સર્વતથાગતતત્ત્વસંગ્રહ · અધ્યાય 200

તિ ॥
[અથ ભગવાન્ વૈરોચનઃ સર્વતથાગતધિપતિના]જ્ઞાવચનમુપશ્રુત્ય, સર્વતથાગતાનાહૂયૈવમાહ । "પ્રતિપદ્યત ભગવન્તઃ તથાગતાઃ સમા[જમાપન્તુમ્" ઇતિ ॥
અથ સર્વતથાગ]તાઃ સમાજમાપદ્ય, ઇમાં ગાથામભાષન્ત ।
સર્વસત્વહિતાર્થાય સર્વલોકેષુ સર્વતઃ ।
[યથા વિનયતો વિશ્વં ધર્મચક્રં પ્રવર્ત્યતામ્ ॥ ઇતિ ॥]
અથાસ્મિન્ ભાષિતમાત્રે સર્વબુદ્ધક્ષેત્રેષુ સર્વલોકધાતુષુ સર્વસત્વાનાં પુરતઃ સ્ફર્ય યાવત્સર્વ[પરમાણુરજોમણ્ડલેષુ ભગવાન્ શાક્યમુનિ]સ્તથાગતો ધર્મચક્રં પ્રવર્તયામાસ ॥
અથ વજ્રપાણિર્મહાબોધિસત્વઃ પુનરપીમાં ગાથમભાષ[ત્ ।
સર્વસત્વહિતાર્થાય સર્વલોકેષુ] સર્વતઃ ।
યથા વિનયતો વિશ્વં વજ્રચક્રં પ્રવર્ત્યતામ્ ॥ ઇતિ ॥
અથાસ્મિન્ ભાષિતમાત્રે તથૈવ સર્વબુદ્ધક્ષે[ત્રેષુ યાવત્ સર્વપરમાણુરજોમણ્ડલેષુ ભ]ગવાન્ વજ્રધાતુસ્તથાગતો વજ્રધાત્વાદીન્ સર્વવજ્રચક્રાણિ પ્રવર્તયામાસ ॥
અથ ત્રિલોકવિજયો [મહાબોધિસત્વ ઇમાં] ગાથામભાષત્ ।
સર્વસત્વહિતાર્થાય સર્વલોકેષુ સર્વતઃ ।
યથા વિનયતો વિશ્વં ક્રોધચક્રં પ્રવર્ત્યતામ્ ॥ [ઇતિ ॥
અથાસ્મિન્ ભાષિતમાત્રે તથૈવ] સર્વબુદ્ધક્ષેત્રેષુ યાવત્ સર્વપરમાણુરજોમણ્ડલેષુ ભગવાંસ્ત્રિલોકવિજયી તથાગતઃ સર્વતથાગતક્રો[ધચક્રં પ્રવર્તયામાસ ॥
અથાર્યાવ]લોકિતેશ્વરો બોધિસત્વ ઇમાં ગાથામભાષત્ ।
સર્વસત્વહિતાર્થાય સર્વલોકેષુ સર્વતઃ ।
યથા વિ[નયતો વિશ્વં પદ્મચક્રં પ્રવર્ત્યતામ્ ॥ ઇતિ ॥]
અથાસ્મિન્ ભાષિતમાત્રે તથૈવ સર્વબુદ્ધક્ષેત્રેષુ યાવત્ સર્વપરમાણુરજોમણ્ડલેષુ ભગવાં ધર્મરાજા તથાગતઃ પદ્મચક્રં પ્રવર્તયામાસ ॥
અથાર્યાકાશગર્ભો બોધિસત્વ ઇમાં ગાથામભાષત્ ।
સર્વસત્વહિતાર્થાય સર્વલોકેષુ સર્વતઃ ।
યથા વિનયતો વિશ્વં મણિચક્રં પ્રવર્ત્યતામ્ ॥ ઇતિ ॥
અથાસ્મિન્[ભાષિતમાત્રે સર્વબુદ્ધક્ષેત્રાન્તર્ગત]સર્વસત્વાઃ સૂક્ષ્મા વા સ્થૂલા વા તે સર્વે સર્વતથાગતં સુમેરુગિરિમૂર્ધ્નિ વજ્રમણિરત્નશિખરકૂટાગારે સર્વતથા[ગતસિંહાસને સ્થિત્વા વજ્રધાત્વાદીન્ સર્વ]ચક્રાણિ પ્રવર્તયન્તં સર્વતો ઽદ્રાક્ષુરિતિ ॥
અથ વજ્રપાણિર્મહાબોધિસત્વઃ તસ્યાં વેલાયામિમાં ગા[થામભાષત્ ।
સર્વસત્વહિતાર્થાય પ્ર]તિપદ્યસ્વ કાર્યતઃ ।
માનુષ્યમવતારાગ્ર્યં વજ્રચક્રં પ્રવર્ત્યતામ્ ॥ ઇતિ ॥
અથ પુનરપિ ભગવાન્ સર્વત[થાગતાનાહૂયૈવમાહ । "પ્રતિપદ્યત ભ]ગવન્તસ્તથાગતાઃ પુનઃ સમાજમાપન્તુમ્" ઇતિ ॥
અથ ભગવન્તઃ સર્વતથાગતાઃ પુનઃ સમાજમા[પદ્ય, વૈરોચનસ્ય હૃદયે પ્રવિષ્ટા]ઇતિ ॥
અથ ભગવાન્ વૈરોચનસ્તથાગતઃ સર્વતથાગતકાયવાક્ચિત્તવજ્રમાત્માનમવબુધ્ય, વ[જ્રપાણિમેવમાહ । "પ્રવિશકુલપુ]ત્ર ત્વમપિ મમ હૃદયે; સર્વતથાગતસર્વવજ્રકુલસર્વમણ્ડલાઃ સર્વતથાગતહૃદયેષુ સમનુપ્ર[વિષ્ટાઃ" ।
અથ વજ્રપાણિર્મહાબોધિસત્વઃ] સર્વતથાગતાનુજ્ઞાત ઇમાં ગાથામભાષત્ ।
સર્વસત્વહિતાર્થાય પ્રતિપદ્યામિ સર્વતઃ ।
પ્રવેષ્ટું સર્વબુદ્ધાનાં કા[યવાક્ચિત્તસ્ય વજ્ર ॥ ઇતિ ॥
અથાસ્મિન્ ભા]ષિતમાત્રે યાવન્તસ્તથાગતાઃ સર્વલોકધાતુપરમાણુરજઃસમેષુ સર્વલોકધાતુષુ તિષ્ઠન્તિ તે તથા[ગતા એકૈકેન સર્વલોક]ધાતુપરમાણુરજઃસમાઃ સ્ફરણકાયાઃ ભગવતો વૈરોચનસ્ય હૃદયે પ્રવિષ્ટાઃ ।
અથ વજ્રપાણિર્મહાબોધિસ[ત્વઃ સર્વતથાગતેષુ] ભગવતશ્ચ વૈરોચનસ્ય સર્વકાયેષુ સર્વવાક્પ્રવર્તનસ્થાનેષુ સર્વચિત્તસન્તતિપ્રવાહેષુ સર્વવજ્રનયેષુ સર્વા[ઙ્ગપ્રત્યઙ્ગેષુ સર્વસ્થાનેષુ] સર્વલક્ષણેષુ સર્વાનુવ્યઞ્જનેષુ સર્વરોમકૂપેષુ સર્વપરમાણુરજોમણ્ડલેષુ ચ હૃદયેષુ પ્રવિષ્ટ્વા સ્થિતા ઇતિ ॥
[અથ ભગવાનચિરાભિ] સંબુદ્ધઃ સર્વતથાગતકાયવાક્ચિત્તવજ્રઃ સર્વતથાગતકાયમાત્માનમવબુધ્ય, તસ્માત્ સુમેરુગિરિમૂર્ધાદ્યેન [બોધિમણ્ડં તેનોપજગા]મોપેત્ય, ભગવતો બોધિવૃક્ષસ્યાધસ્તાત્ લોકાનુવર્તનતયા, પુનસ્તૃણાનિ ગૃહ્યેદમુદાનમુદાનયામાસ ।
અ[હો હ્યગ્રાર્થ આત્મનઃ સ]ત્વાર્થઃ સત્વશાસિનાં ।
યદ્ વિનેયવશાદ્ધીરાસ્તીર્થદૃષ્ટ્યા વિહન્તિ હિ ॥
અવિનેયસ્ય લોકસ્ય દુર્દૃષ્ટ્યાન્ધસ્ય સર્વતઃ ।
જ્ઞા[નાભયા શોધનાર્થં બુદ્ધબો]ધિમવાપ્નુયાદ્ ॥ ઇતિ ॥
અથ કામાવચરા દેવા ભગવતસ્તત્વમજાનન્તો બ્રૂવન્ । "કિં ભો શ્રમણ એવં તીવ્રાણ્યેવં રૌદ્રાણિ બો[ધ્યાર્થાય] દુઃખાન્યુત્સહસી-" તિ ।
અથ ભગવાંસ્તાનિ તૃણાન્યાસ્તર્યોપવિષ્ટ્વા તાં દેવાનેવમાહ । "પ્રતિપદ્યત માર્ષા મમ બોધિં [પ્રાપ્તુમ્" ઇતિ ।
અથ કામાવ]ચરા દેવા ભગવતો ભાષિતસ્યાર્થમજાનન્તો યેન શક્રો દેવાનામિન્દ્રઃ તેનોપજગામોપેત્ય, શક્રં દેવાનામિન્દ્રમિ[દં વૃત્તાન્તમારોચયા]માસ ।
અથ શક્રો દેવાનામિન્દ્રઃ સર્વકામાવચરદેવસઙ્ઘપરિવારો રૂપાવચરાધિપતિં મહાબ્રહ્માણમિદં [વૃત્તાન્તમારોચયા]માસ ।
અથ મહાબ્રહ્મા સર્વકામાવચરરૂપાવચરદેવસહિતસ્ત્રિલોકાધિપતિમીશ્વરં તં વૃત્તાન્તમારોચ[યામાસ ॥
અથ મહે]શ્વરસ્ત્રિલોકાધિપતિર્નારાયણાદીન્ સર્વદેવાધિપતીનેવમાહ । "પ્રતિપદ્યત માર્ષાસ્તથાગતો ઽર્હં સમ્યક્સંબુદ્ધો [લોકાનુવર્તનતયા પુ]નરનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિં દર્શયિષ્યતિ । મામન્ત્ર્યા એવં વિદ્યેન્ ન તથાગતો માનુષો ભવતિ, દેવા એવ [તથાગતા ભવન્તિ], મનુષે ઘટયેયુઃ, ન તથાગતત્વ ઇતિ । તત્સાધુ પ્રતિપદ્યત તત્ર પૂજનાય ગન્તુ" મિતિ ।
અથ મહેશ્વ[રાદિદેવાધિપતયઃ સ્થિત્વા] બોધિમણ્ડે, યેન ચ ભગવાન્ બોધિમણ્ડનિષણ્ણઃ તેનોપજગામોપેત્ય ચ ભગવતઃ પાદૌ શિરસાભિવન્દ્ય, ભગવન્તમેવમાહુઃ । ["પ્રતિપદ્ય ભ]ગવન્નસ્માકમનુકમ્પામુપાદાય, અસ્માત્ તૃણસંસ્તરાદુત્થાય, દિવ્યેષ્વાસનેષુ નિષદ્યાનુત્તરાં સમયક્સંબોધિમભિસંબોદ્ધુ" ॥
અથ [ભગવાન્ દે]વાધિપતીનેવમાહ । "પ્રતિપદ્યત માર્ષા મમાનુત્તરાં સમયક્સંબોધિ દાતુ" મિતિ । અથ તે એવમાહુર્ । "ન વયં ભગવં સમર્થા બોધિં દ[આતું] । યદિ વયં સમર્થા ભવેમસ્તદાત્મનૈવાભિસંબોધિમભિસંબુધ્યેમહી-" તિ ॥
અથ ભગવાનિદમેવાર્થમુદ્દીપયં ભૂયસ્યા માત્રયા ઇ[માં ગાથા]મભાષત્ ।
ન સા રૂપિ ન ચારૂપિ ન સત્યં ન મૃષાશુચિ ।
બુદ્ધબોધિરિદં જ્ઞાનમવબુધ્ય જિનો ભવેદ્ ॥ ઇતિ ॥
અથ તે દેવાધિપ[તિયો મુ]હૂર્તં તૂષ્ણીમ્ભાવેન તસ્થુઃ ॥
અથ ભગવાંસ્તતસ્તૃણાસનાદુત્થાય, તાં દેવાનેવમાહ । "પ્રતિપદ્યત માર્ષા ઈદૃશં જ્ઞાનમવબોદ્ધું ।" [ત એ]વમાહુર્ । "ન શક્તમો ભગવન્" ॥
અથ ભગવાંસ્તસ્મિન્નેવાસને નિષદ્યેમાં ગાથામભાષત્ ।
મનસઃ પ્રતિવેદ્યેન બોધિચિત્તં દૃઢીકુરુ ।
વજ્રં સત્વે દૃઢીકૃત્વા બુદ્ધમાત્માનુભાવય ॥
અથ ત એવમાહુર્ । "એવમસ્ત્વ્" ઇતિ કૃત્વા સર્વે પ્રક્રાન્તાઃ ॥
અથ ભગવાન્ રાત્રૌ પ્રભાતાયાં [લોકાનુ]વર્તનતયા મારાં જિત્વાનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુધ્ય, અશેષાનવશેષ[સત્વધાતુષુ સર્વસત્વહિતાર્થાય, સ્વહૃદ]યાવસ્થિતમાર્યવજ્રપાણિનમનેન નામાષ્ટશતેનાભિસ્તૌતિ ।

વજ્રસત્વ મહાસત્વ [મહાયાન મહાત્મક ।
મહાપ્રભ મહાશુ]દ્ધ મહાનાથ નમો ઽસ્તુ તે

વજ્રરાજ મહાવજ્ર વજ્ર સર્વતથાગત ।
મહાસત્વ મહાવીર્ય મહોપાય નમો ઽસ્તુ તે

વજ્રરા[ગ મહાશુદ્ધ સ]ર્વસૌખ્ય મહાસુખ ।
સુખાગ્ર્યાનાદિનિધન મહાકામ નમો ઽસ્તુ તે

વજ્રસાધુ મહાતુષ્ટિ સાધુકાર પ્રહર્ષક ।
મહાહર્ષ મહામો[દન] પ્રામોદ્ય નમો ઽસ્તુ તે

વજ્રરત્ન મહારાજ સ્વભિષેક મહામતે ।
સર્વરત્ન મહાશોભ વિભૂષણ નમો ઽસ્તુ તે

વજ્રતેજ મ[હાતેજ] વજ્રપ્રભ મહાદ્યુતે ।
જિનપ્રભ મહાજ્વાલ બુદ્ધપ્રભ નમો ઽસ્તુ તે

વજ્રકેતુ મહાકેતુ મહાધ્વજ ધનપ્રદ ।
આકાશકેતો મહા[યષ્ટિ ત્યા]ગધ્વજ નમો ઽસ્તુ તે

વજ્રહાસ મહાહાસ મહાપ્રીતિ પ્રમોદન ।
પ્રીતિવેગ રતિપ્રીતે ધર્મપ્રીતે નમો ઽસ્તુ તે

વજ્રધર્મ મહા[ધર્મ સર્વ]ર્ધર્મ સુશોધક ।
બુદ્ધધર્મ સુધર્માગ્ર્ય રાગધર્મ નમો ઽસ્તુ તે

વજ્રતીક્ષ્ણ મહાકોશ પ્રજ્ઞાજ્ઞાન મહામતે ।
પાપચ્છેદ મ[હાખડ્ગ બુ]દ્ધશસ્ત્ર નમો ઽસ્તુ તે

વજ્રહેતુ મહાચક્ર બુદ્ધચક્ર મહાનિધિ ।
સર્વમણ્ડલ ધર્માગ્ર ધર્મચક્ર નમો ઽસ્તુ તે

વજ્રભા[ષ મહાભાષ] નિઃપ્રપઞ્ચ મહાક્ષર ।
અનક્ષર મહાજાપ બુદ્ધવાચ નમો ઽસ્તુ તે

વજ્રકર્મ સુકર્માગ્ર્ય મહાકર્મ સુકર્મકૃત્ ।
ગુહ્યપૂ[જ મહાપૂજ બુદ્ધપૂજ નમો]સ્તુ તે

વજ્રરક્ષ મહાવર્મ કવચાગ્ર્ય મહાદૃઢ ।
મહારક્ષ મહાસાર બુદ્ધવીર્ય નમો ઽસ્તુ તે

વજ્રયક્ષ મહાક્રોધ સર્વદુષ્ટભયાનક ।
સર્વબુદ્ધમહોપાય અગ્રયક્ષ નમો ઽસ્તુ તે

મહાસન્ધિ મહામુદ્ર મહાસમયબન્ધક ।
મહામુષ્ટે સમુદ્રાગ્ર્ય વજ્રમુષ્ટે નમો ઽસ્તુ તે

વન્દ્યો માન્યશ્ચ પૂજ્યશ્ચ સત્કર્તવ્યસ્તથાગતૈઃ ।
યસ્માદનાદિનિધનં બોધિચિત્તં ત્વમુચ્યસે

ત્વામાસાદ્ય જિનાઃ સર્વે બોધિસત્વાશ્ચ શૌરિણઃ ।
સંભૂતા સંભવિષ્યન્તિ બુદ્ધબોધ્યગ્રહેતવઃ

નમસ્તે વજ્રસત્ત્વાય વજ્રરત્નાય ચ તે નમઃ ।
નમસ્તે વજ્રધર્માય નમસ્તે વજ્રકર્મણે

ત્વામભિષ્ટુત્ય નામાગ્રૈઃ પ્રણમ્ય ચ સુભાવતઃ ।
યત્પુણ્યં તેન સર્વો હિ બુદ્ધબોધિમવાપ્નુયાત્