચ -
ભાવં વિના મહેશાન કિઞ્ચિન્નૈવ પ્રકાશિતમ્ ।
પ્રકાશિતેઽપિ યોનિઃ સ્યાત્ શુદ્ધિઃ સ્યાદ્ યોનિલેખનાત્ ।
નાતિનીચં નાતિ ચોચ્ચં શ્રીચક્રે ચાસનં પ્રિય

અથ ચક્રેશ્વરનિયમઃ ।
યામલે -
પૂજાભિષેકસંયુક્તઃ કુલશાસ્ત્રાર્થતત્ત્વવિત્ ।
દેવતા-ગુરુ-ભક્તોઽપિ શક્તિયુક્તઃ ક્રિયાન્વિતઃ

તામ્બૂલપૂરિતમુખો ધૂપામોદસુગન્ધિતઃ ।
રક્તાનુલેપૈર્ગન્ધૈશ્ચ સુવેશૈર્ભૂષિતો ગુરુઃ

જ્ઞાનાર્ણવે -
રુદ્રાક્ષમાલાધારી ચ શ્વેતગન્ધેન લેપિતઃ [જ્: ભૂષિતઃ] ।
રક્તચન્દનસંયુક્તો રક્તપુષ્પવિભૂષિતઃ

બ્રાહ્મણાનામભાવોઽપિ ક્ષત્રિયોઽપિ ગુરુર્ભવેત્ ।
તદભાવેઽપિ વૈશ્યઃ સ્યાન્નતુ શૂદ્રઃ કદાચન

આચાર્યોઽપિ ભવેત્ શૂદ્રોઽપ્યભિષેકકૃતો યદિ ।
અન્યેષાઞ્ચાભિષેકાણાં દેવતારૂપિણઃ પ્રિયે [ઘ્: શિવે] ।
તેષાં કરેણ પાનઞ્ચેદભિષેકો ભવેત્ પ્રિયે

અથ ચક્રમધ્યેપ્રવેશલક્ષણમ્ ।
ગૌતમીયે -
ચક્રેશ્વરો વીરભાવો સસ્ત્રીકઃ પ્રણમેત્ ભુવિ ।
મદ્યભાણ્ડં કરે કૃત્વા ચાસને ચોપવેશયેત્

પ્. ૭૮)
કૃત્વા વીરાસનં મન્ત્રી પૂજાદ્રવ્યં સમાનયે ।
નાતિ નીચં નાતિ ચોચ્ચં ચતુરંગુલિમધ્યગમ્ ।
તત્રાસને વસેન્મન્ત્રી દેવધ્યાનપરાયણઃ [ઘ્:
દેવતાધ્યાનતત્પરઃ]

ઉષ્ણતીક્ષ્ણગુણોપેતં મદ્યં દુર્ગન્ધવર્જિતમ્ ।
ધૃત્વા [જ્: ધ્યાત્વા] પ્રણમ્ય પ્રથમં શ્રીચક્રેષુ પ્રવેશનમ્

વામકરે ચ રમણીં દક્ષિણે મધ્યભાણ્ડકમ્ ।
આત્મપાત્રં શક્તિકરે શ્રીચક્રેષુ પ્રવેશનમ્

ચક્રેશ્વરોઽપિ યદ્રૂપે ચક્રમધ્યે પ્રવેશયેત્ ।
તદ્રૂપે [ઘ્, જ્: તદ્રૂપઃ] સાધકઃ સર્વશ્ચક્રમધ્યે પ્રવેશયેત્

પૂજાદ્રવ્યં પાનદ્રવ્યં કરે કૃત્વા સુલોચને ।
શક્તિહસ્તે પાનપાત્રં સ્વવામે શક્તિધારણમ્

નિગમતત્ત્વે -
વીરાનન્દયુતા શક્તિર્યદિ ચક્રેશ્વરી ભવેત્ ।
તચ્ચક્રં પરમેશાન દેવચક્રં ન સંશયઃ

કરે વામે મદ્યભાણ્ડં દક્ષિણે રમણં [જ્: પરમં] શિવમ્ ।
શ્રીચક્રેષુ પ્રવેશ્યા સા ભય-લજ્જા-વિવર્જિતાઃ

તચ્ચક્રે પરમેશાન દ્રવ્યશુદ્ધિં ન કારયેત્ ।
તસ્યાઃ સંસ્પર્શનાદેવ [છ્, જ્: તસ્યાઙ્ગસ્પર્શનાદેવ]
દ્રવ્યશુદ્ધિસ્તુ તત્ક્ષણાત્

પ્રતિપાત્રે મહેશાન ભગે લિઙ્ગં વિચિન્તયેત્ ।
પાત્રાદ્વિન્દું સમાદાય પ્રક્ષિપેદ્ યોનિમણ્ડલે

ચક્રેશ્વરી મહાહૃષ્ટા યદિ યોનિં પ્રકાશયેત્ ।
ગન્ધાપુષ્પૈર્ધૂપદીપૈઃ કારણેન પ્રપૂજયેત્

પ્. ૭૯)
રમણઞ્ચ તતઃ કુર્યાદ યદિ સ્યાદ્રમણાન્વિતા ।
રમણાન્તે મહેશાન ભગવારિ પિવેન્મુદા

તદભાવે જલં પેયં કારં વિન્દુસંયુતમ્ ।
શક્તિયન્ત્રં જલં જ્ઞેયં યતો માયાપ્રબોધકમ્

તત્તોયં રુધિરાક્તઞ્ચેદ્ રેતાક્તઞ્ચેદ્ ગુણત્રયમ્ ।
બ્રહ્મ જ્ઞેયં યોનિરક્તં તોયં તસ્યા જનાર્દનમ્ ।
શુક્રં તસ્યા મહાદેવં તદભાવેઽનુકલ્પનમ્ [છ્: તદભાવાદ્-]

કુશિદં ભગરક્તઞ્ચ શુક્રઞ્ચ મલયોદ્ભવમ્ ।
ભગવારીતિ તોયઞ્ચ ત્રિગુણાક્તં ત્રિદેવતા

ભાગ્યેન લભતે દેવ ચક્રે ચક્રેશ્વરીં યદિ ।
તદ્દેહં મમ દેહઞ્ચ પુંદેહઞ્ચ સદાશિવમ્

તત્ર ચક્રે સ્થિતા શક્તિર્મમ રૂપા મહેશ્વર ।
સાધકસ્તવ તુલ્યોઽપિ દેવચક્રે મનોહરે

અન્યચક્રે મહેશાન બહુવિઘ્નં પ્રજાયતે ।
દેવચક્રં દેવચક્રં દેવચક્રં કલૌ યુગે

દેવચક્રસ્ય માહાત્મ્યં ગદિત્ં નૈવ શક્યતે ।
સ્વેચ્છયા ગાન-પાનઞ્ચ મૈથુનઞ્ચ સુખોદિતમ્

સ્તોરઞ્ચ જપકાર્યઞ્ચ સર્વં સ્વેચ્છાસુખોદિતમ્ ।
અત એવ મહેશાન દેવચક્રં કલૌ યુગે

ઇતિ શ્રીસર્વાનન્દનાથવિરચિતે સર્વોલ્લાસે વિંશત્યુલ્લાસઃ

એકવિંશોલ્લાસઃ ।
અથ શ્રીચક્રે જાત્યભેદઃ ।
તારાતન્ત્રે -
આરમ્ભે ભૈરવીચક્રે સર્વે વર્ણા દ્વિજોત્તમાઃ ।
નિવૃત્તે ભૈરવૌચક્રે સર્વે વર્ણાઃ પૃથક્ પૃથક્

જાતિભેદં વિમૂઢાત્મા શ્રીચક્રેઽપિ કરોતિ યઃ ।
નરકે દુષ્કરે ઘોરે પતત્યેવ ન સંશયઃ

વામકેશ્વરે -
ચક્રમધ્યે વિમૂઢાત્મા જાતિભેદં કરોતિ યઃ ।
ચણ્ડીકોપાદ્ ભવેન્નષ્ટં કાન્તિઃ પુષ્ટિર્બલં યશઃ

મદિરાયાં મૈથુનેષુ જાતિભેદં ન ચાચરેત્ ।
મૈથુનસ્ય મહાસૌખ્યં બીજં મદ્યઞ્ચ સુન્દરિ

બહુનાપિ કિમુક્તેન ચક્રમધ્યે મહેશ્વરિ ।
મદ્રૂપાઃ પુરુષાઃ સર્વે ત્વદ્રૂપા યોષિતઃ પ્રિયે

ભાવચૂડામણૌ -
બહુગાવોઽપિ તિષ્ઠન્તિ યથૈકરજ્જુવન્ધિતાઃ ।
તથા નરાશ્ચ તિષ્ઠન્તિ જાતિપાશેન વન્ધિતાઃ

મદ્યાસિના જાતિપાશં સંછેદ્ય શક્તિવાક્યતઃ ।
શ્રીચક્રેઽપિ પિવેન્મદ્યં જાતિભેદં પરિત્યજન્

શ્રીદેવ્યુવાચ -
જાતિમાત્રં સૂક્ષ્મબોધં જાતીયં સ્થૂલબોધકમ્ ।
સૂક્ષ્મસ્ય કેન વા નષ્ટં ચોત્પત્તિઃ કેન વા પુનઃ

પ્. ૮૧)
શ્રીશિવ ઉવાચ -
શ્રીચક્રસ્ય જગત્ સર્વં યસ્ય ચેતસિ ભાસિતમ્ ।
હ્રાસવૃદ્ધી ન ચેદ્ જાતે રમાયાં નિશિનાથવત્

મદ્યશક્તિયુતે ચક્રે હ્રાસવૃદ્ધિઃ ક્ષણે ક્ષણે ।
ચક્રસ્ય હ્રાસવૃદ્ધ્યાક્તે જાતેર્હ્રાસસ્ય [ગ્, જ્: -હ્રાસશ્ચ] વૃદ્ધિતા

નરસ્ય જાતિપાશસ્ય પરસ્ત્રી માતૃવત્ શિવે ।
જાતિભ્રષ્ટસ્ય કાન્તાપિ મધ્યભુક્ રમણી શિવે

મદ્યભુક્ રમણીં ત્યજ્યાં કેવલાં જનનીં પરામ્ [જ્: રમણી
ત્યજ્યા કેવલા જનની પરા] ।
પૂજયેત્તાં મહેશાનિ રમણં નૈવ કારયેત્

અન્યા યા માતૃતુલ્યા સા શ્રીચક્રે રમણી પરા ।
પૂજયેચ્ચ રમેત્ શક્તિં તસ્યાસ્તસ્યાપિ [ગ્, ઘ્: તસ્ય તસ્યાપિ] હર્ષતઃ

જાતિનષ્ટે કુત્ર કાર્યે તસ્ય દોષો ભવિષ્યતિ ।
શ્રીચક્રે પરમેશાનિ જાતિપાશં પરિત્યજેત્

યદિ ચક્રે મહેશાનિ જાતિપાશં સમાશ્રિતઃ ।
વૃથાપાનં ભવેત્તસ્ય કેવલં જાતિનાશકમ્

અથ શ્રીચક્રે દ્રવ્યનિરૂપણં ।
સમયાચારતન્ત્રે -
હેતું [ઘ્: હેતું માંસં પાયસઞ્ચ દધિ-દુગ્ધ-ઘૃતં પ્રિયે]
માંસં તથા દુગ્ધં પયો દધિ ઘૃતં પ્રિયે ।
નાનાવ્યઞ્જનસંયુક્તમન્નં સંસ્થાપ્ય યત્નતઃ

પિણ્યાકં લશુનં ભદ્રે શર્કરા મધુ પિષ્ઠકમ્ ।
ભક્ષણઞ્ચ વિશેષઞ્ચ સન્દેશં વિવિધં પ્રિયે

પ્. ૮૨)
મત્સ્યં માંસઞ્ચ મુદ્રાઞ્ચ વીરદ્રવ્યં મનોહરં ।
શ્રીચક્રે સ્થાપયેદ્દેવિ દેવતાતૃપ્તિહેતવે

ગુપ્તસાધન તન્ત્રે -
કુઙ્કુમં શુદ્ધસિન્દૂરં ચન્દનં રોચનાગુરુમ્ ।
કર્પૂરં યાવકં ભદ્રે શ્રીચક્રે સ્થાપયેત્ પ્રિયે [ગ્, છ્: પ્રિયં]

નાના સુગન્ધિ-ધૂપેન ચિતામોદો યથા ભવેત્ ।
તતશ્ચ ધૂપ-પત્રાણિ શ્રીચક્રે વિનિયોજયેત્

ચર્વ્યં ચોષ્યં તથા લેહ્યં પેયં કાંસ્યે સુશોભિતં ।
પરમાન્નઞ્ચ તક્રઞ્ચ સુવાસિત-જલં પ્રિયે

વીર તન્ત્રે-
કટ્વમ્લકં તિક્તરસં વહૂનિ વ્યઞ્જનાનિ ચ ।
ઘૃતેન જ્ઞાવિતં માંસં વિવિધં સ્થાપયેત્ પ્રિયે

હંસબીજં તથા ક્ષીરં લવણઞ્ચ પિણ્યાકકં ।
લશૂનં શ્રીચક્રમધ્યે સ્થાપયેદાર્દ્રકં પ્રિયે

કાલિકાકુલસર્વસ્વે -
આર્દ્રકં દગ્ધમીનઞ્ચ ચૂર્ણં ત્રિકટુસ્ય ચ ।
લાજાંશ્ચિપિટકઞ્ચૈવ શ્રીચક્રે વિનિયોજયેત્

અથ શ્રીચક્રે દ્રવ્યસ્થાપનં ।
પઙ્ક્ત્યાકારેણ સંસ્થાપ્ય દ્રવ્યાણિ વિવિધાનિ ચ ।
શોધિતં પરમં દ્રવ્યં કાંસ્ય-પાત્રેષુ સંસ્થિતં ।
પઙ્ક્ત્યાકારે ચક્રમધ્યે સ્થાપયેત્ પરમેશ્વરિ

પ્. ૮૩)
કુલતત્ત્વસારે -
કાંસ્ય પાત્રે સ્થિતં દ્રવ્યં ભોજનીયં મહેશ્વરિ ।
શોધિતં વિધિવત્ સર્વં પઙ્ક્ત્યાકારે નિયોજયેત્

ઇતિ શ્રીસર્વાનન્દનાથવિરચિતે સર્વોલ્લાસે એકવિંશત્યુલ્લાસઃ

દ્વાવિંશોલ્લાસઃ ।
અથ શ્રીપાત્રનિયમઃ ।
કાલીકલ્પે -
વશ્યાકર્ષણકાર્યેષુ હેમપાત્રં સુશોભિતમ્ [ગ્, ઘ્: સુશોભનં]
।
શાન્તિકે પુષ્ટિકે [જ્: પૌષ્ટિકે] કાર્યે રાજતં કારયેત્ પ્રિયે

લૌહ પાત્રં વિજાનીયાત્ મારણોચ્ચાટને શિવે ।
સર્વકાર્યેષુ કર્તવ્યં વિશ્વામિત્રં કુલેશ્વરિ

તામ્ર પાત્રં કાંસ્ય પાત્રં પાત્રં પિત્તલ સમ્ભવં ।
વિલ્વ પાત્રં મહાપાત્રં સર્વકાર્યે પ્રશસ્તકમ્ ।
કાર્ય ભેદે પાત્રભેદમભેદે સ્થિત પાત્રકમ્ [ચ્, છ્, જ્:
અભેદસ્થિતપાત્રકમ્]

અથ શ્રીપાત્રસ્થાપન - લક્ષણમ્ ।
તારા-તન્ત્રે -
ત્રિકોણં મણ્ડલં ભૂમૌ ચતુષ્કોણં લિખેત્તતઃ ।
તત્રાધારન્તુ સંસ્થાપ્ય શ્રીપાત્રં સ્થાપયેત્તતઃ

પ્. ૮૪)
અથ શ્રીપાત્રાધાર લક્ષણમ્ ।
ચતુર્ધા ધારકં પ્રોક્તં ત્રિપદમ્બા ચતુષ્પદમ્ ।
ષટ્પદમ્બા મહેશાનિ પદઞ્ચાષ્ટ પ્રકીર્તિતમ્ ।
પદસંખ્યાઞ્ચ કોણઞ્ચ મણ્ડલં કારયેત્ પ્રિયે

અથ પઞ્ચતત્ત્વ કથનમ્ ।
નિર્વાણતન્ત્રં શ્રીદેવ્યુવાચ -
દેવ દેવ [ગ્, ઘ્: નાસ્તિ] મહાદેવ તત્ત્વઞ્ચ તત્ત્વદાયક ।
ઇદાનીં શ્રોતુમિચ્છામિ તત્ત્વજ્ઞાનઞ્ચ તદ્વદ

શ્રીશિવ ઉવાચ -
તત્ત્વજ્ઞાનાનિ [છ્, જ્: તત્ત્વજ્ઞાનસ્ય] કથને શઙ્કા ચેન્મમ
માનસે ।
યેન તત્ત્વ પ્રસાદેન વિષ્ણુસ્તત્ત્વગુણાશ્રયઃ [છ્, જ્:
સત્ત્વગુણાશ્રયાઃ]

શૃણુ દેવિ પ્રવક્ષ્યામિ બ્રહ્માભૂચ્ચ પિતામહઃ ।
તત્ત્વજ્ઞાનપ્રસાદેન શમ્ભુઃ સંહારકારકઃ

અન્યે મુક્તાશ્ચ યે સર્વે તોઽપિ તત્ત્વપ્રસાદતઃ ।
તત્ત્વજ્ઞાનં વિના દેવિ મુક્તિર્હાસ્યાય કલ્પતે

તત્ત્વજ્ઞાનં વિના ભદ્રે નિષ્ફલં નાત્ર સંશયઃ ।
શૃણુ દેવિ પ્રવક્ષ્યામિ તત્ત્વં પરમ દુર્લભમ્

શ્રુત્વા ગોપય યત્નેન સ્વ યોનિરિવ પાર્વતિ ।
મદ્યં માંસં તથા મત્સ્યં મુદ્રાઞ્ચ મૈથુનં શિવે

પઞ્ચતત્ત્વમિદં પ્રોક્તં નિર્વાણ પ્રથમાંકુરમ્ ।
ઐશ્વર્યં પરમં હૃષ્ટં મદ્ય-પાનેન શૈલજે

પ્. ૮૫)
માંસભક્ષણમાત્રેણ નરો [છ્, જ્: સાક્ષાત્] નારાયણો ભવેત્ ।
મત્સ્યભોજનમાત્રેણ કાલીપ્રત્યક્ષતા ભવેત્

મુદ્રાસેવનમાત્રેણ ભૂપૂજ્યો વિષ્ણુરૂપધૃક્ ।
મૈથુનેન મહાયોગી મમ તુલ્યો ન સંશયઃ

નિગમકલ્પદ્રુમે શ્રીદેવ્યુવાચ -
કેવલેનાદ્યયોગેન સાધકો ભૈરવો ભવેત્ ।
દ્વિતીયેન ચ તત્ત્વેન મહાભૈરવતાં વ્રજેત્

તૃતીયેન ચ તત્ત્વેન સાધકઃ શિવરૂપધૃક્ ।
ચતુર્થેન ચ તત્ત્વેન રુદ્રરૂપધરઃ સ્વયમ્ ।
પરેણ પરતાં યાતિ તવ [ઘ્, જ્: મમ] તુલ્યોઃ ન સંશયઃ

અથ પઞ્ચતત્ત્વસ્ય ફલમ્ ।
નિર્વાણતન્ત્રે શ્રીદેવ્યુવાચ -
તત્ત્વૈકં પરમેશાન પઞ્ચધા કેન તદ્વદ [ક્, ગ્, ચ્, છ્: ભૂદ્વદ]
।
અસ્ય ભાવં ફલં કિઞ્ચ પઞ્ચધાપ્યેકધા ચ કિમ્

શ્રીશિવ ઉવાચ -
તત્ત્વૈકં પરમેશાનિ પઞ્ચ તસ્યાપિ [જ્: તત્ત્વસ્ય] કારણમ્ ।
કાર્યં નાનામતં યસ્ય નાનારૂપં હિ કારણમ્

કારણઞ્ચ ભવેત્ કાર્યં કાર્યં હિ કારણં યથા ।
અસ્ત્રસ્ય કારણં લૌહં લૌહસ્યાસ્ત્રં હિ કારણમ્

પિપાસા કારણં વારિ વારિણઃ સ્યાત્ પિપાસકમ્ ।
કાર્યભેદે કારણસ્ય દેવિ ભેદં હિ કલ્પનમ્

પ્. ૮૬)
એકત્ર પઞ્ચતત્ત્વાનિ યત્રૈવ મિલનં [જ્: વિમલં] ભવેત્ ।
તત્રૈવાહં પ્રગચ્છામિ તે નરાઃ મત્સમાઃ સદા [ચ્, જ્:
મત્સ્યમાંસસદાઃ]

યે નરાઃ સાધુભાવાશ્ચ તત્ત્વજ્ઞાનપરાયણાઃ ।
જીવન્મુક્તાશ્ચ તે દેવિ બ્રાહ્મણાશ્ચ ન ચાન્યથા

યથા તોયં તોયમધ્યે લીયતે પરમેશ્વરિ ।
તથૈવ તત્ત્વસેવાયાં લીયતે પરમાત્મનિ

ઇતિ તે કથિતં કાન્તે તત્ત્વજ્ઞાનં વિમોક્ષદમ્ ।
યેન વિજ્ઞાનમાત્રેણ મોક્ષસિદ્ધિર્ન સંશયઃ

ક્ષિતિં વિના યથા નાસ્તિ સ્થિતિરેવ મહેશ્વરિ ।
તોયં વિના યથા નાસ્તિ પિપાસાનાશકારણમ્

તમોહન્તા યથા નાસ્તિ ભાસ્કરેણ વિના પ્રિયે ।
વિના વહ્નિપ્રયોગેણ યથા કિઞ્ચિન્ન પચ્યતે

વિના ચન્દ્રેણ દેવેશિ સુધાવૃષ્ટિર્ન જાયતે ।
મહોદ્ગર્ભં વિના કાન્તે ચોત્પત્તિર્નૈવ જાયતે ।
તત્ત્વજ્ઞાનં વિના દેવિ તથા મુક્તિર્ન જાયતે

ઇતિ શ્રીસર્વાનન્દનાથ વિરચિતે સર્વોલ્લાસે દ્વાવિંશત્યુલ્લાસઃ

ત્રયોવિંશોલ્લાસઃ ।
કુલાર્ણવે શ્રીમહાદેવ્યુવાચ -
દેવેશ પ્રાણનાથેશ નમામિ ચરણામ્બુજે ।
અધુના શ્રોતુમિચ્છામિ તત્ત્વાદ્યં લક્ષણં મહત્

પ્. ૮૭)
અથાદ્યતત્ત્વ લક્ષણમ્ ।
શ્રીમહાદેવ ઉવાચ -
તત્વાદ્યં પરમેશાનિ સર્વતત્ત્વસ્ય બીજકમ્ [જ્: કારણં] ।
બીજં વિનાન્યતત્ત્વં યત્ દિઙ્મૂઢસ્યાપિ પૂર્વવત્

અત એવ સુરાઃ સર્વે હેતુઞ્ચામૃતકલ્પિતાઃ [જ્: કલ્પિતમ્] ।
અમૃતં ભોગમાપન્ને મૃતભાવં વિમુહ્યિતાઃ [જ્: વિમુહ્યતિ]

સ્વર્ગે યદમૃતં પ્રોક્તં તદેવ લૌકિકી સુરા ।
સુરાઞ્ચ [જ્: સુરાયાઃ] ભોગમાપન્ને સુરત્વઞ્ચ ભવિષ્યતિ

અત એવ દ્વિજાઃ સર્વે મદ્યોસક્તા યુગે યુગે ।
મદ્યબીજં મહેશાનિ વૃક્ષાનન્દં [ઘ્, જ્: બ્રહ્માનન્દં]
પ્રકલ્પયેત્

નૃત્યગીતાત્મિકા શાખા વાક્યમાત્રં દલં શિવે ।
મહાશક્તિઃ પુષ્પરૂપા મૈથુનં ફલરૂપકમ્

શુક્રપાતં મહાબીજં સૃષ્ટિમાત્રં હિ કારણમ્ ।
વૃક્ષસ્વરૂપં તદ્દ્રવ્યં [ઘ્, જ્: તદ્રૂપં] શક્તિયુક્તં ભવેદ્
યદિ

માતૃકાભેદ તન્ત્રે -
બ્રાહ્મણસ્ય મહામોક્ષં મદ્યપાનેન શૈલજે ।
બ્રાહ્મણઃ પરમેશાનિ યદિ પાનાદિકઞ્ચરેત્ ।
તત્ક્ષણાત્ શિવરૂપોઽસૌ સત્યં સત્યં પ્રિયમ્બદે

મદ્યપાનં વિના દેવિ તત્ત્વજ્ઞાનં ન લભ્યતે [છ્, જ્: તજ્જ્ઞાનં
ન હિ લભ્યતે] ।
અત એવ હિ વિપ્રશ્ચ સુરાપાનં સદાચરેત્ [ઘ્, જ્: સમાચરેત્]

વેદમાતાજપેનૈવ બ્રાહ્મણો નહિ શૈલજે ।
બ્રહ્મજ્ઞાનં યદા દેવિ તદા બ્રાહ્મણ ઉચ્યતે

પ્. ૮૮)
તોયે તોયં યથાલીનં તૈજસે તૈજસં યથા [જ્: યથા તેજસિ તૈજસમ્] ।
ભગ્ને ઘટે યથાકાશં મહાકાશે [ક્, ઘ્: યથાકાશે] પ્રલીયતે ।
તથૈવ સદ્યભુગ્ વિપ્રો લીયતે પરમાત્મનિ

કુલાર્ણવે શ્રીમહાદેવ્યુવાચ -
દેવેશ પરમેશાન જ્ઞાનાજ્ઞાન પ્રદાયક ।
વેદસ્ય વર્જિતં મદ્યં કથમુક્તં સદાશિવ

શ્રીમહાદેવ ઉવાચ -
સુરાપાનાન્મહાપાપં વેદાદિષુ નિરૂપણમ્ [જ્: નિરૂપિતં] ।
અત એવ ક્રિયાશક્તૈર્મદ્યં ત્યાજ્યં યુગે યુગે

આવયોઃ પિશિતં માંસં મદ્યઞ્ચૈવ મહેશ્વરિ ।
વર્ણાશ્રમોચિતં ધર્મં ન વિચાર્ય પિવન્તિ યે ।
ભૂતાઃ પ્રેતાઃ પિશાચાશ્ચ તે નરા બ્રહ્મરાક્ષસાઃ

મદ્યપાને મહાદોષં વેદાદિષુ નિરૂપણમ્ ।
તથાપિ મુક્તિભાગ્વિપ્રો મદ્યપાનં [જ્: મદ્યપાનાત્] યુગે યુગે

ન દેયં હિ ન પેયં હિ સત્યં સત્યં યુગે યુગે ।
તથાપિ બ્રાહ્મણાઃ સર્વે મદ્યપાનેષુ લાલિતાઃ

અથાદ્યતત્ત્વસ્યદોષોદ્ધારઃ ।
જ્ઞાનાર્ણવે શ્રીશિવ ઉવાચ -
વૃથાપાનં યઃ કુરુતે સુરાપાનં તદુચ્યતે ।
સ મહાપાતકી ચૈવ વેદાદિષુ નિરૂપણમ્

અત એવ હિ વિપ્રેન્દ્રો વૃથાપાનં નચાચરેત્ ।
વૃથાપાને મહાપાપં સર્વશાસ્ત્રસ્ય સમ્મતઃ

પ્. ૮૯)
જ્ઞાનસ્ય કારણં મદ્યં મદ્યં જ્ઞાનસ્ય નાશકમ્ ।
વાયુના જ્વલિતોઽગ્નિશ્ચ વાયુના લયવાન્ યથાં

દેવતાર્થે પિવેન્મદ્યં સ્વાનન્દાર્થે પિવેદ્ યદિ ।
તત્પાનં કારણં પાનં તદન્યદ્ વિષભક્ષણમ્

યેનૈવ વિષખણ્ડેન મ્રિયન્તે સર્વજન્તવઃ ।
તેનૈવ વિષખણ્ડેન વિષં નાશયતે ભિષક્

જ્ઞાનસ્ય કારણં મસ્યં જ્ઞાનં મુક્તેશ્ચ કારણમ્ ।
મુક્ત્યાકાંક્ષી પિવેન્મદ્યં તદન્યઃ પાતકી ભવેત્

હંસમાહેશ્વરે -
ગઙ્ગાતુ કારણં વારિ મદ્યં પરમ કારણમ્ ।
શોધિતઞ્ચેદશુદ્ધઞ્ચેત્ સ્વર્ગં નરકદાયકમ્

જન્માદૌ પરમેશાનિ બહુપુણ્યાર્જ્જિતેન ચ ।
મુક્ત્યર્થે કારણં પાનં જ્ઞાનાર્થેઽપિ મહેશ્વરિ

ઇતિ શ્રીસર્વાનન્દનાથવિરચિતે સર્વોલ્લાસે ત્રયોવિંશત્યુલ્લાસઃ

ચતુર્વિંશોલ્લાસઃ ।
કાલિકાકલ્પે -
શ્રીચક્રં રમણીયુક્તં હેતુના તત્ પ્રકાશિતમ્ ।
હેતોરભાવે શ્રીચક્રં પૂર્ણાનન્દં નચેત્ ક્વચિત્

રમણીરહિતં ચક્રં શ્રીચક્રં રમણીયુતમ્ ।
અન્યદ્દ્રવ્યં હિ શ્રીચક્રે શક્તિવાક્યાનુસારતઃ

પ્. ૯૦)
તન્ત્રાન્તરે -
શ્રીચક્રં સ્વગૃહં જ્ઞાત્વા [ક્, ગ્, ચ્: કૃત્વા] સ્વયં ચક્રેશ્વરો
ભવેત્ ।
ચક્રેશ્વરીં સ્ત્રિયં કૃત્વા કાર્યકર્માણિ ચાચરેત્

એતજ્જ્ઞાનપ્રભાવેણ કિં ન સિધ્યતિ પાર્વતિ [જ્: ભૂતલે] ।
તદ્ગૃહાત્ કારણેનાપિ પૂજયેત્ પરમેશ્વરીમ્ ।
એતદ્ભિન્નન્તુ તદ્ધેતું [જ્: યદ્ધેતું] શુદ્ધિં કૃત્વા તુ પૂજયેત્

અથ દ્રવ્યભેદકથનમ્ ।
સમયાચારતન્ત્રે -
દ્રવ્યઞ્ચ [ઘ્: મદ્યઞ્ચ] ત્રિવિધં પ્રોક્તં માંસઞ્ચ ત્રિવિધં
શિવે ।
ઉત્તમં મધ્યમં જ્ઞેયં ચાધમં પરિકીર્તિતમ્

સ્વમન્દિરોદ્ભવં દ્રવ્યં ચોત્તમં ખલુ પાર્વતિ ।
શણ્ડિકાગારસમ્ભૂતં મધ્યમં પરિકીર્તિતમ્ ।
અન્યજાત્યુદ્ભવં દ્રવ્યં [ઘ્: અન્યજાતિસમુદ્ભૂતં] ચાધમં
પરિકીર્તિતમ્

શ્રીદેવ્યુવાચ -
આનન્દાર્થે પિવેન્મદ્યં આનન્દં મુક્તિદાયકમ્ ।
તસ્યોત્તમઞ્ચાધમઞ્ચ મધ્યમં કેન તદ્વદ

શ્રીશિવ ઉવાચ -
કાલસ્ય દોષો નાસ્ત્યેવ ક્રિયામુક્તે ન દોષભાક્ ।
તથા દોષો નાસ્તિ હેતોઃ કરણીયસ્ય દોષજમ્

શુક્રાધારં યોનિ - રન્ધ્રં પુરુષસ્ય સુખોદિતમ્ ।
શુક્રપાતે યથા દોષં કારણસ્ય તથા શિવે

પ્. ૯૧)
શાક્તસ્ય કારણં પાને નાસિ દોષો મહેશ્વરિ ।
સાધકસ્ય ક્રિયાભેદાત્તાવુભૌ દોષભાગિનૌ

સર્વાનન્દપ્રદં તોયં સમાનં પરમેશ્વરિ ।
તથાપિ રોગિણો દેહે તજ્જલં દુઃખદાયકમ્

તથા મદ્યં દુઃખદેયમજ્ઞાનસ્યાપિ દેહિનઃ ।
સાલોક્યઞ્ચૈવ સારૂપ્યં સાયુજ્યઞ્ચ મહેશ્વરિ [છ્, જ્: સાયુજ્યં
પરમેશ્વરિ]

અધમાન્મધ્યમાદ્ દેવિ ચોત્તમં સેવનાત્ ફલમ્ ।
મદ્યેષુ શક્તૌ દોષોઽસ્તિ કેવલાજ્ઞાનિનો વચઃ

અતશ્ચ જ્ઞાનિનઃ સર્વે પિવેયુઃ સ્વેચ્છયા મધુ ।
અજ્ઞાનસ્ય ક્રિયામૂલં ક્રિયાયાઃ શુદ્ધમૂલકં

શોધિતં રમણીમદ્યં ત્રિવર્ગફલદાયકમ્ ।
સ્વેચ્છયાપિ પિવેન્મદ્યં જ્ઞાની ચ મુક્તિભાગ્ ભવેત્ ।
તત્રાપિ શક્તિસંયુક્તં મદ્યં કૈવલ્યદાયકમ્

તારાતન્ત્રે -
શક્તિભાગ્ મૈથુનાસક્તો જ્ઞાનભાગ્ મુક્તિકાંક્ષિકઃ ।
જ્ઞાનભાક્ કારણાસક્તસ્તસ્માન્મદ્યં પિવેન્મુદા

અશોધિતૌ યોનિ મદ્યૌ મહાપાપકરાબુભૌ ।
શોધિતૌ ચેત્ યોનિમદ્વ્યૌ સર્વપાપપ્રણાશકૌ

મદ્યઞ્ચ કારણં યોનેર્યોનિર્મદ્યસ્ય કારણમ્ ।
ચિત્તશુદ્ધે [ઘ્: શુદ્ધે શુદ્ધં મહાદેવિ
શુદ્ધાભાવેઽપ્યુશુદ્ધકમ્] સર્વશુદ્ધં
શુદ્ધાભાવેઽપ્યશુદ્ધકમ્

અશોધિતં પિવેન્મદ્યં રમણઞ્ચાપ્યશિધિતમ્ ।
પાનેઽપિ નરકં યાતિ રમણં મરણં ભવેત્

પ્. ૯૨)
ત્રિપુરાસારે શક્તિશુદ્ધિઃ ।
આદૌ કુર્યાત્ શક્તિશુદ્ધિં કારણઞ્ચ તતઃ પરમ્ ।
શક્તિં વિના મહેશાનિ કારણં મરણં સમમ્ ।
શક્તિજ્ઞાનં કારણેન તતઃ શક્તિઞ્ચ શોધયેત્

કુલચૂડામણૌ -
આદૌ કુર્યાત્ શક્તિશુદ્ધિં કારણં તદનન્તરમ્ [જ્: કારણઞ્ચ
તતઃ પરમ્] ।
શક્ત્યૈ દત્વા પિવેન્મદ્યં શુદ્ધિં કુર્યાત્ ક્રમેણ ચ

શક્તિશુદ્ધિઞ્ચરેદાદૌ પશુસાધકસાધિકા ।
શોધયિતાપિ તાં શક્તિં શ્રીચક્રેષુ પ્રવેશયેત્

અથ પશુશક્તિલક્ષણમ્ ।
કુલચૂડામણૌ શ્રીદેવ્યુવાચ -
દેવેશ પ્રાણનાથેશ સર્વભૂતે સનાતન ।
પશુશક્તિઞ્ચ કાં પ્રોક્તાં મમ સ્થાને પ્રકાશય

શ્રીમહાદેવ ઉવાચ -
પુષ્પહીના પશોઃ શક્તિર્વીરસ્ય પુષ્પસંયુતા ।
પ્રથમે પુષ્પિતા નારી ઉભયોઃ પૂજિતા પરા

પ્રથમે પુષ્પિતાં નારીં યેન ભાવેન પૂજયેત્ ।
તદ્ભવે ભાવિતા શક્તિઃ સાધકઃ સિદ્ધિહેતવે [ઘ્: સાધકસ્ય ચ
સિદ્ધયે]

રમણાર્થે કૃતા શક્તી રમણં વીરલક્ષણમ્ ।
અત એવ મહાદેવિ સપુષ્પા વીરપૂજિતા

અપુષ્પાયાઃ પશોઃ પૂજ્યા પૂજ્યા વીરસ્ય [જ્: વીરપૂજ્યા તુ] પુષ્પિતા
।
પુષ્પિતાપિ પશોઃ પૂજ્યા પશુઞ્ચેદ્ વાઞ્છિતા યદિ

પ્. ૯૩)
પૂજને શુદ્ધિતા [જ્: શોધિતા] શક્તિઃ સર્વાચારસ્ય [ગ્:
સર્વશાસ્ત્રસ્ય] સમ્મતમ્ ।
શક્તિરૂપા મહાશક્તૌ રમણાર્થે ગૃહે સ્થિતા

યદર્ચનેન સન્તુષ્ટા શુદ્ધિતા [જ્: શોધિતા] કામિની તદા ।
મદ્યં શક્તિમશુદ્ધઞ્ચેત્ શુદ્ધં કુર્યાત્તદર્ચને [ક્, ગ્, ચ્, છ્:
કુર્યાર્ચને શિવે]

અથ પશુવીરયોઃ શક્તિશુદ્ધિઃ ।
અશોધિતાં શક્તિયન્ત્રં કદાચિન્નૈવ લઙ્ઘયેત્ ।
શોધિતાં યોનિમાશ્રિત્ય રમેદ્ વીરસ્તદન્તતઃ

પશૂનાં રમણીશુદ્ધિં પઞ્ચગવ્યેન કારયેત્ ।
વીરાણાં પઞ્ચતત્ત્વેન રેતસા કેવલેન વા

નિર્વાણતન્ત્રે -
રેતઃ પવિત્રં પરમં શક્તેર્મોક્ષસ્ય કારણમ્ ।
પૂજાહીના ચ યા નારી જપહીના ચ યા પુનઃ

ધૃત્વા સાધકરેતશ્ચ સા નારી કાલિકા સ્વયમ્ ।
ભ્રાન્તિસ્તત્ર ન કર્તવ્યા યદિ મુક્તિઞ્ચ કાંક્ષતિઃ

યા નારી ભક્તિસંયુક્તા સા ગા કાલિકા તનૌ ।
સાધકઞ્ચ શિવં કૃત્વા [ઘ્: સાધકસ્ય શિવં જ્ઞાત્વા]
વીપરીતેન તોષણાત્

નિગમાનન્દે -
દિનત્રયં પરિત્યજ્ય દિને ષોડશ મધ્યકે ।
પઞ્ચગવ્યેન સંશુદ્ધિં રમણઞ્ચાચરેત્ તતઃ

પુષ્પં દૃષ્ટ્વા યદા દેવ તદા તત્ત્વેન પૂજયેત્ ।
શુક્રાક્તરૂધિરેણૈવ પૂજયેદિષ્ટદેવતામ્

ઇતિ શ્રીસર્વાનન્દનાથવિરચિતે સર્વોલ્લાસે ચતુર્વિંશત્યુલ્લાસઃ

પઞ્ચવિંશોલ્લાસઃ
અથાશુદ્ધમદ્યસ્ય દોષકથનમ્ ।
ગૌતમીયે -
અશોધિતં હિ યન્દ્યં મહાપાપકરં પરમ્ ।
શોધિતં તત્પરં મદ્યં પાપનાશકરં પરમ્

અવિધાનેન યત્પાનં પશુપાનમુદીરિતમ્ ।
તત્પાનં પરમેશાનિ કેવલં દુઃખદાયકમ્

કુલાર્ણવે શ્રીદેવ્યુવાચ -
મદ્યપાને વિધાનં કિં કથય પ્રાણવલ્લભ ।
શ્રીશિવ ઉવાચ -
તવ સ્નેહેન વદ્ધોઽહં વિધાનં કથયામ્યહમ્ ।
શુદ્ધં કૃત્વા પિવેન્મદ્યં દેવતાપ્રીતિપૂર્વકમ્

અથ મદ્યશુદ્ધિઃ ।
કાલિકાકુલસર્વસ્વે -
ઉપવિશ્યાસને શુદ્ધે [જ્: મન્ત્રી] પ્રાઙ્મુખો વાપ્યુદઙ્મુખઃ ।
સન્મુખે વામભાગે વા મણ્ડલં ચતુરસ્રકમ્

તત્ર સંસ્થાપયેત્ કુમ્ભં દેવતાપ્રીતિપૂર્વકમ્ ।
સ્વકીયવામભાગે તુ ષટ્કોણં વિન્દુમધ્યગમ્

ચતુરસ્રં લિખેદ્ ભૂમૌ ગન્ધપુષ્પેણ પૂજયેત્ ।
આધારશક્તિં માયાદ્યં ઙેયુતં પરમેશ્વરિ [ઘ્, જ્: ઙેયુતઞ્ચ
નમોઽન્તકમ્]

પ્. ૯૫)
મન્ત્રસ્તુ ।
હ્રીં આધારશક્તયે નમઃ ।
તત્ર કુમ્ભં હિ સંસ્થાપ્ય પૂજયેન્મનુના શિવે ।
પ્રણવં વહ્નિબીજઞ્ચ ઙેયુતં વહ્નિમણ્ડલમ્ ।
દશકલેતિપદં દત્ત્વા [છ્: કૃત્વા] તદન્તે ચાત્મને નમઃ

મન્ત્રસ્તુ ।
ઓં રં [ઘ્, જ્: મં] વહ્નિમણ્ડલાય દશકલાત્મને નમઃ ।
તત્રાધારે સ્થિતં કુમ્ભં ભૂષયેદ્રક્તવસ્ત્રકૈઃ ।
કલસે પૂજયેદ્વીરઃ સકલં સૂર્યમણ્ડલમ્

પ્રણવં પૂર્વમુચ્ચાર્ય અં સૂર્યમણ્ડલાય ચ ।
દ્વાદશેતિ પદં દત્ત્વા નમોઽન્તેઽપિ કલાત્મને

મન્ત્રસ્તુ ।
ઓં અં સૂર્યમણ્ડલાય દ્વાદશકલાત્મને નમઃ ।
તતસ્તુ કારણં દિવ્યં ઘટેઽપિ સ્થાપયેત્તતઃ

વેષ્ટિતં રક્તવસ્ત્રેણ રક્તપુષ્પેણ ભૂષિતમ્ ।
મણ્ડલે કલસે દ્રવ્યે વહ્ન્યર્કસોમમણ્ડલમ્ ।
વિભાવ્ય મનસા મન્ત્રી પૂજયેદ્બહુયત્નતઃ

અથ કલસપ્રમાણમ્ ।
તોડલે -
યોન્યાકારં મુખં ભદ્રે વર્તુલં વા મનોહરમ્ ।
ખણ્ડિતં સ્ફુટિતં ભગ્નં કૃષ્ણવર્ણં પરિત્યજેત્

પ્. ૯૬)
નાતિ હ્રસ્વં નાતિ દીર્ઘં સૌવર્ણં રાજતં પ્રિયે [ઘ્:
રજતોદ્ભવં] ।
તામ્રં વા ભૂમયં વાપિ કેવલં લૌહવર્જિતમ્

મદ્યેન પૂરયેત્ કુમ્ભં મૂલમન્ત્રં સમુચ્ચરન્ ।
તત્ર મધ્યે યજેદ્ વીરઃ સકલં સોમમણ્ડલમ્

પ્રણવં પૂર્વમુચ્ચાર્ય ઉં સોમમણ્ડલાય ચ ।
ષોડશેતિ પદં દત્ત્વા નમોઽન્તેઽપિ કલાત્મને

મન્ત્રસ્તુ ।
ઓં ઉં સોમમણ્ડલાય ષોડશકલાત્મને નમઃ ।
દર્ભૈઃ સંતાડ્ય તદ્દ્રવ્યં હુઙ્કારેણાવગુણ્ઠિતમ્ ।
પ્રદર્શેયેદ્ધેનુમુદ્રાં વં વર્ણેન ચ સાધકઃ

નમો ગન્ધં સમાદાય ઓંકારેણ પ્રદાપયેત્ ।
હ્સૌઃ હ્ક્ષૌ। નમો જ્ઞાત્વા હ્સૌઃ સંલિખ્ય કારણે

અકથાદિક્રમેણૈવ ત્રિરેખાં પરિકલ્પયેત્ ।
હલક્ષઞ્ચ લિખેત્ કોણે હ્સૌઃ હ્ક્ષૌ। તસ્ય [જ્: ચ] મધ્યગે

અથ હ્સૌઃ મન્ત્રલક્ષણમ્ ।
નારાયણીતન્ત્રે શ્રીદેવ્યુવાચ -
વ્યઞ્જનં પુરુષં દેવ સ્વરઞ્ચ શક્તિમીરિતમ્ ।
એક - શક્તૌ મહાદેવ દ્વિલિઙ્ગં કેન સંયુતમ્

શ્રીમહાદેવ ઉવાચ -
એકલિઙ્ગં મહાસૂક્ષ્મં હ-કારં મન્ત્રમધ્યગમ્ ।
સ-કારં સ્થૂલલિઙ્ગશ્ચ હકારસ્યાપિ મધ્યગમ્

ચતુર્દશ-સ્વરેણાપિ દ્વિદેહમેકદેહકમ્ ।
સ્વરેણ ષોડશેનાપિ કલા ષોડશ વર્દ્ધિતા

પ્. ૯૭)
ક્ષયપૂર્ણં પરિત્યજ્ય [ક્, ગ્, ચ્: પરિત્યજ્યં] ચતુર્દશ વિભૂષિતમ્ ।
હ્સૌઃ મન્ત્રમિદં પ્રોક્તં વિસર્ગઃ કર્મભાષિતઃ

નાદસ્યાર્દ્ધં [ઘ્, જ્: નાદરૂપં] હકારાર્દ્ધં યન્ત્રસ્થાનં
પ્રકાશિતમ્ ।
તત્ર મધ્યે મહાલિઙ્ગં હકારસ્યાપિ શેષકમ્

તસ્યાધઃ શક્તિસંયુક્તં સકારં પુંસ્ત્વબોધકમ્ [જ્:
પૂર્ણબોધકમ્] ।
ચતુર્દશ સ્વરં જ્ઞેયમુભયોઃ કરાપાદકમ્

ત્રયોદશ કરં જ્ઞેયં ચતુર્દશ પદં શિવે ।
વિસર્ગઃ પરમેશાનિ કામાત્માનં વિચિન્તયેત્

હકારેણ સકારાક્તં સકારેણ હકારકમ્ ।
અનયોઃ સૂક્ષ્મતા યત્ર પ્રણવોઽભૂચ્ચતુર્દશઃ

વિન્દ્વર્દ્ધં બિન્દુમેકઞ્ચ વિન્દ્વર્દ્ધઞ્ચ કલા પરા ।
ત્રિવર્ગસ્ય દ્વિતીયાર્ણં કલાનાદેન ભાષિતમ્ ।
તત્રમધ્યે મહાશૂન્યં પ્રણવંવેદભાષિતમ્

નિગમાનન્દે શ્રીશિવ ઉવાચ -
ત્વં દેવિ પરમા નિત્યા ભોગમોક્ષપ્રદાયિકા [ઘ્: પ્રદાયિની] ।
અધુના શ્રોતુમિચ્છામિ હ્ક્ષૌ। મન્ત્રસ્ય લક્ષણમ્

શ્રીદેવ્યુવાચ -
હ-કારં શિવબીજં હિ ષકારં રજસાત્મકમ્ ।
ક-કારેણ ષકારં હિ ક્ષ-કારં કામલાલિતમ્ [ઘ્, જ્:
કમલાન્વિતમ્] ।
ચતુર્દશ-સ્વરોપેતં હ્ક્ષૌ। મન્ત્રં પ્રકીર્તિતમ્ ।
શિવશક્તિમયં મન્ત્રં રજોભાવેન ભાષિતમ્ ।
ષકારં રજોભાવેન હ-કારં રજોભાષિતમ્

પ્. ૯૮)
ત્રિઃ શ-કારં શક્તિરૂપં ગુણત્રયવિભૂષિતમ્ ।
સત્ત્વં રજસ્તમો જ્ઞેયમેકશક્તેસ્ત્રિધા પરા [જ્: સ્ત્રિકારણમ્]

કુલાર્ણવે -
ત્રિકોણં તદ્વહિર્ન્યસ્ય મન્ત્રદ્વૌ દશધા [છ્, જ્: મન્ત્રં
દ્વાદશધા] જપેત્ ।
મન્ત્રસ્તુ ।
હ્રીં ક્લીં પરમસ્વામિનિ પરમાકાશશૂન્યવાહિનિ
ચન્દ્રસૂર્યાગ્નિભક્ષિણિ પાત્રં વિશ સ્વાહા ।
ઐ। હ્રીં શ્રીં આનન્દેશ્વરાય વિદ્મહે સુધાદેવ્યૈ-
ધીમહિ તન્નોર્દ્ધ-નારીશ્વરઃ પ્રચોદયાત્ ।
તતઃ શાપમોચનં કુર્યાત્ ।
ઓં એકમેવ પરં બ્રહ્મ સ્થૂલસૂક્ષ્મમયં ધ્રુવમ્ ।
કચોદ્ભવાં બ્રહ્મહત્યાં તેન તેનાશયામ્યહમ્

ઓં સૂર્યમણ્ડલસમ્ભૂતે વરુણાલયસમ્ભવે ।
અમાવીજમયે દેવિ શુક્રશાપાદ્વિમુચ્યતામ્

ઓં વેદાનાં પ્રણવો બીજં બ્રહ્માનન્દમયં યદિ ।
તેન સત્યેન તે દેવિ બ્રહ્મહત્યાં વ્યપોહતુ

મન્ત્રત્રયં ઘટં ધૃત્વા પઠિત્વાપિ ત્રિવારકમ્ ।
કૃષ્ણશાપં શુક્રશાપં બ્રહ્મશાપં વિમોચયેત્

શ્રીદેવ્યુવાચ -
સુરાપાનેન દેવેશ દેવત્વં હિ ભવિષ્યતિ ।
તતશ્ચ બીજં મદ્યં હિ તત્ર શાપં કથં વદ

પ્. ૯૯)
શ્રીમહાદેવ ઉવાચ -
ગૌતમીયે -
અમૃતં શક્તિસંયુક્તં શક્તિહીનં હિ માદકમ્ ।
શક્તિહીને મદ્યપાને શુક્રો બ્રહ્મા જનાર્દનઃ

ગુણં દ્રવ્યસ્ય સંભ્રામ્ય શાપં દદ્યાત્ સનાતનિ ।
તતશ્ચ પરમેશાનિ શાપં ત્યજ્ય પિવેન્મધુ

પ્રત્યેકં દશધા મન્ત્રં કારણેઽપિ જપેત્તતઃ ।
શાપાદિમોચનં દ્રવ્યં દેવાનામપિ દુર્લભમ્

અથ શાપમોચનમ્ ।
બ્રહ્મશાપં શુક્રશાપં કૃષ્ણશાપં મહેશ્વરિ ।
મોચનાર્થે ત્રિધા મન્ત્રં દશધા કારણે જપેત્

મન્ત્રસ્તુ ।
ઓં વાં વીં વૂં વૈં વૌં વઃ બ્રહ્મશાપવિમોચિતાયૈ
સુધાદેવ્યૈ નમઃ ।
ઇતિ બ્રહ્મશાપમોચનમ્ ।
ઓં શાં શીં શૂં શૈં શૌં શઃ શુક્રશાપવિમોચિતાયૈ
સુધાદેવ્યૈ નમઃ । ઇતિ શુક્રશાપમોચનમ્ ।
ઓં હ્રી। ઐ। હ્રી। શ્રીં ક્રાં ક્રીં ક્રૂં ક્રૈં ક્રૌં ક્રઃ સુધે
કૃષ્ણશાપં મોચય, અમૃતં શ્રાવય શ્રાવય સ્વાહા । [છ્, જ્:
ક્લા। ક્લી। ક્લૂ। ક્લ। ક્લૌ। ક્લઃ ઇતિ ચ પાઠઃ] ઇતિ કૃષ્ણશાપમોચનમ્ ।
પ્. ૧૦૦)
વીર તન્ત્રે -
આનન્દભૈરવં ધ્યાત્વા તથૈવાનન્દભૈરવીમ્ [ઘ્:
તથાનન્દાખ્યભૈરવીં] ।
દ્રવ્યમધ્યે ગન્ધપિષ્પૈર્યજેદ્ વીરસ્ત્રિવારકમ્

ઇતિ શ્રીસર્વાનન્દનાથવિરચિતે સર્વોલ્લાસે પઞ્ચવિંશત્યુલ્લાસઃ

ષડ્વિંશોલ્લાસઃ ।
વીરતન્ત્રે તથૈવાનન્દભૈરવી - ।
ધ્યાનં મે પરમાનન્દં કથય પ્રાણવલ્લભ

શ્રીશિવ ઉવાચ -
અથાનન્દભૈરવધ્યાનમ્ ।
સૂર્યકોટિપ્રતીકાશં ચન્દ્રકોટિસુશીતલમ્ ।
અષ્ટાદશભુજં દેવં પઞ્ચવક્ત્રં ત્રિલોચનમ્

અમૃતાર્ણવમધ્યસ્થં બ્રહ્મપદ્મોપરિસ્થિતમ્ ।
વૃષારુઢં નીલકણ્ઠં સર્વાભરણભૂષિતમ્

કપાલખટ્વાઙ્ગધરં ઘણ્ટાડમરુવાદિનમ્ ।
પાશાઙ્કુશધરં દેવં ગદામુસલધારિણમ્

ખડ્ગખેટકપટ્ટિશમુદ્ગરં શૂલદણ્ડકમ્ ।
વિભ્રતં તોમરં મુણ્ડં વરદાભયપાણિકમ્

પ્. ૧૦૧)
લોહિતં દેવદેવેશં ભાવયેત્ સાધકોત્તમઃ ।
ઇતિ ધ્યાત્વા દ્રવ્યમધ્યે યજેદાનન્દભૈરવમ્

મન્ત્રસ્તુ ।
ઓં હ સ ક્ષ મ લ વ ર યૂં આનન્દભૈરવાય વષટ્ ।
ત્રિવારં પૂજયેદાદૌ ભૈરવં ભૈરવીં તતઃ ।
ભૈરવી મદ્યસંરુપા ભૈરવાનન્દરુપકઃ

અથાનન્દભૈરવીધ્યાનમ્ ।
ભાવયેચ્ચ સુરાં દેવીમ્ [છ્, જ્: સુધાદેવીં]
ચન્દ્રકોટ્યયુતપ્રભામ્ [છ્, જ્: ચન્દ્રકોટિસમપ્રભાં] ।
હિમમુન્દેન્દુધવલાં પઞ્ચવક્ત્રાં ત્રિલોચનામ્

અષ્ટાદશભુજૈર્યુક્તાં સર્વાનન્દકરોદ્યતામ્ ।
ગ્રહસન્તીં વિશાલાક્ષીં દેવદેવસ્ય સમ્મુખીમ્

ઇતિ ધ્યાત્વા ત્રિવારં પૂજયેત્ ।
મન્ત્રસ્તુ ।
ઓં હ સ ક્ષ મ લ વ ર યીં સુધાદેવ્યૈ [છ્: આનન્દભૈરવ્યૈ] વૌષટ્
।
ત્રિવારં પૂજયેદ્દેવીં ગુણત્રયવિભેદતઃ

ભાવચૂડામણૌ -
અથવાન્યપ્રકારેણ દ્રવ્યશુદ્ધિં વદામ્યહમ્ ।
નિગમકલ્પદ્રુમે શ્રીશિવ ઉવાચ -
દ્રવ્યશુદ્ધિં બહુવિધં નાનાભાવસ્ય સમ્મતમ્ ।
જન્માન્તર શતેનાપિ જ્ઞાપિતું નૈવ શક્યતે ।
તેષાં મધ્યે સાધકોઽપિ કેન વા સાધનઞ્ચરેત્

પ્. ૧૦૨)
અથ સક્ષેપશોધનમ્ ।
શ્રીદેવ્યુવાચ -
દ્રવ્યમધ્યે માતૃકાર્ણં સવિન્દુ સુખમોક્ષદમ્ ।
પ્રતિવર્ણં વિન્દુયુક્તં બિન્દુનાદ વિભૂષિતમ્

વામાવર્તેઽપિ [ગ્: વામાવર્તેન] તદ્વર્ણં ત્રિકોણેષુ મહેશ્વર ।
વિલિખેત્ ત્રિકોણાકારમકથાદિ [જ્: ત્રિકોણરુપમ્] ક્રમેણ તુ

વામાવર્તે લિખેદ્વર્ણં પઞ્ચાશન્મણિમણ્ડલમ્ ।
હ લ ક્ષં તત્ત્રિકોણેષુ બ્રહ્મ વિષ્ણુ શિવાત્મકમ્

શ્રીશિવ ઉવાચ -
કસ્મિન્ કોણે વસેદ્ બ્રહ્મા કસ્મિન્ કોણે જનાર્દનઃ ।
કસ્મિન્ કોણે વસેત્ શમ્ભુઃ કથય પ્રાણવલ્લભે

શ્રીદેવ્યુવાચ -
આદિકોણેઽપ્યધોભાગે બ્રહ્મા ચ સૃષ્ટિરુપકઃ [છ્: -કારકઃ] ।
મધ્યકોણે વસેદ્વિષ્ણુઃ પાલકોઽપિ નિરઞ્જનઃ ।
અન્ત્યકોણે મહાદેવઃ પ્રકૃત્યાપ્યેકદેહકઃ

અથાન્યપ્રકારદ્રવ્યશુદ્ધિઃ ।
વિન્દુરુપઃ શિવો જ્ઞેયો નાદરુપાચ ચણ્ડિકા ।
નાદબિન્દુમયં પીઠં દ્રવ્યમધ્યે લિખેદ્બુધઃ

ત્રિનાદઞ્ચ ત્રિશક્ત્યાક્તં ત્રિવિન્દુ ત્રિદેવં પરમ્ [ઘ્: ત્રિદેવ-પ્રિય; જ્:
ત્રિશિવં પ્રિયે] ।
લિખિત્વા ચિન્તયેદ્દ્રવ્યં મૃતભાવ-વિવર્જિતમ્

અથાન્યપ્રકારમાહ -
ગુરોઃ પ્રકાશં યન્મન્ત્રં નિત્યં જપતિ સાધકઃ ।
તેનૈવ મનુના દેવ દ્રવ્યં સપ્તાભિમન્ત્રિતમ્ ।
સપ્તવારજપેનૈવ દ્રવ્યશુદ્ધિસ્તુ તત્ક્ષણાત્

ઇતિ શ્રીસર્વાનન્દનાથ વિરચિતે સર્વોલ્લાસે ષડ્વિંશત્યુલ્લાસઃ

સપ્તવિંશોલ્લાસઃ ।
અથ માંસલક્ષણમ્ ।
કુલરહસ્યે -
ઐશ્વર્યદાયકં મદ્યં મૈથુનં મુક્તિદાયકમ્ ।
ઉભયોઃ કારણં જ્ઞેયં ગુણત્રયમહત્ [જ્: -મયં] પરમ્

માંસં મત્સ્યં હિ મુદ્રાઞ્ચ ત્રિગુણં પરિકીર્તિતમ્ ।
કારણસ્ય કારણં હિ રમણસ્ય મહત્ સુખમ્ [ઘ્: ગુણત્રયમહત્
સુખમ્]

માંસઞ્ચ ત્રિવિધં પ્રોક્તં જલભૂચરખેચરમ્ ।
કપોતકસ્ય છાગસ્ય કૂર્મસ્ય પરમેશ્વરિ

ત્રિવિધાન્યેવ માંસાનિ વિયદ્ભૂજલચરાણિ ચ ।
આનીય તાનિ યત્નેન દેવ્યાઃ સન્તુષ્ટહેતવે

પ્. ૧૦૪)
યામલે -
ત્રિવિધાન્યેવ માંસાનિ વિયદ્ભૂજલચરાણિ ચ ।
આનીય તાનિ યત્નેન દેવ્યૈ ચોદ્દિશ્ય ઘાતયેત્

દેવ્યુદેશે ઘાતનાચ્ચ નાસ્તિ પાતકમમ્બિકે [જ્: પાતકં નાસ્તિ
સુન્દરિ] ।
અન્યથા ઘાતનાદ્દેવિ રૌરવં નરકં વ્રજેત્

કુલાર્ણવે -
આત્માર્થે પ્રાણિનાં હિંસા કદાચિન્નોદિતા પ્રિયે ।
પિતૃદૈવતયજ્ઞેષુ પ્રાણિહિંસા વિધીયતે

અવિધાનેન યો હન્યાત્ પ્રાણિનં [ગ્, ચ્: પ્રાણિનાં] પરમેશ્વરિ ।
વિષમે દુર્ગમે ઘોરે એતત્યેવ ન સંશયઃ

અનિમિત્તં તૃણં [ક્, ગ્, છ્: એણં] વાપિ છેદયેન્ન કદાચન ।
દેવતાર્થે દ્વિજાર્થે વા હત્વા પાપૈર્ન લિપ્યતે

જ્ઞાનદ્વીપે -
તૃણંમપ્યવિધાનેન છેદયેન્ન કદાચન ।
દેવતાર્થે દ્વિજાર્થે વા હત્વા પાપૈર્નલિપ્યતે

વિધિનાપિ દ્વિજં ગામ્બા હત્વા પાપૈર્ન લિપ્યતે ।
તથાપિ પરમેશાનિ જ્ઞાનિનાં ન શુભપ્રદમ્ ।
પઞ્ચતત્ત્વસ્ય માહાત્મ્યં ફલઞ્ચ પઞ્ચધા યતઃ

અથ માંસશુદ્ધિઃ ।
મણ્ડલે સ્થાપિતં માંસં કિઞ્ચિદ્દ્રવ્યં પ્રવિક્ષિપેત્ ।
ત્રિવારં પઠનાત્ મન્ત્રં માંસશુદ્ધિસ્તુ તત્ક્ષણાત્

પ્. ૧૦૫)
મન્ત્રસ્તુ ।
ઓં પ્રતદ્વિષ્ણુઃ સ્તવતે વીર્યેણ મૃગો ન ભીમઃ કુચરો ગિરિષ્ઠાઃ ।
યસ્યોરુષુ ત્રિષુ વિક્રમણેષ્વધિક્ષિયન્તિ ભુવનાનિ વિશ્વા

ઇતિ મન્ત્રં મહેશાનિ માંસોપરિ ત્રિધા પઠેત્ [ઘ્: જપેત્] ।
મદ્યયુક્તં માંસખણ્ડં શક્તિવક્ત્રે પ્રદાપયેત્ [ઘ્: નિવેદયેત્]

અથ મત્સ્યલક્ષણમ્ ।
કુલતત્વસારે -
ઇલ્લિશં કબજીં શાલં વાચાં શકુનપ્રોષ્ઠિકામ્ ।
સદ્ગુરઞ્ચૈવ વોદાલં રોહિતં ચોત્તમં પ્રિયે

અન્યાનિ યાનિ મત્સ્યાનિ સ્ત્રીણાં પ્રિયકરાણિ ચ ।
શોધિતં ચેત્ પ્રદાતવ્યં શક્તિવક્ત્રે મહેશ્વરિ

મત્સ્યં માંસં પ્રદાતવ્યં ભર્જિતં હિ વિશેષકમ્ ।
તસ્માત્ પ્રશસ્તકં જ્ઞેયં દગ્ધં હિ વરવર્ણિનિ

તન્ત્રાન્તરે -
માંસં મત્સ્યં શોધિતવ્યં સ્ત્રીણાં પ્રિયકરં યદિ [જ: પરમ્]
।
શક્તિવક્ત્રે પ્રદાતવ્યં કારણેન સમન્વિતમ્

અથ મીનશુદ્ધિઃ ।
ઓં ત્ર્યમ્બકં યજામહે સુગન્ધિં પુષ્ટિવર્દ્ધનમ્ ।
ઉર્વારુકમિવ બન્ધનાન્ મૃત્યોર્મુક્ષીયમામૃતાત્

મણ્ડલે સ્થાપયેન્મીનં પ્રક્ષિપેત્ કારણૈઃ [જ્: કારણે] પ્રિયે ।
ત્રિવારં પઠનાન્મન્ત્રં મીનશુદ્ધિસ્તુ તત્ક્ષણાત્

પ્. ૧૦૬)
અથ મુદ્રાલક્ષણમ્ ।
બ્રીહિણં ભર્જિતં [છ્: ભુઞ્જિતં] પ્રોક્તં શર્કરાદ્યૈઃ
સુવાસિતમ્ ।
યોનિપદ્મકદમ્બેતિ લક્ષણં પરિકીર્તિતમ્

અન્યાનિ દ્રવ્યાણિ ભર્જિતતાનિ [છ્: ભુઞ્જિતાનિ] મહેશ્વરિ ।
ઇતિ મુદ્રા શોધિતં ચેત્ દેવ્યાઃ પ્રીતિકરા પરા

ધાન્યં ભ્રષ્ટં વહ્નિયોગૈશ્ચર્વણીયં મહેશ્વરિ ।
ઇતિ મુદ્રા કૃતા સંજ્ઞા મહામોદપ્રદાયિની

અથ મુદ્રાશુદ્ધિઃ ।
મણ્ડલે સ્થાપયેન્મુદ્રાં પ્રક્ષિપેત્ કારણેન તુ ।
મન્ત્રદ્વયં ત્રિધા જપ્ત્વા મુદ્રાશુદ્ધિસ્તુ તત્ક્ષણાત્

મન્ત્રસ્તુ ।
ઓં તદ્વિષ્ણોઃ પરમં પદં સદા પશ્યન્તિ સૂરયઃ દિવીવ
ચક્ષુરાતમ્

ઓં તદ્ વિપ્રાસો વિપન્ય વિપન્યવો જાગૃવાંસઃ સમિન્ધતે, વિષ્ણોર્યત્
પરમં પદમ્

ઇતિ મુદ્રાશુદ્ધિઃ ॥
ઇતિ શ્રીસર્વાનન્દનાથવિરચિતે સર્વ્વોલ્લાસે સપ્તવિંશત્યુલ્લાસઃ

અષ્ટાવિંશોલ્લાસઃ ।
કુલાર્ણવે -
દ્રવ્યભારસહસ્રેણ માંસભારશતેન [ચ્, છ્-શતાનિ] ચ ।
વિના શક્તિં ન સિદ્ધ્યેત તસ્માત્ શક્તિં સમાશ્રયેત્

અથ શક્તિલક્ષણમ્ ।
યામલે -
સ્વશક્તિં પર [ઘ્, છ્, જ્: વીર] શક્તિં વા દીક્ષિતાં ગુરુસન્નિધૌ ।
તત્ર સ્થિતા દેવતાત્મા સા શક્તિઃ સર્વપૂજિતા

શક્તિમાનીય યત્નેન સુશીલાં પ્રિયવાદિનીમ્ ।
ગુરીરગ્રે સ્વવામે વા રક્તવસ્ત્રેણ ભૂષિતામ્ ।
તતશ્ચ સાધકઃ શ્રેષ્ઠો મૂષયેદ્બહુભૂષણૈઃ

વૃહદ્ યોનિતન્ત્રે -
આનીય પ્રમદાં કાન્તાં સુશીલાં ચારુહાસિનીમ્ ।
ગુરુભક્તિરતાં દેવિ કુલસાધનતત્પરામ્

દીક્ષિતાં પરકાન્તાં વા સ્વકીયામ્બા મહેશ્વરિ ।
તત્ત્વાનન્દયુતાં શક્તિં પરતત્ત્વેષુ લાલિતામ્ ।
આનીય બહુયત્નેન જાતિભેદં ન ચાચરેત્

વિવર્જિતઘૃણાલજ્જાં સર્વદાનન્દસંયુતામ્ ।
અથવા પાનસંહૃષ્ટાં ચક્રમધ્યે સમાનયેત્

કાલિકાકલ્પે -
સ્વેષ્ટદેવીં યજેત્ ચક્રે સ્વસ્ત્રિયં સ્વેષ્ટભાવિનીમ્ ।
અથવા સ્ત્રીસમીપે વા યન્ત્રં કૃત્વા પ્રપૂજયેત્

પ્. ૧૦૮)
તન્ત્રાન્તરે -
સ્ત્રિયઃ પૂજા પ્રકર્તવ્યા જ્ઞાત્વા સ્વેષ્ટસ્વરૂપિણીમ્ ।
તત્સમીપે કૃતં યન્ત્રં તદાજ્ઞાભાવમાનતઃ

જ્ઞાનાર્ણવે -
સ્ત્રીસમીપે યદા [ઘ્: કૃતા] પૂજા જપશ્ચ પરમેશ્વરિ ।
કામરૂપાત્ શતગુણંઃ સમુદીરિતમવ્યયમ્

શક્તિદોષં ન વક્તવ્યં યતો દેવસ્વરૂપિણી ।
કુલનિષ્ઠશ્ચ વિપ્રશ્ચ તસ્યાઃ શુદ્ધિં ન ચાચરેત્

સ્વશક્તિશોધનં નાસ્તિ ચૈકાત્માપ્યુભયોર્યતઃ ।
શોધયેત્ પરશક્તિઞ્ચ દ્વિત્વાત્મૈકત્વહેતવે

સાધ્યાત્મા [ઘ્: સા સાધ્યા] સાધકાત્મા ચેદ્ યદૈકાત્મા
ભવેન્મૂદા ।
તદા શુદ્ધિર્ન કર્તવ્યા ગઙ્ગાઘનજલં [ઘ્, જ્:
ગઙ્ગાયામનધં] યથા

પ્રાયશ્ચિત્તં પ્રકર્તવ્યં ગઙ્ગા યત્ર ન તિષ્ઠતિ ।
શક્તિશુદ્ધિઃ પ્રકર્તવ્યા યદૈકાત્મા ન ચેત્ શિવે

સાધ્યા સાધકયોર્દેવિ યદૈકાત્મા મહેશ્વરિ ।
આત્મશુદ્ધે [જ્: આત્મશુદ્ધિઃ] શક્તિશુદ્ધિસ્તસ્ય સિદ્ધિદૂરતઃ

નિગમકલ્પે શ્રીમહાદેવ ઉવાચ -
એકાચારી એકભાવી એકાનન્દેષુ મોહિતઃ ।
શક્તેર્દોષં તદા કુત્ર સ્વયં તત્રૈવ સંલયઃ

અજ્ઞાત્વા કુલતત્ત્વઞ્ચ શક્તિશુદ્ધિં સમાચરેત્ ।
યસ્ય જ્ઞાનસ્ય માત્રેણ પૂર્ણાનન્દો ભવેદ્ધ્રુવમ્ ।
તસ્ય શુદ્ધિઃ કથં ભદ્રે મનસા ચિન્તનં [ગ્: ચિન્તય] યદિ

પ્. ૧૦૯)
શ્રીદેવ્યુવાચ -
કુલસ્ય દક્ષિણે વામે મધ્યે ચ પરમેશ્વર ।
જાહ્નવી યમુના વાણી [ગ્: વારિ] સદા ભાતીતિ જ્ઞાનતઃ

એતૈર્વિશિષ્ટા શક્તિઃ સ્યાત્ શરીરં દેવતામયમ્ ।
સાશુદ્ધિશ્ચેદ્ ભવેદ્દેવ તદાશુદ્ધિશ્ચ દેવતા

અજ્ઞાનિનાં સદા શુદ્ધિર્મન્ત્રાદિના મહેશ્વર ।
મનસા ચેત્ ન શુદ્ધિઃ સ્યાન્મન્ત્રશુદ્ધિઃ સુદૂરતઃ

કાલીતન્ત્રે -
અદીક્ષિતા ચ યા શક્તિશ્ચક્રમધ્યે પ્રપૂજયેત્ ।
પૂર્ણચક્રં નચેત્ તત્ર પૂર્ણાનન્દં નચેદ્ યતઃ

તસ્માત્ સુલક્ષણાં શક્તિં દીક્ષિતાઞ્ચ પ્રપૂજયેત્ ।
પ્રણમ્ય દેવતાવુદ્ધ્યા ભોગપાત્રં પ્રદાપયેત્

ભોગપાત્રં ન દાતવ્યં વિધવાયૈ મહેશ્વરિ ।
ઉચ્ચસ્તનીં કામરતાં વિધવાઞ્ચ પ્રપૂજયેત્

યો દદ્યાદ્ વિધવાહસ્તે ભોગપાત્રં મહેશ્વરિ ।
તસ્યા યોનિં લઙ્ઘયિત્વા તત્ત્વં દેવ્યૈ નિવેદયેત્

શઙ્કયા પરમેશાનિ લજ્જયા નાચરેત્ ક્રિયામ્ ।
ઉભૌ ચ દુઃખૌ પરમે પશુપાશનિયન્ત્રિતૌ

વિધવાયોનિરમણં કારયેચ્ચ તદાજ્ઞયા ।
શુક્રપાતં પ્રકર્તવ્યં તસ્યા વાક્યાનુસારતઃ

યાવન્ન શુક્રપાતં હિ વિધવાયોનિમણ્ડલે ।
તાવચ્ચ રમણં કુર્યાત્ પતનાન્તે પરિત્યજેત્

પ્. ૧૧૦)
શુક્રપાતે યદા શક્તેરાજ્ઞા નૈવ પ્રજાયતે ।
નિવેદ્ય કારણાક્તં હિ ભક્ષયેન્મનુના શિવે

ઇતિ શ્રીસર્વાનન્દનાથવિરચિતે સર્વોલ્લાસે અષ્ટાવિંશત્યુલ્લાસઃ

ઊનત્રિંશોલ્લાસઃ ।
શ્રીદેવ્યુવાચ -
શક્તિં બ્રહ્મમયીં સાધ્વીં નિસ્પૃહાં ભક્તવત્સલામ્ [છ્, જ્:
ભક્તિવત્સલાં] ।
તસ્યા દીક્ષા કથં પ્રોક્તા વિધવા વા કથં વદ

શ્રીશિવ ઉવાચ -
આનન્દરહિતા શક્તિર્વિધા ચાપ્યદીક્ષિતા ।
આનન્દેન ભવેત્ પૂજ્યા સાનન્દા વીરવન્દિતા

તત્ર કૃત્વા મહાચક્રં કરેણ [ઘ્: કારણે] માર્જયેદ્વપુઃ ।
દીક્ષિતા સધવા જ્ઞેયા યદ્યાનન્દસમાશ્રિતા

વીરભાવયુતા શક્તિઃ શિવપત્ની મહેશ્વરિ ।
વીરભાવયુતઃ શાક્તઃ શિવ એવ ન સંશયઃ ।
શિવોઽહમિતિ સંજ્ઞાત્વા શ્રીચક્રેષુ રમેત્ શિવામ્

ભાવચૂડામણૌ -
આત્માનન્દે મહાદેવિ સર્વાનન્દમયં જતત્ ।
આત્મશુદ્ધે જગત્ શુદ્ધમશુદ્ધે ચાપ્યશુદ્ધકમ્

પ્. ૧૧૧)
નારાયણીતન્ત્રે -
શક્તિશુદ્ધિર્ન કર્તવ્યા યતો બ્રહ્મ [ક્, ખ્, ગ્, ચ્: દેવ; જ્: દેવી]
સ્વરૂપિણી ।
આત્માઽશુદ્ધેઽપ્યશુદ્ધા સા સ્ફાટિકે રઞ્જનં યથા

તથાપિ શુદ્ધં કર્તવ્યં પશુપાશનિયન્ત્રિતઃ ।
શક્તેર્દોષં મહાદેવિ ગૃહ્ણાતિ નૈવ સાધકઃ

તવ રૂપાપિ શક્તિઃ સ્યાત્ યતો મુક્તિપ્રદાયિકા ।
ભોગમુક્તાન્વિતઃ શાક્તઃ [ઘ્, જ્: ભોગમુક્તાન્વિતા શક્તિઃ]
શક્તેર્દોષં ન ચાચરેત્

શ્રીકાલીતન્ત્રે - [ઘ્, જ્: પુસ્તકયોર્દૃશ્યતે]
સ્ત્રીદ્વેષો નૈવ કર્તવ્યો વિઽઽશેષાત્ પૂજનં સ્ત્રિયામ્ ।
તાસાં પ્રહારં નિન્દાઞ્ચ કૌટિલ્યમપ્રિયન્તથા

સર્વથાપિ ન કર્તવ્યમન્યથા સિદ્ધિરોધકૃત્ ।
સ્ત્રિયો દેવાઃ સ્ત્રિયઃ પ્રાણા એવ વિભૂષણમ્

સ્ત્રીસઙ્ગિના સદા ભાવ્યમન્યથા સ્વસ્ત્રિયામપિ ।
તદ્ધસ્તાવચિતં પુષ્પં તદ્ધસ્તાવચિતં જલમ્

તદ્ધસ્તાવચિતં દ્રવ્યં દેવતાભ્યો નિવેદયેત્ ।
મહાચીનદ્રુમલતાવેષ્ટિતઃ સાધકોત્તમઃ

રાત્રૌ યદિ જપેન્મન્ત્રં દુર્લભં તસ્ય કિં ભવેત્ ।
મહાચીનદ્રુમલતાવેષ્ટનેન ચ યત્ફલમ્

એતસ્ય ષોડશાંશેન કલાં નાર્હન્તિ તે શવાઃ ।
શવાસનાધિકફલં લતાગેહે પ્રવેશનમ્

પ્. ૧૧૨)
ભોગાર્થી શોધયેત્ શક્તિં ભોગાનન્દેષુ મોહિતઃ ।
આલાપાદ્ ગાત્રસંસ્પર્શાત્ કામાન્દેઽપિ મોહિતા [જ્: કામાનન્દેષુ
મોહિતઃ] ।
કામાનન્દં વિના દેવિ ભોગમુક્તિર્ન જાયતે

જ્ઞાનિનાઞ્ચેદિમાં શુદ્ધિમજ્ઞાનિનાઞ્ચ મન્ત્રજામ્ ।
તથાપિ જ્ઞાનિનાં મધ્યે જ્ઞાન શ્રેષ્ઠોઽપિ યો નરઃ ।
શક્તિશુદ્ધિર્ન કર્તવ્યા યતઃ સ્વેષ્ટમયી પ્રિયે

અથ શક્તિશુદ્ધિઃ ।
પ્રક્ષાલ્ય ગન્ધતોયૈશ્ચ ધૂપયિત્વા સુધૂપકૈઃ ।
સિન્દૂરરઞ્જિતાં કૃત્વા મૂલમન્ત્રં લિખેદ્ ભગે

અદીક્ષિતાઃ સ્ત્રિયઃ કુર્યાત્ સદ્યસંસ્કારમમ્બિકે ।
મન્ત્રદીક્ષઃ વિધાનેન શક્તિશુદ્ધિસ્તુ તત્ક્ષણાત્

કુલાર્ણવે -
અદીક્ષિતા વામકર્ણે માયાબીજં સમુદ્ધરેત્ ।
પૂજયિત્વા મહેશાનિ ભોગપાત્રં પ્રદાપયેત્

યામલોક્તશુદ્ધિઃ ।
શક્તિગાત્રે સ્વકલ્પોક્તન્યાસજાલં સમાચરેત્ ।
રક્તપુષ્પેણ નિર્મઞ્જ્ય [ઘ્: નિર્મજ્ય] યોનિદેશે નિયોજયેત્

ઓં નમો વાગ્ભવં બીજં માયાલક્ષ્મીં તતઃ પરમ્ ।
સમ્બોધનાન્તં ત્રિપુરાદેવીતિ પદમુદ્ધૃતમ્ [ઘ્, જ્: -ઉદ્ધરેત્] ૨૧ ॥
ઇમાં [છ્: ઇમાં શક્તિં પરિત્રાણં ક્રુ કુરુ મમ શક્તિં કુરુ
કુરુ સ્વાહા ઇતિ દશધા જપેત્] શક્તિં તતઃ પ્રોક્તા પવિત્રીકુરુ
શબ્દતઃ ।
મમ શક્તિં કુરુ દ્વન્દ્વં સ્વાહેતિ દશધા જપેત્

પ્. ૧૧૩)
[મન્ત્રસ્તુ - ઓં ક્રીં હ્રીં શ્રીં ત્રિપુરાદેવિ ઇમાં શક્તિં
પવિત્રીકુરુ મમ શક્તિં કુરુ કુરુ સ્વાહા]
પઞ્ચતત્ત્વેન તાં દેવીં પૂજયેદ્વિધિના શિવે ।
ભોગપાત્રં યદા દેયં તદા રમણમાચરેત્

ગુપ્તસાધનતન્ત્રે શ્રીદેવ્યુવાચ -
દ્રવ્યાદિશોધનં સર્વં બહુધા પ્રકટીકૃતમ્ ।
લોકોપકારકાત્ [જ્: -કારકં] શુદ્ધં સંક્ષેપેણ વદ પ્રભો

શ્રીશિવ ઉવાચ -
ગુરુ [જ્: ગુરોઃ] પ્રકાશં યન્મન્ત્રં નિત્યં જપતિ વૈ નરઃ [ઘ્, જ્:
સાધકઃ] ।
તેનૈવ મનુના દેવિ ષડઙ્ગે [ઘ્, જ્: ષડઙ્ગં] ન્યાસમાચરેત્

ન્યાસં કૃત્વા તતો મન્ત્રી દ્રવ્યાદીનભિમન્ત્રયેત્ ।
સપ્તતિર્મન્ત્રિતં કૃત્વા પૂતં સર્વં ભવેદ્ ધ્રુવમ્

ગુરું શિવં તથા દેવીં નિવેદ્યઞ્ચૈવ કારણમ્ ।
જુહુયાત્ કુણ્ડલીવક્ત્રે મૂલમન્ત્રેણ સુન્દરિ

મૂલાધારે સ્થિતા દેવિ કુણ્ડલી પરદેવતા ।
ભોગકાલે મહેશાનિ આજિહ્વાન્તં વિભાવયેત્

શોધિતાન્ મત્સ્યમાંસાદીન્ મુખેનાચ્છાદ્ય યત્નતઃ ।
મૂલમન્ત્રં સમુચ્ચાર્ય જુહુયાત્ કુણ્ડલીમુખે

પ્રતિપાત્રે પ્રતિગ્રાસે એવં કુર્યાદ્ વિચક્ષણઃ ।
ભોજનેચ્છા ભવેત્તસ્યા નિર્લિપ્તો જીવસંજ્ઞકઃ

પ્. ૧૧૪)
[કુલપૂજાવિનાશાર્થં યઃ કરોતિ હિ દુર્મતિઃ ।
પ્રયાતિ નરકં ઘોરમેકવિંશકુલૈઃ સહ

દેવાન્ પિતૄન્ સમભ્યર્ચ્ય કુલશાસ્ત્રોક્તવર્ત્મના ।
ગુરું સ્મરન્ પિવેન્મદ્યં ખાદન્ માંસં ન દોષભાક્

સેવયેત્ ચેત્ સુખાર્થાય મદ્યાદીન્ યઃ સ પાતકી ।
પ્રાશયેદ્દેવતાપ્રીત્યૈ સાભિલાષવિવર્જિતઃ

]
ઇતિ શ્રીસર્વાનન્દનાથવિરચિતે સર્વોલ્લાસે ઊનત્રિંશદુલ્લાસઃ

ત્રિંશોલ્લાસઃ ।
સમયાચારતન્ત્રે -
સમ્બિદાગ્રહણં કૃત્વા કારણં તદનન્તરમ્ ।
કારણસ્ય કારણં હિ સમ્બિદેતિ પ્રકલ્પિતમ્

શ્રીદેવ્યુવાચ -
સમ્બિદા કા મહાદેવ કારણં કિં [ગ્, ચ્: હિ] વદ પ્રભો ।
કસ્માત્ પાનં કારણં હિ સમ્બિદાનન્દભાક્ નરઃ

અથ સમ્બિદાપ્રકરણમ્ ।
શ્રીશિવ ઉવાચ -
ભાવશક્તોઽપ્યશક્તશ્ચ સાધકો દ્વિવિધઃ શિવે ।
ભાવાક્તં સમ્બિદાનન્દં મદ્યાનન્દમભેદકમ્

પ્. ૧૧૫)
ભાવેન ભાવ્યવાન્ [છ્: ભાગ્યવાન્] ભદ્રે ભાવાનન્દેષુ મોહિતઃ
।
ભાવાનન્દેષુ દેવેશિ મુક્તિભાગ્ જાયતે નરઃ

આદ્યન્તે સમ્બિદાપાનં કારણસ્ય મહેશ્વરિ ।
તદા કૈવલ્યમુક્તિઃ સ્યાત્ સત્યં સત્યં ન સંશયઃ

સાલોક્યઞ્ચૈવ સારૂપ્યં સાયુજ્યં પરમેશ્વરિ ।
ઇદં જ્ઞાનં સમ્બિદોત્થં મુક્ત્યર્થમુભયાન્વિતમ્

નિગમતત્વે શ્રીદેવ્યુવાચ -
આનન્દં બ્રહ્મણે રૂપં યસ્ય દેહે વ્યવસ્થિતમ્ ।
તસ્ય સર્વં મહેશાન સિદ્ધ્યાનન્દ [ઘ્, ચ્, જ્: સિદ્ધાનન્દ; છ્:
સદાનન્દ] પ્રદાયકમ્

વિનાનન્દેન [ઘ્: વિનામદ્યેન] યદ્ધ્યાનં સર્વં ભવતિ
નિષ્ફલમ્ ।
અત એવ મહાદેવ સમ્બિદાગ્રહણઞ્ચરેત્

યતિર્વા ભૂપતિર્વાપિ મદ્યાનન્દં સમાશ્રયેત્ ।
સર્વદા પરમેશાન સિદ્ધ્યાનન્દં ક્વચિત્ ક્વચિત્

અન્યેષાં સાધકાનાઞ્ચ સમ્બિદાનન્દવર્ધિની [છ્, જ્: સર્વદા] ।
મદ્યાનન્દં ક્વચિદ્ દેવ પર્વણિ મધુપાનયુક્

કૃષ્ણપક્ષે પિવેન્મદ્યં શુક્લે સિદ્ધિં પિવેન્મુદા ।
શુક્લે યદિ પિવેન્મદ્યં આદ્યન્તે સમ્બિદાં પિવેત્

તન્ત્રાન્તરે -
કૃષ્ણે શુક્લે પિવેન્મદ્યં સમ્બિદાસંયુતં શિવે ।
શુક્લે ચાદ્યં પિવેત્ સિદ્ધિં કૃષ્ણે ચાદ્યં પિવેન્મધુ

ભાવચૂડામણૌ -
સત્ત્વોદ્ભવં સમ્બિદાયા મદ્યસ્ય રાજસોદ્ભવમ્ ।
ત્વરિતાયાસ્તમોદ્ભૂતમિત્યાનન્દસ્ય લક્ષણમ્

પ્. ૧૧૬)
ભાવમાત્રં ક્રિયાત્યક્તં [છ્: ક્રિયેત્યુક્તં; જ્: ક્રિયાયુક્તં]
સત્ત્વેઽપિ પરમેશ્વરિ ।
રાજસીતિ ક્રિયાશક્તસ્તામસીતિ ક્રિયાચ્યુતઃ

શક્તિં વિના યથાનન્દં મદ્યસ્ય પરમેશ્વરિ ।
તથા સિદ્ધિં વિના દેવિ મદ્યાનન્દં હિ નિશ્ચિતમ્

સમયાઞ્ચ પિવેદાદૌ તતો મદ્યં મહેશ્વરિ ।
તતઃ શક્તિં યજેચ્ચક્રે તતઃ સિદ્ધિં પિવેન્મુદા

સિદ્ધિં વિના મહેશાનિ [છ્, જ્: કુલેશાનિ] કુલકાર્યે ન યોગવાન્ ।
અત એવ પિવેત્ સિદ્ધિં શક્તિયુક્તો મહેશ્વરિ

શક્તિહીનં હિ યત્પાનં સમ્બિદેતિ પ્રકીર્તિતમ્ ।
તદન્તે શક્તિસંયુક્તે સમ્બિદા સમયા ભવેત્

રમણં હિ યદા દેવિ તદા સા વિજયા ભવેત્ ।
સ્વેચ્છાચારેઽપિ રમણં નિષેધવિધિવર્જિતમ્

તદા સા સમ્બિદા દેવી સિદ્ધિરુપા સનાતની ।
શિવોદ્ભવં યદા દ્રવ્યં શક્તિઃ સંહૃહ્ય યત્નતઃ

તદા સા સમ્બિદા દેવી ભઙ્ગરુપા પ્રિયમ્વદા ।
પઞ્ચાઙ્ગસંયુતાં દેવિ સમ્બિદાં સેવયેત્તુ યઃ [જ્: સેવયેદ્] ।
ઇહલોકે સુખં ભુક્ત્વા યાત્યન્તે પરમાં ગતિમ્

સમ્બિદા સમયા દેવિ વિજયા સિદ્ધિરેવ ચ ।
ભઙ્ગશ્ચ પરમેશાનિ પઞ્ચધાખ્યાનુકીર્તિતમ્ [છ્:
પઞ્ચધાન્યાનુકીર્તિતમ્; જ્: પઞ્ચધાન્યાનુકલ્પિતમ્] ।
યઃ કરોતિ ત્રિસન્ધાયાયાં મમ તુલ્યો ન સંશયઃ

ભુક્ત્વા તુ માદકં દ્રવ્યં ભવેત્ કુલપરાયણઃ ।
સાધકઃ ક્ષોભમાપન્ને [છ્, જ્: ક્ષોભમાત્રેણ] મમ ક્ષોભં
ભવેદ્ ધ્રુવમ્

તસ્માદાદૌ પ્રકર્તવ્યં સમ્બિદાસેવનં શિવે ।
સમ્બિદાસવયોર્મધ્યે સમ્બિદેવ ગરીયસી

પ્. ૧૧૭)
વિજયા [ઘ્, જ્: સમ્વિદા] ગ્રહણં કૃત્વા ધ્યાનં યઃ કુરુતે નરઃ ।
તદા ધ્યાનમયી મૂર્તિઃ પ્રત્યક્ષા ભવતિ ધ્રુવમ્

અતશ્ચ સમ્બિદાં પીત્વા કારણં હિ પિવેત્તતઃ ।
સમ્વિદાસવયોર્મધ્યે સમ્વિદેવ ગરીયસી

ગ્રહણાત્ મુચ્યતે પાપ્તાત્ ધ્યાનાત્ સિદ્ધિર્ભવિષ્યતિ ।
ધ્યાનેન ધ્યેયં યદ્રૂપં સમ્વિદા નિત્ય [જ્: મુક્તિ] દાયિકા

યથા નિત્યં ગૃહાનન્દં ગૃહિણીસંયુતં [જ્: -સંયુતા] તથા [જ્:
યદા] ।
આનન્દાર્થી વરારોહે આનન્દે [જ્: આનન્દે] વિજયાં પિવેત્ ।
ક્રિયામાર્ગી ક્રિયાશક્તઃ શુદ્ધેઽપિ વિજયાં પિવેત્

અથ સમ્વિદાશુદ્ધિઃ ।
ઓં સમ્વિદે બ્રહ્મસમ્ભૂતે બ્રહ્મપુત્રિ સદાનઘે ।
ભૈરવાણાઞ્ચ તૃપ્ત્યર્થં પવિત્રા ભવ સર્વદા ।
ઓં બ્રહ્માણ્યૈ [ઘ્, જ્: બ્રાહ્મણ્યૈ] નમઃ સ્વાહા

ઓં સિદ્ધિમૂલાશ્રયે દેવિ હીનવોધપ્રબોધનિ ।
રાજાપ્રજાવશઙ્કરિ શત્રુકણ્ઠત્રિશૂલિનિ ।
ઓં ક્ષત્રિયાયૈ નમઃ સ્વાહા

ઓં અજ્ઞાનેન્ધનદીપ્તાગ્ને જ્ઞાનાગ્નેર્જ્વાલરૂપિણિ ।
આનન્દસ્યાહુતિં પ્રીતિં સમ્યક્ જ્ઞાનં પ્રયચ્છ મે ।
હ્રી। વૈશ્યાયૈ નમઃ સ્વાહા

ઓં નમસ્યામિ નમસ્યામિ યોગમાર્ગપ્રદર્શિનિ [છ્: પ્રદાયિની] ।
ત્રૈલોક્યવિજયે માતઃ સમાધિફલદા ભવ ।
ક્લીં [છ્: હ્રી।] શૂદ્રાયૈ નમઃ સ્વાહા

પ્. ૧૧૮)
આનન્દનન્દિનીનન્દે સદાનન્દપદદ્વયમ્ ।
ઉલ્લાસાનન્દિનિ કન્દે ચિદાનન્દસ્વરૂપિણિ

દિવ્યા વિમર્ષિણી સિદ્ધા સુસિદ્ધા સિદ્ધિમૂલિકા [છ્:
સુસિદ્ધિસર્વમૂલિકા] ।
રોગઘ્ની પશુપાશઘ્ની કાલઘ્ની બોધરુપિણી ।
મનોન્મનિ મધુ દ્રાક્ષા ખેચરી વિજયા જયા

ઇતિ સ્તુત્વા -
ધેનુમુદ્રાં યોનિમુદ્રાં પ્રદર્શ્ય મનુના શિવે ।
મૂલઞ્ચ દશધા જપ્ત્વા જુહુયાત્ કુણ્ડલીમુખે

શ્રીનાથાય સ્વેષ્ટદેવ્યૈ સાધકકાય મહેશ્વરિ ।
સ્વમૂર્દ્ધનિ પ્રદાતવ્યં મનુના ચ પિવેન્મુદા

પાનમન્ત્રસ્તુ -
(અત્ર ઘ્: પુસ્તકીયઃ પાઠઃ :,-
ઓં ભઙ્ગે ભઙ્ગે મહાભઙ્ગે મહાભૈરવિ માં સંભાવય
સંભાવય વદ વદ વાગ્વાદિનિ મમ જિહ્વાગ્રે સ્થિરીભવ
સર્વશત્રુવશઙ્કરિ સ્વાહા । અનેન મન્ત્રેણ કુણ્ડલીમુખે જુહુયાત્
।) ઓં ભઙ્ગે ભઙ્ગે મહાભઙ્ગે મહાભઙ્ગે ભૈરવાણાં
સ્તમ્ભય સ્તમ્ભય વદ વદ વાગ્વાદિનિ મમ જિહ્વાગ્રે
સ્થિરીભવ સર્વશત્રુવશઙ્કરિ સ્વાહા ॥ ઇતિ પિવેત્ ॥
શ્રીદેવ્યુવાચ
ચતુર્દ્ધા સમ્વિદા પ્રોક્તા જાતિભેદેન ભેદતઃ ।
સમ્વિદા પરમા વિદ્યા ભોગમોક્ષપ્રદા શિવા

તસ્યા ભેદં જાતિપાશં કથમુક્તં સદાશિવ ।
તસ્યાઃ શુદ્ધિં કથં [ઘ્: અસ્યા અશુદ્ધં કિં] દેવ કથય
પ્રાણવલ્લભ

પ્. ૧૧૯)
શ્રીમહાદેવ ઉવાચ -
સાધકસ્ય ક્રિયાલોપાત્ જાતિપાશેન બન્ધિતા ।
સાધકાનાં સાધનાર્થે સ્વયં જાત્યભિસંયુતા

સુવર્ણૈઃ કેન દેવેશિ કુણ્ડલાદિર્યથાતથા ।
જ્ઞાનિનાં જ્ઞાનભેદેન નાનારૂપા ચ સમ્વિદા

સમ્વિદાયા નચેત્ દોષં ગુણો નાસ્તિ મહેશ્વરિ ।
દૂષણં હિ ફલાક્તસ્ય ગુણં જ્ઞેયં હિ તસ્ય તુ

શ્રીદેવ્યુવાચ -
જ્ઞાતવ્યા સમ્વિદા દેવી ચતુર્ધા પરમેશ્વર ।
લક્ષણં હિ તથા સ્તોત્રં મમ સ્થાને પ્રકાશય

શ્રીમહાદેવ ઉવાચ -
બ્રાહ્મણસ્ય શ્વેતપુષ્પં પશ્વાચારયુતો યદિ ।
અન્યથા સમ્વિદાં વિદ્યાં પિવેદાનન્દહેતવે

ક્ષત્રિયસ્ય રક્તપુષ્પં પીતં વૈશ્યસ્ય પાર્વતિ ।
કૃષ્ણવર્ણં હિ શૂદ્રસ્ય પુષ્પેણ જાતિમાનકમ્ ।
પુષ્પભેદેન દેવેશિ જાતિભેદં વિચિન્તયેત્

જ્ઞાનાર્ણવે શ્રીદેવ્યુવાચ -
કા જાતિર્મમ નાથેશ યદિ તે મયયનુગ્રહઃ ।
કથય કથય દેવં [ઘ્, જ્: કથસ્વ મહાદેવ] હિતાર્ત્થાય નરસ્ય
ચ

શ્રીશિવ ઉવાચ -
સ્વ સ્વ જાત્યાશ્રિતં કર્મ જાતિપાશં પ્રકીર્તિતમ્ ।
કર્મનષ્ટે જાતિનષ્ટેઽપિ મુક્તિભાક્

પ્. ૧૨૦)
આનન્દપટલે શ્રીશિવ ઉવાચ -
દુગ્ધામ્બુઘૃતમાધ્વીકસૈન્ધવૈર્લવણેન વા ।
સિતયાથ ગુડેનાપિ પક્વૈઃ કદલિકૈરપિ

અમૂલ્યં મધુરં દ્રવ્યં પક્વામ્રં પનસાદિકમ્ ।
તેન સર્વેણ વિજયાં સ્વીકુર્યાત્ સાધકોત્તમઃ

દુગ્ધયોગેન વિજયા કેવલાનન્દદાયિની [ખ્: -વર્દ્ધિની] ।
મહાતેજસ્કરી ચક્ષુર્દોષાદિકવિનાશિની

સા પુનર્જલયોગેન સર્વાજીર્ણવિનાશિની ।
ઘૃતેન મધુના ધત્તે વાગ્દેવીવશકારિણી

પ્રતિભામુત્તમાં ધત્તે ધિષણાઞ્ચાતિનિર્મલામ્ ।
પિત્તદોષાન્ શ્લેષ્મદોષાન્ મધુના સહ નાશયેત્

સૈન્ધવેન મહાવહ્નિપ્રદા સ્યાલ્લવણેન ચ ।
સિતયાથ ગુડેનૈવ શૂલઘ્ની પિત્તનાશિની

અતિસારાપશમની શ્વાસકાશપ્રમર્દિની ।
આમવાતસમુદ્ભૂતગ્રહણીવિનિવારિણી

સર્વૈઃ સુમધુરૈર્યુક્તા સર્વામયવિનાશિની ।
વલપુષ્ટિપ્રદા ચૈવ મધુરસ્વરદાયિની

જ્ઞાનવિજ્ઞાનદાત્રી ચ શીલમાર્ગપ્રદર્શિની ।
બહુમૂત્રં મૂત્રઘાતં શર્કરા ચ પ્રણાશિની ।
પ્રકાશિતં તવ સ્નેહાત્ સર્વાગમેષુ [ક્: સવતન્ત્રેષુ] ગોપિતમ્

અથ સ્વીકૃત્ય વિજયાં સહસ્રારે ગુરું યજેત્ ।
ગુરુમન્ત્રં સમુચ્ચાર્ય ચતુર્થ્યન્તં નિવેદયેત્

પ્રણમેદ્ દણ્ડવદ્ભુમૌ જપ્ત્વા શ્રીગુરુપાદુકામ્ ।
ઇષ્ટદેવસ્ય તન્મન્ત્રં પ્રજપન્ વિહરેત્ કૃતી

પ્. ૧૨૧)
એવમભ્યાસતો દેવિ [ઘ્, જ્: અભ્યાસયોગેન] પ્રત્યહં વત્સરં તતઃ ।
તેજસ્વી વલવાન્ વાગ્મી મેધાવી પ્રિયદર્શનઃ

રૂપ યૌવન સમ્પૂર્ણ નાનાગુણ સમાશ્રયઃ ।
ભવિષ્યતિ ન સન્દેહો દ્રવ્યસ્યાસ્ય નિષેવણાત્

સમ્વિદાસવયોર્મધ્યે સમ્વિદેવ ગરીયસી ।
સમ્વિત્ પ્રયોગસ્તેનૈવ કર્તવ્યઃ સાધકોત્તમઃ

એકકાલં દ્વિકાલમ્બા ત્રિકાલં પઞ્ચકાલકમ્ ।
તોલકમ્બા દ્વિતોલમ્બા તોલકત્રયમેવ વા

અન્યૂના નાધિકા માત્રા યથા ભવતિ નિત્યશઃ ।
ન્યૂનાધિકાયાં માત્રાયાં ફલં ન સ્યાત્ કદાચન ।
તસ્માત્ પ્રમાણમાત્રાહિ કર્તવ્યા સિદ્ધિમિચ્છતા

એતત્ તે કથિતં સર્વં વિજયાકલ્પમુત્તમમ્ ।
પ્રસાદાદચિરાદસ્યાઃ સિદ્ધિર્ભવતિ વાઞ્છિતા

પ્રાવર્ય વેશ્મ શ્મનસ્ય સલબ્ધકામ
મેતદ્રહસ્યમુદિતં પરમં નિગૂઢમ્ ।
કુત્રાપિ નૈવ કથનીયમિદં કદાચિદ્,
દેવિ ત્વયાપિ વિધિના પ્રવિધીયતાં તત્

શ્રીશિવ ઉવાચ -
ત્રૈલોક્યવિજયાપત્રં સબીજં ઘૃતભર્જિતમ્ ।
ત્રિકટુ ત્રિફલા શૃઙ્ગી કૃષ્ણ [ઘ્, જ્: કુષ્ઠં] ધન્યાક સૈન્ધવમ્

શઠી તાલીશપત્રઞ્ચ કક્કોલં નાગકેશરમ્ ।
યમાનીદ્વયં [ઘ્, જ્: યમાનીદ્વયં - - તત્સમમ્, અત્ર પુસ્તકયોઃ
પાઠાન્તરમેતદ્ દૃશ્યતે] મેથી ચ જીરકદ્વયમેવ ચ ।
એતાનિ સમભાગાનિ રૌદ્રે શુષ્કાણિ ચૂર્ણયેત્

પ્. ૧૨૨)
ગૃહીત્વા ચૂર્ણમેતેષાં સમ્વિત્ચૂર્ણન્તુ તત્સમમ્ ।
ઉભયોશ્ચ સમાં દત્વા સિતાં તન્મિશ્રયેદ્ દૃઢમ્

મિશ્રયિત્વા ચતુર્થાંશં સમં મધુઘૃતં તથા ।
પુનઃ શિલાતલે પિષ્ટ્વા ત્રિસુગન્ધિઞ્ચ મિશ્રયેત્

સ્વર્ણાદિપાત્રે પુરતઃ સ્થાપયિત્વા તતઃ ક્રમાત્ ।
ચતુર્ભિર્મન્ત્રભિસ્તાસાં શોધનં સમુપાચરેત્

સેવનાદસ્ય દેવેશિ કિં ન સિધ્યતિ ભૂતલે ।
મન્ત્રસિદ્ધિસ્તથા પૂજાજપસિદ્ધિર્વરાનને

જ્ઞાનસિદ્ધિર્મહેશાનિ સેવનાન્મોક્ષમાપ્નુયાત્ ।
સત્યં સત્યું મહેશાનિ સત્યમેવ ન સંશયઃ

અનેન પૂર્ણહૃદયો જપપૂજાં સમાચરેત્ ।
એકોચ્ચારણમાત્રેણ તાવચ્ચ [ઘ્: ભવેચ્ચ] લક્ષકોટયઃ

ઇતિ તે કથિતં કાન્તે સારાત્સારં પરાત્પરમ્ ।
યસ્મૈ કસ્મૈ ન દાતવ્યં ઇતિ સત્યં કુરુ પ્રિયે

ઇતિ શ્રીસર્વાનન્દનાથવિરચિતે સર્વોલ્લાસે ત્રિંશદુલ્લાસઃ

એકત્રિંશોલ્લાસઃ ।
અથ શ્રીચક્રમધ્યે સાધકસ્ય પાત્રાધારલક્ષણમ્ ।
કુલાર્ણવે -
[પાઠોઽયં છ્- પુસ્તકે અધિકો દૃશ્યતે] આધારે સ્થાપયેત્ પાત્રં
મનુના શિવે ।
આધારે સ્થાપયેત્ પાત્રં મૃત્સ્થિતં મૃત્યુદાયકમ્

આધારં ત્રિવિધં પ્રોક્તં ષટ્પદ્મ્બા ચતુષ્પદમ્ ।
અથવા વર્તુલાકારં ત્રિકોણં ત્રિપદાન્વિતમ્

અથ સાધકસ્ય પાત્રલક્ષણમ્ ।
કુલાર્ણવે -
પાત્રં કાઞ્ચન - રત્ન કાચ ઘટિતં મુક્તાકપાલોદ્ભવમ્ ।
વિશ્વામિત્રમયઞ્ચ કામદમિદં હૈમં તથા સ્ફાટિકમ્

જ્ઞાનાર્ણવે -
ત્રિકોણં મણ્ડલં વીરશ્ચતુષ્કોણં લિખેદ્ભુવિ ।
આધારં સ્થાપયેત્તત્ર પાત્રં તસ્યોપરિ ન્યસેત્

સૌવર્ણં રાજતં વાપિ કાચં મૌક્તિકમેવ ચ ।
ખડ્ગઞ્ચ નારિકેલઞ્ચ તામ્રં જલજમેવ ચ ।
પિત્તલં કાંસ્યસમ્ભૂતં મત્સ્યઞ્ચૈવ ચ પાર્વતિ

સર્વકલ્યાણદં પ્રોક્તં સૌવર્ણં પરિકીર્તિતમ્ ।
રાજતઞ્ચ વરારોહે સર્વરોગવિનાશનમ્

અભિચારેષુ સર્વેષુ કાચપાત્રં વિશિષ્યતે ।
પુત્રવૃદ્ધિકરં પ્રોક્તં મૌક્તિકં પરમેશ્વરિ

પ્. ૧૨૪)
જલજં તુ મહેશાનિ ભક્તિ [ગ્: ભુક્તિ] મુક્તિ ફલપ્રદમ્ ।
પિત્તલં સર્વદોષઘ્નં તામ્રજં કીર્તિવર્દ્ધનમ્

મૃન્મયઞ્ચ મહેશાનિ ચાસુરેષુ પ્રદાપયેત્ ।
નૃકપાલં મહાપાલં સર્વકાર્યે પ્રશસ્તકમ્

વારાહી તન્ત્રે -
સ્વર્ણ રાજત તામ્રાણિ સર્વસિદ્ધિકરાણિ ચ ।
શાન્તિકે પ્રસ્તરં પાત્રં સ્તમ્ભને મૃન્મયં શિવે

પિત્તલં મારણે જ્ઞેયં તામ્રમુચ્ચાટને શિવે ।
વશીકાર્યે કાંસ્યપાત્રં વિદ્વેષે કાચપાત્રકમ્ ।
વિશ્વામિત્રં મહાપાત્રં સર્વકાર્યેષુ દુર્લભમ્

અક્ષયા તન્ત્રે -
સ્વર્ણરૂપ્ય શિલા કૂર્મ્મ કપાલં મૃન્મયં પ્રિયે ।
નાદિકેલઞ્ચ શઙ્ખઞ્ચ પાત્રઞ્ચ મત્સ્યસમ્ભવમ્ [ઘ્, જ્:
મત્સ્યઞ્ચ પરમેશ્વરિ]

વિલ્વવૃક્ષસમુદ્ભૂતં પાત્રં કુર્યાદ્ વિચક્ષણઃ ।
કાર્યભેદે પાત્રભેદં કુર્યાત્ સાધક ઈશ્વરિ

માલા [છ્, જ્: માયા] પાત્રં સર્વકાર્યે સત્વરં ફલદાયકમ્ ।
નૃ કપાલસમુદ્ભૂતં પાત્રં શુદ્ધં પ્રકીર્તિતમ્

હંસમાહેશ્વરે -
પ્રાણિનાં માનુષઃ શ્રેષ્ઠો ધર્માધર્મવિભેદવાન્ ।
તત્કપાલકૃતં પાત્રં સર્વં તસ્ય વૃથા ભવેત્

પાત્રં કુર્યાન્મહેશાનિ ધર્માધર્મેષુ મૂઢકઃ ।
તસ્ય મુણ્ડં સ્વયં છેદ્ય મહાપાત્રં પ્રકલ્પયેત્

જાત્યાધમો મહાપાપી યુવાપિ વ્યાધિહીનકઃ ।
તસ્ય મુણ્ડોદ્ભવં પાત્રં મહાપાત્રં પ્રકીર્તિતમ્

પ્. ૧૨૫)
મહાપાત્રં મહામાલામેકભાવે પ્રકલ્પયેત્ ।
મહાપાત્રકૃતો રાજા યતઃ શાસ્તા મહેશ્વરિ

સ્વયં છેદ્ય કૃતં પાત્રં અન્યકૃત્ પાતકી ભવેત્ ।
યોન્યાકારં હિ યત્ પાત્રં મહાપાત્રસ્વરૂપકમ્ ।
મમ પ્રીતિકરં પાત્રં સાધકપ્રીતિદાયકમ્

યોનિપાત્રં વરારોહે મહાપાત્રોત્તમં શિવે ।
ત્વાં વિના તસ્ય માહાત્મ્યં કો વેત્તિ જગતીતલે

યોનેર્દોષં હિ નાસ્ત્યેવ તસ્યાઃ શુદ્ધિં ન કારયેત્ ।
યોનિપાત્રં વિના પાત્રં શુદ્ધં કૃત્વા પિવેન્મધુ ।
અશોધિતં હિ યત્ પાત્રં કેવલં દુઃખદાયકમ્

અથ પાત્રશુદ્ધિઃ ।
સમયાચારતન્ત્રે -
પાત્રમાત્રં મહેશાનિ યોનિપાત્રાનુકલ્પનમ્ ।
યોન્યશુદ્ધે મહેશાનિ પાત્રમાત્રેઽપ્યુશુદ્ધકમ્

દર્શનાત્ સ્પર્શનાત્ ઘ્રાણાત્ સેવનાન્મધુપાનતઃ ।
સર્વં શુદ્ધં ભવેદ્દેવિ યોનિજ્ઞાનં ભવેદ્ યદિ

મૂલેન પાત્રં સંસ્થાપ્ય મૂલેન વીક્ષણં શિવે ।
શક્તિબીજં લિખેત્ મધ્યે ત્રિકોણાન્તર્ગતં શિવે ।
પૂરયેત્ [ઘ્: પૂજયેત્] કારણેનાપિ મૂલેન ગુરુવાક્યતઃ

અથવા સર્વપાત્રાણિ સામાન્યાર્ઘક્રમેણ ચ ।
પૂરિતાનિ મહેશાનિ કારણેન મહેશ્વરિ

ઇતિ પાત્રશુદ્ધિઃ ॥
ઇતિ શ્રીસર્વાનન્દનાથવિરચિતે સર્વોલ્લાસે એકત્રિંશદુલ્લાસઃ

દ્વાત્રિંશોલ્લાસઃ ।
અથ શ્રીચક્રે સાધકપાત્રસ્થાપનમ્ ।
યોગિનીતન્ત્રે -
શ્રીપાત્રસ્ય પશ્ચિમાંશે ચક્રદેવસ્ય [ઘ્: દેવચક્રસ્ય] સમુખે ।
સ્થાપયેત્ સર્વપાત્રાણિ સામાન્યાર્ઘક્રમેણ તુ

કાલિકાકુલસર્વસ્વે -
ઘટ શ્રીપાત્રયોર્મધ્યે સામાન્યાર્ઘક્રમેણ તુ ।
સ્થાપિતાનિ ચ પાત્રાણિ પૂરયેત્ કારણેન તુ

અથ શ્રીપાત્રસ્થાપનસ્થ નિયમઃ ।
શ્રીપાત્રં સ્થાપયેદ્ વીરઃ સમ્મુખે પરમેશ્વરિ ।
પૂર્વાદ્યં ચોત્તરાગ્રં વા દિવારાત્રૌ વિભેદતઃ

તન્ત્રાન્તરે -
સામાન્યાર્ઘક્રમેણૈવ કારણે પૂરિતાનિ ચ ।
ઉત્તરાયન્તુ સંસ્થાપ્ય પશ્ચિમાગ્રં મહેશ્વરિ

નારાયણીતન્ત્ર્ -
પૂર્વાગ્રઞ્ચોત્તરાગ્રં વા દિવાચક્રં ચરેદ્ [ઘ્: યજેદ્] યદિ ।
ઉત્તરાગ્રં પશ્ચિમાગ્રં નિશાચક્રં ચરેદ્ [ઘ્: યજેદ્] યદિ

પ્. ૧૨૭)
અથ પાત્રસ્ય સંખ્યાકથનમ્ ।
યામલે -
નવમં સપ્તમં પાત્રં અથવા પઞ્ચ પાત્રકમ્ ।
ત્રિપાત્રં પરમેશાનિ સ્થાપયેન્મનુના શિવે

અથ નવપાત્રનામકથનમ્ ।
યામલે -
દેવીપાત્રં ગુરોઃ પાત્રં ભોગપાત્રં મહેશ્વરિ ।
યોગિની વલિપાત્રઞ્ચ શક્તિપાત્રં મહેશ્વરિ

વીરપાત્રં પાદ્યપાત્રં પાત્રમાચમનીયકમ્ ।
પાત્રં નવમમિત્યુક્તં ચતુર્વર્ગફલપ્રદમ્

અથ સપ્તપાત્રનામકથનમ્ ।
ગુરુપાત્રં ભોગપાત્રં શક્તિપાત્રં મહેશ્વરિ ।
યોગિની વીરપાત્રઞ્ચ વલિપાદ્યં હિ સપ્તમમ્

અથ પઞ્ચપાત્રનામકથનમ્ ।
દેવીપાત્રં ગુરોઃ પાત્રં ભોગપાત્રં ત્રયં શિવે ।
યોગિની - વલિપાત્રઞ્ચ પઞ્ચપાત્રં મહેશ્વરિ

અથ ત્રિપાત્રમ્ ।
દેવીપાત્રં ભોગપાત્રં ગુરોઃ પાત્રં મહેશ્વરિ ।
ત્રિપાત્રાણિ ચ કર્તવ્યમેકપાત્રં ન કારયેત્

એકપાત્રં ન કર્તવ્યં યદિ સાક્ષાન્મહેશ્વરઃ ।
મન્ત્રસ્તસ્ય વૃથા જ્ઞેયઃ શક્તિકાર્યં વૃથા યતઃ

એકપાત્રં હિ કર્તવ્યં સ્વદેહં શક્તિભાવિતમ્ ।
નિષેધઞ્ચ વિધિઞ્ચૈવ વામાયાં નાસ્તિ ચેદ્ યતઃ

પ્. ૧૨૮)
તથાપિ પરમેશાનિ જ્ઞાની ધ્યાની ન કારયેત્ ।
ધ્યાનનિષ્ઠસ્ય દેવેશિ ગુરોર્ધ્યાનં હિ બીજકમ્ ।
ગુરૂપાત્રોદ્ભવં મદ્યમેકપાત્રં પિવેન્મુદા

કુબ્જિકાતન્ત્રે -
એકપાત્રં સમાદાય યાવદાનન્દભાગ્ ભવેત્ ।
તાવન્મદ્યં પિવેદ્ ભક્તો યાવત્ પાનં ક્રમાત્ ક્ર્માત્

અથ કુબ્જિકાતન્ત્રોક્તપાત્રનામકથનમ્ ।
દેવ્યાઃ પાત્રં ગુરોઃ ભોગપાત્રં ત્રયં મતમ્ ।
યોગિની બલિપાત્રઞ્ચ [પૂજાપાત્રઞ્ચાત્મપાત્રં]
પઞ્ચપાત્રમિદં મતમ્

શક્તિપાત્રં વીરપાત્રં સપ્તપાત્રં મહેશ્વરિ ।
પાદ્યમાચમનીયઞ્ચ નવમં પરિકીર્તિતમ્

અથ પાત્રદાનક્રમઃ ।
દેવીપાત્રં દદેદ્ દેવ્યૈ ગુરવે ગુરુપાત્રકમ્ ।
શક્તયે ભોગપાત્રઞ્ચ પૂજાપાત્રાદ્ યજેત્ શિવામ્

કુલકુણ્ડલિનીવક્ત્રે ચાત્મપાત્રં નિયોજયેત્ [ઘ્, જ્: નિવેદયેત્] ।
શક્તિમાત્રે શક્તિપાત્રં વીરાય વીરપાત્રકમ્

શ્રીપદે પાદ્યપાત્રઞ્ચ મુખે આચમનીયકમ્ ।
શ્રીપાત્રાદમૃતેનનાપિ યજેદર્ઘાદિના પ્રિયે

યામલે -
દેવ્યાઃ પાત્રં દદેદ્ દેવ્યૈ ગુરવે ગુરુપાત્રકમ્ ।
ભોગાર્થં ભોગપાત્રઞ્ચ શક્તયે ચ પ્રદાપયેત્

યોગિન્યૈ યોગિનીપાત્રં દદ્યાચ્ચ કુલનાયિકે ।
વટુકક્ષેત્રપાલેભ્યો વલિપાત્રં નિવેદયેત્

પ્. ૧૨૯)
શક્તયે શક્તિપાત્રઞ્ચ વીરાય વીરપાત્રકમ્ ।
પાદ્યપાત્રં પદે [ઘ્: દદેત્] દેવ્યા મુખે આચમનીયકમ્

અન્યત્ સર્વં વરારોહે શ્રીપાત્રાદમૃતં દદેત્ ।
ચરણામૃતપાનાર્થં ચરણે કારણં દદેત્ ।
કારણં હિ ભવેત્ કાર્યં શ્રીદેવ્યાશ્ચરણામ્બુજે

વિષ્ણુયામલે -
કારણં હિ યદા દેવિ શ્રીદેવ્યાઃ પદસંયુતમ્ ।
મૃતભાવં પરિત્યજ્યાપ્યમરઃ સાધકો ભવેત્

શક્ત્યુચ્છિષ્ટં પિવેચ્ચક્રે વીરોચ્છિષ્ટં હિ ચર્વણમ્ ।
અતશ્ચ સાધકાઃ સર્વે દદેયુઃ કારણં મુખે

જ્ઞાનાર્ણવે -
ચક્રાન્તે પરમેશાનિ દદેદાચમનીયકમ્ ।
તદન્તે સાધકો દેવિ [જ્: પરમેશાનિ] પિવેદોષ્ઠાધરં મધુ

નિગમકલ્પલતાયામ્ -
યત્ર સ્થાનેઽપિ શ્રીચક્રં તત્ર ગચ્છામિ શઙ્કર ।
નારીદેહસંશ્રિતાહમમૃતપાનમાશ્રિતા

તસ્યા દુઃખેઽપ્યહં દુઃખી સુખેઽહં સુખભાગિની ।
યથા દેહસ્ય દુઃખેઽપિ દેહી ભવતિ દુઃખભાક્

એકાપિ સુન્દરી દેવી શ્રીચક્રેષુ ત્રિધા પરા ।
સાધકસ્યાપિ મુક્ત્યર્થં પાનાક્તા કામુકાન્વિતા

સુન્દરી રમણીરૂપા રાજરાજેશ્વરી પરા ।
પરા શ્રીકાલિકારૂપા [જ્: સ્ત્રી-] શ્રીચક્રપાલને વરા

પ્. ૧૩૦)
ખડ્ગહસ્તા લલજિહ્વા મુક્તકેશી ચતુર્ભુજા ।
વરાભયકરા ઘોરારાવયુક્તા વિભૂષણા

સ્વનાથસ્ય કરં ધૃત્વા ભ્રમન્તી ચક્રપાલિકા ।
નગ્ના મત્તા મહાદેવી સિંહપૃષ્ઠે શવાસના

યોગિની યોગસંયુક્તા ખડ્ગહસ્તા દિગમ્બરી ।
લક્ષ લક્ષ સમાયુક્તા શ્રીચક્રં પાલયેત્ સદા

પરા શ્રીતારિણી વિદ્યા શ્રીચક્રે દ્રવ્યસંશ્રિતા [ઘ્: સંસ્થિતા] ।
દર્શને ઘ્રાણસંસ્પર્શે પાનાનન્દપ્રદાયિકા

સંગૃહ્ય પૂર્ણચષકં સ્થાપયેત્ સ્થણ્ડિલોપરિ ।
પૂજાન્તે શક્તયે દદ્યાત્ પાત્રં ગ્રાહ્યં કૃપાન્વિતમ્ [ગૃહ્ય
કૃપાન્વિતા]

ઇતિ શ્રીસર્વાનન્દનાથવિરચિતે સર્વોલ્લાસે દ્વાત્રિંશદુલ્લાસઃ

ત્રયસ્ત્રિંશોલ્લાસઃ ।
અથ વટુકવલિઃ ।
કુલાર્ણવે -
યાવન્ન દદ્યાત્ પાત્રં હિ વટુકાય કુલેશ્વરિ ।
સર્વદેવા ન તૃપ્યન્તિ સ્મરણાત્ પૂજનાત્ શિવે

વટુકાદીન્ યજેચ્ચક્રે ગન્ધપુષ્પાદિભિઃ ક્રમાત્ ।
સર્વદ્રવ્યસમાયુક્તં મનુના પાત્રકં દદેત્

પ્. ૧૩૧)
[અત્ર ધ છ જ પુસ્તકેષુ પાઠોઽયં દૃશ્યતે : -
અથ વટુકામન્ત્રઃ ।
ઓં ઓં ઓં દેવીપુત્ર વટુકનાથ કપિલજટાભાર ભાસ્વર
પિઙ્ગલત્રિનેત્ર જ્વાલામુખ ઇમં વલિં ગૃહ્ણ ગૃહ્ણ સ્વાહા ।
બલિદાનેન સન્તુષ્ટો વટુકઃ સર્વસિદ્ધિદઃ ।
શાન્તિં કરોતુ મે નિત્યં ભૂતવેતાલસેવિતઃ ॥]
અથ વટુકમન્ત્રોદ્ધારઃ ।
જ્ઞાનાર્ણવે -
એહ્યેહિ દેવીપુત્રાન્તે વટુકાન્તે ચ નાથ ચ ।
કપિલાન્તે જટાભાર ભાસુરાન્તે ત્રિનેત્ર ચ

જ્વાલામુખઞ્ચ સર્વાન્તે વિઘ્નાન્નાશય નાશય ।
સર્વોપચારસહિતવલિં હૃહ્ણ દ્વિધાપદમ્ ।
વહ્નિજાયાન્વિતો મન્ત્રો વટુકસ્ય ઉદાહૃતઃ

મન્ત્રસ્તુ ।
ઓં એહ્યેહિ દેવીપુત્ર વટુકનાથ કપિલજટાભાર ભાસુરત્રિનેત્ર
જ્વાલામુખ વિઘ્નાન્નાશય નાશય સર્વોપચારસહિતવલિં ગૃહ્ણ
ગૃહ્ણ સ્વાહા ॥
બલિદાનેન સન્તુષ્ટો વટુકઃ સર્વસિદ્ધીદઃ ।
શાન્તિં કરોતુ મે નિત્યં ભૂતવેતાલસેવિતઃ

[અત્ર ઘ્ છ્ જ પુસ્તકેષુ પાઠોઽયં દૃશ્યતે -
ઓં ઓં ઓં સર્વયોગિનીભ્યઃ સર્વભૂતેભ્યો ડાકિનીભ્યઃ શાકિનીભ્યઃ
ત્રૈલોક્યવાસિનીભ્ય ઇમાં પૂજાવલિં ગૃહ્ણ ગૃહ્ણ સ્વાહા ।]
અથ યોગિનીબલિઃ ।
ઊર્દ્ધે બ્રહ્માણ્ડતો વા દિવિ ગગનતલે ભૂતલે નિષ્કલે વા,
પાતાલે વા અનલે વા સલિલિપવનયોર્યત્ર કુત્ર સ્થિતે વા,
પ્. ૧૩૨)
ક્ષેત્રે પીઠોપપીઠાદિષુ કૃતપદા ધૂપદીપાદિકેન,
પ્રીતા દેવ્યઃ સદા નઃ શુભવલિવિધિના પાન્તુ દેવેન્દ્રવન્દ્યાઃ

ઓં સર્વયોગિનીભ્યઃ સર્વભૂતેભ્યો ડાકિનીભ્યઃ ।
ત્રૈલોક્યવાસિનીભ્ય ઇમાં પૂજાવલિં ગૃહ્ણ ગૃહ્ણ સ્વાહા ॥
ઓં યાં યોગિનીભ્ય હુ। ફટ્ સ્વાહા ॥
અસ્યોદ્ધારઃ ।
એતદન્તે મહેશાનિ યાં બીજં યોગિની તતઃ ।
ભ્યઃ સ્વાહા સર્વવર્ણાન્તે યોગિનીપદમાલિખેત્

કવચં ચાસ્તમાલિખ્ય વહ્નિજાયાં પુનર્લિખેત્ ।
અનેન મનુના દેવિ યોગિનીનાં બલિર્ભવેત્

ઓં યે કેચિદ્ યોગિની રુદ્રા સૌમ્યા ઘોરતરા પરા ।
ખેચરીષુ ભૂચરીષુ સા મે પ્રીતાસ્તુ સર્વદા

[અત્ર ઘ્ છ્ જ્ પુસ્તકેષુ પાઠાન્તરોઽયં દૃશ્યતે -
ઓં ઓં ઓં દેવ દેવ દેવીપુત્ર વટુકનાથ ઉચ્છિષ્ટહારિણી મુહુર્મુહુઃ
ક્ષં ક્ષં ક્ષેત્રપાલ સર્વવિઘ્નાન્નાશય નાશય
સર્વોપચારસહિતમિમાં પૂજાવલિં ગૃહ્ણ ગૃહ્ણ સ્વાહા ॥]
અથ ક્ષેત્રપાલવલિઃ ।
ષડ્દીર્ઘં સ્વરસં ભિન્નં ક્ષ કારં વિલિખેત્ પ્રિયે ।
સ્થાનક્ષેત્રપદં પાનધૂપદીપાદિ ચાલિખેત્

સહિતં વલિમાલિખ્ય ગૃહ્ણ ગૃહ્ણ તતો વદેત્ ।
વહ્નિજાયાન્વિતો મન્ત્રઃ ક્ષેત્રપાલસ્ય સુન્દરિ

પ્. ૧૩૩)
મન્ત્રસ્તુ ।
ઓં ક્ષાં ક્ષીં ક્ષૂં ક્ષૈં ક્ષૌં ક્ષઃ એહ્યેહિ ક્ષેત્રપાલ
ધૂપદીપાદિસહિતવલિં ગૃહ્ણ ગૃહ્ણ સ્વાહા ।
યસ્મિન્ [જ્: યોઽસ્મિન્] ક્ષેત્રે નિવાસી ચ ક્ષેત્રપાલસ્ય કિઙ્કરઃ ।
પ્રીતોઽયં બલિદાનેન સર્વરક્ષાં કરોતુ મે

[પાઠોઽયં ઘ્ છ્ જ્ પુસ્તકેષુ ન દૃશ્યતે ।]
અથ ગણેશવલિઃ ।
ગાં ગીં ગૂં ત્રયમાલિખ્ય ઙેન્તં ગણપતિં તતઃ ।
વરાન્તે વરદાન્તે ચ સર્વાન્તે જનમાલિખેત્

મે વશં ચાલય પ્રોચ્ય વલિં ગૃહ્ણ દ્વિધાપદમ્ ।
વહ્નિજાયાન્વિતો મન્ત્રો ગણેશસ્ય વલિં હરેત્

[પાઠોઽયં ઘ્ છ્ જ્ પુસ્તકેષુ ન દૃશ્યતે ।]
મન્ત્રસ્તુ ।
ગાં ગીં ગૂં ગણપતયે વરવરદ સર્વજન મે વશં ચાલય
વલિં ગૃહ્ણ ગૃહ્ણ સ્વાહા ॥
અથ સર્વભૂતેભ્યો વલિઃ ।
ઓં ઓં ઓં સર્વભૂતેભ્યઃ સર્વભૂતાદિપતિભ્યો નમઃ ।
ભૂતા યે વિવિધાકારા દિક્ષુ ભુમાન્તરીક્ષગાઃ ।
પાતાલતલસંસ્થાશ્ચ શિવયોગેન ભાષિતાઃ

ધ્રુવાદ્યાઃ સત્ય [જ્: સર્વ] ગન્ધર્વા ઐન્દ્રાદ્યાઃ સર્વદેવતાઃ ।
તૃપ્યન્તુ પ્રીતિમનસો ભૂતા ગૃહ્ણન્ત્વિમાં બલિમ્

પ્. ૧૩૪)
અથ સામાન્યવલિઃ ।
રાજરાજેશ્વરવલિં સર્વદેવસ્ય સમ્મતમ્ ।
યસ્ય નામ પ્રદાતવ્યં તદ્દેવો વલિમિચ્છતિ

તારત્રયં વદેત્ પશ્ચાત્ અમુકં ક્ષેત્રપાલકમ્ ।
રાજરાજેશ્વર ઇમાં પૂજાવલિં તતઃ પરમ્ ।
ગૃહ્ણ યુગ્મં દ્વિધાન્તોયં મનુઃ સર્વફલપ્રદમ્

મન્ત્રસ્તુ ।
ઓં ઓં ઓં અમુક ક્ષેત્રપાલ રાજરાજેશ્વર ઇમાં પૂજાવલિં ગૃહ્ણ
ગૃહ્ણ સ્વાહા ।
અનેન વલિદાનેન વટુવર્ગસમન્વિતાઃ ।
રાજરાજેશ્વરો દેવો મે પ્રસીદતુ સર્વદા

[૨૦-૨૩ સંખ્યકાઃ શ્લોકા ઘ્ છ્ જ્ પુસ્તકેષુ ન વિદ્યન્તે ।]
વામાંગુષ્ઠાનામિકાભ્યાં વટુકસ્ય વલિર્ભવેત્ ।
દક્ષાંગુષ્ઠાનામિકાભ્યાં યોગિનીનાન્તુ કથ્યતે

દક્ષિણામૂર્તિસંહિતાયામ્ -
વામમુષ્ટિં વિધાયાદૌ તર્જનીં શરણાં કુરુ ।
અનયા મુદ્રયા દેવિ ક્ષેત્રપાલવલિર્ભવેત્

તથા મુષ્ટેસુ મધ્યસ્થામંગુલીં દણ્ડવત્ કુરુ ।
ગજતુણ્ડાખ્યમહામુદ્રા ગાણપસ્ય [ચ્: ગણેશસ્ય] વલિર્ભવેત્

અનેન વલિદાનેન વટુવર્ગસમન્વિતાઃ ।
રાજરાજેશ્વરી દેવો મે પ્રસીદતુ સર્વદા

પ્. ૧૩૫)
કુમારી તન્ત્રે -
અથ કુલદીપ દર્શનમ્ ।
કુલકાર્યે મહેશાનિ કુલદીપં પ્રદાપયેત્ ।
કુલદીપં વિના ભદ્રે જ્ઞાનદીપં નચેત્ ક્વચિત્

શ્રીદેવ્યુવાચ -
કુલદીપં હિ કિં રૂપં કેન દ્રવ્યેણ વા કૃતમ્ ।
નિવેદ્યં કેન રૂપેણ કથય પ્રાણવલ્લભ

શ્રીશિવ ઉવાચ -
ઈષદ્રક્તપિષ્ટકેન ત્રિકોણગર્ત [ક્: ગર્થ] માનતાન્ ।
દીપાન્ ડમરુકારાઞ્ચ બૃદ્ધસ્ય નખમાનતઃ

આકર્ષાહ્યયુતાન્ [ઘ્: આકર્ષાષ્ટયુતાન્; જ્: આકર્ષોહ્યયુતાન્] દીપાન્
નવસપ્તત્રિપઞ્ચમઃ ।
શતાન્યૂને મહેશાનિ યુગ્માન્યં દીપ કલ્પનમ્

શતાધિક્યં યુગ્મદીપં સહસ્રં પરમેશ્વરિ ।
દીપસંખ્યાં પરિભ્રામ્ય સ્વતેજસ્તેજસિ લયમ્

જ્ઞાનાર્ણવે -
રાત્રૌ કુલક્રિયાયાઞ્ચ કુલદીપસહસ્રકમ્ ।
શતં દેયં દિવા કાર્યે કુલનિષ્ઠશ્ચ સાધકઃ

અન્તસ્તેજો વહિસ્તેજોઽપ્યેકં કૃત્વા મહેશ્વરિ ।
ત્રિધા દેવ્યગ્રે સંભ્રામ્ય કુલદીપં નિવેદયેત્

મન્ત્રસ્તુ ।
સમસ્તચક્રચક્રેશીયુતં દેવિ મમાત્મકમ્ ।
આરક્તકામદં દીપં ગૃહાણ મમ સિદ્ધયે

પ્. ૧૩૬)
ત્રિવારં દર્શયેદ્દીપં ચરણાચ્છિરમાનતઃ ।
પઞ્ચમં સપ્તમં વાપિ નવમં વા વિશેષકમ્

કાલીવિલાસતન્ત્રે -
અથ પાત્રસ્વીકારઃ ।
આદૌ યજેત્ સ્વેષ્ટદેવીં પાદ્યાદ્યૈ [છ્: પાદ્યાર્ઘૈઃ]
રૂપચારકૈઃ ।
તતઃ શક્તિં યજેત્ ચક્રે યયા શક્ત્યાયુતઃ શિવે [ઘ્: પ્રિયે]

સ્વ સ્વ વિદ્યોક્તમન્ત્રેણ વિધાનેન યજેત્ શિવામ્ ।
સ્વશક્તિં પરશક્તિં વા દીક્ષિતાઞ્ચેદ્ યજેત્ શિવામ્

અભ્યર્ચ્ય દેવતાબુદ્ધ્યા [ઘ્: ધ્યાત્વા] ભોગપાત્રં નિવેદયેત્ ।
સા તુ પાત્રં [છ્, જ્: સાઽત્મપાત્રં] નમસ્કૃત્ય
કરસંપુટમુદ્રયા ।
ત્રિશૂલમુદ્રયા ગૃહ્ય પિવેદાચાર્યવાક્યતઃ

અન્યાભ્યશ્ચ પ્રદાયેચ્ચ [છ્, જ્: પ્રદાવ્યં] શક્તિભ્યશ્ચ મહેશ્વરિ ।
પૃથક્ પાત્રં પ્રદાતવ્યં મધુના સહ ભૈરવિ

પાત્રં સંગૃહ્ય સા દેવી પ્રસાદં પાત્રશેષકમ્ ।
ભૈરવાય પ્રદાતવ્યં ભક્તાય સેવકાય ચ

ગૃહિત્વા પ્રથમં પાત્રં સ્થાપિતં મધુના સહ ।
સ્વષ્ટેદેવીં પૂજયિત્વા મૂલમન્ત્રં જપેત્ પ્રિયે ।
મુદ્રામાંસૈર્મહેશાનિ [ઘ્: મહાદેવિ] સુરાદેવીં પ્રપૂજયેત્

અઙ્ગન્યાસઞ્ચ સ્વીકૃત્ય કરાઙ્ગન્યાસમેવ ચ ।
પ્રાણાયામં તતઃ કૃત્વા ગૃહ્ણીયાત્ પાત્રમુત્તમમ્

કુબ્જિકાતન્ત્રે -
અઙ્ગન્યાસં કરન્યાસં વર્ણન્યાસં મહેશ્વરિ ।
સ્વવિદ્યોક્ત ઋષિન્યાસં વ્યાપકન્યાસમેવ ચ

પઞ્ચધા ન્યાસમાશ્રિત્ય પ્રાણાયામઞ્ચરેન્મુદા ।
તતઃ પાત્રં નમસ્કૃત્ય જુહુયાત્ કુણ્ડલીમુખે

ઇતિ શ્રીસર્વાનન્દનાથવિરચિતે સર્વોલ્લાસે ત્રિત્રિંશદુલ્લાસઃ

ચતુસ્ત્રિંશોલ્લાસઃ ॥
શ્રીદેવ્યુવાચ -
ફલં કિં ન્યાસજાલસ્ય કથય પ્રાણવલ્લભ ।
અતિસૂક્ષ્મતમનામ્નઃ પ્રાણાયામસ્ય કિં ફલમ્

અથાઙ્ગન્યાસાદિફલમ્ ।
શ્રીશિવ ઉવાચ -
અઙ્ગન્યાસં કરન્યાસં મૂલેન પ્રણવેન વા ।
પઞ્ચાશન્મનુના દેવિ વર્ણન્યાસં સમાચરેત્

અઙ્ગન્યાસે ષડઙ્ગાનિ દેવાઙ્ગાનિ વિચિન્તયેત્ ।
કરન્યાસે કરં જ્ઞેયં દેવસ્ય કરમાત્રકમ્

પઞ્ચાશન્માતૃકારૂપી કોટી કોટી ચ દેવતા ।
વર્ણન્યાસે મહેશાનિ દેહો દેવમયો ભવેત્

ઋષિન્યાસે સ્વદેહં હિ દેવદેહં વિચિન્તયેત્ ।
સોઽહં જ્ઞાનેન દેવેશિ ઋષ્યહં પરિચિન્તયેત્

તન્ત્રાન્તરે -
ગૃહીત્વા દેવતામન્ત્રં સાક્ષાચ્ચેદ્ યદિ દેવતા ।
તદ્દેહં દેવતારૂપં સોઽહં જ્ઞાનં સદા યદા

પ્. ૧૩૮)
કુબ્જિકાતન્ત્રે -
ક્ષિતિર્જલં તેજો વાયુર્વ્યોમ દેહી તથા મનઃ [ઘ્, છ્, જ્: મનઃ શિવે] ।
સપ્તધા ન્યાસજાલેન સપ્તૈતે દેવરૂપિણઃ

આપાદશિરઃ પર્યન્તં મૂલમન્ત્રેણ ભાવિનિ ।
સપ્તધા મન્ત્રયેન્મન્ત્રી ક્યાપકન્યાસકં શિવે

અથ પ્રાણાયામફલમ્ ।
પ્રાણાયામેન દેવેશિ નિદ્રાં ત્યક્ત્વાપિ કુણ્ડલી ।
ભક્ત્યાપિ યદ્દીયમાનં તદ્ ગૃહ્ણાતિ કુલેશ્વરિ

કારણપૂરિતં પાત્રં ગૃહ્ણીયાન્મનુના શિવે ।
આધારે મનુના સ્થાપ્ય તર્પયેત્ તદનન્તરમ્

તર્પયેદ્ ગુરુણા સાર્દ્ધં સ્વ - સ્વ પાત્રાચ્ચ કારણૈઃ ।
ગુરુશક્તિં તર્પયિત્વા સ્વેષ્ટદેવીઞ્ચ તર્પયેત્

નિગમતત્ત્વે -
સ્વેષ્ટદેવીં યદા દેવ સ્વશક્તિં ચિન્તયેત્ પરમ્ [જ્: સ્વશક્તિચિન્તનાત્
પરમ્] ।
શક્તયેઽપિ [જ્: શક્તિમેતિ] તદા દેવ્યાઃ પાત્રં ન સંશયઃ ।
ગુરોરાજ્ઞાનુસારેણ તચ્છક્તિરમણઞ્ચરેત્

યદા સ્વેષ્ટસ્ય વામસ્થાં રક્તવર્ણાં વિચિન્તયેત્ ।
સ્વશક્તિં પરમેશાન સ્વેષ્ટદેવીઞ્ચ ચિન્તયેત્ ।
ગુરોરાજ્ઞાનુસારેણ પાત્રં દત્ત્વા ક્રિયાઞ્ચરેત્

સ્ત્રીમાત્રે હરપત્ની સ્યાત્ પુમાન્ માત્રે ચ શઙ્કરઃ ।
વિવાહં બન્ધનં જ્ઞેયં વર્તિસ્થો વહ્નિવત્ પ્રિયે

શિવ - દેવો ગુરુઃ સાક્ષાદ્ ગુરુદેવઃ સદાશિવઃ ।
તસ્ય વામે નારીમાત્રં રમણઞ્ચ તદાજ્ઞયા

પ્. ૧૩૯)
નારાયણીતન્ત્ર -
યદાજ્ઞયા મહેશાનિ વીરકર્માણિ સાધયેત્ ।
તદાજ્ઞયા રમેત્ શક્તિં માતૃભાવં પરિત્યજેત્

અથ તર્પણક્રમઃ ।
માંસેન કારણં મિશ્રં પાણિભ્યાં તત્ત્વમુદ્રયા ।
વિન્દુમાત્રં ક્ષિપેન્મૂર્ધ્નિ પાદુકામન્ત્રમુચ્ચરન્ ।
શ્રીગુરોશ્ચરણં ધ્યાયન્ સ્વમૂર્ધ્નિ ગુરુપાદુકામ્

ગુરુશક્તિં તર્પયિત્વા તથૈવાનન્દભૈરવીમ્ ।
આનન્દભૈરવં દેવં સ્વેષ્ટવિદ્યાં હિ તર્પયેત્

ત્રિવારં તર્પયેન્મૂર્ધ્નિ હૃદયેઽપિ ત્રિવારકમ્ ।
સહસ્રારે સ્વેષ્ટવિદ્યાસહિતં તર્પયેદ્ ગુરુમ્

હૃદયે તર્પયેદ્ રમ્યં દેવતાયાઃ પ્રભેદકે ।
અભેદે તર્પયેદ્ ભદ્રે [છ્, જ્: ભદ્રં] સહસ્રારે મહાપુરે

તર્પણેન ભવેત્ શાન્તિર્દેવતા સ્થિરતા ભવેત્ ।
અતશ્ચ તર્પયેદ્દેવાન્ તાન્ત્રિકે વૈદિકેષુ ચ

મન્ત્રસ્તુ ।
તારત્રયં સમુચ્ચાર્ય શ્રીગુરોર્નામપૂર્વકમ્ ।
શ્રીપાદુકાં તર્પયામિ પૂજયામીતિ વા પ્રિયે

અથ ગુરુપંક્તિ તર્પણમ્ ।
ગુરું પરગુરુઞ્ચૈવ પરાપરગુરુન્તતઃ ।
પરમેષ્ઠિગુરું દેવિ તર્પયેત્ ત્રિત્રિવારકમ્

પ્. ૧૪૦)
ભાવચૂડામણૌ શ્રીપાર્વત્યુવાચ -
કો ગુરુઃ પરમેશાન કોઽપિ સ્યાત્ પરમો ગુરુઃ ।
પરાપરગુરુઃ કો વા પરમેષ્ઠિગુરુશ્ચ કઃ

શ્રીશિવ ઉવાચ -
સ્થૂલસૂક્ષ્મોભયોરૈક્યં ગુરુર્જ્ઞાનસ્ય કારણમ્ ।
નાનારૂપં સ્થૂલમાત્રં યથાગ્નિઃ કાષ્ઠસંયુતઃ

સૂક્ષ્મસ્ય બોધં વિજ્ઞેયં સ્થૂલબોધસ્ય બીજકમ્ ।
સ્થૂલસ્ય બોધં વિજ્ઞેયં સૂક્ષ્મબોધસ્ય બીજકમ્ ।
ઐક્યં કૃત્વા સ્થૂલસૂક્ષ્મં સર્વમેતત્ પ્રકાશિતમ્

મન્ત્રદાતા ગુરુઃ પ્રોક્તો મન્ત્રસ્તુ પરમો ગુરુઃ ।
પરાપરગુરુસ્ત્વં હિ પરમેષ્ઠિગુરુર્હ્યહમ્

અથ સ્વેષ્ટવિદ્યા તર્પણમ્ ।
હંસમાહેશ્વરે -
આદૌ મૂલં સમુચ્ચાર્ય સાયુધાં પરિવારકમ્ ।
સવાહનાં સ્વેષ્ટદેવીં તર્પયામિ દ્વિધાઅન્તકઃ

ઐક્યજ્ઞાનસ્ય બીજં હિ નિષેધવિધિવર્જિતમ્ ।
તર્પયેચ્ચેત્ ક્રિયાસઙ્ગાદ્ ગુરુણા સહ ભાવિનીમ્

સત્ત્વે શ્વેતં ગુરું ધ્યાયેત્ શક્ત્યા સહ દયાન્વિતમ્ ।
શ્વેતવર્ણા દ્વિભુજાક્તા દ્વિનેત્રા તત્સમાયુતમ્

રજે રક્તા તમે કૃષ્ણા ચતુર્વાહ ત્રિલોચના ।
તત્સંયુક્તં ગુરું ધ્યાયેત્ તર્પણાદિકમાચરેત્

પ્. ૧૪૧)
તતઃ ક્રમઃ ।
જ્ઞાનાર્ણવે -
અંગુષ્ઠાનામિકાયોગાદ્ વામહસ્તેન તર્પયેત્ ।
અંગુષ્ઠતર્જનીયોગાદ્ દક્ષિણે [જ્: દક્ષેણ] પુષ્પપાતનમ્

અંગુષ્ઠો ભૈરવો દેવોઽપ્યનામિકા ચ ચણ્ડિકા ।
ઉભયોર્યોગ [ઘ્: તયોઃ સંયોગ-] માત્રેણ દ્રવ્યં સ્યાદમૃતોપમમ્

વૃદ્ધાંગુષ્ઠો ભૈરવોઽપિ તર્જની ચણ્ડિકા પરા ।
અનયોર્યોગમાત્રેણ દ્રવ્યં પુષ્પં મનોહરમ્

તર્જની ચણ્ડિકારૂપા દક્ષહસ્તસ્ય શઙ્કરિ ।
અંગુષ્ઠયોગાત્ સા દેવી પુષ્પિતા કામવિહ્વલા

દક્ષિણે ગૃહ્ય પાત્રેણ વામેઽપિ તત્ત્વમુદ્રયા ।
માંસમાત્રં કારણેન મૂલેન તર્પણઞ્ચરેત્ ।
તર્પયેદ્ યોનિમધ્યે તુ યોનિં સંગૃહ્ય તત્પરમ્

દક્ષિણેન કરેણાપિ યોનૌ પુષ્પ પ્રપાતનમ્ ।
બિન્દુમાત્રેણ દ્રવ્યેણ તુષ્ટા ભવતિ કામિની

નિજશક્તેરભાવેઽપિ જલે યોનિં વિચિન્તયેત્ ।
તર્પણાદિ પ્રકર્તવ્યં જલમાયા સનાતની

યથા વેશ્યા સર્વપૂજ્યા સર્વસ્ય બન્ધમુક્તિદા ।
તથા તોયં સર્વપૂજ્યં સર્વસ્ય બન્ધમુક્તિદમ્

જ્ઞાનાર્ણવે -
સ્વદેહે તર્પણં ભદ્રં સ્વદેહં દેવદેહકમ્ ।
તર્પયેદ્ જ્ઞાનવાન્ દેવિ સ્વમૂર્ધ્નિ હૃદયે ચ વા

પ્. ૧૪૨)
ત્રિવારં તર્પણં દેવિ ત્રિવારં પુષ્પ પાતનમ્ ।
ગુણત્રયસ્ય ચૈકત્વે તર્પણં ચૈકવારકમ્

ઇતિ શ્રીસર્વાનન્દનાથ વિરચિતે સર્વોલ્લાસે ચતુસ્ત્રિંશદુલ્લાસઃ

પઞ્ચત્રિશોલ્લાસઃ ।
અથ પાત્રસ્વીકારઃ ।
તતઃ પાત્રં [છ્, જ્: તત્પાત્રઞ્ચ] નમસ્કૃત્ય કરસંપુટમુદ્રયા ।
ત્રિશૂલમુદ્રયા ગૃહ્ય પ્રતિપાત્રેષુ વન્દનમ્

જ્ઞાનદ્વીપે -
શક્તિપાત્રં નમેત્ શક્તિર્બીરશ્ચ વીરપાત્રકમ્ ।
પ્રતિપાત્રં શુદ્ધિયુક્તં સુરાદેવીં વિચિન્તયેત્

આધારે સ્થાપિતં [ઘ્: સ્થાપયેત્] પાત્રં સંગૃહ્ય દક્ષિણે કરે ।
પરે વામે કરે સ્થાપ્ય સુરાદેવીઞ્ચ પ્રાર્થયેત્

અથ પ્રાર્થના ।
સમુદ્રે મધ્યમાને તુ ક્ષીરાબ્ધૌ સાગરોત્તમે ।
તત્રોત્પન્નાં સુરાદેવીં કલૌ કારણરૂપિણીમ્ ।
અમૃતં સત્યલોકેષુ સ્વર્ગલોકેષુ કારણમ્

સુરાસેવાત્ સુરત્વં હિ દેહિ મે કામવિહ્વલે ।
સ્પર્શનાત્ કામદાગૃત્વં દર્શનાત્ પાપહારિણી ।
આનન્દત્વં સેવનાચ્ચ મુક્તિત્વં રમણીયુતાત્

પ્. ૧૪૩)
ત્રિપાત્રં પઞ્ચપાત્રં વા સપ્તપાત્રં મહેશ્વરિ ।
પાત્રઞ્ચ નવમં દેવિ વન્દનીયં પિવેન્મધુ

એકપાત્રં યુગ્મપાત્રં ચક્રાન્તે નૈવ કારયેત્ ।
સંખ્યાવિરહિતં પાત્રં કેવલં મૃત્યુદાયકમ્

તન્ત્રાન્તરે -
એકપાત્રં ન કર્તવ્યં યદિ સાક્ષાન્મહેશ્વરઃ ।
તસ્ય મન્ત્રો વૃથા દેવિ પાનં નરકદાયકમ્

કુલાર્ણવે -
ત્રિપાત્રં પઞ્ચપાત્રાન્તં નિયમેન પિવેન્મધુ ।
અત ઊર્દ્ધં મહેશાનિ નિયમઃ કઃ ક્ષમો ભવેત્

સપ્તમં નવમં યાવદ્ યદિ સ્યાન્નિયમો ભવેત્ ।
સપ્તમં નવમં યાવદ્ યદિ સ્યાન્નિયમો ભવેત્ [છ્: તસ્માન્ન
નિયમઞ્ચરેત્; જ્: તાવન્ન નિયમઞ્ચરેત્]

તસ્યાર્થં વન્દનં મન્ત્રં વક્ષ્યામિ શૃણુ પાર્વતિ ।
પઞ્ચપાત્રં વન્દનીયં નવમઞ્ચ મહેશ્વરિ ।
વન્દનીયં ક્રમાત્ [છ્, જ્: ક્રમે] કુર્યાન્નિયમેન પિવેન્મધુ

અથ પઞ્ચપાત્રવન્દનમ્ ।
શ્રીમદ્ભૈરવશેખરપ્રવિલસત્ચન્દ્રામૃતપ્લાવિતં,
ક્ષેત્રાધીશ્વરયોગિનીકુલગણૈઃ સિદ્ધૈઃ સમારાધિતમ્ ।
આનન્દાર્ણવકં મહાત્મકમિદં સાક્ષાત્ત્રિખણ્ડામૃતં,
વન્દે શ્રીપ્રથમં કરામ્બુ જગતં પાત્રં વિશુદ્ધિપ્રદમ્

જુહોમિ કુણ્ડલીવક્ત્રે જુહ્સ્વેતિ વદેદ્ ગુરુઃ ।
આજિહ્વાન્તં કુણ્ડલિનીં ધ્યાત્વા પાનં ચરેન્મધુ

પ્. ૧૪૪)
તન્ત્રચિન્તામણૌ -
વામહસ્તેઽઇ ચષકં દક્ષહસ્તેન પાર્વતિ ।
શુદ્ધિં કૃત્વા [ગ્, ઘ્, ચ્: ધૃત્વા] મહેશાનિ ચષકે વિનિયોજયેત્

મૂલેન પાત્રં દાતવ્યં ગૃહ્નીયાન્મનુના [ચ્: મધુના] શિવે ।
કુલકુણ્ડલિની-વક્ત્રે દત્ત્વા ધ્યાયેદ્ ગુરું સ્વયમ્ [જ્: શિવે]

પુનઃ પાત્રં માંસયુક્તં ગૃહીત્વા કુલનાયિકે [ઘ્:
બ્રહ્મચિન્તનમ્] ।
મૂલેન કુણ્ડલી વક્ત્રે દત્ત્વા બ્રહ્મ નિરૂપણમ્

દ્વિતીયપાત્રવન્દનમ્ ।
દ્વિતીયપાત્રવન્દનમ્ ।
(૨)
ઓં હૈમં મીનરસાવહં દયિતયા દત્તઞ્ચ પેયાદિભિઃ,
કિઞ્ચિચ્ચઞ્ચલરક્તપઙ્જદૃશા તસ્યૈ સમાવેદિતમ્ ।
વામે સ્વાદુ [જ્: સાધુ] વિશુદ્ધિકરણં પાનં નિધાયાત્મકં,
[ઘ્, છ્: વિધાયાત્મકં; જ્: વિધેયાત્મકં]
વન્દે પાત્રમહં દ્વિતીયમધુનાનન્દૈકસમ્વર્દ્ધનમ્

તૃતીયપાત્રવન્દનમ્ ।
(૩)
સર્વામ્નાય કલાકલાપકલિતં [ક્: -લલિતં] કૌતૂહલદ્યોતકં [ઘ્
છ્: દ્યોતનમ્; જ્: દ્યોતિતમ્]
ચન્દ્રોપેન્દ્રમહેન્દ્રશમ્ભુવરુણબ્રહ્માદિભિઃ સેવિતમ્ ।
ધ્યાતં દેવગણૈઃ પરં મુનિગણૈર્બ્રહ્માદિભિઃ [ઘ્, જ્:
મોક્ષર્થિભિઃ] સર્વદા,
વન્દે પાત્રમહં [જ્: પાપહરં] તૃતીયમધુના
ચાત્માવબોધક્ષમમ્

પ્. ૧૪૫)
પ્રાણાયામાત્ ચરેત્ પાનં [ઘ્: પાત્રં] પ્રાણાયામં તદન્તરમ્ ।
તદન્તે રમણં કુર્યાન્મૂલમન્ત્રજપાન્વિતમ્

ત્રિપાત્રસંયુતં ચક્રમિદમુક્તં મહેશ્વરિ ।
પઞ્ચપાત્રયુતં ચક્રં વન્દનં શૃણુ પાર્વતિ

ચતુર્થાપાત્રવન્દનમ્ ।
(૪)
ઓં મદ્યં મીનરસાવહં હરિહરબ્રહ્માદિભિઃ સેવિતં,
મુદ્રામૈથુનધર્મકર્મનિરતં ક્ષારામ્લતિક્તાશ્રયમ્ ।
આચાર્યાષ્ટકસિદ્ધિ [ઘ્: સિદ્ધ] ભૈરવકલામાંસેનસંશોધિતં,
પાયાત્ પઞ્ચમકારતત્ત્વસહિતં પાત્રં ચતુર્થં નમઃ

પઞ્ચમપાત્રવન્દનમ્ ।
(૫)
આધારે ભુજગાધિરાજવલયે પાત્રં મહીમણ્ડલં,
મદ્યં સપ્તસમુદ્રવારિપિશિતઞ્ચાષ્ટૌ ચ દિગ્દન્તિનઃ ।
સોઽહં ભૈરવમર્ચયન્ પ્રતિદિનં તારાગણૈ રક્ષિતૈઃ,
રાદિત્યપ્રમુખૈઃ સુરાસુરગણૈરાજ્ઞાકરૈઃ કિઙ્કરૈઃ

અથ નવપાત્રવન્દનમ્ ।
રુદ્રયામલે -
પાત્રવન્દનમિત્યુક્તં નવમં સપ્તમં પ્રિયે ।
યત્કૃત્વા [ઘ્: કૃતે] સાધકશ્રેષ્ઠઃ શિવતુલ્યો ન સંશયઃ

(૧)
શ્રીમદ્ભૈરવશેખરપ્રવિલસત્ ચન્દ્રામૃતપ્લાવિતં,
ક્ષેત્રાધીશ્વરયોગિનીગણમહાસિદ્ધૈઃ સમાવેદિતમ્ ।
પ્. ૧૪૬)
આનન્દાર્ણવકં નવાત્મકમિદં [ઘ્: મહાત્મકમ્]
સાક્ષાત્ત્રિખણ્ડામૃતં,
તત્પાત્રં પ્રથમં સમસ્તજગતાં સૌખ્યાય વન્દે સદા

(૨)
સર્વામ્નાયમિલત્ કલાકુલકલાકૌતૂહલદ્યોતક,
ઇન્દ્રો [ઘ્: ચન્દ્રો] પેન્દ્રમહેન્દ્રચન્દ્રકિરણૈર્બ્રહ્માદિભિઃ [ઘ્:
શમ્ભુવરુણં-] સેવિતમ્ ।
ધ્યાનાદેવ પરિશ્રુતં વિલયમુત્પાદાય યત્ સર્વદા,
લોકાનાં શુભવૃદ્ધિદાયકમિદં પાત્રં દ્વિતીયં નમઃ

(૩)
મદ્યં માંસરસાવહં હરિહરબ્રહ્માદિભિઃ સેવિતં,
મુદ્રામૈથુનધર્મકર્મસુભગં ક્ષારામ્લાતિક્તાશ્રયમ્ ।
આચાર્યષ્ટકસિદ્ધિ [ઘ્: -સિદ્ધ્] ભૈરવકલામાંસેન સંશોધિતં,
પાયાત્ પઞ્ચમકારતત્ત્વસહિતં પાત્રં તૃતીયં નમઃ

(૪)
વિષ્ણુર્ભૂતસગોલસર્વસુખદં બ્રહ્માદિસંચર્ચિતં,
સેવ્યન્તે શિવશક્તિસંયુતમિદં પઞ્ચોપચારૈઃ સદા ।
સત્સ્યં છાગકપોતમુત્તમરસં પાત્રઞ્ચ સર્વેશ્વરમ્,
તત્પાત્રઞ્ચ સમસ્તપુણ્યસુખદં પાત્રં ચતુર્થં નમઃ

(૫)
સર્વામ્ન્યાયકુલાકલાગમપકં દેવ્યૈર્મુખૈર્ભાષિતં,
યોગં યોગ [ઘ્, જ્: ભોગ] કુલાઙ્ગશાસ્ત્રસતતં ગુપ્તં
રહસ્યાન્વિતમ્ ।
આનન્દોદ્ભવ નાદવિન્દુકલયા યોગેન તૈર્ભૈરવૈ,
પીતબ્રહ્મરસં સદોદ્યતકરં પાત્રં ભજે પઞ્ચકમ્

(૬)
છત્રં ચામરશક્તિપીઠસદૃશં સંપૂજ્ય શક્તિં સદા,
વામે વેશ્યમનોહરાં [ઘ્: વામાવશ્યમનોહરં] સુખકરાં
[ઘ્: સુખકરં] કૌતૂહલં કૌતુકમ્ ।
નાના ભોગવિલાસસૌખ્યરમણં કામાઙ્ગનાસેવિતં,
શ્રીમત્ સુન્દરી તર્પણં દ્રવરસં પાત્રઞ્ચ ષષ્ઠં ભજે

(૭)
જાગ્રત્ - સ્વપ્ન સુષુપ્તિ ચિન્તનપરં, ચૈતન્યસાક્ષિપ્રદં
વિદ્યુદ્ભાસ્કરવલ્લિસન્નિભદ્યુતિ [છ્:
વિદ્યુદ્ભાસ્કરવલ્લિભિદ્યુતિકરં] જ્યોત્સ્નાકલાવ્યાપિતમ્ ।
ઇડાપિઙ્ગલમધ્યગા ત્રિવલયા સ્યાત્ કુણ્ડલીમધ્યગા,
પાત્રં સપ્તમપૂરણે ભવભયાનન્દોઽધિકઃ પાતુ મામ્

(૮)
ખડ્ગં પાદુકમઞ્ચજનૈક [જ્: મઞ્જુલૈકં] પુટિકા [ઘ્:
ગુટિકાં] સારસ્વતં સમ્પ્રદં [સમ્પ્રદં],
મૃત્યુર્વઞ્જનમુગ્રમાર્તિહરહં રમ્યં જગદ્ભાષિતં,
પાત્રઞ્ચાષ્ટમમષ્ટસિદ્ધિકરણં પ્રૌઢ પ્રસન્નં સદા

(૯)
આનન્દૈકરસં સદાશિવપરં નન્દૈકમુદ્દીપનં
સામ્રામ્બા સુખદં મનોરથકરમજ્ઞાનવિધ્વંસનમ્ ।
આયુઃકાન્તિ યશોવિવર્દ્ધનકરં સંસારમોહાચ્છદં [ઘ્:
મોહોચ્છેદં; છ્: મોહચ્છેદં],
પાત્રં યન્નવનાથશક્તિસહિતં સર્વાર્થસિદ્ધિપ્રદમ્

ઇતિ શ્રીસર્વાનન્દનાથવિરચિતે સર્વ્વોલ્લાસેપઞ્ચત્રિંશદુલ્લાસઃ

ષટ્ત્રિંશોલ્લાસઃ ।
ગુપ્તસાધનતન્ત્રે -
સંગૃહ્ય દિવ્યચષકં સ્થિરચિત્તં સમાહિતઃ ।
વિકલ્પો નાત્ર કર્તવ્યઃ કૃતે ચ મરણં ભવેત્

અથ પાનનિયમઃ ।
કુલતત્ત્વસારે -
આદૌ દેયં શક્તિપાત્રં મૂલેન મનુનાથવા ।
દીયમાનં મહામન્ત્રં કથયામિ શૃણુ પ્રિયે

મન્ત્રસ્તુ ।
અલિપાત્રં મયા તુભ્યં દીયતે પિશિતાન્વિતમ્ ।
સ્વીકૃત્ય સુભગે દેવિ જયં દેહિ પુનઃ પુનઃ

શક્તિપ્રસાદમાનીય યત્નેન પરમેશ્વરિ ।
સ્વપાત્રે કારણે મિશ્રં પિવેદાનન્દહેતવે

શક્ત્યુચ્છિષ્ટાન્વિતં પાત્રં કેવલાનન્દદાયકમ્ ।
શક્તિરૂપા મહાદેવી કેવલાનન્દવર્દ્ધિની

શક્તિ દેહં સ્થૂલરૂપં કેવલં મોક્ષભાક્ શિવે ।
સાધકસ્ય ક્રિયાનન્દે તેજીયો રૂપધારિણી

યથાકાશં મહેશાનિ સર્વરૂપસ્ય રૂપકમ્ ।
તથા નારી નરસ્યાપિ સર્વકાર્યપ્રકાશિકા [છ્, જ્: પ્રકાશિની]

પ્. ૧૪૯)
નિર્વાણતન્ત્રે -
પાનં પઞ્ચવિધં પ્રોક્તં ગુરુધ્યાનાદિસંયુતમ્ ।
સ્વીકૃત્ય કારણં દેવિ પશ્ચાત્ કાર્યાણિ સાધયેત્

પ્રથમે ચ [ઘ્, જ્: શ્રી] ગુરુધ્યાનં તતો બ્રહ્મ નિરૂપણમ્ ।
પ્રાણાયામં ગૃતીયે ચ ચતુર્થે જપમાહરેત્

પઞ્ચમે પઞ્ચમં કૃત્વા ષષ્ઠેઽપ્યાનન્દમાચરેત્ ।
પઞ્ચમં પાત્રસહિતં ચક્રસ્ય લક્ષણં શિવે

અથ નવમપાત્રસ્ય લક્ષણમ્ ।
ગુરુધ્યાનં [જ્: ગુરોર્ધ્યાનં] હિ પ્રાણાયામં જપમ્ મનુમ્
પ્રદક્ષિણં નમસ્કારં સ્તોત્રં ગાનઞ્ચ નૃત્યનમ્ ।
મૈથુનં પરમેશાનિ દશમાનન્દમાચરેત્

અથ શ્રીગુરુધ્યાનમ્ ।
વિશ્વસારે -
સહસ્રારે સ્થિતં બ્રહ્મ હંસહંસીસમન્વિતમ્ ।
નાદબિન્દુમયં પીઠં હંસયુગ્મં પ્રકાશિતમ્

ત્વદીય પ્રતિબિમ્બં યત્ શુદ્ધદીપપ્રકાશકમ્ ।
હૃદયે ચિન્તયેદ્દેવં દ્વિભુજં શક્તિસંયુતમ્

પ્રમાણં ગુરુગીતાયાં -
ગૃદ્યમ્બુજે કર્ણિકમધ્યસંસ્થં
સિંહાસને સંસ્થિતદિવ્યમૂર્તિતમ્ ।
ધ્યાયેદ્ ગુરું ચન્દ્રકલાવતંસં,
સચ્ચિત્ સુખાભીષ્ટવરાપ્રદાનમ્

પ્. ૧૫૦)
શ્વેતામ્બરં શ્વેતવિલેપયુક્તં
મુક્તાફલાફલભૂષિતદિવ્યમૂર્તિમ્ ।
વામાઙ્કપીઠેસ્થિતદિવ્યશક્તિં
મન્દસ્મિતં પૂર્ણકૃપાનિધાનમ્

આનન્દમાનન્દકરં પ્રસન્નં,
જ્ઞાનસ્વરૂપં નિજબોધયુક્તમ્ ।
ગીન્દ્રમીડ્યં ભવરોગવૈદ્યં,
શ્રીદ્ગુરું નિત્યમહં નમામિ

ગુરુતન્ત્રે -
સહસ્રારે સ્થિતં બ્રહ્મ તદેવ ગુરુરુચ્યતે ।
ધ્યાનપૂજાદિકં સર્વં સહસ્રારે પ્રકલ્પયેત્

કદાચિત્ સ્વ સહસ્રારે મન્ત્રધ્યેયો ગુરુઃ સદા ।
દદાચિત્ હૃદયામ્ભોજે કદાચિદ્ દૃષ્ટિગોચરે

દૃષ્ટેઽપિ ગુરુરૂપઞ્ચ સહસ્રારે ન ચિન્તયેત્ ।
હૃદયે ચિન્તનં નાસ્તિ પ્રતિવિમ્બેષુ ચિન્તયેત્ ।
ત્વદીય પ્રતિવિમ્બેષુ તજ્જ્ઞાનં પરિચિન્તનમ્

હંસમાહેશ્વરે -
સહસ્રારે પરં બ્રહ્મ હૃદયે પ્રતિબિમ્બકમ્ ।
પ્રતિબિમ્બસ્ય બિમ્બં હિ નરદેહપ્રકાશકમ્

તેજોવિમ્બં યથા દેવિ તેજીયઃ સ્થૂલમાત્રકમ્ [ગ્: સ્થૂલરૂપકઃ] ।
સ્થૂલસ્ય વિમ્બં પરમં તેજસિ ભાતિ સર્વદા

તન્ત્રાન્તરે -
ગુરૌ મનુષ્યબુદ્ધિન્તુ [ઘ્: બુદ્ધિસ્તુ] મન્ત્રે ચાક્ષરભાવનમ્ [ઘ્:
ભાવના] ।
પ્રતિમાસુ [ઘ્: પ્રતિમાયાં] શિલાજ્ઞાનં કુર્વાણો નરકં વ્રજેત્

પ્. ૧૫૧)
અથ બ્રહ્મનિરૂપણમ્ ।
ભાવચૂડામણૌ -
પઞ્ચનાદં ષષ્ઠવિન્દુ ષુષુમ્ણામધ્યસંસ્થિતમ્ [જ્:
મધ્યગં] ।
ષટ્પઙ્કજમિદં પ્રોક્તં સહસ્રારં શિવસ્થલમ્ [છ્, જ્:
શિવંપુરં] ૨૩ ॥
પઞ્ચચક્રં પઞ્ચતત્ત્વં ષષ્ઠં તત્વવિવર્જિતમ્ (ઘ્, જ્:
વ્યોમાતીતં શિવે] ।
તન્મનઃ પરમેશાનિ મનોઽતીતં નિરઞ્જનમ્

નિરઞ્જનં નિરાકારમવાઙ્મનસો ગોચરમ્ ।
વાચાતીતં વચોજ્ઞેયપ્રકાશં [જ્: વાચા-] પ્રકાશકમ્

ચન્દ્રસૂર્યાગ્નિભિર્યત્ર પ્રકાશઞ્ચ ન વિદ્યતે ।
તત્પ્રકાશે જગદ્ભાતિ નાભાતિ ચાપ્રકાશકે

સહસ્રારમિદં પ્રોક્તં સ્ફાટિકે રઞ્જનં યથા ।
શિવ શક્તિમયં બિન્દુ સહસ્રારં મનોહરમ્

સહસ્રારે પ્રતિદલે નાદબિન્દુસહસ્રકમ્ ।
પ્રતિબિન્દુ નાદયુગ્મં નાદઞ્ચ બિન્દુયુગ્મકમ્

નાદં ભાવં મહેશાનિ બિન્દું ભાવવિવર્જિતમ્ ।
નાદબિન્દુમયં સર્વં બ્રહ્મજ્ઞાનેન ભાષિતમ્

જ્ઞાનસ્ય કારણં નાદં બિન્દુ જ્ઞાનસ્ય નાશકમ્ ।
નાદાક્તબિન્દુ જ્ઞેયઞ્ચ બ્રહ્મજ્ઞાનમિતિ પ્રિયે

અથ પ્રાણાયામઃ ।
મૂલાધારે કુણ્ડલિની સ્વયમ્ભૂ લિઙ્ગ વેષ્ટિતા ।
મહાશૃઙ્ગારસંયુક્તા જીવાત્મ મોક્ષદાયિકા

પ્રાણાયામેન તાં નીત્વા સ્વાધિષ્ઠાનેષુ સ્નાપયેત્ ।
મણિપુરેષુ તાં દેવીં [ગ્: નીત્વા] ચિન્તામણિ વિભૂષયેત્

પ્. ૧૫૨)
અનાહતે મહાપદ્મે નીત્વા તાં જગદમ્બિકામ્ ।
પૂજયેદ્ વહુયત્નેન કારણાદિપ્રભેદકૈઃ

અથ જપઃ ।
વિભાવે શક્તિમન્ત્રઞ્ચ સભાવે શિવમન્ત્રકમ્ ।
વિશુદ્ધાખ્યે જપેન્મન્ત્રમાજ્ઞાયાં તત્સમાપનમ્

તન્ત્રાન્તરે [છ્, જ્: ઇતિ મન્ત્રાન્તરે ભાવઃ । તદાજ્ઞાયાં
જપકર્માણિ સાધયેત્]
અનાહતે મહાશક્તિર્જીવાત્મ દીપવત્પ્રભા ।
વિશુદ્ધેઽપિ શિવે મત્તા રમણાજ્ઞાસમાવૃતા [જ્: સમાશ્રિતા]

પઞ્ચમે પઞ્ચમે તત્ત્વે સહસ્રારે મહાપુરે ।
શિવશક્તિમયં બિન્દુમેકદેહં વિચિન્તયેત્

તતઃ પુનઃ પ્રતિસ્થાને પ્રતિપદ્મે દલે દલે ।
શિવશક્તિમયં દેવિ શક્ત્યા શિવમયં વપુઃ

ધ્યાત્વાપિ કારણં પાત્રં જુહુયાદિષ્ટસિદ્ધયે ।
મૂલાધારે ત્રિકોણાક્તે ભગક્ષાલિતવારિણા

પૂરયેત્ કુણ્ડલીગર્તં મૂલેન મનુના શિવે ।
કામરાગેણ [જ્: વાણેન] સન્તપ્તા કામવારિપિપાસિકા

વિસતન્તુસમાકારા [જ્: શિવ] કારણ્યવારિમજ્જિતા ।
એકાસ્યં લિઙ્ગરન્ધ્રેઽપિ પરાસ્યેન મહેશ્વરિ ।
શ્વાસોચ્છ્વાસેન [ક્, ગ્: શ્વાસાશ્વાસેન્] દેવાનિ સ્થાપિતાનિ ક્રમાણિ
ચ

ઇતિ તે કથિતં કાન્તે [ઘ્: દેવિ] મધુપાનસ્ય લક્ષણમ્ ।
ગોપનીયં ગોપનીયં ગોપનીયં પુનઃ પુનઃ

ઇતિ શ્રીસર્વાનન્દનાથવિરચિતે સર્વોલ્લાસે ષટ્ત્રિંશોલ્લાસઃ

સપ્તત્રિંશોલ્લાસઃ ।
નારાયણીતન્ત્રે શ્રીદેવ્યુવાચ -
અન્તઃપૂજા શ્રુતા નાથ વાહ્યપૂજાઞ્ચ કિં વદ [ઘ્: કીદૃશમ્] ।
અન્તઃપૂજા મનો હૃષ્ટં [જ્: હૃદ્યં] યદિ સ્યાત્તુ ભવિષ્યતિ ।
તદન્તે સાધકો દેવ વાહ્યપૂજાઞ્ચ કાક્ષતિ

અન્તઃપૂજા તદા પૂર્ણા યદાન્તે [જ્: યદન્તે] દેવદર્શનમ્ ।
વાહ્યાર્ચનં તદા કાર્યમન્યથાભૂદ્ વૃથેન્દ્રિયમ્ ।
અત એવ મહાદેવ શ્રોતુમિચ્છામિ લક્ષણમ્

શ્રીશિવ ઉવાચ -
યદુક્તં પરમાનન્દે લોકાનાં સિદ્ધિહેતવે ।
શૃણુષ્વ જગતાં માતઃ શૃણુષ્વ પ્રાણવલ્લભે

પ્રથમે શ્રીગુરુધ્યાનમ્ ।
યદાજ્ઞયા મહેશાનિ યત્કાર્યં પરિસાધયેત્ ।
તત્કાર્યફલલાભાર્થે તં ગુરું પરિકલ્પયેત્ [ક્, ચ્: પરિકલ્પિતં;
પરિચિન્તયેત્] ।
દ્વિતીયે રૂપચિન્તનમ્ ।
કારણાનન્દરૂપા હિ આનન્દં કારણં શિવે ।
દ્વિતીયસહિતં મદ્યં દ્વિતીયે રૂપચિન્તનમ્

પ્. ૧૫૪)
તૃતીયે પ્રાણાયામઃ ।
[શૈવાચારે બહુધાપ્રોક્તં પ્રાણાયામફલમ્]
અઙ્ગન્યાસેઽપ્યઙ્ગશુદ્ધં [ઘ્: અઙ્ગશુદ્ધિં] કરન્યાસે કરં
શિવે ।
અઙ્ગુલ્યઙ્ગુલિપર્વાન્તાત્ [ક્: -પર્વન્તન્] સાર્દ્ધં સન્ધિં કરસ્ય ચ

ચતુર્થે જપઃ ।
હૃદયે હસ્તમારોપ્ય તિર્યક્ કૃત્વા કરાઙ્ગુલીમ્ ।
આચ્છાદ્ય વાસસા હસ્તૌ દક્ષિણેન સદા જપેત્

શ્રીદેવ્યુવાચ -
દેવેશ પ્રાણનાથેશ નમામિ ચરણામ્બુજે ।
ગોપનીયં કથં પ્રોક્તં ફલં કિઞ્ચ વદ [ઘ્: કિન્તદ્વદ] પ્રભો

શ્રીશિવ ઉવાચ -
મન્ત્રં હિ ગોપનં ભદ્રં તથા જાપકરં [ક્, ખ્, ચ્: જપં કરં]
શિવે ।
કારણં હિ તથા ગોપ્યં ગોપનીયઞ્ચ મૈથુનમ્

કુસઙ્ગાત્ [છ્, જ્: કુસઙ્ગે] ફલહાનિઃ સ્યાત્ સુસઙ્ગે ફલભાગ્ભવેત્ ।
મુક્ત્યાકાઙ્ક્ષી મહેશાનિ સઙ્ગં ત્યક્ત્વા ક્રિયાઞ્ચરેત્

પઞ્ચમે મૈથુનન્ ।
ઉરુદ્વન્દ્વે પદદ્વન્દ્વં શિવાગારે શિવં ન્યસેત્ ।
શુક્રપાતં યોનિરન્ધ્રે [-માર્ગે] મુક્તિસ્તસ્ય કરે સ્થિતા

પ્. ૧૫૫)
ષષ્ઠે પ્રદક્ષિણમ્ ।
યામલે -
ચણ્ડ્યામેકં રવૌ સપ્ત ત્રીણિ કુર્યાદ્વિનાયકે ।
ચત્વારિ કેશવે કુર્યાદ શિવે ચાર્દ્ધપ્રદક્ષિણમ્

શક્તિપ્રદક્ષિણક્રમઃ ।
દક્ષિણાદ્વાયવીં ગત્વા ગતસ્તસ્યાશ્ચ શામ્ભવીમ્ ।
તસ્યાશ્ચ દક્ષિણે ગત્વા નમસ્કારં ત્રિકોણવત્

શિવપ્રદક્ષિણમ્ ।
વૃષં ચણ્ડં વૃષઞ્ચૈવ સોમસૂત્રં [જ્: -શુક્રં] તથા વૃષમ્ ।
ચણ્ડઞ્ચ [જ્: વૃષઞ્ચ] સોમસૂત્રઞ્ચ [જ્: -શુક્રઞ્ચ] પુનશ્ચણ્ડં
પુનર્વૃષમ્

પૃષ્ઠે દક્ષે [ઘ્: પૃષ્ઠદેશે] તથા વામે વૃષં ચણ્ડઞ્ચ
સોમકમ્ ।
સવ્યાસવ્યક્રમેણૈવ સોમસૂત્રં [જ્: -શુક્રં] ન લઙ્ઘયેત્

યત્પ્રકારં યથાસંખ્યં પીઠં યસ્ય મહેશ્વરિ ।
તત્પ્રકારં હિ તત્સંખ્યં પ્રાદક્ષિણ્યં [ઘ્: પ્રદક્ષિણં]
સમાચરેત્

અસ્ય ફલમ્ ।
પ્રદક્ષિણેન દેવેશિ દેવતાપીઠરોપણમ્ ।
યઃ કુર્યાદ્ભક્તિભાવેન દેવે સોઽપિ લયો ભવેત્

સપ્તમે નમસ્કારઃ ।
યદ્ભાગેઽપિ નમસ્કારં તદ્ભાગે લયવાન્ભવેત્ [ક્: -ભાગ્] ।
અતસ્ત્વં [ક્, ગ્, ઘ્: ત્વાં] પરમેશાનિ સર્વલોકસ્ય વન્દિતા [ક્, ગ્, ઘ્:
વન્દિતાં]

પ્. ૧૫૬)
નારાયણીતન્ત્રે -
સ્વવામે પ્રણમેદ્વિષ્ણું દક્ષિણે ગૌરોશઙ્કરમ્ ।
ગુરું નમેત્ સમ્મુખતો નાન્યથા નિષ્ફલં ભવેત્

અષ્ટાઙ્ગેન નમેદ્દેવં પઞ્ચાઙ્ગેન મહેશ્વરિ ।
હસ્તેન શિરસા વાપિ શિરસા કેવલેન ચ [છ્, જ્: વા]

અથાષ્ટાઙ્ગ નમસ્કારઃ ।
પદ્ભ્યાં કરાભ્યાં જાનુભ્યાં ઉરસા શિરસા દૃશા ।
વચસા મનસા ચૈવ પ્રણામોઽષ્ટાષ્ટ ઈરિતઃ

ઉરસા શિરસા દેવિ વચસા મનસા દૃશા ।
પઞ્ચાઙ્ગેન નમેદ્દેવં દેવતા લયભાગ્ભવેત્

સહસ્રારે મહાપદ્મે સર્વદેવાલયે શિવે ।
તત્તત્ સ્વરૂપં સંચિન્ત્ય સર્વાનિષ્ટાન્નમેદ્ યજેત્ [જ્: જયેત્]

દુકૂલં નાદમાકારં ગલે દત્ત્વા મહેશ્વરિ ।
નમસ્કારં તથા સ્તોત્રં ભક્તિમાન્ સાધકશ્ચરેત્

અષ્ટમે સ્તોત્રમ્ ।
તન્ત્રાન્તરે -
મનસાપિ પઠેત્ સ્તોત્રં વાચા વાપિ જપેન્મનુમ્ ।
ઉભયોર્નિષ્ફલં [ગ્: વિફલં] વિદ્યાત્ [ક્, ગ્, ચ્: દેવિ] ભગ્ન [ક્, ગ્, ચ્:
ભીન્ન] ભાણ્ડોદકં યથા

વીરતન્ત્રે શ્રીદેવ્યુવાચ -
સ્વેષ્ટદેવાર્ચને સ્વેષ્ટ સર્વકાર્યાણિ સાધયેત્ ।
તદન્યં પૂજનં સ્તોત્રં કથમન્યસ્ય કારયેત્ [જ્: કારણમ્]

પ્. ૧૫૭)
શ્રીશિવ ઉવાચ -
અનન્તાશયજીવોઽપિ [ઘ્: અનન્તસ્યાશયજરો; ચ્: અનન્તાશયવીજો]
ક્રિયાનન્તેષુ લુબ્ધકઃ ।
અનન્તશ્ચ ફલાકાઙ્ક્ષી અતો દેવાર્ચનાન્તકમ્ [જ્: દેવોહ્યનન્તકઃ]

એકધ્યાનમેકરૂપમેકાત્માત્માનમિચ્છતિ [જ્: એકત્વાત્માનમ્] ।
સ્તોત્રેણાન્યં હિ યદ્દેવં સ્વેષ્ટદેવમયો ભવેત્ ।
અતશ્ચ સાધકો દેવિ સ્વેષ્ટાન્યં સ્તોત્રમાચરેત્

નવમે ગાયનમ્ ।
નવમે ગાયનં નૃત્યં ભગલિઙ્ગામૃતં શિવે ।
નૃત્યં શૃઙ્ગારભાવેન દેવતા પ્રીતિભાગ્ભવેત્

દેવતાગુણકાક્યં વા ગાયનં ભક્તિદાયકમ્ ।
ચક્ર મધ્યે [ઘ્, છ્, જ્: ભિન્ને] ચરેદ્ગાનં ભૈરવો ગાનનાયકઃ
[છ્, જ્: -નાશકઃ]

કેવલં [જ્: કેવલે] ગાયનેનાપિ નવમં પાત્રભક્ષણમ્ [ક્, ચ્, છ્: -
રક્ષણમ્] ।
તતશ્ચ દેહી પરમે દશમેઽપિ લયો ભવેત્

જ્ઞાનાર્ણવે -
પ્રથમે ભક્તિમાત્રં હિ દ્વિતીયે રૂપ ચિન્તનમ્ ।
તૃતીયે રોમહર્ષઞ્ચ ચતુર્થેઽશ્રુપ્રપાતનમ્

પઞ્ચમે ગદ્ગદં વાક્યં ષષ્ઠે ગાનાદિસઙ્કુલમ્ ।
સપ્તમે પતિતો ભૂમૌ જ્ઞાનાજ્ઞાનોઽપિ ચાષ્ટમે

નવમે જ્ઞાનરહિતો દેહાજ્જીવં વિમુઞ્ચતિ [છ્: ન-]
દશમે પરમેશાનિ ગાને પાને ચ જાયતે

પ્. ૧૫૮)
નિગમતત્ત્વે શ્રીદેવ્યુવાચ -
ગાયનં ભગલિઙ્ગસ્ય નૃત્યં શૃઙ્ગારભાવકમ્ ।
દેવતાવેશસંગ્રાહ્યનૃત્યં વાદ્યઞ્ચ ગાયનમ્

ગાને નૃત્યે યદાનન્દં શક્ત્યાશ્ચાપિ [ક્, ચ્: શક્ત્યા સાપિ; ઘ્:
શક્તિશ્ચાપિ] શિવસ્ય ચ ।
તદાનન્દો યદા શક્તેઃ સ શિવઃ સાપિ શઙ્કરી [જ્: શક્તિઃ સાપિ ચ
શઙ્કરી]

ઇતિ શ્રીસર્વાનન્દનાથ વિરચિતે સર્વોલ્લાસે સપ્તત્રિંશદુલ્લાસઃ

અષૃત્રિંશોલ્લાસઃ ।
અથ પાત્રે મધુદાનપ્રમાણમ્ ।
વિશ્વસારતન્ત્રે -
પ્રથમે તોલકં પઞ્ચ દ્વિતીયેઽપિ ચતુર્થકમ્ ।
તૃતીયેઽપિ ત્રિતોલં સ્યાચ્ચતુર્થેઽપિ દ્વિતોલકમ્ ।
પઞ્ચમેઽપ્યે કતોલં સ્યાત્ તતઃ પૂર્ણં પિવેન્મધુ

અથ નવમપાત્રે મધુદાનપ્રમાણમ્ ।
પઞ્ચમં સપ્તમં પાત્રં નવમં વા મહેશ્વરિ ।
તદૂર્દ્ધં મધુપાનેષુ નિયમઃ કઃ ક્ષમો ભવેત્

યસ્મિત્ ચક્રે મહેશાનિ યત્સંખ્યપાત્રકલ્પિતમ્ ।
વિપરીત ક્રમે માને [ઘ્: ક્રમેણૈવ] તોલકં પ્રથમાવધિ

પ્. ૧૫૯)
ચક્રાન્તેઽપ્યેકતોલં હિ તદન્તે પૂર્ણપાત્રકમ્ ।
તદન્તે મૈથુનં કુર્યાદ્ ભગવારિ પિવેન્મુદા

પ્રથમે લવણં [છ્, જ્: કેવલં] મદ્યં દ્વિતીયે માંસસંયુતમ્ ।
મુદ્રાયુક્તં તૃતીયેઽપિ ચતુર્થે મીનસંયુતમ્

પઞ્ચમે સર્વસંયુક્તં નિયમેન પિવેન્મધુ ।
અથવા લવણે [નવમે] નાપિ સર્વપાત્રાણિ કારયેત્

ચર્વ્યં ચોષ્યં લેહ્યપેયં શક્તિવાક્યાનુસારતઃ ।
જ્ઞાની ચ પરમેશાનિ સ્વેચ્છયાપિ પિવેન્મધુ ।
ચર્યંચોષ્યં [ઘ્: ચર્વ્યં ચોષ્યં લેહ્યં પેયં સ્વેચ્છયા હિ
મહેશ્વરિ] તથા લેહ્યં પેયં હિ સ્વેચ્છયા શિવે

ચર્વણેન વિના દેવિ કેવલમ્ વિષભક્ષણમ્ ।
યેન તેન પ્રકારેણ ચર્વણં પરિકલ્પયેત્ [છ્, જ્: પરિકલ્પનમ્]

શ્યામારહસ્યે -
શક્તિં વિના યથા મદ્યં તથા મુદ્રાં વિના શિવે ।
રેતો વિના યથા ક્રીડા વિના ક્રીડાઞ્ચ રેતકમ્ ॥ [જ્: રેતનમ્] ।
સર્વઞ્ચ વિફલં યાતિ યથા વાયુશ્ચ યથા વાયુશ્ચ ભક્ષણમ્

ઇતિ શ્રીસર્વાનન્દનાથવિરચિતે સર્વાલ્લાસે અષ્ટત્રિંશદુલ્લાસઃ

ઊનચત્વારિંશોલ્લાસઃ ।
શ્રીદેવ્યુવાચ -
ક્રીડા કા પરમેશાન રેતઃ કિં વદ શઙ્કર ।
ક્રીડયા ચ કિમદ્ભુતં કથય પ્રાણવલ્લભ

શ્રીશિવ ઉવાચ -
ક્રીડાપિ શક્તિભિઃ સાર્દ્ધં રેતઃ શૃઙ્ગારસમ્ભવમ્ ।
ફલમાનન્દવિજ્ઞેયં કારણોભયમીલિતમ્

અથ ક્રીડા । ભાવચૂડામણૌ -
ગુરોરાજ્ઞાં સમાદાય ક્રિયામાત્રં સમાચરેત્ ।
અન્યથા યા ક્રિયા પ્રોક્તા વ્યઞ્જને લવણં [ક્, ગ્, ચ્: અલવણં] યથા

તથા ચ વિશ્વસારે -
ગુરું વિના પિવેન્મદ્યં વિના શક્તિઞ્ચ મૈથુનમ્ ।
તદ્દ્રવ્યં નૈવ ગૃહ્ણાતિ કુણ્ડલીપરદેવતા

ગુરોરભાવે તચ્છક્તૌ પાત્રં દત્ત્વા પિવેન્મધુ ।
અથવા તત્સુતે દત્ત્વા પાનં તત્ [ક્, ખ્, ચ્: યત્] ફલદાયકમ્

ગુરોઃ કૃપાં વિના દેવિ સર્વં હિ વિફલં ભવેત્ ।
તૈલં વિના યથા દીપે વર્ત્તિદાનં તથા ધ્રુવમ્

ગુરોરાજ્ઞાં સમાદાય ક્રીડયા શક્તિભિઃ સહ ।
મધુપાનેન સંમતો ઘાતયેદ્ યોનિમણ્ડલે

પ્. ૧૬૧)
અથ ક્રીડા લક્ષણમ્ । નિરુત્તરે -
આનીય સુન્દરીં કાન્તાં કુલભક્તાં કુલાર્ચ્ચને ।
શક્તિચક્રં ત્રિધા કૃત્વા શક્તિ ભાલે લિખેત્ તતઃ

પિચ્છિલાયામ્ -
શ્વેતં રક્તઞ્ચ મિશ્રઞ્ચ શક્તિચક્રેષુ શોભનમ્ ।
ત્રિધા કૃત્વા લિખેદ્ભાલે મધ્યે મિશ્રંનિયોજયેત્

શ્વેતસત્ત્વં [જ્: શ્વેતં-] રજોરક્તં તમોમિશ્રં મહેશ્વરિ ।
કૃષ્ણોદ્ભૂતં [ચ્: કૃષ્ણોદ્ભવં] સર્વવર્ણં લિખેચ્ચક્રસ્ય
મધ્યવત્

બ્રહ્મકોણં વિષ્ણુકોણં સવ્યાસવ્યે મેહ્શ્વરિ ।
શિવકોણં મધ્યદેશે ત્રિવિન્દુ ત્રિત્વભાષિતમ્

વિન્દુમાત્રં કૃષ્ણવર્ણં મધ્યવર્ણં પ્રકાશિતમ્ ।
ઊર્દ્ધે રક્તમ્ અધઃ શ્વેતં મિશ્રં મધ્યે નિયોજયેત્

તત્ર કામ કલાબિન્દું શિવ કોણે પ્રકાશિતમ્ ।
શક્તાવાવાહનં નાસ્તિ યતો દેવી સ્વરૂપિણી

સ્વેષ્ટ વિદ્યાં સ્વરૂપાં તાં ચિન્તયેત્ કુલ સાધકઃ ।
પૂજયિત્વા રમેત્ શક્તિં વીર્ય પાતે વિસર્જનમ્

શ્રી ચક્રે દેવતાગ્રે ચ પૂજયેદ્ રમણે શિવાં ।
સમ્ભોગે [ઘ્: દેવ્યગ્રે સમ્ભોગેચૈવ; ચ્: શમ્ભોરગ્રે ચ; જ્: દેવતાગ્રે
તુ સમ્ભોગે] ચૈવ દેવ્યગ્રે દેવતા પ્રીતિભાગ્ભવેત્

હંસમાહેશ્વરે -
મુહુર્મુહુઃ વિવેદ્દ્રવ્યં [જ્: મદ્યં] પીત્વા પીત્વા જપેન્મનુમ્ ।
ધ્યાત્વા ધ્યાત્વાર્ચ્ચનં શક્તિં જ્ઞાત્વા જ્ઞાત્વા વ્રજેત્ સ્ત્રિયમ્

પ્. ૧૬૨)
ચક્રમધ્યે સાધકાગ્રે [જ્: મહેશાનિ] સાધ્યાં શક્તિં રમેદ્યદિ ।
પૂર્ણાનન્દો ભવેત્ સોઽપિ સમ્ભોગં મમ સમ્મતમ્

સમ કાર્યં કૃતં તેન [ઘ્: યેન] સત્યં સત્યં ન સંશયઃ ।
યદા રમેચ્ચક્રભિન્ને ગુરોરાજ્ઞાનુસારતઃ

યદિ ભાગ્યેન દેવેશિ ગુરૂરમણમાચરેત્ ।
સા નારી કાલિકારૂપા શુક્ર પાતં ભગે [જ્: ભવેદ્] યદિ

યા [શ્લોકોઽયં છ્: પુસ્તકે નાસ્તિ] નારી પરમેશાનિ ગુરવે
ભક્તિસંયુતા ।
તદાજ્ઞયાપિ તદ્યોનૌ ગુરુશ્ચ રમણઞ્ચરેત્

અન્યથાપિ ન કર્ત્તવ્યં કૃતે સિદ્ધિર્ન સંશયઃ ।
યદિ કુર્યયાત્ તુ મોહેન શૃઙ્ગારં શક્તિસંયુતમ્ ।
ગુરુત્વં હિ લયં યસ્માત્ પુનશ્ચક્રં નિયોજયે

નારાયણીતન્ત્રે -
અનિચ્છયા સાધકસ્ય સાધ્યાયાઃ પરમેશ્વરિ ।
રમણં નૈવ કર્ત્તવ્યં કૃતેઽપિ પતિતો ભવેત્

મૈથુનં મદ્યસારં હિ શુક્રં મૈથુન સારકમ્ ।
શુક્ર પાતં વિના કાર્યં મદ્યં મૈથુન - વર્જિતમ્ ।
સર્વં હિ નિષ્ફલં પ્રોક્તં [ઘ્: કાર્યયં] મૃત પુત્રેણ પુત્રિણી

જ્ઞાનાર્ણવે -
ધૃત્વા સાધક રેતશ્ચ સા નારી કાલિકા સ્વયમ્ ।
અત એવ મહેશાનિ વેશ્યાશક્તિપ્રફુલ્લિકા [ઘ્, ચ્: શક્તિઃ-]

સાધકો દર્શને યન્ત્રં પાપમુક્તો ભવિષ્યતિ ।
સ્પર્શનાત્ પુણ્યભાગ્લોકો [ઘ્, ચ્: -લોકે] ઘાતનાચ્ચ ક્રિયાન્વિતઃ

પ્. ૧૬૩)
શુક્રપાતે શિવોઽભૂચ્ચ નારી કાલી પરા તદા ।
યદ્યોનિં [જ્: તદ્-] ભક્તિ ભાવેન રમણઞ્ચ કરોતિ યઃ ।
પૂતાત્મા પુણ્યભાગીચ ક્રિયાશક્તઃ શિવોભવેત્

પૂજાત્ પુણ્યં મહેશાનિ પુણ્યાત્ કાર્યેષુ યોગ્યતા ।
યોગ્યાત્ શિવત્વં સાયુજ્યં શક્રે નિર્વાણ ભાગ્ભવેત્

ગુપ્તસાધનતન્ત્રે -
શુભલગ્ને શુભદિને શુભકાર્યે શુભસ્થલે ।
મથુનં કારયેદ્ ધીરસ્તદ્ભિન્ને [જ્: વીર-] નરકં વ્રજેત્

અવિધાનેન દેવેશિ મૈથુનં નરકદાયકમ્ ।
વિધાનેને વરારોહે કિં ન સિધ્યતિ ભૂતલે

ઇતિ શ્રીસર્વાનન્દનાથવિરચિતે સર્વોલ્લાસે ઊનચત્વારિંશદુલ્લાસઃ

ચત્વારિંશોલ્લાસઃ ।
અથ મૈથુન વિધાનમ્ । જ્ઞાનાર્ણવે -
શ્રીદેવ્યુવાચ -
દેવેશ પ્રાણનાથેશ લોકાનાં જ્ઞાનદાયક [જ્: ત્રાણ-] !
મથુનં શ્રોતુમિચ્છામિ યથાવિધિ વિધાનકમ્

પ્. ૧૬૪)
શ્રીશિવ ઉવાચ -
પીત્વાતુ માદકં દ્રવ્યં મૈથુનં યદ્વિધાનકમ્ ।
મૈથુનેન વિના દેવિ સર્વકાર્યં વૃથા ભવેત્

(શ્લોકોઽયં છ્: પુસ્તકે દૃશ્યતે, નાન્યત્ર) તાન્ત્રિકેઽપિ સ્વયં વૈદિકે
પ્રતિકલ્પનમ્ ।
અન્યથાપિ કૃતં કાર્યયં સ ચુમ્બકો ન સંશયઃ

યે વદન્તિ મહેશાનિ મૈથુનં નરક દાયકમ્ ।
તદર્થે મૈથુનં દેવિ પ્રોક્તં હિ વિધિબોધિતમ્

તેષાં સઙ્ગકૃતં દેવિ ચુમ્બકં નાત્ર સંશયઃ ।
તં દૃષ્ટ્વા સાધકો દેવિ યોન્યા ઘ્રાણં સમાચરેત્

તસ્યાઙ્ગસ્પર્શનાદ્દેવિ વીક્ષયેદ્યોનિમણ્ડલમ્ ।
શક્તેરાજ્ઞાં વિના દેવિ વલેન મૈથુનં ચરેત્

સ ધૂર્ત્તઃ પરમેશાનિ અસુરસ્ય મતાન્વિતઃ ।
શક્તેર્દુઃખં મહેશાનિ મૈથુનેન દદેદ્ યદિ ।
સ શઠઃ સાપિ શક્તિશ્ચ તત્ક્ષણાત્તં પરિત્યજેત્

વૃથા વાક્યેન દેવેશિ શક્તિચિત્ત પ્રકાશકઃ ।
મુખરં [ઘ્, જ્: મૂર્ખઞ્ચ] તં વિજાનીયાત્ તત્સઙ્ગં પરિવર્જયેત્

દમ્ભેન પરમેશાનિ શક્તિમાનીય યત્નતઃ ।
દામ્ભિકં તં વિજાનીયાત્ તસ્યા [જ્: તથા] લાપં પરિત્યજેત્

અયત્નેન યદા શક્તિં દમ્ભેનાપ્યાનયેત્ શિવે ।
તસ્ય [જ્: અસ્ય] સઙ્ગં [જ્: અઙ્ગં] તસ્ય વાક્યં સાધકસ્યાપિ
નાશકમ્

ચુમ્બકસ્યાપિ ધૂર્ત્તસ્ય શઠસ્યાપિ મહેશ્વરિ ।
મુખરસ્ય [ઘ્, જ્: મૂર્ખસ્ય] દામ્ભિકસ્ય [ઘ્, જ્: દામ્ભિકસ્યાપિ]
કામુકસ્ય મતં વિના ।
રમણં હિ પ્રકર્ત્તવ્યં સુરભાવેન [ચ્: સુરા-] ભાવિતઃ

પ્. ૧૬૫)
વરદાતન્ત્રે -
બ્રહ્મ વિષ્ણુ શિવાદીનાં મૈથુનસ્ય પ્રસાદતઃ ।
તત્ર સ્નેહેન વદ્ધોઽહં ગોપનીયં મનઃ સ્થિરમ્ ।
પ્રકાશઞ્ચ કરોમ્યદ્ય ન પ્રકાશ્યં કદાચન

મૈથુનાર્થે.પ્યહં દેવિપું દેહેષુ સદા સ્થિતઃ ।
મૈથુનાર્થેઽપિ ત્વં દેવિ નારીદેહે સદા સ્થિતા

બહુનાપિ કિમુક્તેન [જ્: નિયુક્તેન] મૈથુનસ્ય પ્રસાદતઃ ।
અહં જ્ઞાનં સમાશ્રિત્ય દેહેષુ દિહિનામધૃક્

મૈથુનં પરમં જ્ઞાનં ક્રિયામાત્રં જગન્મયમ્ ।
સ્થૂલે સૂક્ષ્મે ક્રિયાશક્ત સ્તેજસિ ખલુ પાર્વતિ [ઘ્: શઙ્કરિ]

નિગમકલ્પદ્રુમે । શ્રીદેવ્યુવાચ -
ક્રિયયા પરમેશાન મૈથુનં તત્ પ્રકીર્ત્તિતં ।
મૈથુનં પુણ્યજનિતં ક્રિયાક્તો જ્ઞાનવાન્ યદિ

આવિર્ભાવં તિરોભાવં ક્રિયામાત્રં સુનિશ્ચિતમ્ ।
તેષાં મધ્યે ચાદ્યબીજં મૈથુનાક્તં ક્રિયેતિ ચ

સૂક્ષ્મેઽપિ યા ક્રિયા પ્રોક્તા મુખેન ભાવ વર્જિતા ।
ભાવાર્થેઽપિ મહાદેવ સ્થૂલદેહે ક્રિયા યુતા

અનન્ત વચસા દેવ સ્થિરબુદ્ધિર્વિનશ્યતિ ।
અત એવ મહાદેવ [ઘ્: મહેશાન] શક્તિ [ઘ્: નારી] દેહેષુ મૈથુનમ્

કાન્તાયાં મૈથુનં દેવ પુંદેહેષુ સુખોદિતમ્ ।
પુરુષસ્ય સુખં દેવ નારીદેહેષુ મૈથુનમ્

પ્. ૧૬૬)
બહુધા વચસા કિમ્બા કથયામિ મહેશ્વર ।
સ્ત્રી પુંરૂપમહં ત્વઞ્ચ રમણાર્થે પ્રકાશિતં

ઇતિ શ્રીસર્વાનન્દનાથવિરચિતે સર્વોલ્લાસે ચત્વારિંશદુલ્લાસઃ

એકચત્વારિંશોલ્લાસઃ ।
અથ પઞ્ચમાનન્દ કથનમ્ ।
નિગમ કલ્પદ્રુમે - શ્રીશિવ ઉવાચ -
પઞ્ચતત્ત્વં વરારોહે કેવલાનન્દદાયકમ્ ।
રતેસ્તુલ્યં મહાનન્દં તેષાં મધ્યે ન વિદ્યતે

રતિમાહામ્ત્ય કથને યદાનન્દં ભવેદ્ધ્રુવમ્ ।
તદાનન્દં કથં ભદ્રે ચાન્યતત્ત્વેષુ વિદ્યતે

શ્રીદેવ્યુવાચ -
રતિપ્રસાદાદ્દેવેશ તુષ્ટાહં સર્વદા ત્વયિ ।
શક્તિરૂપાહ્યહં તેન તિષ્ઠામિ ચ ગૃહે ગૃહે

નિર્વિકારં નિરાલમ્બં ભાવાતીતં પરં મહત્ ।
રતિ સન્તોષ ભોગાર્થં [જ્: સમ્ભોગતોષાર્થં] શિવસ્ત્વઞ્ચ
શિવાપ્યહમ્

નારાયણીતન્ત્રે -
દ્વયોર્યયોગાચ્ચ સુભગે મૈથુનં જાયતે ધ્રુવમ્ ।
અહં ત્વં સ્ત્રી પુમાન્ રૂપો [ઘ્: રૂપે] તિષ્ઠામિ ભાવહેતવે

પ્. ૧૬૭)
સ્વીરૂપા બ્રહ્મરૂપાચ પુંરૂપો બ્રહ્મવિગ્રહઃ ।
કીટાદિષુ વરારોહે મૈથુનાર્થે સદા સ્થિતઃ

યેન યેન પ્રકારેણ સાનન્દં જાયતે ધ્રુવમ્ ।
તેન તેન પ્રકારેણ વિચરત્યપિ ભૂતલે

અન્યાનન્દે વરારોહે સ્થિરજ્ઞાનં ન જાયતે ।
સ્થિરાનન્દં પઞ્ચમેષુ પઞ્ચમં મુક્તિદાયકમ્

આનન્દે મૈથુને દેવિ સૃષ્ટિ સ્થિતિ લયઃ ક્ષિતૌ ।
આનન્દેન વિના દેહી ક્ષણમાત્રં ન તિષ્ઠતિ

અતશ્ચાનન્દકં બ્રહ્મ મૈથુનં હિ પરાત્ પરમ્ ।
યતશ્ચ [ઘ્, છ્: અતશ્ચ] મૈથુનાનદં પ્રકૃતિ પુરુષાત્મકમ્

લલિતાખ્યતન્ત્રે -
વેદમાતાજપેનૈવ બ્રાહ્મણે નહિ શૌલજે ।
બ્રહ્મ જ્ઞાનં યદા દેવિ તદા બ્રાહ્મણ ઉચ્યતે

અત એવ દ્વિજાઃ સર્વે મદ્ય મૈથુન લાલિતાઃ ।
મદ્યપાને ભવેજ્જ્ઞાની મૈથુને તત્તવવાન્ ભવેત્

જ્ઞાનાર્ણવે શ્રીદેવ્યુવાચ -
દેવેશ પ્રાણનાથેશ [છ્, જ્: પરમાનન્દ] પરતત્ત્વેષુ મોહિતઃ ।
ભાવભેદેન કથય સાધકાનન્દ - લક્ષણમ્

શ્રીમહાદેવ ઉવાચ -
આનન્દાર્થી ક્રિયામાર્ગી સાધકો દ્વિવિધઃ સ્મૃતઃ [છ્: શિવે] ।
ક્રિયાત્મનો લક્ષણં હિ બહુધા પ્રકટીકૃતમ્

સંક્ષેપેઽપ્યધુના પ્રોક્તં ક્રિયા શક્તસ્ય લક્ષણમ્ ।
યેન માર્ગેણ દેવેશિ ફલભાગ્ જાયતે નરઃ

પ્. ૧૬૮)
અથ ક્રિયામાર્ગિ સાધક લક્ષણમ્ ।
વિના શક્તિં પિવેન્મદ્યં વિના મદ્યેન મૈથુનમ્ ।
વિના મુદ્રાં પિવેન્મદ્યં નિષ્ફલં નાત્ર સંશયઃ

વિના મીનં યજેત્ શક્તિં વિના માંસેન તર્પણમ્ ।
ચર્વ્વણેન વિના મદ્યં નિષ્ફલં નાત્ર સંશયઃ

અતિપાનં ન કર્ત્તવ્યં ભાવાતીતં ભવેદ્ યતઃ ।
ભાવાતીતે ક્રિયા નષ્ટા વિદ્યા નષ્ટા કુલેશ્વરિ

જ્ઞાનાર્ણવે -
અતિપાને ભવેદ્દુ.ખં લોકે [ચ્: લોક] નિન્દા પ્રવર્તતે ।
અત એવ ક્રિયામાર્ગી અતિપાનં નચાચરેત્

અતિપાને મહેશાનિ જપ પૂજાદિ નિષ્ફલમ્ ।
અત એવ ક્રિયામાર્ગી [જ્: મહેશાનિ] હ્યતિપાનં નચાચરેત્

આનન્દ કારણં મદ્યં આનન્દં મુક્તિ દાયકમ્ [ઘ્, છ્, જ્:
કારણમ્] ।
આનન્દેનૈવ જ્ઞાતવ્યં સાધકસ્યાપિ લક્ષણમ્

ખણ્ડાનન્દં વિના દેવિ પૂર્ણાનન્દં ન જાયતે ।
ખણ્ડ જ્ઞાનં વિના દેવિ પૂર્ણજ્ઞાનં [છ્: પૂર્ણાનન્દમ્] ન
જાયતે

ઉત્તમં સર્વદાનન્દં હેતુના મધ્યમં શિવે ।
મૈથુનં રક્તરહિતમ્ અધમાનન્દકં શિવે

ઉત્તમસ્યૈક પાત્રેઽપિ મધ્યમઃસ્યાત્ [જ્: મધ્યમસ્ય] ત્રિપાત્રકમ્ ।
બહુપાત્રે ચાધમસ્ય ક્વચિદાનન્દ મીરિતમ્

ઇતિ સર્વાનન્દનાથવિરચિતે સર્વોલ્લાસે એકચત્વારિંશદુલ્લાસઃ

દ્વાચત્વારિંશોલ્લાસઃ ।
અથાનન્દાર્થિ સાધક લક્ષણમ્ ।
જ્ઞાનાર્ણવે શ્રીદેવ્યુવાચ -
ક્રિયા માર્ગિ સાધકસ્ય લક્ષણં બહુધા શ્રુતમ્ ।
અધુના શ્રોતુમિચ્છામિ સાધકાનન્દ લક્ષણમ્

શ્રીશિવ ઉવાચ -
ક્રિમાર્ગી ક્રિયાશક્તઃ પઞ્ચતત્ત્વેષુ લુબ્ધકઃ ।
જ્ઞાનમાર્ગી ત્રિતત્વાક્તઃ [ઘ્, જ્: ક્રિયાત્યક્તઃ] કેવલાનન્દ
લુબ્ધકઃ

ભાવતીતો જ્ઞાન માર્ગી ભાવાતીતં હિ મૈથુનમ્ ।
ભાવાતીતં પિવેન્મદ્યં સર્વ પ્રાણિ હિતે રતઃ

નારાયણીતન્ત્રે -
સ્વેષ્ટવિદ્યા સર્વરૂપા સ્વાત્મ જ્ઞાનેન ભાષિતા ।
પ્રાણિ નષ્ટે ચાત્મનષ્ટં ત્રિતત્ત્વં જ્ઞાનિ સેવિતમ્

પઞ્ચ તત્ત્વસ્ય દેવેશિ ફલં પઞ્ચવિધં યતઃ [જ્: મતમ્] ।
અત એવ પઙ્ક તત્ત્વં પ્રત્યેકં જ્ઞાન દાયકમ્

મદ્યં મુદ્રાં મૈથુનં હિ ત્રિતત્ત્વં ત્રિગુણાન્વિતમ્ ।
સેવનાત્ પ્રસભં [ઘ્, છ્: પ્રસવં] સિદ્ધિઃ કાલી તારા ચ સુન્દરી

કાલિકા કલ્પે -
વીરભાવં દ્વિધા જ્ઞેયં દૈવમાસુરમેવ ચ ।
દેવે ત્રિતત્ત્વં પરમં [જ્: પરમે] પઞ્ચતત્ત્વાસુરે શિવે

પ્. ૧૭૦)
આસુરેષુ ભવેન્મુક્તિર્દૈવેષુ મુક્તિ ભાગ્ નરઃ ।
અનયોશ્ચ યથા ભેદં તત્ શૃણુષ્વ મહેશ્વરિ

પશ્વાચારશ્ચ શૈવશ્ચ વીરશ્ચ દિવ્યં એવ ચ ।
સિદ્ધાન્તશ્ચ ભવેદ્ભાવઃ કૌલશ્ચ ભાવ વર્જિતઃ

ભાવાતીતે ભવેન્મુક્તિર્ભાવૈર્વદ્ધો ભવેન્નરઃ ।
કૌલાચારસ્ય બીજં હિ દિવ્યઃ સિદ્ધાન્ત એવ ચ

આસુરે દિવ્ય ભાવં હિ દૈવે સિદ્ધાન્ત એવ ચ ।
દિવ્યો દેવ સ્વરૂપશ્ચ સિદ્ધાન્તો દેવ એવ ચ

નિગમાનન્દે શ્રીદેવ્યુવાચ -
દિવ્ય સિદ્ધાન્તયોર્બીજં દક્ષ વામીતિ શઙ્કર ।
ઇમૌ દ્વૌ સેવનીયૌ ચેત્ કૌલ [છ્: કૌલસ્ય] જ્ઞાનસ્ય હેતવે [છ્:
જ્ઞાનહેતવે]

ઇતિ શ્રીસર્વાનન્દ નાથ વિરચિતે સર્વોલ્લાસે દ્વાચત્વારિંશદુલ્લાસઃ

ત્રિચત્વારિંશોલ્લાસઃ ।
અથ દૈવાનન્દ લક્ષણમ્ ।
યામલે શ્રીદેવ્યુવાચ -
કીદૃશઃ પ્રથમોલ્લાસો દ્વિતીયશ્ચ તૃતીયકઃ ।
ચતુર્થઃ પઞ્ચમઃ ષષ્ઠઃ સપ્તાષ્ટ નવમો દશ [ઘ્, જ્:
સપ્તમશ્ચાષ્ટમ શિવ] ।
આનન્દં પ્રતિપાત્રસ્ય મમ સ્થાને ક્રમાદ્વદ

પ્. ૧૭૧)
શ્રીશિવ ઉવાચ -
ઇન્દ્રિયાકલિતં સર્વં તત્તદ્ભાવ વિવર્જિતમ્ ।
તન્મયં નિશ્ચલં શાન્તં ઉલ્લાસાદિમુદીરિતમ્

૧ ઉલ્લાસે પ્રથમે પ્રાપ્તે તન્મયઞ્ચ જપેધૃદિ ।
નકુર્યયાદધિકં હેતું મુદ્રાચર્વ્વણકાનિ ચ

૨ સમદૃષ્ટં સમૈકત્વં મનો બુદ્ધિ વિવર્જિતમ્ ।
લક્ષમલક્ષમન્યઞ્ચ તન્મયઞ્ચદ્વિતીયકમ્

પ્રાપ્ત્યાનન્દમયે કુર્વન્ પ્રત્યેક કારણાનિ ચ ।
ક્વચિદ્ધ્યાનં જપાદિઞ્ચ ક્વચિચ્ચર્વણ માચરેત્

૩ દેહાભિમાન ગલિત મુપલબ્ધિ વિવર્જિતમ્ ।
વિશ્રાન્તિ વાસના યત્રાપ્યુલ્લાસં તત્ તૃતીયકમ્

તૃતીયોલ્લાસકે [ગ્, ઘ્, છ્: તૃતીયોલ્લાસકં] પ્રાપ્તે કુર્યયાદ્ધેતું
યથાર્પિતમ્ ।
ચર્વન્નપિ તથૈવાન્યં વિચરેત્ શાસને [ક્, ખ્, ગ્: સ્વાસને]
સ્થિતઃ

૪ અન્તર્લક્ષ વહિર્દૃષ્ટિર્નિમેષોન્મેષ વર્જિતઃ ।
તન્મયઞ્ચ તદાકારં ચતુર્થાનન્દમીરિતમ્

તૂર્યાનન્દમયં યત્ર હેતું શક્ત્યા પિવેત્ સહ ।
શક્તિ વીરાર્પિતં યદ્યત્તત્તદ્ ગ્રાહ્યાણિ ચર્વણમ્

૫ જીવન્મુક્તં મનોઽતીતં વિશ્રાન્તિર્ગુરુ મણ્ડલે ।
લક્ષણઞ્ચ વરારોહે પઞ્ચમં પરિકીર્તિતમ્

નહિ પાત્રે વિવિક્તાનિ [ઘ્, જ્: વિરિક્તાનિ] વીરશ્ચૈવાર્પિતાનિ ચ ।
અન્યાર્પિતં હિ યચ્છેષં કારણં હિ મુખં [ચ્, જ્: સુખં]
વિના ।
પ્. ૧૭૨)
૬ વાસના વિલયં યત્ર ભાવા ભાવ વિવર્જિતમ્ ।
લયેઽપિ સ્વાક્ષરં મન્ત્રં [ઘ્, જ્: માત્રં] દેવાત્માહં
વિચિન્તનમ્ [જ્: વિચિન્તયેત્]

ષષ્ઠોલ્લાસેતુ દેવેશિ તન્મયં હિ જગત્ત્રયમ્ ।
તદા તાન્ત્રિકતા ચક્રે માદનન્તુ [ચ્: મોદન-] યથા સુખમ્

૭ સ્વવાહ્યાભ્યન્તરં સર્વં આત્મરુપં વિચિન્તનમ્ [છ્, જ્:
વિચિન્તયેત્] ।
અદ્વૈતં પરમાનન્દં ચિન્તનં સપ્તમં પ્રિયે ।
સપ્તમે સમતા [જ્: લયતા] ચક્રે તન્ત્રે મિલનતા ભવેત્

૮ પીતાત્ શેષં પુનર્ગ્રાહ્યં યોગિન્યૈ દેયમુત્તમમ્ ।
ન કિઞ્ચિદૃષ્ટમાનન્દં કાર્ય કારણમેવ ચ

એક એવ હિ નિર્દ્વન્દ્વં ચિન્મયઞ્ચ ચિદાત્મકમ્ ।
પાત્રં વા મુખપાત્રં વા કેવલાસ્યેન [છ્, જ્: અન્યેન] સેવિતમ્
।
નૃત્ય ગીત સદોલ્લાસં કુર્યાદ્વીરાઙ્ગના સહ

૯ ઉલ્લાસે નવમે પ્રાપ્તે અનિર્વાદ્યં તુ યત્ સુખમ્ ।
ક્રિયાતીતં કલાતીતં મનોઽતીતં સુનિર્મલમ્

શિવ શક્ત્યાત્મકં દ્વન્દ્વં નહિ વર્ણ વિવેકતા ।
પ્રાપ્તિં વા મુખ યોન્યાદીન્ તત્ર કુર્યાદ્યથાર્પિતમ્ ।
વિશ્રામમુપવિષ્ટા વા નોપવિષ્ટં યથાર્પિતમ્

૧૦ ન જાનામિ વરારોહે દશમાનન્દજં સુખમ્ ।
કલાતીતં મનોઽતીતં ક્રિયાતીતં [છ્: ભાવાતીતં]
પરાત્મકમ્

તિષ્ઠન્ ગચ્છન્ સ્વપ્ન્ જાગ્રત્ ક્રીડન્ મીલન્ મુહુર્મુહુઃ ।
સ્વેચ્છાચારં ક્રિયામાત્રં કેવલાત્મ સુખોદિતમ્

પીત્વા પીત્વા પુનઃ પીત્વા સ્વેચ્છયા મૈથુનોદિતમ્ ।
ઉત્થાય પુનઃ પીત્વા, પીત્વા પીત્વાપિ મૈથુનમ્

અત એવ મહેશાનિ મૈથુનં ન પરિત્યજેત્ ।
ઉત્પત્તેઃ કારણં બીજં મૈથુનં પરમેશ્વરિ ।
વિનાશ કારણં જ્ઞેયં સ્થિતેઃ કારણમેવ ચ

ઇતિ શ્રીસર્વાનન્દનાથ વિરચિતે સર્વોલ્લાસે ત્રિચત્વારિંશદુલ્લાસઃ

ચતુશ્ચત્વારિંશોલ્લાસઃ ।
અથ મૈથુનમ્ ।
વીરતન્ત્રે શ્રીદેવ્યુવાચ -
કુલેશ પ્રાણ નાથેશ જગદાનન્દ રૂપક ।
ઇદાનીં શ્રોતુમિચ્છામિ મૈથુનસ્ય ચ લક્ષણમ્

શ્રીશિવ ઉવાચ -
બ્રહ્મ વિષ્ણુ શિવાદીનાં મૈથુનસ્ય પ્રસાદતઃ ।
તવ સ્નેહેન વદ્ધોઽહં ગોપનીયં મનઃસ્થિરમ્

પ્રકાશઞ્ચ કરોમ્યદ્ય ન પ્રકાશ્યં કદાચન ।
ચિત્રાસને નાતિનીચે નાતિચોચ્ચે મહેશ્વરિ

આનીય સુન્દરીં કાન્તાં નિર્લજ્જાં ચારુહાસિનીમ્ ।
મદ્યં માંસઞ્ચ મત્સ્યઞ્ચ મુદ્રાઞ્ચ મૈથુન [ક્, ખ્, ચ્:
મૈથુનં] પ્રિયામ્

સ્વવામે વાપ્યુરુસ્થાને સ્થાપયેન્મનુના શિવે ।
કારણં પૂરિતં પાત્રં મૂલે દત્ત્વા મુખે મુહુઃ

પ્. ૧૭૪)
પશ્ચાત્ સ્વયં પિવેદ્ દ્રવ્યં [ઘ્: મદ્યં] માંસં મત્સ્યાદિના
પ્રિયે ।
સર્વં દત્ત્વા મુખે દેવ્યાં પશ્ચાદાત્મનિ યોજયેત્

મહાચક્રમિતિ પ્રોક્તં મૈથુનં સંયુતં યદિ ।
તચ્ચક્રસ્ય ચ માહાત્મ્યં વર્ણિતં નૈવ શક્યતે

કુલચૂડામણૌ -
મૂલે વસ્ત્રં પરિત્યજ્ય મૂલેન ભગ વીક્ષણમ્ ।
મૂલેન સ્પર્શનં કૃત્વા મૂલેન લિઙ્ગવેશનમ્

ગણ્ડ દ્વયં ચુમ્બનઞ્ચ સ્તન દ્વન્દ્વઞ્ચ મર્દનમ્ ।
રસના ચોષણં દેવિ મૈથુનં તદનન્તરમ્

મૂલેન સર્વં કર્ત્તર્વ્યં શુક્રે શુક્ર પ્રપાતનમ્ ।
ગુરું ધ્યાત્વા રમેત્ શક્તિં પતનાન્તે [ઘ્: પાતનાન્તે; જ્:
ઘાતનાન્તે] મનુંસ્મરેત્

એવં દશ શતં વાપિ સહસ્રં [ઘ્, જ્: ચાયુતં] વા મનું સ્મરેત્ ।
ગુરવે દક્ષિણાર્થાય ચાષ્ટવારં જપેન્મનુમ્

શુક્ર પાતં તતઃ કુર્યયાત્ તદન્તે પ્રપઠેત્ સ્તુતિમ્ ।
આદ્યન્તે પ્રપઠેત્ સ્તોત્રં શક્તિ વિદ્યાં વિચિન્તયેત્ ।
શિવોઽહમિતિ મત્વા ચ રમણં મમ સમ્મતમ્

નિગમ કલ્પદ્રુમે -
યોનિસ્તોત્રં વિના દેવ યોનિ જ્ઞાનં ન જાયતે ।
યોનિ જ્ઞાનં વિના દેવ મૈથુનં ન શુભ પ્રદમ્

કુલ સમ્ભવ પૂજાયામાદ્યન્તે પ્રપઠેત્ સ્તુતિમ્ ।
મધ્યે દેવીં યજેદ્ ગાનં પાનં નૃત્યં જપઞ્ચરેત્

પ્. ૧૭૫)
શૃણુ દેવિ સુર શ્રેષ્ઠે સુરાસુરનમસ્કૃતે ।
ઇદાનીં શ્રોતુમિચ્છામિ સ્તોત્રં હિ સર્વદુર્લભમ્ ।
યસ્યાવબોધનાદ્દેહે દેહી બ્રહ્મ મયો ભવેત્

શ્રીપાર્વત્યુવાચ -
શૃણુ દેવ સુરશ્રેષ્ઠ સર્વ બીજસ્ય [ઘ્, છ્, જ્: જીવસ્ય] સમ્મતમ્ ।
ન વક્તવ્યં કદાચિત્તુ પાષણ્ડે નાસ્તિકે નરે

મમૈવ પ્રાણ સર્વસ્વં લતાસ્તોત્રં દિગમ્બર ! ।
અસ્ય પ્રપઠનાદ્દેવ જીવન્મુક્તોઽપિ જાયતે

૧ ઓં ભગ રૂપા જગન્માતા સૃષ્ટિસ્થિતિલયાન્વિતા ।
દશવિદ્યાસ્વરૂપાત્મા યોનિર્માં પાતુ સર્વદા

૨ કોણ ત્રય યુતા દેવિ સ્તુતિ નિન્દા વિવર્જિતા ।
જગદાનન્દ સંભૂતા યોનિર્માં પાતુ સર્વદા

૩ રક્ત રૂપા જગન્માતા યોનિમધ્યે સદા સ્થિરા ।
બ્રહ્મ વિષ્ણુ શિવ પ્રાણા યોનિર્માં પાતુ સર્વદા

૪ કાર્ત્તિકી કુન્તલં રૂપં યોન્યુપરિ સુશોભિતમ્ ।
ભુક્તિ મુક્તિ પ્રદા યોનિર્યોનિર્માં પાતુ સર્વદા

૫ વીરય રૂપા શૈલપુત્રી મધ્યસ્થાને વિરાજિતા ।
બ્રહ્મ વિષ્ણુ શિવ શ્રેષ્ઠા [ગ્, છ્, જ્: -પ્રાણા] યોનિર્માં પાતુ
સર્વદા

૬ યોનિમધ્યે મહાકાલી છિદ્રરૂપા સુશોભના ।
સુખદા મદનાગારા યોનિર્માં પાતુ સર્વદા

૭ કાલ્યાદિ યોગિની દેવી યોનિકોણેષુ સંસ્થિતા [ઘ્, જ્: સદા સ્થિતા] ।
મનોહરા દુઃખ લભા યોનિર્માં પાતુ સર્વદા

પ્. ૧૭૬)
૮ સદા શિવો મેરુ રૂપો યોનિમધ્યે વસેત્ સદા ।
કૈવલ્યદા કામયુક્તા [ઘ્, જ્: રતા] યોનિર્માં પાતુ સર્વદા

૯ સર્વ દેવ સ્તુતા [ઘ્, જ્: યુતા] યોનિઃ સર્વ દેવ પ્રપૂજિતા ।
સર્વ પ્રસવકર્ત્રી ત્વં યોનિર્માં પાતુ સર્વદા

૧૦ સર્વ તીર્થ મયી યોનિઃ સર્વ પાપ પ્રણાશિની ।
સર્વ ગેહે [ઘ્, જ્: દેહે] સ્થિતા યોનિર્યોનિર્માં પાતુ સર્વદા

૧૧ મુક્તિદા [જ્: ભુક્તિદા] ધનદા સુખદા કીર્ત્તિદા તથા ।
આરોગ્યદા વીર રતા પઞ્ચ તત્વ યુતા સદા [ઘ્, જ્: યુતા]

૧૨ યોનિસ્તોત્રમિદં પ્રોક્તં યઃ પઠેત્ યોનિ સન્નિધૌ ।
શક્તિરૂપા મહાદેવી તસ્ય ગેહે સદા સ્થિરા

૧૩ તીર્થ પર્યટનં નાસ્તિ નાસ્તિ પૂજાદિ તર્પણમ્ ।
પુરશ્ચરણં [ઘ્, જ્: પુરશ્ચર્યાપિ] નાસ્ત્યેવ તસ્ય
મુક્તિરખણ્ડિતા

કેવલં મૈથુનેનૈવ શિવ તુલ્યો ન સંશયઃ ।
સત્યં સત્યં પુનઃ સત્યં મમવાક્યં વૃથા નહિ

યદિ મિથ્યા મયા પ્રોક્તા તવ હત્યા સુપાતકી ।
કૃતાઞ્જલિ પુટોભૂત્વા પઠેત્ સ્તોત્રં દિગમ્બર !

સર્વતીર્થેષુ યત્ પુણ્યં લભતે ચ સ સાધકઃ ।
કાલ્યાદિ દશ વિદ્યાશ્ચ ગઙ્ગાદિ તીર્થ કોટયઃ ।
યોનિ [છ્, જ્: યોનેઃ] દર્શન માત્રેણ સર્વાઃ સાક્ષાન્ન સંશયઃ
[છ્, જ્: ચાન્યથા]

કુલ સમ્ભવ પૂજાયામાદૌ ચાન્તે પઠેદિદમ્ ।
અન્યથા પૂજનાદ્દેવ રમણં મરણં ભવેત્

એકસન્ધ્યાં ત્રિસન્ધ્યાં વા પઠેત્ સ્તોત્રમનન્યધીઃ ।
નિશાયાં સમ્મુખે શક્ત્યાઃ સ શિવો નાત્ર સંશયઃ

પ્. ૧૭૭)
ઇતિ યોનિ સ્તોત્રમ્ ।
સ્તોત્રાન્તે પરમેશાન કારણં પાનિ પૂરિતમ્ ।
વામહસ્તે પ્રદાતવ્યં ગુહ્યા દિ મન્ત્ર પૂર્વકમ્

અથ શ્રીચક્ર પાદોદક માહાત્મ્યમ્ ।
(શ્લોકોઽયં ઘ્, છ્, જ્ - પુષ્તકે નાસ્તિ) ગઙ્ગા પુષ્કર નર્મદાસુ
યમુના ગોદાવરી ગૌતમી -
ગઙ્ગા દ્વાર ગયા પ્રયાગ વદરી વારાણસી સિન્ધુષુ ।
રિવા સેતુ સરસ્વતી પ્રભૃતિષુ બ્રહ્માણ્ડ ભાણ્ડોદરે
તીર્થ સ્નાન સહસ્ર કોટિ ફલદં શ્રીચક્ર પાદોદકમ્

તતઃ -
ભગ ક્ષાલિત તોયેન પાત્ર ક્ષાલિત વારિણા ।
લિઙ્ગ ક્ષાલિત તોયેન પ્રક્ષિપેદ્ વિન્દુ બિન્દુભિઃ

યોનૌ હસ્તં મુખે સ્તોત્રં શક્તિ હસ્તેઽપિ પાત્રકમ્ ।
સુગન્ધં શીતલં તોયં પ્રક્ષિપેત્ તત્ત્વ મુદ્રયા

તન્ત્રાન્તરે -
પાત્રં સુશીતલં કુર્યયાત્ શ્રીપાત્રાદિક્રમેણ ચ ।
ગુરોઃ પાત્રાદ્ દેવ પાત્રાદાત્મ પાત્રાન્મહેશ્વરિ

સાધકસ્યાપિ પાત્રાચ્ચ તોયં ક્ષિપ્તં મહીતલે ।
તત્તોયૈઃ કર્દમં કૃત્વા લલાટે તિલકં ન્યસેત્

વિભિન્ન શક્તિ પાત્રઞ્ચેદ્ ગુરુ પાત્રાન્મહેશ્વરિ ।
શક્તિ પાત્રાત્ પાત્રમાત્રાત્ તોયં ક્ષિપ્તં મહીતલે

પ્. ૧૭૮)
કુલ તત્ત્વસારે -
ભગાલ્લિઙ્ગાત્તથા પાત્રાત્ શ્રીપાત્રે શીતલં સ્થિતમ્ ।
તોયં ક્ષિપેત્ સ્વમૂર્દ્ધાદિ બિન્દુઞ્ચ તત્ત્વ મુદ્રયા

યં યં સ્પૃશામિ પાદેન યં યં પશ્યામિ ચક્ષુષા ।
સ એવ દાસતાં યાતિ યદિ શક્ર સમો ભવેત્

ઇતિ મન્ત્રેણ દેવેશિ મૂલ મન્ત્રેણ વા પુનઃ ।
અવશિષ્ટ જલૈર્દેવિ કર્દમે તિલકં ન્યસેત્

ઇતિ શ્રીસર્વાનન્દનાથવિરચિતે સર્વોલ્લાસે ચતુશ્ચત્વારિંશદુલ્લાસઃ

પઞ્ચચત્વારિંશોલ્લાસઃ ।
ચક્રાન્તે પરમેશાનિ શાન્તિ સ્તોત્રં પઠેન્મુદા

અથાનન્દ સ્તોત્રમ્ ।
કુલાર્ણવે -
૧ [ક્, ખ્, ગ્, ચ્: મનોભુવો મઙ્ગલ મઙ્ગલાત્મા સૌન્દર્યલક્ષ્મી
ભુવિ વૈજયન્તીમ્] નમો ગુરો મઙ્ગલ મૂલ મુદ્રાં,
સૌન્દર્ય લક્ષ્મીં ભુવિ વૈજયન્તીમ્ ।
શ્રીસુન્દરીમિન્દુ કલાવતં સાં,
સાનન્દમાનન્દમયીં સ્મરાઇ [ક્ ખ્, ગ્, ઘ્, ચ્: ભજામિ]

પ્. ૧૭૯)
૨ શ્રીસુન્દરી પૂજન તત્પુરાણાં,
હાલાભિરાલોહિત લોચનાનામ્ ।
અસ્માકમાનન્દિત માનસાનાં,
માહેશ્વરાણાં [ઘ્, ચ્: મ-] દિવસાઃ પ્રયાન્તુ

૩ વિધાય ધારાં વદને સુધાયાઃ,
શ્રીચક્રમભ્યર્ચ્ય કુલ ક્રમેણ ।
આસ્વાદયન્તઃ પિશિતં મૃગાક્ષી-
માલિઙ્ગ્ય મોક્ષં સુધિયઃ પ્રયાન્તિ [ઘ્, છ્, જ્: સુધિયોલભન્તે]

૪ દિને દિને સિદ્ધિ [ક્, ગ્, ચ્: શુદ્ધિ] ઘટસ્તુ પૂર્ણો,
દિને દિને તર્પણમસ્તુ દેવ્યાઃ ।
દિને દિને સંઘટતાં દ્વિતીયા,
દિને દિને સાધક સઙ્ગમસ્તુ [જ્: સઙ્ગમોઽસ્તુ]

૫ (શ્લોકોઽયં જ પુસ્તકે દૃશ્યતે નાન્યત્ર) આસ્વાદયન્તઃ
પિશિતસ્ય ખણ્ડ
માકણ્ઠપૂર્ણં મદિરાં પિવામઃ ।
વામેક્ષણાસઙ્ગમમાદધાના
ભુક્તિઞ્ચ મુક્તિઞ્ચ પરાં વ્રજામઃ

૬ (શ્લોકોઽયં ઘ્, જ્: પુસ્તકોયોર્દૃશ્યતે) ન સ્વાદુ લાભઃ
પિશિતસ્ય યસ્મિન્,
પઞ્ચાક્ષરી પૂર્ણ રતિર્ન યત્ર ।
ન યત્ર સઙ્ગો મૃગ લોચનાયા-
સ્તત્તદ્દિનં દુર્દિનમેવ મન્યે

૭ પ્રવર્ત્તકાનાં સહસ્રાથ [ક્, ગ્, ચ્: સહસાતુ] લક્ષ્મીઃ
પ્રયાતિ ગેહં વિ પદ [જ્: સુપદ] ક્રમેણ ।
શ્રીસુન્દરી સાધક નિન્દકાના-
[જ્: પ્રાણા ધનાનીહ લયં પ્રયાન્તિ] માયુઃ ક્ષયં ગચ્છતિ
તત્ક્ષણેન

પ્. ૧૮૦)
૮ અઙ્ગેષુ કુષ્ઠાદિ ગૃહેષ્વલક્ષ્મી
ર્મૂકત્વમાસ્યે ભવનં શ્મશાનમ્ ।
શ્રીસુન્દરી સાધક નિન્દકાનામ્
પ્રાણા [જ્: આયુઃક્ષયં ગચ્છતિ તત્ક્ષણેન] યતસ્તે પ્રલયં
પ્રયાન્તિ

૯ શ્રીસુન્દરી સાધક પુઙ્ગવાનામ્
યથા યથા નિન્દનમાતનોતિ ।
જનઃ સમઃ પુત્ર કલત્ર મિત્રૈ -
સ્તથા નાશમુપૈતિ શીઘ્રમ્

૧૦ હાલાં પિવન્ [ક્, ગ્, ચ્: પિવન્ દીક્ષિત મન્દિરેષુ,
સ્વપન્નિશાયાં ગણિકા ગૃહેષુ ।
ગૃહે ગૃહે ભોજનમેવ કુર્વન્,
વંભ્રમ્યતે કૌલિક [જ્: સાધક] ચક્રવર્ત્તિ

૧૧ અનન્તરં કાલ વશાચ્ચ મોહમ્,
સોઽહં ભવિષ્યામિ ન મે વિષાદઃ ।
[ક્, ખ્, ગ્: શ્રીસુન્દરી જન્મનિ જન્મલીલામ્] જન્મનિ જન્મનિ ત્વામ્,
યદ્ભૈરવોઽહં જનનીં સ્મરામિ [ક્, ખ્, ગ્, ચ્: સમોહે]

૧૨ વિકલ્પ વાટી તટ સન્નિકૃષ્ટે,
પ્રવર્ત્તમાનાઃ પશવો વરાકાઃ ।
પ્રવિશ્ય મોહામ્બુનિધાવગગાધે,
ભ્રમન્ત્યનાસ્વાદિત [છ્, જ્: અનાસાદિત] કૌલ માર્ગાઃ

પ્. ૧૮૧)
૧૩ ઉન્મૂલનં પાતક ભૂરુહાણા-
મુન્મીલનં ચિત્ત કુતૂહલાનામ્ ।
આકર્ષણં પઙ્કરુહેક્ષણાનાં,
મૈરેય [ખ્, ચ્: નૈવેદ્ય] પાનં વયમાચરામઃ

૧૪ વારાણસિ જહ્નુ સુતા પ્રયાગ
[જ્: ગોદાવરી કેદારતીર્થાનિ વિલોકિતાનિ] ગોદાવરીતીર્થ
વિલોકનાનિ ।
તૈનૈવ મન્યે જગતઃ કૃતાનિ,
શ્રીસુન્દરી ચિન્તનમેવ યસ્ય

૧૫ આયાતયાતેન ભવામ્બુરાશૌ,
જાતો મહાનેષ મમ પ્રયાસઃ ।
મોક્ષાય નાથસ્ય પદ પ્રસાદા -
દઙ્ગીકૃતઃ સમ્પ્રતિ કૌલમાર્ગઃ

૧૬ નાન્યં વિલોકે ન ચ વાન્યમીહે,
નાન્યં સ્મરન્નાપરમાશ્રયામિ ।
કદાપિ નાહં પરમાત્મ રૂપાં,
શ્રીસુન્દરીં ચેતસિ વિસ્મરામિ

૧૭ વિલોક્ય [ક્, ખ્, ગ્, ચ્: વિલિખ્ય] સિન્દૂર મયં સુધાભિઃ,
શ્રીચક્રરાજં નિશિ કૢપ્તવન્તઃ [ક્, ખ્, ગ્, ચ્: તર્પયન્તઃ] ।
શ્રીસુન્દરીં ચેતસિ ચિન્તયન્તો,
[ક્, ખ્, ગ્, ચ્: હાલા વિલોલૈર્વિષયન્તિ લોકાન્] હેલાવિલોકૈર્વશયન્તિ
લોકાન્

૧૮ યત્રાસ્તિ ભોગો ન ચ તત્ર મોક્ષો,
યત્રાસ્તિ મોક્ષો નચ તત્ર ભોગઃ ।
[ઘ્: શિવાપદામ્ભોજ યુગાર્ચકાનામ્] શ્રીસુન્દરી પૂજન
તત્પરાણાં,
ભોગશ્ચ મોક્ષશ્ચ કરસ્થ એવ

૧૯ વામે વાલા [ઘ્, જ્: રામા] રમણ કુશલા દક્ષિણે પાન
પાત્રમ્,
અગ્રે ન્યસ્તં મરિચસહિતં શૂકરસ્યોષ્ણ માંસમ્ ।
સ્કન્ધે વીણા લલિત સુભગા સત્કથા સદ્ગુરુણામ્ [ઘ્, છ્, જ્:
સદ્ગુરૂણાં પ્રવૃત્તિઃ],
કૌલ ધર્મ્મઃ પરમ ગહનો યોગિનામપ્યગમ્યઃ

૨૦ વામે ચન્દ્રમુખી મુખે ચ મધુરં પાત્રં કરામ્ભોરુહે,
મૂર્ધ્નિ શ્રીગુરુ ચિન્તનં ભગવતી ધ્યાનાસ્પદં માનસે ।
જિહ્વાહ્યાં જપ સાધનં પરિણતિઃ કૌલ ક્રમાભ્યાસતો, [જ્:
કૌલાઙ્ગનાધ્યાસને],
યઃ શાન્તો નિયતં [જ્: યત્પાત્રં] પિવેત્તદમૃતં ભુક્તિઞ્ચ
[છ્: ભક્તિઞ્ચ] ભુક્તિં વ્રજેત્

૨૧ એકેન શુષ્ક ચણકેન ઘટં પિવામિ,
વાપીં પિવામિ સહસા લવણાર્દ્રકેણ ।
આસ્વાદયામિ યદિ શોધિત માંસ ખણ્ડમ્,
ગઙ્ગાં પિવામિ યમુનાં સહ સાગરેણ

૨૨ કરે પાત્રં મુખે સ્તોત્રમાનન્દં હૃદયામ્બુજે-
મૂર્ધ્નિ શ્રીનાથ પાદાબ્જં સ્મરણં કિમતઃ પરમ્

૨૩ અલિ પિશિત પુરન્ધ્રી યોગ [ઘ્, ચ્, છ્: ભોગ] પૂજા પરોઽહમ્,
વહુવિધ જન ભાવારમ્ભ [જ્: કુલમાર્ગારમ્ભ]
સમ્ભાવિતોઽહમ્ ।
ગુરુ ચરણ રજોઽહં [ઘ્ જ્: રતો] ભૈરવીમાશ્રિતોઽહમ્,
પશુજન વિમુખોઽહં [ઘ્, જ્: વિરતો] ભૈરવોઽહં શિવોઽહમ્

પ્. ૧૮૩)
ઇતિ કુલાર્ણવોક્તાનન્દ સ્તોત્રમ્ ।
[શ્લોકોઽયં જ્: પુસ્તકે દૃશ્યતે નાન્યત્ર] પીત્વા મદ્યં પઠેત્
સ્તોત્રં સાધકઃ કુલભૈરવઃ ।
કુલ સ્ત્રી સઙ્ગ નિરતઃ કુલકાર્યં સમાચરેત્

ઇતિ શ્રીસર્વાનન્દનાથવિરચિતે સર્વોલ્લાસે પઞ્ચ ચત્વારિંશદુલ્લાસઃ

ષટ્ચત્વારિંશોલ્લાસઃ ।
અથાભિષેકઃ ।
ઊત્તરતન્ત્રે શ્રીમહાદેવ ઉવાચ -
અભિષેકં વિના દેવિ કુલ કાર્યં ન ચાચરેત્ ।
પાનઞ્ચ વિષ પાનં સ્યાત્ મૈથુનં પાપદાયકમ્

અભિષેકં [ઘ્, જ્: અભિષેકે] વિના ભૂતે આચાર્યત્વં કરોતિ યઃ ।
ચત્વારિ [ક્, ખ્ ગ્: ચત્વારઃ] તસ્ય નશ્યન્તિ આયુર્વિદ્યા યશો વલમ્

ગુપ્તઞ્ચ સર્વતન્ત્રેષુ તવ સ્નેહેન શઙ્કરિ ।
અભિષેકં પ્રવક્ષ્યામિ સર્વસિદ્ધિ પ્રદાયકમ્

ધનં યશો વલાયુષ્યં મહાપાતક નાશનમ્ ।
સર્વાશા પૂરકં સર્વ મન્ત્ર દોષ વિનાશનમ્

સર્વાર્થ સાધનં દેવિ સર્વતીર્થ ફલપ્રદમ્ ।
અભિચાર હરં સર્વં ગ્રહદોષ વિનાશનમ્

પ્. ૧૮૪)
તેજો વૃદ્ધિ કરં દેવિ વલ વૃદ્ધિ કરં પરમ્ ।
તક્ષકેણાપિ દષ્ટસ્ય વિષપીડા વિનાશનમ્

તેજો હ્રાસે વલ હ્રાસે બુદ્ધિ હ્રાસે ધન ક્ષયે ।
સ્ત્રીકૃતેષ્વપિ દોષેષુ શરીરે માનસે તથા

વિકારે દેશિકઃ [જ્: માનસે] કુર્યાદભિષેકં વિચક્ષણઃ ।
અસૌભાગ્યે ચ નારીણામભિષેકઃ પ્રવર્ત્તતે

સર્વ દોષ હરો ધર્મઃ સત્યં સત્યં હિ શઙ્કરિ [જ્: પાર્વતિ] ।
નદી તીરે દેવ ભૂમૌ તરુ મૂલે ચતુષ્પથે

દેવતાયતને વાપિ સ્થાપયેદ્ ઘટમુત્તમમમ્ [જ્: અવ્રણમ્] ।
નાતિહ્રસ્વં નાતિદીર્ઘં મૃણ્મયં સ્વર્ણ [ઘ્, ચ્, જ્: મૃત્તામ્ર
સ્વર્ણ] નિર્મિતમ્

કામબીજેન (ક્લીં) સંપ્રોક્ષ્ય વાગ્ભવેનૈવ (ઐ।) શોધયેત્ ।
શક્ત્યા (હ્રી।) કલસમારોપ્ય માયયા (હ્રી।) પૂરયેજ્જલૈઃ ।
મન્ત્રેણાનેન દેવેશિ તીર્થાન્યાવાહયેત્તતઃ

ઓં ગઙ્ગાદ્યાઃ સરિતઃ સર્વાઃ સમુદ્રાશ્ચ સરાંસિ ચ ।
સર્વે સમુદ્રાઃ સરિતઃ સરાંસિ જલદા હ્રદાઃ [ ઘ્, જ્: નદાઃ]

સર્વે પ્રસ્રવણાઃ પુણ્યાઃ સ્વર્ગ પાતાલ ભૂગતાઃ ।
સર્વેતીર્થાનિ પુણ્યાનિ ઘટે કુર્વન્તુ સન્નિધિમ્

રમાબીજેન (શ્રીં) જપ્તેન પલ્લવૈઃ પ્રતિપાદયેત્ ।
કૂર્ચેન (હ્રૂં) ફલદાનં સ્યાત્ વધૃબીજૈઃ [જ્: સ્ત્રીબીજેન] (સ્ત્રી)
સ્થિરાકૃતિઃ

[જ્: સિન્દૂરં વહ્નિબીજેન પુષ્પં દદ્યાચ્ચ વાયુના] સ્ત્રીબીજેન
(સ્ત્રીં) ચ સિન્દૂરં પુષ્પં દત્ત્વા તથા પ્રિયે [ઘ્: દદ્યાત્ સ્વરેણ
ચ (ફટ્)] ।
મૂલેન દૂર્વાં પ્રણવૈઃ કુર્યાદભ્યુક્ષણં તતઃ

પ્. ૧૮૫)
હુ। ફટ્સ્વાહેતિ મન્ત્રેણ કુર્યાદ્દર્ભૈશ્ચ [ક્: કુમ્ભસ્ય] તાડનમ્ ।
[પાઠોઽયં જ્: પુસ્તકે દૃશ્યતે નાન્યત્ર] વિચિન્ત્ય દેવી પીઠન્તુ
તત્રાવાહ્ય પ્રપૂજયેત્

સ્વતન્ત્રોક્ત વિધાનેન મન્ત્રસ્યોચ્ચારણેન તુ [છ્:
મન્ત્રસ્યોદ્ધારણેન તુ; જ્: સ્વમન્ત્રોદ્ધારણૈઃ સહ] ।
ઘટં સંસ્થાપયેન્મન્ત્રી [ઘ્, જ્: પૂજયેત્તદ્ ઘટં મન્ત્રી]
મન્ત્રેણાનેન દેશિકઃ

ઓં ઉત્તિષ્ઠ બ્રહ્મ કલસ ! દેવતાભીષ્ટ સિદ્ધિદ ।
સર્વતીર્થામ્બુ સમ્પૂર્ણ પૂરયસ્વ [જ્: પૂરયાસ્મત્] મનોરથમ્

ઈશાનેન્દુ સ્વર ક્ષૌણી [ઘ્, જ્: મન્ત્રસ્તુ હસકલ હ્રી।] તદન્તે
ભુવનેશ્વરીઇ ।
મન્ત્રેણાનેન વાદિત્ર નિર્ઘોષૈશ્ચાલયેદ્ઘટમ્ [ક્, ખ્, ગ્, ચ્:
વામુત્રનિર્ઘોષઃ]

અભિષિઞ્ચેદ્ ગુરુઃ શિષ્યં યદ્વા દેશિક નાયકઃ ।
જ્વરે ગાત્રે ગ્રહેઽશ્વત્થપલ્લવૈર્ભૂત [ક્, ખ્, ગ્, ચ્, છ્: ગૃહે] સઙ્ગમે

સિઞ્ચેદૌડુમ્બરૈર્મન્ત્ર દોષે ચ કરવીરજૈઃ ।
યશો ધનાયુસ્તેજઃસુ શ્રીફલસ્યાપિ પલ્લવૈઃ

[પાઠોઽયં જ્: પુસ્તકે દૃશ્યતે] તુલસી મઞ્જરીભિશ્ચ સર્વ પાપ
ક્ષયાર્થિભિઃ ।
સર્વ તીર્થ ફલ પ્રાપ્ત્યૈ શાક્તાનાં વિલ્વ સમ્ભવૈઃ (ઇતઃ પરમ્ -
જ્: પુસ્તકે - અભિચારે નારસિંહૈરભિષેકઃ પ્રચક્ષતે । ઇત્યાદિ પાઠો
દૃશ્યતે

[જ્: કુર્યાદ્દર્ભૈશ્ચ દોષેષુ સ્ત્રીકૃતેષ્વખિલેષુ ચ] કુર્યાદ્
દર્ભૈરદર્ભેષુ સ્ત્રીદિષેષુ કૃતેષુ ચ ।
અસૌભાગ્યે ચ નારીણાં દૂર્વાભિરભિષેચનમ્

અથવા સર્વ કાર્યેષુ વિદધ્યાદામ્ર પલ્લવૈઃ

દક્ષિણા મૂર્તિઃ ઋષિરનુષ્ટુપ્છન્દઃ શક્તિર્દેવતા
સર્વસઙ્કલ્પસિદ્ધ્યર્થે વિનિયોગઃ ।
પ્. ૧૮૬)
૧ ઓં રાજરાજેશ્વરી શક્તિર્ભૈરવી રુદ્રભૈરવી ।
શ્મશાન ભૈરવી દેવી ત્રિપુરાનન્દ ભૈરવી

ત્રિકૂટા ત્રિપુટા [ક્, ખ્, ચ્, છ્: ત્રિપુરા] દેવી તથા ત્રિપુરસુન્દરી ।
ત્રિપુરેશી મહાદેવી તથા ત્રિપુરમાલિકા

ત્રિપુરાનન્દિની દેવી તથૈવ ત્રિપુરાતની ।
એતાસ્ત્વામભિષિઞ્ચન્તુ મન્ત્રપૂતેન વારિણા

૨ છિન્નમસ્તા મહાદેવી તથૈવૈકજટેશ્વરી ।
તારાપરાજિતા દુર્ગા [જ્: તારા ચ જયદુર્ગા ચ] શૂલિની
ભુવનેશ્વરી

ત્વરિતાખ્યા મહાદેવી તથા વશ્યા [ક્, ખ્, ગ્: તથૈવેશ્ય]
ત્રિકણ્ઠકી ।
નિત્યા ચ નિત્યરૂપા ચ વજ્રપ્રસ્તારિણી તથા ।
એતાસ્ત્વામભિષિઞ્ચન્તુ મન્ત્રપૂતેન વારિણા

૩ અશ્વારૂઢા મહેશાની [જ્: મહાદેવી] તથા મહિષ મર્દ્દિની ।
દુર્ગા ચ નવદુર્ગા [ઘ્, જ્: રણદુર્ગા] ચ શ્રીદુર્ગા
ભગમાલિની

તથા ભગન્દરી દેવી ભગક્લિન્ના તથા પરા ।
સર્વચક્રેશ્વરી દેવી તથા નીલસરસ્વતી

સર્વસિદ્ધિકરી દેવી સિદ્ધ ગન્ધર્વ સેવિતા ।
ઉગ્રતારા મહાદેવી તથા દક્ષિણ કાલિકા ।
એતાસ્ત્વામભિષિઞ્ચન્તુ મન્ત્રપૂતેન વારિણા

૪ ઉગ્રચણ્ડા પ્રચણ્ડા ચ ચણ્ડોગ્રા ચણ્ડનાયિકા ।
ચણ્ડી ચણ્ડવતી ચૈવ ચણ્ડરૂપાતિ ચણ્ડિકા ।
એતાસ્ત્વામભિષિઞ્ચન્તુ મન્ત્ર પૂતેન વારિણા

૫ ઉગ્રદંષ્ટ્રા મહાદંષ્ટ્રા શુભદંષ્ટ્રા કપાલિની ।
ભીમનેત્રા વિશાલાક્ષી મઙ્ગલા વિજયા જયા ।
એતાસ્ત્વામભિષિઞ્ચન્તુ મન્ત્ર પૂતેન વારિણા

પ્. ૧૮૭)
૬ મઙ્ગલા નન્દિની ભદ્રા લક્ષ્મીઃ કીર્તિર્યશશ્વિની ।
પુષ્ટિર્મેધા શિવા સાધ્વી યશઃ શોભા જયા ધૃતિઃ

સુનિન્દા [જ્: શ્રીનન્દા] ચ સુનન્દા ચ નન્દિની નન્દપૂજિતા ।
એતાસ્ત્વામભિષિઞ્ચન્તુ મન્ત્ર પૂતેન વારિણા

૭ વિજયા મઙ્ગલા ભદ્રા [જ્: ધન્યા] ધૃતિઃ શાન્તિઃ શિવા
ક્ષમા ।
સિદ્ધિસ્તુષ્ટિઃ રમા પુષ્ટિઃ શ્રીર્-ઋદ્ધિશ્ચ [જ્: ભ્રાન્તિઃ]
રતિસ્તથા

દીપ્તા કાન્તિર્યશો લક્ષ્મીરીશ્વરી બુદ્ધિરેવ ચ ।
ચક્રી જયાવતી બ્રાહ્મી જયન્તી ચાપરાજિતા

અજિતા માનવી શ્વેતા દિતિશ્ચાદિતિરેવ ચ ।
માયાચૈવ મહામાયા મોહિની ક્ષોભિણી તથા

અરુણા વિમલાચૈવ શરણ્યા રતિરેવ ચ ।
દુર્ગા ક્રિયારૂન્ધતી ચ ઘણ્ટાકર્ણા કપાલિની

રૌદ્રી કાલી ચ કૌમારી [જ્: માયૂરી] ત્રિનેત્રા ચાપરાજિતા ।
સુરૂપા વૃદ્વરૂપા ચ તથૈવ વિગ્રહાત્મિકા

ચણ્ડી કામપરા [જ્: ચર્ચિકા ચાપરા] જ્ઞેયા તથૈવ
સુરપૂજિતા ।
વૈવસ્વતી ચ કૌમારી તથા માહેશ્વરી પરા

વૈષ્ણવી ચ મહાલક્ષ્મીઃ કાર્ત્તિકી કૌષિકી તથા ।
શિવદૂતી ચ ચામુણ્ડા મુણ્ડમાલાવિભૂષિતા ।
એતાસ્ત્વામભિષિઞ્ચન્તુ મન્ત્ર પૂતેન વારિણા

(શ્લોકોઽયં જ્: પુસ્તકે અસ્તીતિ)
૮ વાગ્વાદિની કામાખ્યા ચ કમલા બહુરૂપિણી ।
પ્રત્યઙ્ગિરા ભવાની ચ વાલા ધૂમાવતી તથા

ષટ્કુટા ભૈરવી વાલા તથા ત્રિપુરભૈરવી ।
ચૈતન્યભૈરવી રુદ્રભૈરવી પુરભૈરવી

પ્. ૧૮૮)
ભુવનેશો ભૈરવી ચ તથાન્નપૂર્ણભૈરવી ।
વિમલા વરદા વાણી વૃન્દા દિક્કરવાસિની ।
એતાસ્ત્વામભિષિઞ્ચન્તુ મન્ત્રપૂતેન વારિણા

૯ ઇન્દ્રોઽગ્નિશ્ચ યમશ્ચૈવ વરુણો નૈર્-ઋતિસ્તથા ।
પવનો ધનદેશાનૌ બ્રહ્માનન્તૌ દિગીશ્વરાઃ ।
એતાસ્ત્વામભિષિઞ્ચન્તુ મન્ત્ર પૂતેન વારિણા

૧૦ સમ્વત્સરશ્ચાયનશ્ચ માસ પક્ષ દિનાનિ ચ ।
તિથયશ્ચાભિષિઞ્ચન્તુ મન્ત્રપૂતેન વારિણા

૧૧ રવિઃ સોમઃ કુજઃ સૌમ્યો ગુરુ શુક્ર શનૈશ્ચરાઃ ।
રાહુઃ કેતુશ્ચ સતતમભિષિઞ્ચન્તુ તે ગ્રહાઃ

૧૨ નક્ષત્રં કરણં યોગોઽમૃતં સિદ્ધિસ્તતઃ પરમ્ ।
દગ્ધં પાપં તથા ભદ્રા યોગો વારાઃ ક્ષણાસ્તથા

વારવેલા કાલવેલા દણ્ડ વૃદ્ધાદયસ્તથા ।
અભિષિઞ્ચન્તુ સતતં મન્ત્ર પૂતેન વારિણા

૧૩ ડાકિની પુત્રકાશ્ચૈવ રાકિણી પુત્રકાસ્તથા ।
લાકિની પુત્રકાશ્ચાન્યે કાકિની પુત્રકાઽપરે

શાકિની પુત્રકા ભૂયો હાકિની પુત્રકાસ્તથા ।
તતશ્ચ ડાકિની પુત્રા દેવી પુત્રાસ્તતઃ પરમ્

માતૄણાઞ્ચ તથા પુત્રા ઊર્દ્ધ મુખ્યાઃ સુતાશ્ચ યે ।
(શ્લોકાર્દ્ધોઽયં જ્: પુસ્તકે અધિકો દૃશ્યતે) અધોમુખ્યાઃ
સુતાશ્ચાન્યે લોપમુખ્યાઃ સુતાશ્ચ યે ।
અભિષિઞ્ચન્તુ તે સર્વે મન્ત્ર પુતેન વારિણા

૧૪ બ્રહ્મા વિષ્ણુશ્ચ રુદ્રશ્ચ ઈશ્વરશ્ચ સદાશિવઃ ।
એતે ત્વામભિષિઞ્ચન્તુ મન્ત્ર પૂતેન વારિણા

૧૫ અસિતાઙ્ગો રુરુશ્ચણ્ડો ક્રોધશ્ચોન્મત્ત ભૈરવઃ ।
કપાલી ભીષણાખ્યશ્ચ સંહારશ્ચાષ્ટભૈરવાઃ ।
અભિષિઞ્ચિન્તુ સતતં મન્ત્ર પૂતેન વારિણા

પ્. ૧૮૯)
૧૬ પુરુષઃ પ્રકૃતિશ્ચૈવ વિકારાશ્ચૈવ ષોડશ ।
આત્મનશ્ચ ગુણાશ્ચૈવ સ્થૂલ સૂક્ષ્માશ્ચ યે પરે [ક્, ગ્, ચ્:
સ્થૂલસૂક્ષ્મૌ યે પરાઃ ।
એતે ત્વામભિષિઞ્ચન્તુ મન્ત્ર પૂતેન વારિણા

૧૭ (શ્લોકાર્દ્ધોઽયં જ્: પુસ્તકે અધિકોઽસ્તિ) વેદાદિબીજં (ઓં)
કૂર્ચબીજં (હુ।) બીજં તન્મીનકેતનમ્ (ક્લી।) ।
[જ્: શક્તિબીજં રમાબીજં માયાબીજં ગુણાકરમ્]
દેવબીજં રમાબીજં (શ્રી।) શક્તિબીજં (હ્રી।) ગુણાક્ષરમ્

ચિન્તારત્નં (ગં) મહાબીજં નારસિંહઞ્ચ (ક્ષ્રૌ।)
શાઙ્કરમ્ (હૌ।) ।
માર્ત્તણ્ડ ભૈરવં (ઓં હ્રી। હંસઃ) દૌગ (દૂ।) બીજં
શ્રીપુરુષોત્તમમ્ (ક્રી।)

ગાણાપત્યઞ્ચ (ગ્લૌ।) વારાહં (વ્લું) કાલીબીજં (ક્રી।)
ભયાપહમ્ ।
એતાનિ ત્વભિષિઞ્ચન્તુ મન્ત્રપૂતેન વારિણા

૧૮ ગઙ્ગા ગોદાવરી રેવા યમુના ચ સરસ્વતી ।
આત્રેયી ભારતી ચૈવ સરયૂર્ગણ્ડકી તથા

કરતોયા ચન્દ્રભાગા શ્વેત ગઙ્ગા ચ કૌષિકી ।
ભોગવતી ચ પાતાલે સ્વર્ગે મન્દાકિની તથા ।
એતાસ્ત્વામભિષિઞ્ચન્તુ મન્ત્ર પૂતેન વારિણા

૧૯ ભૈરવો ભીમરૂપશ્ચ શોષો ઘર્ઘર એવ ચ ।
સિન્ધુશ્ચૈવ હ્રદઃ પાતુ પાતાલ સમ્ભવસ્તથા ।
એતે ત્વામભિષિઞ્ચન્તુ મન્ત્ર પૂતેન વારિણા

૨૦ યાનિ કાનિ ચ તીર્થાનિ પુણ્યાનિ પુણ્યાન્યાયતનાનિ ચ ।
એતાનિ ત્વા [ગ્, ઘ્: તાનિ ત્વામ્] ભિષિઞ્ચન્તુ મન્ત્ર પૂતેન
વારિણા

૨૧ જમ્બુદ્વીપાદયો દ્વીપાઃ સાગરા લવણાદયઃ ।
અન્તન્તાદ્યાસ્તથા નાગાઃ સર્પા યે તક્ષકાદયઃ ।
એતે ત્વામભિષિઞ્ચન્તુ મન્ત્ર પૂતેન વારિણા

પ્. ૧૯૦)
૨૨ નભશ્ચ [ક્: નતિશ્ચ] વલ્લભા (સ્વાહા) વહ્નેર્વષટ્ કૂર્ચ (હુ।)
મતઃ પ્રમ્ ।
વૌષટ્કારસ્તુ ફટ્કારોઽભિષિઞ્ચન્તુ સર્વદા

૨૩ નશ્યન્તુ પ્રેતકુષ્માણ્ડા રાક્ષસા દાનવાશ્ચ યે ।
પિશાચા ગુહ્યકા ભૂતા અભિષેકેણ તાડિતાઃ

૨૪ અલક્ષ્મીઃ કાલકર્ણી [ક્, ગ્, ચ્: કાકાલી] ચ પાપાનિ સુમહાન્તિ ચ ।
નશ્યન્તુ ચાભિષેકેણ તારાવીજેન (સ્ત્રી।) તાડિતાઃ

(ચિહ્નિતાઃ શ્લોકાઃ જ્: પુસ્તકે દૃશ્યતે)
૨૫ રોગાઃ શોકાશ્ચ દારિદ્ર્યં દૌર્વલ્યં ચિત્તવિક્રિયા ।
નશ્યન્તુ ચાભિષેકેણ વાગ્બીજેનૈવ (ઐ।) તાડિતાઃ

(ચિહ્નિતાઃ શ્લોકાઃ જ્: પુસ્તકે દૃશ્યન્તે)
૨૬ લોકાનુરાગ ત્યાગશ્ચ દૌર્ભાગ્યમપિ દુર્યશઃ ।
નશ્યન્તુ ચાભિષેકેણ મન્મથેનૈવ (ક્લી।) તાડિતાઃ

૨૭ તેજો હ્રાસે બુદ્ધિહ્રાસે શક્તિહ્રાસે તથૈવ ચ ।
નશ્યન્તુ ચાભિષેકેણ શક્તિબીજેન (હ્રી।) તાડિતાઃ

(ચિહ્નિતાઃ શ્લોકાઃ જ્: પુસ્તકે દૃશ્યન્તે)
૨૮ વિષાવિષ્ટમહારોગા ડાકિન્યભિભવસ્તથા ।
ઘોરાભિચારાઃ ક્રૂરાશ્ચ ગ્રહા રાગાસ્તથૈવ ચ ।
નશ્યન્તુ ચાભિષેકેણ કાલીબીજેન (ક્રી।) તાડિતાઃ

૨૯ નશ્યન્તુ વિપદઃ સર્વાઃ સમ્પદઃ સન્તુ સુસ્થિરાઃ ।
અભિષેકેણ શાક્તેન પૂર્ણાઃ સન્તુ મનોરથાઃ

ઇત્યુત્તરતન્ત્રે અભિષેકઃ ॥
ઇતિ શ્રીસર્વાનન્દનાથ વિરચિતે સર્વોલ્લાસે ષટ્ચત્વારિંશદુલ્લાસઃ

સપ્તચત્વારિંશોલ્લાસઃ ।
અથ દક્ષિણાચાર વીરસ્ય ભાવઃ ।
સ્વધર્મ - નિરતો વીરઃ શિવો ભૂત્વા યજેત્ પરામ્ ।
સ એવ દક્ષિણાચારઃ સર્વતન્ત્રેષુ ગોપિતઃ

મુણ્ડમાલા તન્ત્રે -
મદ્યં માંસં તથા મત્સ્યં મુદ્રા મૈથુનમેવ ચ ।
પઞ્ચ તત્ત્વ યુતો વીરઃ શિવઃ સાક્ષાન્ન સંશયઃ

શઙ્કરોઽહમિતિ જ્ઞાત્વા કલા માહાત્મ્યસંયુતઃ ।
કલાં કાલીં ચિન્તયિત્વા પૂજયેદ્રમણેન તુ

સાધકઃ શઙ્કરઃ સાક્ષાન્નાસ્તિ ભેદો મહેશ્વરિ [ઘ્: કિયાનપિ] ।
મોહાત્ યઃ કુરુતે ભેદં રૌરવં નરકં વ્રજેત્

નાહં વસામિ કૈલાસે ન મેરૌ ન ચ ભૂતલે ।
કુલજ્ઞા યત્ર તિષ્ઠન્તિ તત્ર તિષ્ઠામિ ભાવિની

મત્સ્યમાંસાસવાસક્તો [છ્, જ્: -માંસસુરાસક્તો] લોલુપઃ સ્ત્રીષુ
સર્વદા ।
શિવોઽહમિતિ સંજ્ઞાય વિહરેત્ શક્તિ સઙ્કટે

સર્વ જાત્યધમો દેવિ શ્વપચો નાત્ર સંશયઃ ।
શ્વપચોઽગ્રિ કુલ જ્ઞાની દ્વિજસ્યાપ્યધિકં [જ્: દ્વિજાદપ્યધિકં]
શિવે ॥
ઇતિ શ્રીસર્વાનન્દનાથ વિરચિતે સર્વાલ્લાસે સપ્તચત્વારિંશદુલ્લાસઃ

અષ્ટચત્વારિંશોલ્લાસઃ ।
અથ વામાચારઃ ।
સમયાચાર તન્ત્રે -
સ્વપુષ્પૈઃ પઞ્ચ તત્ત્વૈશ્ચ પૂજયેત્ કુલયોષિતામ્ ।
વામા ચારઃ સ વિજ્ઞેયો વામા ભૂત્વા યજેત્ પરામ્ [જ્: શિવામ્]

સ્વપુષ્પસ્ય પ્રમાણમાહ ।
નિગમ કલ્પદ્રુમે શ્રીદેવ્યુવાચ -
પઞ્ચપુષ્પેણ વા સપ્ત પુષ્પેણ પૂજયેત્ શિવામ્ ।
પૂજયિત્વા નિશીથે તુ રમણં શક્તિમાશ્રિતમ્ [જ્: શક્તિભિઃ સહ]

સ્વપુષ્પઞ્ચ સ્વયમ્ભુઞ્ચ વજ્રં કુણ્ડોદ્ભવં શિવ ।
ગોલકં પઞ્ચધા પુષ્પૈઃ પૂજયેત્ પરમેશ્વરીમ્

ગોપી ચન્દન પુષ્પેણ વીર પુષ્પેણ શઙ્કર [જ્: મરણેનાચ્ચ
યેચ્છિવામ્] ।
સપ્તપુષ્પેણ સંપૂજ્ય નિશીથે રમણેન તુ

ઉદ્ધૃતેનૈવ પુષ્પેણ યન્ત્રં કૃત્વાર્ચ્ચયેત્ શિવામ્ ।
અનુદ્ધૃતેન પુષ્પેણ રમણેનાર્ચ્ચયેત્ શિવામ્

ઉદ્ધૃત્ય પુષ્પં સંશુદ્ધં કૃત્વા દેવીં યજેત્ પરામ્ [ઘ્:
પ્રપૂજયેત્] ।
અનુદ્ધૃતં સ્વયં [જ્: અનુદ્ધૃત ધિયં ] શુદ્ધં સમુદ્રસ્ય જલં
યથા

પુણ્યેન લભતે પુષ્પં શત જન્માર્જિતેન ચ ।
સ્વયમ્ભૂકુસુમાદિઞ્ચ દેવાનામપિ દુર્લભમ્

પ્. ૧૯૩)
અથ સ્વયમ્ભૂ સ્વપુષ્પ પ્રભૃતિ કુસુમાનાં
વિધાન નિરૂપણમ્ ।
નિગમ કલ્પદ્રુમે -
વિવાહિતાયાઃ કન્યાયાઃ પ્રથમે ઋતુ સમ્ભવે ।
તચ્છોણિતં મહેશાન સ્વપુષ્પં પરિકીર્તિતમ્

અવિવાહિતાયાઃ કન્યાયા લિઙ્ગસ્પર્શાદ્રજસ્વલા ।
તદ્ દ્રવ્યઞ્ચ મહાદેવ સ્વયમ્ભુ કુસુમં પ્રભો

વિવાહિતાયાઃ કન્યાયાઃ પુરુષસ્ય ચ તાડનાત્ ।
યદિ પુષ્પં સમુદ્ભૂતં વજ્રં તત્ પરિકલ્પિતમ્ [ઘ્, જ્: પરિકીર્તિતમ્]

ભર્ત્તૃયુક્તા ચ યા [જ્: ઋતુયુક્તા યદા] નારી પુરુષાન્યસ્ય યોગતઃ ।
રક્તં સમુત્ક્ષરેદ્ યોન્યા અથવા ગર્ભસંકટાત્ ।
કુણ્ડોદ્ભવં સ વિજ્ઞેયં શૃણુ ગોલોદ્ભવં [જ્:
પૂર્ણકાલોદ્ભવં] પ્રિય

સ્વામિ શૂન્યા ચ યા નારી જાર યોગાદ્રજસ્વલા [ગ્, ઘ્, જ્: રજોયુતા] ।
તદ્રક્તં ગોલકં જ્ઞેયં સર્વકાલોદ્ભવં શૃણુ

માસિ માસિ ચ યદ્રક્તં ક્ષરતે યોનિ મણ્ડલાત્ ।
તદ્રક્તં પરમેશાન સર્વ કાલોદ્ભવં પ્રિય

પુરુષે મૈથુને યુક્તે યદ્રક્તં શુક્ર મિશ્રિતમ્ ।
ક્ષરતે ચ ભગાદ્રક્તં તદ્દ્રવ્યં [ઘ્, જ્: રક્તં] ગોપી ચન્દનમ્

સ્વ સ્ત્રીષુ મૈથુને દેવ યત્ પુષ્પં સમુપસ્થિતમ્ ।
તત્ પુષ્પં વીર પુષ્પઞ્ચ સ્વયમ્ભૂ કુસુમં શૃણુ

પ્. ૧૯૪)
માસિ માસિ ચ [ઘ્, જ્: સર્વાસામપિ] નારીણાં સ્વયમ્ભૂ
કુસુમાદિકમ્ ।
વિશેષં ગણિકાયાસ્તુ ચાણ્ડાલ્યાસ્તુ વિશેષકમ્ [ઘ્, જ્:
ચાણ્ડાલ્યાઃ કુહુસમ્ભવં]

અથ સ્વપુષ્પાદિ શુદ્ધિઃ [ખ-] ।
માતૃકાભેદતન્ત્રે -
અશૌચિતાત્મા યસ્યાપિ સર્વં તસ્યાપ્યશૌચિતમ્ ।
પૂતાત્મનશ્ચ પૂતાત્મા સર્વં પૂતં મહેશ્વરિ

અશૌચિતં ત્રિધા જ્ઞેયં શૌચં શૌચં જ્ઞેયં ત્રિધા પ્રિયે ।
કુલાચારાત્ કૌલિકાદ્વા [ક્, ગ્, ચ્: લૌકિકાદ્વા] મોહ શાસ્ત્રાત્ કુલેશ્વરિ
।
સર્વં પૂતઞ્ચાશુચિતં સ્વકાર્યે નાધિકારિતા

તન્ત્રાન્તરે -
સર્વકાર્યેષુ સર્વત્ર વૈદિક નાન્ત્રિકેષુ ચ ।
અનાસ્થૈવ મહેશાનિ સર્વ કર્મ વિનશ્યતિ

કૌલાદ્વા કૌલિકાદ્વાપિ [ક્, ગ્, ચ્: લૌકિકાદ્વાપિ] જ્ઞાન
શાસ્ત્રાન્મહેશ્વરિ ।
સર્વ પૂતં હિ વિજ્ઞેયં સર્વ કાર્યેઽધિકારિતા

ઇતિ શ્રીસર્વાનન્દનાથ વિરચિતે સર્વોલ્લાસે અષ્ટચત્વારિંશદુલ્લાસઃ

ઊનપઞ્ચાશત્તમોલ્લાસઃ ।
અથ સ્વપુષ્પાદિ સ્વયમ્ભવાદિ પુષ્પ શોધન મન્ત્રઃ ।
નિગમ કલ્પદ્રુમે -
માયાબીજં સમુદ્ધૃત્ય વહ્નિ બીજં સમુદ્ધરેત્ ।
ચતુર્દ્દશ સ્વરોપેતં નાદવિન્દુ વિભૂષિતમ્

ક્ષકારં વહ્નિસંયુક્તં વામનેત્ર વિભૂષિતમ્ ।
શોધયેદ્દશધા જપ્ત્વા સ્વયમ્ભૂ કુસુમં પ્રિય

મન્ત્રસ્તુ હ્રી। રૌ। ક્ષ્રી। ।
વાગ્ભવં બીજમુચ્ચાર્ય કામબીજં તતઃ પરમ્ ।
તદન્તે વહ્નિબીજન્તુ શુદ્ધં કુણ્ડોદ્ભવં પ્રિય

મન્ત્રસુ ઐ। ક્લી। ર। ।
માયાબીજત્રયઞ્ચોક્ત્વા શોધયેત્ ગોલકં પ્રિય

મન્ત્રસ્તુ હ્રી। હ્રી। હ્રી। ।
કામબીજત્રયં માયાં સમુચ્ચાર્ય મહેશ્વર ।
સર્વકાલોદ્ભવં દ્રવ્યં શોધયેત્ બહુયત્નતઃ

મન્ત્રસ્તુ ક્લી। ક્લી। ક્લી। હ્રી। ।
વધૂબીજં કામબીજં સમુચ્ચાર્ય દ્વયં દ્વયમ્ ।
ગોપીચન્દનમીશાન શોધયેત્ બહુયત્નતઃ

મન્ત્રસ્તુ સ્ત્રી। સ્ત્રી। ક્લી। ક્લી। ।
મૂલેન શોધયેદ્દેવ ! સ્વપુષ્પં વજ્રપુષ્પકમ્ ।
પૂજયેત્તુ કુલેશાનીં કુલાચારેણ સાધકઃ

અન્યત્ સર્વ શક્તિજાતં મૂલેન મનુના પ્રિય [ઘ્, જ્: શિવ] ।
શોધયેત્ પૂજયેદ્દેવીં યત્ર તત્રૈવ કલ્પનમ્ [ખ્: સિદ્ધયે]

પ્. ૧૯૬)
ભગ ક્ષાલિત તોયેન લિઙ્ગ ક્ષાલિત વારિણા ।
મૂત્રોદકેન શુક્રેણ યજેદાવરણં યતઃ

ભગ લિઙ્ગ ક્ષાલિતઞ્ચ શોધયેત્ કાર્યય સિદ્ધયે ।
કામ [ક્, ગ્, ચ્: રમા] બીજં વધૂબીજં શબ્દબીજં તથાહિ ફટ્

મન્ત્રસ્તુ ક્લી। સ્ત્રી। હુ। ફટ્ ।
મૂત્રસ્ય શોધનં મન્ત્રં શૃણુષ્વ પ્રાણ વલ્લભ ! ।
શબ્દ બીજં ફડન્તઞ્ચ વહ્નિ જાયા તતઃ પરમ્ ।
નમોઽન્તોયં મહાદેવ મૂત્ર શુદ્ધિર્વિધીયતે

મન્ત્રસ્તુ હુ। ફટ્ સ્વાહા નમઃ ।
શુક્રસ્ય શોધન દેવ ઇષ્ટ મન્ત્રેણ [ઘ્, જ્: વૌષડન્તેન] માયયા

મન્ત્રસ્તુ ઇષ્ટમન્ત્રઃ હ્રી। ચ ।
(ઇતિ ઘ્: પુસ્તકે અધિકઃ પાઠઃ) શુક્રદ્વયં શોધિતં સ્યાત્
માયયા પુટિતં વષટ્ ।
શબ્દ બીજન્તુ તસ્યાન્તે ફડન્ત મન્ત્રમીરિતમ્

મન્ત્રસ્તુ - હ્રી। વષટ્ હ્રી। હુ। ફટ્ ।
એવં ક્રમે મહાદેવ શુદ્ધં કુર્યાત્ પૃથક્ પૃથક્ ।
ભૂમૌ ત્રિકોણમાલિખ્ય વામેનૈવાર્ઘ્ય વારિણા [ઘ્, જ્: બિન્દુના]

શુદ્ધ તોયેન સંપ્રોક્ષ્ય કારણેનાથવા સકૃત્ ।
મૂલમન્ત્રં સમુચ્ચાર્ય પઞ્ચ મુદ્રાં પ્રદર્શયેત્ ।
સામાન્ય શુદ્ધં તદ્દ્રવ્યં વિશેષં મન્ત્ર ભાષિતમ્

અથ પઞ્ચ મુદ્રા પ્રમાણમ્ ।
કુબ્જિકા તન્ત્રે -
ધેનુમુદ્રા તત્સ્યમુદ્રા ભૂતિન્યાકર્ષિણી તથા ।
યોનિમુદ્રેતિ પરમા પઞ્ચ મુદ્રાઃ પ્રકીર્તિતાઃ

પ્. ૧૯૭)
ધેનુમુદ્રામૃતં દ્રવ્યં મત્સ્યેન વારિપૂરિતમ્ ।
ભૂતિની પઞ્ચભૂતઞ્ચ મિલનાકર્ષમુદ્રયા ।
યોનિમુદ્રા સૃષ્ટિ બીજં જ્ઞાત્વા [જ્: જપ્ત્વા] દ્રવ્યં હિ શોધયેત્

અથ પઞ્ચ તત્ત્વેન પૂજયેત્ ।
પઞ્ચતત્વ પ્રકારં દક્ષિણાચારે પ્રોક્તમ્ ॥ ઇદાનીં
સંક્ષેપેણોક્તમ્,-
હંસમાહેશ્વરે -
માંસં મત્સ્યં તથા મુદ્રા મદ્યં મૈથુનકં શિવે ।
પઞ્ચતત્ત્વમિદં પ્રોક્તં પઞ્ચતત્ત્વોદ્ભવં ધ્રુવમ્

પઞ્ચતત્ત્વોદ્ભવં તત્ત્વમ્ [ઘ્: દ્રવ્યમ્] એકદા મિલન યદા ।
તદા તત્ત્વં ભવેત્ સિદ્ધિઃ પુનસ્તત્ત્વસ્ય તત્ત્વકમ્ [ગ્:
પઞ્ચતત્ત્વમયં શુભમ્]

ક્ષિત્યંશેન ભવેન્માંસં તોયાંશેનાપિ મીનકમ્ ।
તેજોઽંશેન ભવેન્મુદ્રા વાયવંશેનાપિ કારણમ્

શૂન્યાંશે મૈથુનં પ્રોક્તં પઞ્ચતત્ત્વમયં શુભમ્ ।
ક્ષિત્યંશં શુષ્કરૂપં હિ તોયાંશેનાપિ ચાર્દ્રયેત્

પુનશ્ચ શોષયેદ્દેવિ [ઘ્: શોધયેત્] મુદ્રાંશેનાપિ તજ્જલમ્ ।
વાયવંશેનાપિ તન્મુદ્રાં નાનારૂપધરાં પરામ્

મૈથુનાંશેન દેવેશિ સર્વમાત્રં પ્રકાશિતમ્ ।
અથવા પઞ્ચતત્વેન પઞ્ચમેન યજેત્ શિવામ્

કેવલં પઞ્ચમેનાપિ વીરભાવેન પૂજયેત્ ।
શક્ત્યાજ્ઞયાપિ શાક્તઃ સ્યાત્ શક્તિ જ્ઞાનેન કુત્રચિત્

પ્. ૧૯૮)
પઞ્ચતત્વે પઞ્ચમે વા ચાર્ચ્ચનં હિ તદાજ્ઞયા ।
સ્વદેહે ચિન્તયેત્ શક્તિં સ્વદેહે રમણં શિવે ।
પઞ્ચતત્ત્વેન સંપૂજ્ય સ્વદેહં શક્તિસંયુતમ્

ઇતિ શ્રીસર્વાનન્દનાથ વિરચિતે સર્વાલ્લાસે ઊનપઞ્ચાશદુલ્લાસઃ

પઞ્ચાશત્તમોલ્લાસઃ ।
અથ પૂજયેત્ કુલયોષિતામ્ ।
અથ કુલયોષિતાં લક્ષણમ્ ।
કુલાર્ણવે શ્રીદેવ્યુવાચ -
દેવેશ પ્રાણ નાથેશ પઞ્ચતત્ત્વ પ્રદાયક ।
શ્રોતુમિચ્છામિ પ્રાણેશ લક્ષણં કુલયોષિતામ્

શ્રીશિવ ઉવાચ -
મદ્ય પાન રતા યા સ્ત્રી કુલસ્ત્રી સૈવ શઙ્કરિ ।
મદ્યપાનેઽપ્યશક્તા યા કુલભ્રષ્ટા સનાતનિ

કુલ સ્થાનં પાલયિત્વા કેવલં નિર્જને દદેત્ ।
વિપરીતં [ઘ્, જ્: -ત] કુલદ્રવ્યે વિજ્ઞેયા કુલયોષિતામ્

મદ્યાદિ ભોજનં કૃત્વા કુલં જ્ઞાત્વા કુલં ન્યસેત્ ।
સા નારી પરમેશાનિ વિજ્ઞેયા કુલયોષિતા ॥ ૪ ।
પ્. ૧૯૯)
કુલદ્રવ્યે કુલં દત્ત્વા કુલઞ્ચ સેવયેત્તુ યા ।
સા નારી પરમેશાનિ વિજ્ઞેયા કુલયોષિતા

કુલદ્રવ્યં સમાનીય સેવયેત્તુ કુલે યદિ ।
સા નારી પરમેશાનિ વિજ્ઞેયા કુલ યોષિતા

સ્વકુલીનસ્ય સેવાર્થં પરકીયં યજેદ્ યદિ ।
સા નારી પરમેશાનિ વિજ્ઞેયા કુલયોષિતા

તન્ત્રાન્તરે -
સ્વકુલઞ્ચ વિના દેવિ સ્વકુલં ન પ્રકાશિતમ્ ।
વિભિન્ને [ચ્: વિસ્તીર્ણે] કુલ દાતવ્યં સ્વકુલાનન્દ હેતવે

સા નારી પરમેશાનિ વિજ્ઞેયા કુલયોષિતા ।
નારીમાત્રેષુ વિજ્ઞેયા દેવેષુ કુલયોષિતા

તાસાં મધ્યે વિશિષ્ટા યા તવ સ્થાને પ્રકાશિતા ।
તસ્યાર્ચ્ચને મહાનન્દં જીવનં તસ્ય દુર્લ્લભમ્ ।
અત એવ મહાવીરસ્તદન્યાં નૈવ લઙ્ઘયેત્

નિગમતત્વે કુલ લક્ષણમ્ ।
શ્રીશિવ ઉવાચ -
માતર્દુર્ગે મહાભાગે નમામિ ચરણામ્બુજે ।
કુલં કિઞ્ચ મહાદેવિ મમ સ્થાને પ્રકાશય

શ્રીમહાદેવ્યુવાચ -
કુલસ્ત્રી પરમેશાન કુલાનન્દેષુ મોહિતા ।
કુલાગારે કુલદ્રવ્યં દાતવ્યં કાઙ્ક્ષિતા સદા [જ્: કુલયોષિતામ્]

પ્. ૨૦૦)
રાગયુક્તા કામયુક્તા કામાર્તા કામદાયિકા ।
પરપુષ્પાકૃતિ સ્થાનં કુલાગારં [જ્: -રે] પ્રકાશિતમ્

કુલઞ્ચ વારુણં બીજં કુણ્ડં ચાન્દ્રં [ઘ્, જ્: ચન્દ્રં]
મહેશ્વર ।
તત્રૈશાનં નીયમાનં [ખ્, જ્: લીયમાનં] સર્વં હિ
પશ્ચિમાનનમ્

સમયાચાર તન્ત્રે -
વારુણં ચાન્દ્રમધ્યસ્થં સર્વદેવાલયં શિવે ।
રન્ધ્રં શિવં લૌલિતં [ચ્: લૌહિતં] મુક્તિં તદ્ધ્યાન સંયુતમ્

કુલ સ્થાનમિદં જ્ઞેયં સૃષ્ટિ સ્થિત્યન્ત કારકમ્ [ઘ્, જ્: -ણં] ।
યથા ક્રિયા તથા જ્ઞાનં [ક્, ગ્, ઘ્, ચ્: જ્ઞેયો] યથા જ્ઞાનમિદં
તથા [જ્: યથા જ્ઞાનં જ્ઞેયં તથા]

સમયાચારતન્ત્રે -
યોનિમધ્યે સ્થિતં શૂન્યં શૂન્યમધ્યે નિરઞ્જનમ્ ।
કુલસ્થાનમિદં જ્ઞેયં સર્વબીજસ્ય બીજકમ્

શ્રીદેવ્યુવાચ -
કુલસ્થાનં વારુણઞ્ચ ત્વયોક્તં પરમેશ્વર ।
શમ્ભુ મધ્યં ચન્દ્રબીજં નારીદેહસ્ય બીજકમ્ ।
તદ્બીજં કિં મહેશાનિ તદ્ભિન્નં નારી વા કથમ્

શ્રીશિવ ઉવાચ -
વારુણં ચન્દ્રબીજાન્તં પરસ્પર યુતં [જ્: પરપુષ્પ-] શિવે ।
કુલસ્થાનં વિના શક્તિજ્ઞાનમાત્રં ન જાયતે

પ્. ૨૦૧)
પાન યુક્તા કામ મત્તા સર્વદાનન્દ સંયુતા ।
નિતમ્બ જઘન સ્ફીતા પરપુષ્પ ભગ પ્રભા

કુલસ્ત્રી [ચ્: અપુષ્પા] ચોત્તમા જ્ઞેયા મધ્યમા પુષ્પદર્શિતા ।
હીનાઽપિ પરમેશાનિ પુષ્પં મધ્યેષુ ગોપિતમ્ [ગ્: મધ્યેષુ
ગોપિતા; ગ્: મધ્યે સુગોપિતમ્]

ઉત્તમે પૂજિતે યન્ત્રે મુક્તિભાગ્ જાયતે નરઃ ।
મધ્યમે પૂજિતે ભક્તિર્હીનેઽપિ કાર્ય સાધનમ્

પુષ્પ જ્ઞાનં વિના દેવિ શક્તિ જ્ઞાનં ન જાયતે ।
પરાજિતા પુષ્પ રૂપા કુલાગારઞ્ચ મધ્યગમ્ [જ્: મધ્યમમ્]

શક્તિ જ્ઞાનં સર્વબીજં તસ્ય બીજં ન વિદ્યતે ।
અણ્ડ જાતં સ્વેદજાતં બીજ જાતં ત્રિધા શિવે

શુક્ર શોણિત સમ્ભૂતં માનુષં પરિકીર્તિતમ્ ।
લિઙ્ગમધ્યે સ્થિતં શુક્રં યોનિમધ્યે ચ શોણિતમ્

સૃષ્ટિ બીજમિદં જ્ઞેયં તસ્યેદં બીજ માત્રકમ્ [જ્: અનયોશ્ચ
પરસ્પરમ્] ।
તસ્ય બીજં ન વિદ્યેત ગદિતું નૈવ શક્યતે

વાયવાધિક્યે ડિમ્બજાતં તોયાધિક્યેઽપિ સ્વેદજમ્ ।
તેજાધિક્યે બીજ જાતં ક્ષિત્યાધિક્યેઽપિ માનુષમ્

શુક્ર શોણિત સમ્ભૂતં દેહમાત્રં મહેશ્વરિ ।
નરાન્ય સૂક્ષ્મ ભાગાક્તં અણ્ડજાદિ [ઘ્, જ્: અણ્ડજાતિ-]
પ્રભેદકમ્

કુલ સ્થાનસ્ય માહાત્મ્યં ગદિતું નૈવ શક્યતે ।
યોન્યારૂઢાન્મહેશાનિ કિં ન સિધ્યતિ ભૂતલે ।
ક્રિયાયોગો ધ્યાન યોગો ભક્તિ યોગો ભવિષ્યતિ

પ્. ૨૦૨)
વૃહદ્યોનિતન્ત્રે -
અથ કુલસ્ય દેવમય કથનમ્ ।
ત્રિકોણે ચ [ઘ્, જ્: ત્રિકોણેષુ] મહેશ્વરાઃ ।
ત્રિકોણાકાર રૂપા સા સર્વદેવાલયા પ્રિયે [ઘ્: શિવે]

પાર્શ્વયોઃ કાલિકા તારા ચોર્દ્ધે ભુવનસુન્દરી ।
ત્રિપુરેશી યોનિમધ્યે મૂલે વસતિ ભૈરવી

છિન્નમસ્તા યોનિગર્તે ધૂમા પ્રાન્તે વિનિર્ગતા ।
રોમ કૂપે મહાકાલી માતઙ્ગી મેખલાસુ ચ

યોનિક્ષેત્રે ચ કમલા કામાખ્યા યોનિદેવતા ।
બિન્દુપુષ્પતરોર્મૂલે કુણ્ડલી બ્રહ્મવિગ્રહા

બિન્દુ પુષ્પં સ્વયં રુદ્રઃ પ્રકૃતિઃ પુષ્પરૂપિણી ।
પીઠં કામ સ્વરૂપઞ્ચ દ્વિવિધં પરમેશ્વરિ

વ્યક્તાવ્યક્ત સ્વરૂપં હિ વ્યક્તાદ્ગુહ્યં મહાફલમ્ ।
પ્રણવાકાર રૂપેણ યોન્યાકારં વિચિન્તયેત્

નારાયણીતન્ત્રે । શ્રીદેવ્યુવાચ -
વ્યક્તાયાશ્ચૈવ ગુપ્તાયા લક્ષણં કિં પ્રકાશય

શ્રીશિવ ઉવાચ -
નારીદેહે સ્થિતા વ્યક્તા પુંદેહે [ઘ્, જ્: સ્વ-] સૂક્ષ્મસંસ્થિતા ।
વ્યક્તસ્ય પૂજનાદ્દેવિ લક્ષ પીઠ ફલં લભેત્ ।
ગુપ્તાર્ચ્ચનેઽપિ મુક્તિઃ સ્યાદ્ ભક્તિ ભાવ યુતો યદિ

પ્. ૨૦૩)
વૃહદ્યોનિ તન્ત્રે -
એતત્ પ્રપૂજનાદ્દેવિ લક્ષ પીઠ ફલં લભેત્ ।
દર્શનાત્ લક્ષ પીઠાનાં ફલં યદ્વરવર્ણિનિ

તત્ ફલં લભતે ભક્ત્યા યોનિ પીઠસ્ય દર્શનાત્ ।
સ્પર્શનાત્ સર્વ પીઠાનાં ફલમાપ્નોતિ સાધકઃ

યાનિ યાનિ ચ તીર્થાનિ ત્રિષુ લોકેષુ સુન્દરિ ।
તિષ્ઠન્તિ તાનિ તીર્થાનિ યોનિ પીઠેષુ સુન્દરિ

યોનિ દક્ષિણ પાર્શ્વેષુ યમુના પ્રવહેત્ સદા ।
સરસ્વતી મધ્યભાગે વામેષુ જાહ્નવી પરા

પુષ્પ સ્થાને બિન્દુરૂપં તીર્થં ગર્તેષુ પુષ્કરમ્ ।
ક્ષેત્રે તીર્થાનિ તિષ્ઠન્તિ સર્વાણિ [જ્: ચાન્યાનિ] પરમેશ્વરિ

સમયાચારતન્ત્રે । શ્રીદેવ્યુવાચ -
તત્ પ્રસાદાન્મહાદેવ જ્ઞાતવ્યા કુલયોષિતા ।
અધુના શ્રોતુમિચ્છામિ લક્ષણં કુલ યોષિતામ્

શ્રીશિવ ઉવાચ -
યલ્લક્ષણાન્વિતા જ્ઞેયા નારી ચ [જ્: યા નારી] કુલ યોષિતા ।
તલ્લક્ષણાન્વિતો જ્ઞેયઃ સાધકઃ કુલ યોષિતઃ

નારીદેહે સ્થૂલ રૂપં પુંદેહે સૂક્ષ્મ રૂપકમ્ ।
જ્ઞાનિનાં જ્ઞાનરૂપેદં કુલસ્ય લક્ષણં શિવે

તન્ત્રાન્તરે -
પુંકુલં નારીદેહેષુ નીર્યાપિ પુરુષે કુલમ્ ।
સ્થૂલરૂપં સૂક્ષ્મરૂપમન્યાન્યં જ્ઞાપિતં પ્રિયે [ઘ્: શિવે]

ઇતિ શ્રીસર્વાનન્દનાથ વિરચિતે સર્વોલ્લાસે પઞ્ચાશદુલ્લાસઃ

એકપઞ્ચાશત્તમોલ્લાસઃ ।
અથ મૈથુન લક્ષણમ્ ।
નિગમ કલ્પદ્રુમે શ્રીમહાદેવ ઉવાચ -
રતિઃ કેન પ્રકર્તવ્યા [ઘ્: કેનૈવ કર્તવ્યા] રતિર્વા કીદૃશી શુભા ।
તવ પ્રીતિકરી દેવિ ચોચ્યતાં ભવ બન્ધનાત્

દેવિ સર્વ જગન્માતઃ કૌલિકાનાં પરાયણિ ।
યોનિ તત્ત્વં વિના નૈવ કુલ ધર્મ [ક્: ધન] પરાયણઃ

મયા યદ્ યત્ કૃતં કર્મ તવ યોનિ પ્રસાદતઃ ।
(જ્: પુસ્તકે અધિક પાઠો દૃશ્યતે નાન્યત્ર) તદેવ ચ મહાદેવિ
વિસ્મૃતં સાધનં મહત્ ।
વિસ્મૃતં પુનરુચ્યેત શપથં મે પુનઃ પુનઃ

શ્રીદેવ્યુવાચ -
ઉન્મત્તં [જ્: ઉત્તમં] દુષ્ટ ચિત્તાત્મા વિસ્મૃતં સાધનં મહત્ ।
ન વક્તવ્યં પુનર્હ્યેતત્ શપથં મે પુનઃ પુનઃ

ગોપનીયં ગોપનીયં ગોપનીયં પુનઃ પુનઃ ।
રતિ સન્તોષ તુષ્ટ્યર્થં [ક્, ગ્: તુષ્ટાર્થં] પુનર્હ્યેતત્ પ્રકાશિતમ્

યોન્યન્તરે ત્રિધા નાડી વારુણી રક્તિકા તથા ।
શુક્રિયા [ચ્: શુચિકા] ચેતિ કલ્યાણિ સર્વ દેશ રમોજ્જ્વલા [ઘ્:
રજોજ્જ્વલા; જ્: રજસ્વલા]

પ્. ૨૦૫)
વારુણ્યાઃ [ઘ્: વારુણી] ક્ષરતે તોયં રક્તિકા રુધિરં તથા ।
શુક્રિકા શુક્ર [જ્: રેત] જનની તસ્યાં પૂજા મહાફલા

મધ્યભાગે શુક્રિણી સ્યાત્ દક્ષે સવ્યે રજોજ્જ્વલામ્ [જ્: વામે
રજસ્વલા] ।
ધ્યાત્વા કુર્યાત્ સદા સઙ્ગં શુક્રે બીજ પ્રપાતનમ્

તદ્દ્રવ્યં કુંકુમૈર્યુક્તં [ઘ્, જ્: ચન્દનૈ] સિન્દૂરેણાથવા
પુનઃ ।
કેવલં વાપિ પુષ્પેણ શોધિતં તન્નિવેદયેત્

તન્ત્રાન્તરે -
રક્તેન સહિતં શુક્રં યદિ સ્યાત્ પરમેશ્વરિ ।
તદા શુક્રેણ દાતવ્યં ચાનુકલ્પં કુલેશ્વરિ

અથાનુકલ્પં રક્તસ્ય શૃણુષ્વ પ્રાણવલ્લભે ।
પ્રત્યક્ષસ્યાપિ યોગ્યત્વં ચાનુકલ્પેષુ સંસ્થિતમ્

ગૌતમીયે -
રક્તાનુકલ્પં રક્તાક્તં શ્વેતં શુક્રાનુકલ્પનમ્ [ક્, ગ્: કલ્પકમ્] ।
સ્વસ્વવર્ણયુતં દ્રવ્યં તદ્ દ્રવ્યસ્યાનુકલ્પનમ્

પુષ્પોદ્ભવેષુ પુષ્પેષુ પુષ્પાત્ પુષ્પં નિયોજયેત્ ।
દેવતાર્થેઽપિ વીરસ્ય આત્માર્થેઽજ્ઞાનિનઃ [ઘ્: જ્ઞાનિનઃ] ક્વચિત્

ગઙ્ગા ચ યમુનાચૈવ મધ્યભાગે સરસ્વતી ।
ધ્યાત્વા યજેન્મહેશાનિ મધ્યે [જ્: સવ્યે] શુક્ર પ્રપાતનમ્

પ્. ૨૦૬)
અથાસ્ય ભાવઃ ।
વામા ભૂત્વા યજેત્ પરામ્ ।
સ્વદેહે વામાજ્ઞાનમ્ । ગુપ્તસાધન તન્ત્રે -
દેવી બુદ્ધમિદં [જ્: બુધ્યા] સર્વં સર્વ દેહસ્ય બીજકમ્ ।
વૃક્ષસ્યાપિ યથા ભૂમેર્વલં [ક્: -વનં] દેવિ [ક્: દેવી; જ્: શક્તિઃ]
તથા પ્રિયે

શક્તિયુક્તો ભવેત્ સૃષ્ટિઃ શક્તિઃ સ્યાત્ સૃષ્ટિસંયુતા ।
પરસ્પરં ભવેદ્બીજં વાયુરાકાશયોર્યથા

સૃષ્ટિરૂપં મહાદેવં બીજં શક્તિ સ્વરૂપકમ્ ।
બીજરૂપં મહાદેવં સૃષ્ટિશક્તિ [ક્, ગ્: સૃષ્ટિં-] સ્વરૂપકમ્