સર્વજ્ઞાનોત્તરમ્ · અધ્યાય 1

શ્રીગુરુભ્યો નમઃ
સર્વજ્ઞાનોત્તરમ્ । યોગપાદમ્ ॥
નમઃ શિવાયશક્ત્યૈ ચ વિન્દવે શાશ્વતાય ચ ।
ગુરવે ચ ગણેશાય કાર્તિકેયાય ધીમતે

અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ યોગમન્ત્રકિતસ્તુતમ્ ।
શાન્તસ્ય * * * * * * * * * * *
*

યુક્તાહાર વિહારસ્ય યુક્તચેષ્ટસ્ય કર્મસુ ।
ઉક્ત સ્વપ્નાવબોધસ્ય તત્ત્વતઃ શૃણુ ષણ્મુખ

યોધ્યાતાયશ્ચ તદ્ધ્યાનં તદ્વૈર્યાન્ન પ્રયોજનમ્ ।
સર્વાણ્યેતાનિ યો વેત્તિ સ યોગં યોક્તુ મર્હતિ

આત્માધ્યાતા મતોધ્યાનં ધ્યેયઃ સૂક્ષ્મો મહેશ્વરઃ ।
યત્પરા પરમૈશ્વર્યમેતદ્ધ્યાન પ્રયોજનમ્

માનામાનૌ સમૌ કૃત્વા સુખદુઃખે સમે તથા ।
હર્ષં ભયં વિષાદં ચ સત્યજન્ યોગમભ્યસેત્

શૂન્યાગારે મઠે રમ્યે દેવતાયતને શુભે ।
નદીતીરે વિવિક્તેન્ત ગૃહે ઘોરવનેપિ વા

પ્રચ્છન્ને ચ વિવિક્તે ચ નિશ્શબ્દે જનવર્જિતે ।
યોગદોષ વિનિમુક્તે નિર્વિકલ્પે નિરાતપે

સ્નાત્વા શુચિ રૂપસ્પૃશ્ય પ્રણમ્ય શિરસા શિવમ્ ।
યોગાચાર્યાન્નમસ્કૃત્ય યોગં યુઞ્જીત * * *

પદ્મકં સ્વાસ્તિકં નાપિ ઉપસ્થાપ્યાં જલિં તથા ।?
પીઠાર્ધતર્ધચન્દ્રં વા કર્મતો? ભદ્રમેવ વા

પ્. ૨)
આસનં રુચિરં વદ્ધ્વોર્ધ્વકાયઃ સમં શિરઃ ।
સર્વસંગાન્ પરિત્યજ્યાત્મસસ્થં મનોગુહ

ન દન્તૈઃ સંસ્પૃશેદ્ દન્તાન્ સૃક્વિણ્યા ચ ન જિહ્વયા ।
કિઞ્ચિત્ કુઞ્ચિત નેત્રસ્તુ શિવં સમ્યક્તદોચ્ચરેત્

? ય સ યતિ તત્વાનિ તન્માત્રાદ્યાનિ દેહિનામ્ ।
પુનર્વિનંશિકશ્ચૈવાસ્ત્ર યુક્તષ્ષડાનન

ન પૃથક્ હૃદયં તસ્ય ન શિરો ન શિખાગુહ ।
વર્માસ્ત્ર નેત્રસહિતં તસ્માદેવ પ્રવર્તતે

પ્રાણાપાનૌ સમૌ કૃત્વા સુષુમ્નાન્તર ચારિણૌ ।
તયોર્વૃત્તિર્નિરુધ્યાત્મા શિવં ધ્યાયેદ્ વિચક્ષણઃ

અવિનાભાવસંયુક્તો જ્યોતીરૂપં સુનિર્મલમ્ ।
સુસૂક્ષ્મં વ્યાપકં નિત્યં નિર્વિકલ્પં સદા બુધઃ

ઉત્તમા મધ્યમા મન્દાસ્સંસર્ગાસ્ત્રિવિધાઃ સ્મૃતાઃ ।
પ્રાણાયામાંશ્ચ તાન્ કુર્યાત્ પૂરકુમ્ભક રેચકાન્

પ્રાણાયામૈર્દહેદ્દોષાન્ ધારણાભિદિસ્તુતમ્ ।
પ્રાણાયામો ભવાદેય પૂરકો દેહપૂરકઃ

પિધાય સર્વદ્વારાણિ નિશ્વાસોચ્છ્વાસવર્જિતઃ ।
સંપૂર્ણ કુમ્ભવત્ તિષ્ઠેત્ પ્રાણાયામસ્સકુમ્ભકઃ

તતોર્ધ્વં રેચયેદ્ વાયું મૃતુ નિચ્છ્વાસ સંયુતમ્ ।
રેચકસ્ત્વેષ વિખ્યાતઃ પ્રાણસંશયકારકઃ

પ્. ૩)
પ્રસાર્યચાગ્રહસ્તં તુ જાનું કૃત્વા પ્રદક્ષિણમ્ ।
ચ્છોટિકા તતો દદ્યાન્મનન્નૈષ્ટા ત્વભિધીયતે

માત્રા દ્વાદશ વિજ્ઞેયાઃ પ્રમાણં તાલસંજ્ઞકમ્ ।
તાલદ્વાદશકં જ્ઞેયં પ્રાણાયામસ્તુ આન્યસમ્

મધ્યમશ્ચતર્વિંશ જ્યેષ્ઠ * * દ્વિગુણો ભવેત્ ।
એકૈકાં વર્ધમાત્રાં પ્રત્યહં યોગવિત્તમઃ

નત્વરેણ વિલમ્બેન ક્રમેણૈવ વિવર્ધયેત્ ।
પ્રાણાયામોત્તમોયત્ત દ્વિગુણા ધારણા મતા

ધારણાદ્વિગુણો યોગો યોગોપિ દ્વિગુણી કૃતઃ ।
યોગસિદ્ધિરિતિ જ્ઞેયા શિવેન પરમાત્મના

તદાનુ પશ્યતે સૂક્ષ્મં ગન્ધતન્માત્રમાત્મનિ ।
રસં તેજસ્પરિશંતિ ચ શબ્દતન્માત્રમેવ ચ

પશ્યતે કર્મયોગેન વર્ણભાવૈઃ પૃથગ્વિધૈઃ ।
અહંકાર મનોબુદ્ધિં ગુણમવ્યક્ત પૌરુષમ્

અભિવ્યક્તાનિ જાનીયાત્ સ્વધર્મગુણ લક્ષણાત્ ।
વિદ્યાં કલાં તતઃ કાલં માયાં વિદ્યાં તતઃ પરામ્

દૃષ્ટ્વાનુ ક્રમશઃ સર્વાન્ પુનરસ્ત્રેણ ભેદયેત્ ।
વિદ્યેશ્વરં તતસ્તત્વં તથા સાદાશિવં પરમ્

ભિત્વા તુ ક્ષુરિકાસ્ત્રેણ તતઃ સૂક્ષ્મં શિવં વિશેત્ ।
અમૃતાત્મા શિવઃ સાક્ષાત્ તસ્મિન્નિષ્ટસ્તુ યોગવિત્

પ્. ૪)
સર્વજ્ઞસ્સર્વગસ્સૂક્ષ્મસ્સર્વેશસ્સર્વકૃદ્ ભવેત્ ।
સર્વેષ્વેવ સ શાસ્ત્રેષુ જ્ઞેયં વસ્તુ ચતુષ્ટયમ્

પશુઃ પાશઃ પતિશ્ચૈવ શિવશ્ચેતિ યથાક્રમમ્ ।
જ્ઞાત્વા તુ તત્વ સદ્ભાવં તન્ત્રસારં તુ દુર્લભમ્

સર્વથા વર્તમાનોપિ ગૃહ્ણાતિ ન પુનસ્તનુમ્

॥ ઇતિ યોગપાદઃ સમાપ્તઃ ॥
પશુપાશવિધાનં હિ શ્રોતુમિચ્છામિ તત્વતઃ ।
સંયોગં ચ તથા તેષાં કથયસ્વ મહેશ્વર

આદ્યાઃ પાશાસ્તતસ્તેષાં જીવ આદ્યસ્તુ કિન્તુ વૈ ।
કા પાશાઃ કોમલાઃ પ્રોક્તાઃ કસ્માદ્વન્ધઃ પુમાનિતિ

પતિશ્ચ કિં વિધો જ્ઞેયસ્સાધિકાર પદે સ્થિતઃ ।
શિવશ્ચ કીદૃશઃ પ્રોક્તો યોધિકાર વિવર્જિતઃ

ઈશ્વરઃ
પશુરાત્મા સ્વતન્ત્રશ્ચ ચિન્માત્રો મનદૂષિતઃ ।
સમમૂઢો નિત્યસંસારી કિઞ્ચિદ્ જ્ઞાનીશ્વરો ક્રિતઃ

તામ્રસ્યૈવ તુ હેમત્વમન્તર્લૂનં યથા સ્થિતમ્ ।
અન્તર્લૂનં તથા જ્ઞેયં શિવત્વં પુદ્ગલસ્ય તુ

રસસિદ્ધં યથા તામ્રં હેમત્વં પ્રતિપદ્યતે ।
તથાત્મા જ્ઞાનસમ્બન્ધશ્શિવત્વં પ્રતિપદ્યતે

યથા જ્ઞાત્વા વિભાગેન પયસિ સંસ્થિતમ્ ।
તથાત્મા પાશસંશ્લિષ્ટ અવિભાગેન સંસ્થિતઃ

પ્. ૫)
વિષાપહારં કુરુતે * * ધ્યાનબલૈર્યથા ।
કુરુતે પાશવિશ્લેષં તથાચાર્યઃ શિવાધ્વરૈઃ

મન્ત્રૌષધબલૈર્યદ્વત્સન્નિરોધો વિષસ્ય તુ ।
તથા હિ સર્વપાશાનાં સન્નિરોધસ્તુ દીક્ષયા

દહ્યતે યામ્યમાનાનાં ધાતૂનાં તુ યથામલમ્ ।
તથાચાર્યો દહેત્પુંસાં વાયુભૂતો મલાવુભૌ

ગુણભૂતાઃ સ્મૃતાઃ પાશાઃ ધર્માધર્મૌ મલૌ સ્મૃતૌ ।
સહજૌ સાધકજ્ઞાનાં તામ્રકાલિકવાત્સ્થિતૌ

ત્રિવિધાસ્તે સ્મૃતાઃ પાશાઃ સહજાગન્તુકાસ્તધા ।
સાંસર્ગિકાસ્તથા ભૂયઃ શૃણુ તેષુ વિનિર્ણયમ્

તન્માત્રાદ્યાસ્તુ યે તત્વાસ્સસૂક્ષ્માસ્સર્વગા ગુહ ।
તે તુ પાશાઃ પરાઃ પ્રોક્તાસ્સહજાસ્સર્વજન્તુષુ

ઇન્દ્રિયાણિ ચ ભૂતાનિ યદ્વીજં તેષુ સમ્ભવમ્ ।
આગન્તુકાઃ સ્મૃતાઃ હ્યેતે તસ્માત્ સાંસર્ગિકાઃ પુનઃ

સંસર્ગાદ્ યદ્ ભવેત્ કર્મ શુભં વા યદિ વા શુભમ્ ।
તે તુ સાંસર્ગિકાઃ પાશાઃ સુખદુઃખફલઃ પ્રદા

કર્મણા તુ શરીરાણિ ભાવાત્ કર્મોદયો ભવેત્ ।
પૂર્વોપાર્જિત કર્માણાં ભાવઃ સંયોગ કારકઃ

ઈશ્વરો વ્યઞ્જકસ્તેષાં ભવેત્ કર્માનુરૂપતઃ ।
કર્મોદયાદ્ ભવેત્ સૃષ્ટિરસાસ્તૈઃ પ્રલયં વિદુઃ

પ્. ૬)
વિષયાસઙ્ગદોષેણ ગુણસંગો શિખિધ્વજ ।
વન્ધમાપ્નોતિ પુરુષો હ્યકર્તો સર્વગોપિ સન્

પિતા પુત્રાપરાધેન યથૈકસ્થો નિબધ્યતે ।
અકર્તાપીહ પુરુષસ્તથા બન્ધમવાપ્નુયાત્

યથૈવ સાધુસંયોગાત્ ઉદાસીનોપિ માનવઃ ।
તથાબન્ધમવાપ્નોતિ તથા જ્ઞેયસ્તુ પુદ્ગલઃ

અનાદિ નિધનાઃ પાશા જીવો નાદ્યસ્તુ કીર્તિતઃ ।
તચ્છેદકસ્તથાનાદિઃ પશુપાશપતિસ્તુસઃ

પતિસ્સદા શિવો જ્ઞેયો મન્ત્રાત્મા મન્ત્રવિગ્રહઃ ।
સર્વમન્ત્રાધિપશ્ચાસૌ સૃષ્ટિસંહારકારકઃ

પદવર્ણાદિભિર્યુક્તૈઃ પૂજ્યતે સર્વદા તુ સઃ ।
અશેષ ભવનાધારો યોગપીઠાસનસ્થિતઃ

પતિરેવં સમાખ્યાતસ્સર્વકામફલપ્રદઃ ।
સ્થૂલસૂક્ષ્મોપિ મિશ્રશ્ચૈવં રૂપં તુ સંસ્કૃતઃ

શિવવસ્તુ પરં તસ્માન્મન્ત્રાતીતો નિરઞ્જનઃ ।
નિરામયો નિરાધારો વર્ણરૂપ વિવર્જિતઃ

સર્વજ્ઞઃ સર્વગશ્શાન્તઃ સર્વાત્મા સર્વતો મુખઃ ।
અતીન્દ્રિયો નિરાલમ્બઃ સુસૂક્ષ્મઃ શાશ્વતો ધ્રુવઃ

સ એવ ભગવાન્ વ્યાપિન્ અપ્રમેયો હ્યનૌપમઃ ।
બહિરન્તર્વિભાગેન તિલેતૈલમિવ સ્થિતઃ

પ્. ૭)
સ્વાત્મસાક્ષાત્કારપ્રકરણમ્ ॥
અથાન્યં સંપ્રવક્ષ્યામિ ઉપાયં તત્વતો ગુહ ।
અગ્રાહ્યસ્યાપિ સૂક્ષ્મસ્ય સર્વગસ્ય તુ નિષ્કલમ્

યેન વિજ્ઞાયતે સમ્યક્ યં જ્ઞાત્વા શિવો ભવેત્ ।
ન કસ્ય વિજાયાખ્યાતં તદ્વિજ્ઞાનં શૃણુષ્વ મે

ગુરુપારમ્પરાયાતમદૃષ્ટં સર્વાદિભિઃ ।
ભવબન્ધવિમોક્ષાર્થં પરમં સર્વતોમુખમ્

યો સૌ સર્વગતો દેવો સર્વાત્મા સર્વતોમુખઃ ।
સર્વતત્વમયો ચિન્ત્યસ્સર્વસ્યોપરિ સંસ્થિતઃ

સર્વતત્વવ્યતીતશ્ચ વાઙ્મનો નામવર્જિતઃ ।
સોહમેવમુપાસીત નિર્વિકલ્પેન ચેતસા

યદેવ નિષ્કલં જ્ઞાનં શાશ્વતં ધ્રુવમવ્યયમ્ ।
નિર્વિકલ્પમનોદ્ દેશ્યં હેતુ દૃષ્ટાન્તવર્જિતમ્

અલિઙ્ગમક્ષરં શાન્તં વિષયાતીતગોચરમ્ ।
અવિભાષ્યમસન્દેહં તદહં નાત્રસંશયઃ

અહમેવ પરો દેવઃ સર્વમન્ત્રમયઃ શિવઃ ।
સર્વમન્ત્રવ્યતીતશ્ચ સૃષ્ટિસંહારવર્જિતઃ

મયા વ્યાપ્તમિદં સર્વં દૃશ્યા દૃશ્યં ચરાચરમ્ ।
અહમેવ જગન્નાથો મત્તઃ સર્વં પ્રકાશતે

અનેકાકારસંભિન્નં વિશ્વં ભુવનસઞ્ચયમ્ ।
શિવાદ્યવનિ પર્યન્તં તત્સર્વં મયિ સંસ્થિતમ્

પ્. ૮)
યચ્ચ કિઞ્ચિજ્જગત્યસ્મિન્ દૃશ્યતે શ્રૂયતેઽપિ વા ।
બહિરન્તર્વિભાગેન તત્સર્વં વ્યાપિતં મયા

અહમાત્મા શિવો હ્યન્યઃ પરમાત્મેતિ યઃ સ્મૃતઃ ।
એવમુપાસયેન્મોહાન્ન શિવત્વમવાપ્નુયાત્

શિવોઽન્યસ્ત્વહમેવાન્યઃ પૃથગ્ભાવં વિવર્જયેત્ ।
યઃ શિવઃ સોહમેવેતિ અદ્વૈતં ભાવયેત્ સદા

અદ્વૈતભાવનાયુક્તઃ સર્વત્રાત્મનિ સંસ્થિતઃ ।
સર્વગં સર્વદેહસ્થં પશ્યતે નાત્રસંશયઃ

એવમેકાત્મભાવેન સંસ્થિતસ્ય તુ યોગિનઃ ।
સર્વજ્ઞત્વં પ્રવર્તેત વિકલ્પરહિતસ્ય ચ

યોઽસૌ સર્વેષુ શાસ્ત્રેષુ પઠ્યતે હ્યજ ઈશ્વરઃ ।
અકાયો નિર્ગુણો હ્યાત્મા સોઽહમસ્મિન્ન સંશયઃ

અવિજ્ઞાતઃ પશુઃ સો હિ સૃષ્ટિધર્મ સમાશ્રિતઃ ।
વિજ્ઞાતશાશ્વતશ્શુદ્ધસ્સ શિવો નાત્ર સંશયઃ

તસ્માદાત્મા સદાવેદ્યઃ સુવિચાર્યઃ વિચક્ષણૈઃ ।
પરાપરવિભાગેન સ્થૂલ સૂક્ષ્મવિભાગશઃ

પરઃ પરમનિર્વાણ અપસૃષ્ટિભેદતઃ ।
સ્થૂલો મન્ત્રમયઃ પ્રોક્તઃ સૂક્ષ્મો ધ્યાનૈક સંસ્થિતઃ

અથવા બહુશોનેન કિમુક્તેન ષડાનન ।
વાગ્વિકલ્પ વિશેષેણ મનઃ સંમોહકારિણી

પ્. ૯)
સર્વેધર્માનસ્સન્તિ યમેવ પરિકલ્પયેત્ ।
તત્તદ્ભવત્યસંદેહાત્ સદા તદ્ભાવ ભાવતઃ

ઇત્યેવમાત્મવિજ્ઞાનં કથિતં તુ સમાસતઃ ।
જ્ઞાત્વૈવાત્મમયં સર્વમાત્માનં પર્યુપાસતે

ન તત્ર દેવા વેદા વા યજ્ઞા વા બહુદક્ષિણાઃ ।
આત્મવિજ્ઞાનમાશ્રિત્ય વિમલં સર્વતો મુખમ્

સંસારાર્ણવમગ્નાનાં ભૂતાનાં શરણાર્થિનામ્ ।
નાન્યઃ શરણદઃ કશ્ચિદાત્મજ્ઞાનાદૃતેઃ ક્વચિત્

આત્માનં પરમો ભૂત્વા યો વિજાનાતિ તત્વતઃ ।
સ મુચ્યતે ત્વયત્નેન સર્વાવસ્થાં ગતોપિ સન્

આત્મલાભાત્પરોલાભઃ ક્વચિદન્યો ન વિદ્યતે ।
તથાત્માનમુપાસીત યોયમાત્માપરસ્તુ સઃ

ન પ્રાણ્યો નૈવ ચાપાનો વિશિષ્ટકરણસ્તથા ।
સર્વજ્ઞં તુ તમાત્માનં પરિપૂર્ણં સદા સ્મરેત્

ન ચૈવાભ્યન્તરે બાહ્યે નાતિ દૂરે સમીપતઃ ।
સ નિષ્કલે પરે સ્થાને તત્ર ચિત્તં નિવેશયેત્

તિર્યગૂર્ધ્વમધંશ્ચૈવ બહિરન્તશ્ચ નિત્યશઃ ।
સર્વશૂન્યં તમાભાસ સમાત્માનં ભાવયેત્થ

નૈવ શૂન્યં ચ ચાશૂન્યમશૂન્યં શૂન્યમેવ ચ ।
પક્ષપાત વિનિર્મુક્તમાત્માનં પર્યુપાસયેત્

નિરામય નિરાધારં વર્ણરૂપ વિવર્જિતમ્ ।
પ્. ૧૦)
નિરઞ્જનં ગુણાતીતમાત્માનં પર્યુપાસયેત્

નિરામય નિરાલમ્બમપ્રમેય મનોપમમ્ ।
સ્વભાવવિમલં નિત્યમાત્માનં પર્યુપાસયેત્

સન્યસ્ય સર્વકર્માણિ નિઃસ્પૃહઃ સઙ્ગવર્જિતઃ ।
ભાવયેદાત્મનાત્માનં માત્મન્યેવાત્મનિ સ્થિતમ્

સ દેશ જાતિ સંબન્ધાન્ વર્ણાશ્રમ સમન્વિતાન્ ।
ભાવાનેતાન્ પરિત્યજ્ય સ્વરૂપં ભાવયેદ્ બુધઃ

મન્ત્રોઽયં દેવતા હ્યેષા ઇદં ધ્યાનમિદં તપઃ ।
સર્વભાવાન્ પરિત્યજ્યાત્માભાવં તુ ભાવયેત્

અભાવે ભાવમાશ્રિત્ય ભાવં કુર્યાન્નિરાશ્રયમ્ ।
આત્મસંસ્થં મનઃ કૃત્વા ન કિઞ્ચિદપિ ચિન્તયેત્

નૈવ ચિન્ત્યં ન ચાચિન્ત્યમચિત્તં ચિત્તમેવ ચ ।
પક્ષપાત વિનિર્મુક્તમાત્માનં પર્યુપાસયેત્

અચિન્ત્યં ચિન્તયેન્ નિત્યં કૃત્વા ચિત્તં નિરાશ્રયમ્ ।
નિસ્તત્વે નિષ્કલી ભૂતે વિન્દત્યાત્મનિ યત્સુખમ્

નિર્વિકલ્પમચિન્ત્યં ચ હેતુ દૃષ્ટાન્ત વર્જિતમ્ ।
તત્સુખં પરમં પ્રોક્તમાત્યન્તિકમનૌપમમ્

નિરસ્ય વિષયાસઙ્ગં મનોવૃત્તિં વિવર્જયેત્ ।
યદા યાત્યુન્મની ભાવં તદા તત્પરમં સુખમ્

સર્વદિગ્દેશકાલેષુ યોગાભ્યાસોપ્યધીયતે ।
સર્વવર્ણાશ્રમાણાં ચ જ્ઞાનભેદો ન વિદ્યતે

પ્. ૧૧)
ગવામનેકવર્ણાનાં ક્ષીરસ્યાપ્યેક વર્ણતાઃ ।
ક્ષીરવત્ પશ્યતે જ્ઞાનમઙ્ગિનસ્તુ ગવાંસમાઃ

યસ્માત્ સર્વગતં બ્રહ્મ વ્યાપકં સર્વતો મુખમ્ ।
તસ્માદ્બ્રહ્મણિ સંસ્થાને દિગ્દેશાન્ન વિચારયેત્

નૈવ તસ્ય કૃતોર્થેન કાર્ય ન વિધિસ્મૃતઃ ।
ન લિઙ્ગં નાશ્રમાચારઃ પરમાત્મનિ સંસ્થિતઃ

ગચ્છન્ તિષ્ઠન્ સ્વપન્ જાગ્રન્ ભુઞ્જાનોપિ પિવન્નપિ ।
સર્વદા સર્વકાલેષુ વાતશીતાતપેષુ ચ

ભયદારિદ્ર્યરોગેષુ મન્દ્યવિજ્વરકાદિષુ ।
આત્મન્યેષ સ્થિતઃ શાન્તઃ આત્મતૃપ્તસ્તુ નિષ્કલઃ

ના ગતોઽહં ગતો વાપિ ના ગમિષ્યે ન ગચ્છતા ।
ન ભૂતો ન ભવિષ્યામિ પ્રકૃત્ય સ્થિર ધર્મણિ

પ્રકૃતાનિ તુ કર્માણિ પ્રકૃતિઃ કર્મસંભવા ।
નાહં કિઞ્ચિત્ કરોમીતિ યુક્તમન્યેત તત્વવિત્

નૈવઃ પ્રકૃતિબન્ધોસ્તિ મુક્તિ ઇત્યભિધીયતે ।
ન ચૈવ પ્રાકૃતૈર્દોષૈર્લિપ્યે * * કદાચન

નિર્દશ્ય તમોરૂપ દીપો યદ્વત્ પ્રકાશતે ।
આભાત્યેવં પરોહ્યાત્માત્સ્યૈક્વૈવા(?) જ્ઞાનજંતપઃ

સ્નેહક્ષમાદ્યમાદીપો વલાન્નિર્વાણમિચ્છતિ ।
તથાત્મા ભાવનાયુક્ત સ્વાત્મન્યે વા વલિષ્ઠતે

પ્. ૧૨)
ઘટ સંવૃતમાકાશં નીયમાને યથા ઘટે ।
ઘટો નિયતિનાકાશમાકાશત્વં પ્રપદ્યતે

વિભિન્ને પ્રાકૃતે દેહે તથાત્માપરમાત્મનિ ।
ઇત્યેવમધિકારેણ સર્વજ્ઞેનાધિકારિણા

સર્વબન્ધાદ્વિનિર્મુક્તસ્સર્વજ્ઞઃ સર્વગો ભવેત્

તદા ગમાન્ પરિહૃત્ય સર્વાન્ શુદ્ધં ગૃહીત્વાત્મસમાધિયોગમ્ ।
અસ્માત્પરં નાન્યદિહાસ્તિ કિઞ્ચિદ્ જ્ઞાત્વૈવ સંત્યજ્ય મનોવિકલ્પમ્

વિજ્ઞાનમેવં સમુપાસ્ય વિદ્વાન્ વિશત્યકાયં સતતં નિયુક્તઃ ।
સર્વત્રગામી ભરતીહ મુક્તસ્તદ્ધર્મધર્મી બહિરન્તસંસ્થઃ

સર્વજ્ઞતા તૃપ્તિરનાદિબોધઃ સ્વતન્ત્રતા નિત્યમલુપ્તશક્તિઃ ।
અનન્તશક્તિશ્ચ નિરામયાત્મા વિશુદ્ધદેહસ્સ શિવત્વમેતિ

ન જપો નાર્ચનં સ્નાનં ન હોમો નૈવ સાધનમ્ ।
ધર્માધર્મફલં નાસ્તિ ન પિણ્ડો નોદક ક્રિયા

નિયમાનિ ન તસ્યાસ્તિ નોપવાસો વિધીયતે ।
પ્રવૃત્તિં ન નિવૃત્તિશ્ચ બ્રહ્મચર્યવ્રતાનિ ચ

અગ્નિઃ પ્રવેશનં નાસ્તિ પતનં ભૃગુનોદકે ।
શિવજ્ઞાનામૃતં પીત્વા વિચરસ્વ યથાસુખમ્

શિવવચ્છાશ્વતઃ શુદ્ધઃ સૃષ્ટિધર્મ વિવર્જિતઃ ।
સત્યં સત્યં પુનઃ સત્યં ત્રિસત્યં સમયઃ કૃતઃ

અતઃ પરતરં નાસ્તિ વિજ્ઞેયં કુત્ર ચિદ્ગુહ ।
પ્. ૧૩)
વિમલયતિ સર્વભાવાન્ વિમલાત્મા વિમલબુદ્ધિરતશુધીઃ

સર્વં વિમલં પશ્યતિ વિમલો વિમલેન ભાવેન ।
જાગ્રજાગ્રજાગ્રસ્વપ્નં તથા જાગ્રસુષુપ્તિકમ્

જાગ્રતુર્યં કાલપરમતીતં પરદર્શનમ્ ।
વિશ્વાગ્રસ્વોપશાન્તશ્ચ શિવદર્શનમેવ ચ

સાયુજ્યમિતિ ભેદેન ચોર્ધ્વમેકાદશ સ્મૃતઃ

વિમતીકરણમ્
પરંભૂયઃ પ્રવક્ષ્યામિ વિમતીકરણોત્તમમ્ ।
યથાત્મા જીવસંજ્ઞિતઃ * * * * * * * *

મન્ત્રાત્મા પરમાખ્યાશ્ચ તસ્માત્ પરતરં ન હિ ।
પૃથિવ્યાપસ્તથા તેજો વાયુરાકાશમેવ ચ

સંયોગઃ સર્વભૂતાનાં ભૂતાત્મા સંપ્રકીર્તિતઃ ।
પુરુષાધિષ્ઠિતૈર્વીજૈસ્તન્માત્રૈર્વીજસંયુતૈઃ

સંભવન્તિ મહાભૂતા મલયા તુ સમન્વિતાઃ ।
સર્વેન્દ્રિય સમાયુક્તં શરીરમિતિ ચોચ્યતે

વિનાશોત્પત્તિરેવાસ્ય તચ્ચાહારમયં વિદુઃ ।
આહારસ્ય પરીણામાદ્રસોત્પત્તિર્ભવિષ્યતિ ॥
રસાચ્છોણિતમ્ । શોણિતાન્માંસં માંસાન્મેદો મેદસ્વેઽસ્થીનિ અસ્થિભ્યો
મજ્જામજ્જાતશ્શુક્લંશુક્લશોણિતસંયોગે વાયુસંયોગાદ્ગર્ભઃ
સંભૂયતે । યથાગ્નીષોપીતં? શોભિ?
પ્. ૧૪)
તત્ર શરીર મધ્યે નાભિઃ । નાભિસ્થાને મલઃ । મલસ્થાને યથા તિષ્ઠતિ
વાતપિત્તશ્લેષ્માણ ઇતિ ત્રયો મલસંગ્રહાત્ । ઋતુકાલ સંયોગાત્ પુંસોરેત
આધિક્યાદથ પુરુષો ભવતિ । માતૃરક્તાધિક્યાત્ સ્ત્રી પ્રજાયતે ।
ઉભયોસ્સામ્યેનપુંસકમ્ । અથ કાકઞ્જકુબ્જવામના જાયતે । પરસ્પરા
કુલત્વાદન્યોન્ય વાયુપીડિતા તં સ્ત્રીપુંસાં સંયોગવૈષમ્યાચ્છુક્લં
તદ્વિધં ભવતિ । તેન યુગ્મં પ્રજાયતે । એકરાત્રોષિતં કલલં પઞ્ચરાત્રેણ
બુદ્વુદમ્ । સપ્તરાત્રેણ માંસપેશી સંભવતિ । દ્વિસપ્તરાત્રેણ
માંસપિણ્ડાકૃતિર્ભવતિ । માસાદભ્યન્તરે બાહુરંસો જાયતે । માસદ્વયેન
હસ્તપાદાઙ્ગુષ્ઠાદયો જાયન્તે । ત્રિભિર્માસૈર્જરાયુ સ્નાયુત્વક્ ચર્મા ભવન્તિ
। ચતુર્ભિર્માસૈર્વંશપૃષ્ઠે ઉરં કટિશ્ચ ભવતિ । પઞ્ચભિર્માસૈશ્શિરો
લલાટ કર્ણનાસા ભવન્તિ । ષડ્ભિર્માસૈઃ ચ્છિદ્રાણિ ભવન્તિ ।
સપ્તભિર્માસૈશ્શરીરસ્ય વ્યક્તિર્ભવતિ । અષ્ટભિર્માસૈઃ પૂર્ણાકૃતિર્ભવતિ ।
નવભિર્માસૈસ્સમાયુક્ત ચેતનો ભવતિ । પૂર્વજાતિં સ્મરતિ । સોઽહમિત્યહં
ચિન્તયતિ । ચેષ્ટયતિ । ઘટાત્ઘટ ઇવામ્બુનોપલભ્યતે । સૂક્ષ્મત્વાદાકાશનીલો
યથા । તસ્માત્ પઞ્ચાત્મક સમાયુક્તં ચેતનં । બુદ્ધિરહંકારો મનઃ
પ્રકૃતિશ્ચ પ્રકૃતેઃ પુરુશ્ચ મનસા સંકલ્પં કરોતિ ।
હ્ય એવ મનસાયુક્ત ઇન્દ્રિયૈઃ સહ યુજ્યતે । ઇન્દ્રિયજ્જી? તતોર્થેષુ નિત્યમેવ
પ્રવર્તતે ॥
પ્. ૧૫)
ઇત્યેવં પ્રકૃતિ સ્વભાવં શરીરં પ્રત્યયૈશ્ચેષ્ટિતવ્યમ્ । અસત્વાત્
સત્વરજસ્તમ ઇતિ પુરુષસ્ય સ્વભાવભેદં કુર્વન્તિ

સત્વપ્રકાશકં ભાવં રજો રાજાત્મકં ગુહ

તમો મોહાત્મકં ભાવમુત્પાદયતિ દેહિનામ્ ।
સત્વાત્સંજાયતે જ્ઞાનં રજસો લોપમેવ ચ

તમસો સત્યમજ્ઞાનં પ્રમાદાલસ્યમેવ ચ ।
સત્યાત્સત્યં દયા ધૈર્યં વિનયસ્થૈર્યમેવ ચ

રજસઃ ક્રોધસંભાવો નિર્દયત્વં ચ જાયતે ।
ઊર્ધ્વં ગચ્છન્તિ સત્વસ્થા મધ્યે તિષ્ઠન્તિ રાજસાઃ

જઘન્યગુણપ્રત્તિસ્થા અતો ગચ્છન્તિ તામસાઃ ।
રજસ્તમશ્ચાભિ ભૂયસત્વં વર્ધતિ ષણ્મુખ

રજસ્સત્વં તમશ્ચૈવ તમસ્સત્વં રજસ્તથા ।
યમેવ સ્વેતે પુરુષો અતિસંગાત્સદા ગુણમ્

સોસ્યાપ્યાધિકો ભૂત્વા સ્વધર્મે વિનિયોજયેત્ ।
એવમેક કપાલસ્ય ષોડશ પાર્શ્વપટલાનિ ભવન્તિ

ત્રીણ્યસ્તિ શતાનિ નવસ્નાયુ શતાનિ નવદ્વારાણિ ।
મજ્જાપંચપ્રસ્તામેદઃ પ્રસ્થદ્વયં ત્રિસ્તોર્ધ્વં રોમકોટ્યઃ

એકાદશોત્તરર્મશિત દ્રવસ્ય પલાનિ અષ્ટૌ સન્ધિરસ્યા એકદ્વયમ્ દ્વાદશ
પલાર્મિત(?) જિહ્વા ।
વૃક્ષણં સાર્ધપલપઞ્ચકમ્ । શુક્લસ્ય કુડલત્રયમ્ । પિત્તસ્યાદકમ્ ।
સપ્તસિવાશતાનિ ચ ।
પ્. ૧૬)
અનિયત મૂત્રપુરીષ માહારસ્યાનિત ભાવાદ્વિજ્ઞેયમ્ ।
એવં વિધોયં ભૂતાત્મા પુરુષ ઇતિ ચોચ્યતે ।
યોત્તરે વર્તતે શબ્દસ્તસ્ય વાચા પ્રવર્તકઃ

પ્રાણાપાન સમાયોગાત્ સોન્તરાત્મા પ્રકીર્તિતઃ ।
તસ્માચ્ચ સર્વશાસ્ત્રાણિ સંસ્કૃત પ્રાકૃતાનિ ચ

દેશભાષાદિભિર્નિત્યં વિધિવત્સંપ્રવર્તતે ।
પશ્વશ્ચ મૃગાશ્ચૈવ પક્ષિણશ્ચ સરીસૃપાઃ

યાવન્તઃ કેચનસ્સત્વા ઉચ્ચરન્તિ સદા દુતમ્ ।
સૂક્ષ્મા વૈ પઞ્ચતન્માત્રા મનોઽહંકાર એવ ચ

બુદ્ધિરષ્ટગુણા જ્ઞેયા ગુણાવ્યક્તં ચ પૌરુષમ્ ।
કલાકાલસ્તથા માયા વિદ્યાવિદ્યેશ્વરં ચ યત્

સદાશિવં તથા તત્વં વેદં વંશાન્તમેવ ચ ।
એતેષાં ચૈવ સંયોગાત્ તત્વાત્મા પુરુષઃ સ્મૃતઃ

તતમ્મેતૈર્જગત્કૃત્સ્નં પાશાશ્ચેતે મલાત્મકઃ ॥
સુસૂક્ષ્માઃ સર્વગાનિત્યસ્સહજા સર્વ ઋતુષુ

પ્રકૃતિશ્ચૈવ બોદ્ધવ્યા પ્રક્રિયા ચ નિગદ્યતે ।
ન પરં પ્રક્રિયા જ્ઞાનાત્ ન શિલાદ્વ્યાપકં પરમ્

ન યોગાત્પરતરઃ સિદ્ધિર્નશમાત્ પરમં સુખમ્ ।
ઉદયો યક્ષ્ય તત્વસ્ય દેહે ભવતિ ષણ્મુખ

તદશાત્મકં સદાદેહી વિકાર મનુવર્તતે ।
પ્. ૧૭)
યસ્મિંશ્ચરતિ ભૂતાત્મા તત્તત્વં વૃષસર્પતે

આભૂય સર્વતત્વાનિ સ ચ તન્મયતાં વ્રજેત્ ।
મુહુર્મુહુ સા દેહી સર્વતત્વૈરનુક્રમાત્

સઞ્ચરન્ત્યવિભત્ત્યા તુ વ્યાપકત્વં ચ સર્વદા ।
તચ્ચ તસ્ય સદા સ્કન્દ તત્વભાવૈઃ પૃથગ્વિધૈઃ

લક્ષ્યતે વ્યાપકસ્યાપિ ઉદયાસ્તમનસ્થિતિમ્ ।
તથા તત્વાધિપાન્ ભાવાન્ પ્રગૃહ્ણાતિ ષડાનન

સર્વધર્મ મયો હ્યાત્મા યથા કામં પ્રકલ્પયેત્ ।
યસ્મિં સ્થિતે રતિં યાતિ તમેવ પરિસેવતે

તસ્મિંસ્તત્વે સ્થિતિં વિદ્યાત્ તત્તત્કર્મ સમાચરેત્

તસ્માદેવં વિદિત્વા તુ શિવતત્વે નિરામયે ।
નિર્વિકારે નિરાધારે રતિં કુર્યાદ્ વિચક્ષણઃ ॥
ન પુનર્મોહ માયાતિ તસ્મિંશ્ચૈવ ષડાનન

સ્થિત્વાસ્મિન્નન્ત કાલેપિ વરં નિર્માણમાપ્નુયાત્ ।
દેહી સર્વગતઃ સૂક્ષ્મઃ પુરાણઃ શાશ્વતો ધ્રુવઃ

વ્યાપકસ્સર્વ તત્વાનાં મજોવક્તઃ સનાતનઃ ।
અસ્વતન્ત્રો નિબદ્ધશ્ચ ચિન્માત્રો મલદૂષિતેઃ

સંમૂઢો નિત્યસંસારી કિઞ્ચિજ્જ્ઞો નિશ્ચલો ક્રિયઃ ।
પશુધર્મોસ્ય સંજ્ઞેયઃ શિવધર્મસ્તનોઽન્યથા

પશુધર્મોદયઃ પુંસો હ્યનેકાકાર રૂપ ધૃક્ ।
પ્. ૧૮)
આત્મા જન્તુઃ પુમાન્ દેહી પુરુષઃ પુદ્ગલી તથા

જીવઃ કપાલી ક્ષેત્રજ્ઞઃ પર્ગાયા એવ માદયઃ ।
સર્વે ધર્માત્મનઃ સન્તિ સંયુક્તઃ સર્વકર્મભિઃ

સર્વાન્ દેહાન વાપ્નોતિ યાતિ સર્વાસુ યોનિષુ ।
યાવન્નોત્પદ્યતે જ્ઞાનં તાવદ્ભમતિ કર્મણા

અજ્ઞાના વૃતદેહસ્તુ દુઃખશોક પરિપ્લુતઃ ।
જ્ઞાની લબ્ધ્વા પરં શાન્તં મચિરેણાધિ ગચ્છતિ

તદાસ્તુ સર્વદુઃખાનાં હાનિરસ્યોપજાયતે ॥
ઇતિ ભૂતાત્માદિપ્રકરણં સમાસમ્ ॥
અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ પુરુષં મન્ત્રવિગ્રહમ્ ।
સર્વશોકહરંદીપ્તં સર્વપાપહરંપરમ્

સર્વદેવાસુરયક્ષાણાં કિન્નરાસુરરક્ષસામ્ ।
પિતૃમાતૃગણાનાઞ્ચ સિદ્ધવિદ્યાધરાદિષુ

નાગગન્ધર્વતિર્યક્ક્ષ પિશાચાં ચ માનુષામ્ ।
શિવાદિ સર્વતત્વાનાં મન્ત્રાવિદ્યન્તિ શાશ્વતાઃ

નાસ્તિ મન્ત્રૈર્વિના કિઞ્ચિત્ સર્વસ્થાવરજંગમમ્ ।
યાવન્તઃ કેચનસ્સત્વા મન્ત્રાધિષ્ઠિત વિગ્રહાઃ

યસ્ય યસ્ય હિ તત્વસ્યાદિમં તુ યદક્ષરમ્ ।
ષષ્ઠં ત્રયોદશાન્તં ચ તસ્મિન્ તસ્મિન્ નિયોજયેત્

તં તુ મન્ત્રં વિજાનીયા સર્વતત્વાત્મકંવરમ્ ।
બિન્દુનાલંકૃતં મૂર્ધ્ન સર્વકામફલપ્રદમ્

પ્. ૧૯)
તેષામઙ્ગાનિ યુઞ્જીત ન બ્રહ્માસ્તેષુ કીર્તિતઃ ।
દીર્ઘભિન્ના સ્મૃતા હ્યઙ્ગા નેત્રાનુસ્વારસંયુતઃ

સ વિસર્ગસ્મૃતો હ્યસ્ત્રસ્સોનુસ્વારવિવર્જિતઃ ।
ઇતિ તેષાં તુ બીજાનાં મૂર્ધ્નિ બિન્દું પ્રદાપયેત્

ઓંકાર દીપિતાં મન્ત્રાં નમસ્કારાન્તયોજિતાઃ ।
અર્ચને ચ પ્રયોક્તવ્યા હોમે સ્વાહાન્ત યોજિતાઃ

આવાહનાસ્ય પાત્રેષુ સ્થાપનાચમનેષુ ચ ।
સ્નપને મન્ત્રવિન્યાસે ધારણાધ્યાનકર્મસુ

પૂજાબલિવિધાનેષુ જપહોમ ક્રિયાસુ ચ ।
શિવસ્ય યો વિધિઃ પ્રોક્તઃ સર્વકર્મક્રમેષુ ચ

સર્વેષાંમેવ તત્વાનાં તં વિધિં પરિકલ્પયેત્ ।
અનુક્તં યદ્ ભવેત્ કિઞ્ચિત્ તત્સર્વં હૃદયેન તુ

એવં વિધિં વિધાનજ્ઞો બુધ્યા કર્મસમારભેત્ ।
પરમીકરણં પ્રોક્તં સર્વતત્વેષુ મન્ત્રવિત્

યો યથૈવ ભવેન્ મન્ત્રો વાચ્યવાચકભેદતઃ ।
સ્થૂલ સૂક્ષ્મ પરસ્સોહિ મન્ત્રાત્મ પુરુષઃ સ્મૃતઃ

સ્થૂલસ્તુ વાચકં સિદ્ધં સૂક્ષ્મે યોગં ચ ગચ્છતિ ।
પરઃ પરમ નિર્વાણં યં પ્રાપ્ય ન નિર્વર્તતે

યથા પ્રદીપઃ પ્રતિબુધ્યમાનો ભવત્યનેકઃ પુનરેક એવ ।
તથાહિ મન્ત્રઃ પરિકલ્પ્યમાનો ભવત્યનેકઃ પુનરેક એવ

પ્. ૨૦)
યથામ્ભસોનેકવિધસ્ય લોકે જાત્યન્તરં હ્યેકમનેકરૂપમ્ ।
તથૈવ મન્ત્રસ્ય ચ વેદિતવ્યં જાત્યન્તરં હ્યેકમેનક રૂપમ્

યમેવ સાધયેન્મન્ત્રં મમાત્માનં પ્રકલ્પયેત્ ।
તદાત્મક સ્મૃતા હ્યઙ્ગા બહિરાહિત દ્વિભાગહાઃ

યસ્ય યાદૃગ્વિધં રૂપં વૃતં તસ્યૈવ તાદૃશમ્ ।
તાદૃશોપ્યુપચારસ્તુ મન્ત્રદેવાનુરૂપતઃ

શાસ્ત્રોપદિષ્ટમાર્ગેણ યથારૂપં પ્રકલ્પયેત્ ।
તથા રૂપો ભવેન્મન્ત્રસ્તતઃ કર્મપ્રસાધયેત્

શ્રોતુર્ભાવ વિભેદાસ્તુ વર્ણરૂપં પૃથગ્વિધમ્ ।
સર્વોપાશ્રય સમ્પન્નં સ્ફટિકો કોપલવદ્યથા

ઇતિ માત્રાત્મકઃ પુરુષઃ પ્રોક્તસ્સર્વાર્થસાધકઃ ।
સર્વજ્ઞઃ સર્વગશ્ચૈવ સર્વરૂપ મયો હિ સઃ

પરાત્પરતરં વક્ષ્યે મન્ત્રાતીતં નિરંજનમ્ ।
નિરામયં નિરાધારં વર્ણરૂપ વિવર્જિતમ્

સર્વજ્ઞઃ સર્વગઃ શાન્તસ્સર્વાત્મા સર્વતો મુખઃ ।
અતીન્દ્રિયો નિરાલમ્બઃ સુસૂક્ષ્મઃ શાશ્વતો વ્યથઃ

સુનિષ્કલો નિશાલમ્બો નાખ્યેયો વ્યાપકો ધ્રુવઃ ।
નિરૌપૌમ્યૌ પ્રમેયશ્ચ પરાત્મા પ્રકીર્તિતઃ

યાદૃશેન તુ ભાવેન પુરુષોપાસ્યતે યદા ।
એકધા બહુધા ચૈવ તથૈવ પ્રતિપદ્યતે

પ્. ૨૧)
યમેવ ચિન્તયેદ્ રૂપં સર્વમાત્મનિ વિદ્યતે ।
સર્વકામપ્રદો હ્યાત્મા પ્રોક્તષ્ષડ્ભેદ વિસ્તરઃ

ભૂતાત્મા હ્યન્તરાત્મા ચ તત્વાત્મા જીવસંજ્ઞિતઃ ।
મન્ત્રાત્મા પરમાખ્યાશ્ચ એકોપિ બહુધા સ્થિતઃ

ભૂતાત્મા ભૂતસંયોગાત્ તત્વાત્મા તત્વસંસ્થિતઃ ।
મન્ત્રાત્મા મન્ત્રં યો જ્ઞેયો હ્યન્તરાત્માગિરાન્વિતઃ

ભોક્તા તુ સુખદુઃખાના પ્રકૃતિસ્થો ગુણાન્વિતઃ ।
જિત્વા સ્વભુવનં તેષામેભિર્મુક્તઃ પરસ્તુઃ

સર્વરૂપં યથૈશ્વર્યં નિત્યયુક્તો હ્યવાપ્નુયાત્ ।
પ્રાપ્તોપિ સ દ્વિધા ભાવિ પુનર્ભાવમવાપ્નુયાત્

પ્રાગ્યત્યેન પરીક્ષેણ ક્ષીયાત્પાપસ્ય કર્મણઃ ।
તત્વવિશ્લેષ કાલે ચાદ્વૈતં પ્રતિપદ્યતે

એક એવ પરો હ્યાત્મા ચિત્તભેદાત્ત્વનેકધા ।
એકસ્ય બહુનામાનિ પૃથગ્ભૂતાન્ય કોટિભિઃ

અનામકસ્વ કીયંતે ભ્રાન્તિ જ્ઞાનવિમોહિતૈઃ ।
યથાભિવ્યજ્યતે જ્ઞાનં વિમલં સર્વતોમુખમ્

તદાત્મીયં પરં ધર્મવિંદતે શાશ્વતં ધ્રુવમ્ ।
અહમેવ પરોહ્યાત્મા પુરુષઃ કારણઃ સ્મૃતઃ

અહમેવ પરંબ્રહ્મ અહં જ્ઞેય મતપરમ્ ।
સર્વે વિનાશકાભાવાં મન એવ પૃથગ્વિધાઃ

પ્. ૨૨)
ભાવાભાવવિનિર્મુક્ત અહમેવ શિવોઽવ્યયઃ ।
યોગસંન્યસ્ત કર્માયો જ્ઞાનસંભિન્ન સંશયઃ

નિર્વિકલ્પસ્તદા નિત્યમાત્માનં પર્યુપાસયેત્ ।
નિરસ્ય વાસનાસ્સર્વા આત્મતૃપ્તો નિરામયઃ ॥
અદ્વૈતભાવનાયુક્તસ્સદાત્મા સમુપાસયેત્ ।
અપાકૃતેન નિત્યેન નિર્મલેનાવિકારિણા ॥
વ્યાપકેનાતિ સૂક્ષ્મેણ પરેણ યોગચક્ષુષા ।
વિશુદ્ધં શાશ્વતં નિત્યં પ્રમેયં નૌપમમ્ ॥
નિર્વિકલ્પમચિન્ત્યં ચ હેતું દૃષ્ટાન્તવર્જિતમ્ ।
દુત્રપ્તં નિર્ગુણં શાન્તં તત્વાતીતં નિરઞ્જનમ્ ॥
અવિભાવ્યમસન્દેહં પશ્યમીશાનમાત્મ * ।
સર્વગં સર્વદેહસ્થં વ્યાપકં સર્વતોમુખમ્ ।
નિરામયં નિરાધારમાત્માનં પશ્યતે શિવમ્ ।
વિભિન્નં પ્રક્રિયા માર્ગં મન્ત્ર તન્ત્ર પરાવરમ્ ।
મૂર્તામૂર્તં જગત્કૃત્સ્નં પશ્યતાત્મન્યુપસ્થિતમ્ ॥
સર્વજ્ઞઃ સર્વદર્શી ચ પરિપૂર્ણઃ સુનિર્મલઃ ।
વિમુક્તઃ કેવલીભૂતસ્સુખમક્ષયમાપ્નુયાત્ ॥
ઇતિ સર્વજ્ઞાનોત્તરે જ્ઞાનપાદઃ સમાપ્તઃ ॥
વૃક્ષાણાં સારભૂતં પુષ્પં પુષ્પં સમુદ્રાણાં ક્ષીરસાગરમ્ ।
તથા ચ સર્વશાસ્ત્રાણાં સારભૂતં શિવાગમમ્ ॥
પ્. ૨૩)
પદાર્થાનેક સમ્પૂર્ણ સર્વવાઙ્મય સાધનમ્

અલ્પગ્રન્થમહાર્થં ચ તચ્છ્રુણુષ્વ યથાક્રમમ્ ।
યોઽસાવતીન્દ્રિયો ગ્રાહ્યસ્તત્વાતીતો નિરંજનઃ

સર્વજ્ઞઃ સર્વગશ્શાન્તસ્સર્વાત્મા સર્વતો મુખઃ ।
તસ્માચ્છાસ્ત્રં વિનિષ્ક્રાન્તં નાદરૂપં નિરામયમ્

અત્યન્તગગનં સૂક્ષ્મં પરમં સાર્વકામિકમ્ ।
પ્રવિશ્ય વૈન્દવં તત્વં બોધયિત્વા ચ તંવિલં ॥
પુનઃ સદા શિવાત્પ્રાપ્તં મમેદં સૂક્ષ્મલક્ષણમ્ ।
તતઃ સ્વરાશ્ચ વર્ણાશ્ચ હંસવર્ણ સમુદ્ભવા ॥
પુનર્મન્ત્રાશ્ચ શાસ્ત્રાણિ છન્દો લક્ષણસંયુતા ।
વભૂવ પરમોનાદો નાદાચ્છબ્દઃ પ્રજાયતે ॥
શબ્દમાત્રા સ્મૃતા મન્ત્રા મન્ત્રે મન્ત્રાધિદેવતાઃ ।
સર્વાન્ કામાન્ પ્રયચ્છન્તિ વિધિના રાધિતા યદા ॥
સ્વરવર્ણસમાયોગાત્ દૃશ્યાદૃશ્યં ચરાચરમ્ ।
તસ્માદિપાસયેદ્વર્ણાન્ સ્વરસંયોગપૂર્વકમ્ ॥
ઇતિ શ્રીસર્વજ્ઞાનોત્તરે મન્ત્રતન્ત્રોત્પત્તિપ્રકરણમ્ ॥
વર્ણયાગવિધાનં તુ સ્વરં સંયોગ પૂર્વકમ્ ।
પરમીકરણં ચૈવ બ્રૂહિ તત્વેન શઙ્કર

શૃણુષ્વૈકમના ભૂત્વા વર્ણયાગવિધિક્રમમ્ ।
કકારાદિ ક્ષકારાન્તં સ્વરસંયોગપૂર્વકમ્

પ્. ૨૪)
એકૈકમક્ષરં ભિન્નં સ્વરૈ દ્વાદશભિસ્તથા ।
હ્રસ્વૈ બ્રહ્મસમાખ્યાતા દીર્ઘૈરઙ્ગાનિ નિર્દિશેત્

સાનુસ્વારસમાયોગાત્ ત્રયોનેત્રાઃ પ્રકીર્તિતાઃ ।
સ વિસર્ગા સ્મૃતા હ્યસ્ત્રા અનુસ્વારવિવર્જિતાઃ

હૃદ્વીજા અપઞ્ચમે બીજો ષષ્ઠં બીજં નિયોજયેત્ ।
માત્રાત્રયસમાયુક્તં મૂર્ધ્નિ બિન્દુ પ્ર * પયેત્

શિવમેવં વિધિં વિદ્યાત્ સર્વવર્ણેષ્વનુક્રમાત્ ।
હ્રસ્વદીર્ઘપ્લુતાનન્તાન્ય યા કામં પ્રકલ્પયેત્

હ્રસ્વસ્યાદ્યંત યુત્તેન ફટ્કારેણ તુ મારયેત્ ।
યધિ ક્રોધેનસંયુક્તો જપેત્ સંરક્તલોચનઃ

હ્રિંકારાન્તસંયુક્તા દીર્ઘસ્ત્રિચ્ચાટયેદ્ધ્રુવમ્ ।
મહાંસ્તુ સાધકો ભૂત્વા સાધ્યનૂનં પ્રકલ્પયેત્

નિર્ગુત્યોદિતમાર્ગેણ પ્રવિશેત્ તસ્ય તેન ચ ।
તત્રસ્ય એવાદ્વયો ભૂત્વા તેનેવ કર્ષયેત્ પુનઃ

અઙ્ગાન્યઙ્ગેષુ બન્ધાય ચિન્ત ચેતસિ નિક્ષિપેત્ ।
પદ્મકોશસ્થિતં તં તુ સંહરેદ્ધૃદયેન તુ

યદેવ કુરુતે કર્મ ન દેવોપવદં સ્મૃતમ્ ।
જપેત્ તદ્ ભાવના યુક્તો નામં મન્ત્રપિ દર્હિતમ્

બિન્દુયુક્તાઃ સ્મૃતા મન્ત્રા પ્રણવાદિ નિયોજિતાઃ ।
નમસ્કારાન્તસંયુક્તાનાર્ચને સંપ્રયોજયેત્

પ્. ૨૫)
હોમે સ્વાહાન્તસંયુક્તા શાન્તિકાકર્ષ પૌષ્ટિકે ।
વશ્યે ચ સંપ્રયોક્તવ્યા સ્વાહાકારાન્તસંયુતામ્

કિં વા મન્ત્રવિધાનેનાતિ વિસ્તારવેનતે ।
સર્વસાધારણં વત્સ શૃણુ સંક્ષેપવિસ્તરમ્

યો વિધિર્મન્ત્રરાજસ્ય પ્રોચ્યમાનો ભવિષ્યતે ।
તમેવ સર્વમાત્રાણાં સતતં પરિકલ્પયેત્

તથૈવ સર્વદેવાનાં યજને સંપ્રયોજયેત્ ।
ઇતિ શ્રીસર્વજ્ઞાનોત્તરે ક્રિયાપાદે સ્થૂલવર્ણમન્ત્રોદ્ધારપ્રકરણમ્ ॥
મન્ત્રોદ્ધારં પ્રવક્ષ્યામિ તત્વતઃ શૃણુ ષણ્મુખ ।
અતિગુહ્યં પરં સૂક્ષ્મં સર્વમન્ત્રમયસ્ય તુ

માત્રકાદૌ સ્થિતા સ્થિતા યા તુ સર્પવદ્વધ કુણ્ડલા ।
સા શક્તિઃ પરમાસૂક્ષ્મા વિશ્વાસ દદાત્મિકા

પસરત્યૂર્ધ્વસંનાના પ્રેરિતાનાંતવિગ્રહા ।
કરિણીય કરં યદ્વત્ સંવેષ્યોરસિ સંસ્થિતા

સુદીર્ઘા ક્રિયતે યાતુ સંતાનેન મહૌજસા ।
સંપ્રદાયેન સાતૂર્ણમાત્માનં મુઞ્ચતે શુભા

પ્રગુક્તા ભવતીયા તુ કરણીય કરંયયા ।
પ્રકાશયતિ ચાત્માનં મોક્ષદ્વારં પરાપરમ્

તત્વઙ્ગ્યા સહ ગન્તવ્યં મધ્યદેશં વિપશ્ચિતા ।
મધ્યદેશમનુપ્રાપ્ય ત્યજેત્ તાં ચઞ્ચલાં સ્ત્રિયમ્

મૂલમત્રાં વિદિત્વા તુ શક્તેર્મધ્યં સુદુર્જયમ્ ।
પ્. ૨૬)
તન્મૂલં જાયતે યેન ભોધકસ્સોભિધીયતે

સંભૂતિઃ સર્વબીજાનામુચ્ચારવશવર્તિની ।
દીર્ઘોસુ નાશિકો નાદો હ્યપ્રમેયો હ્યનૌપમઃ

સ્નિગ્ધપ્રસન્નગભીરશક્ત્યુચ્ચારસ્તુ સંસ્મૃતઃ ।
પ્રાસાદષ્ષષ્ઠસંયુક્તઃ પુનઃ ષષ્ઠાન્ત યોજિતઃ

અર્ધેન્દુબિન્દુસંયુક્તો માત્રાત્રયવિભૂષિતઃ ।
સ શિવઃ શાશ્વતઃ પ્રોક્તઃ સર્વજ્ઞાનોત્તરોત્તરઃ

અષ્ઠૌ સંવિદ્ય મન્ત્રજ્ઞૈઃ તસ્યોચ્ચારઃ પ્રકીર્તિતઃ ।
હ્રસ્વસ્વરસમાયોગા પઞ્ચબ્રહ્માણિ નિર્દિશેત્

દીર્ઘૈઃ ભિન્ન સ્મૃતો હ્યંગઃ કારણાત્મા મહાદ્યુતિઃ ।
મૂર્ધ્નિ બિન્દુ સુષુમ્નાસ્યાં ગાયત્રીં તાં વિનિર્દિશેત્

સ્વરાદૌ ત્રીણિ દિર્ઘાણિ ત્રિતત્વં પરિકીર્તિતમ્ ।
નેત્રત્રયં તુ તજ્જ્ઞેયં ક્રમશઃ સંપ્રયોજયેત્

દક્ષિણે હ્યાત્મતત્વં તુ વિદ્યા તત્વમયોત્તરે ।
લલાટે શિવતત્વં તુ ત્રીણિ પઞ્ચસુ વિન્યસેત્

મુખેષુ નેત્રવિત્પ્રાજ્ઞો નેત્રં નેત્ર ક્રમેણ તુ ।
વિન્યસેદાત્મનઃ પૂર્વં શિવસ્ય ચ તથા પુનઃ

ત્રયોદશાન્તસંભિન્નં વિદ્યેશાનાં પ્રકલ્પયેત્ ।
ગણેશાનાં તુ ગાયત્રીં તસ્મિન્ સાન્નિધ્યમાગતાઃ

હૃદયં લોકપાલાનાં વિજ્ઞેયં સાર્વકામિકમ્ ।
અસ્ત્રપાશુપતં દીપ્તસ્ત્ર મન્ત્રં પ્રકલ્પયેત્

પ્. ૨૭)
સર્વે બિન્દુસમાયુક્તા શુદ્ધકુન્દેન્દુ સંપ્રભામ્ ।
વિશ્વકીદ્વિશ્વવેત્તારો વિશ્વકૃદ્વિશ્વ મૂર્તયઃ

ઓંકારદીપિતા મન્ત્રા નમસ્કારાન્તયોજિતાઃ ।
અર્ચ્ચતે સંપ્રયોક્તવ્યા હોમે સ્વાહાન્તસંયુતાઃ

ન બિન્દુર્ન શિખામાત્રાપ્યસ્ત્રવશસ્ય ષણ્મુખ ।
સ વિસર્ગાસ્તથા દીપ્તા ઘોરકર્મકરા સ્મૃતાઃ

એકત્રિંશાન્તિકં વર્ણં સપ્તમસ્વરયોજિતમ્ ।
કકારાર્ધયુતં કૃત્વા ક્ષરિકાસ્ત્રં પ્રકીર્તિતમ્

એતે મન્ત્રાશ્શિખાસ્સૂક્ષ્માઃ પરમાઃ સર્વકામિકાઃ ।
સર્વૈરેભિઃ સદા કુર્યાચ્છિવીકરણમાત્મનઃ

યદા યદા સમાચામે મન્ત્રન્યાસં યદા તદા ।
કુપિતકરકાયેષુ મન્ત્રિમન્ત્રાર્ય સિદ્ધયે

ઇતિ શ્રીસર્વજ્ઞાનોત્તરે ક્રિયાપાદે પ્રાસાદમન્ત્રોદ્ધારપ્રકરણમ્ ॥
અથાતઃ સંપ્રવક્ષ્યામિ શિવીકરણમુત્તમમ્ ।
યત્કૃત્વા તુ નરઃ સમ્યક્ શિવો ભવતિ નાન્યથા

દેહં સંશોધયેત્ પૂર્વં ધારણાભિસ્તુ પઞ્ચભિઃ ।
શુદ્ધદેહસ્તતો ભૂત્વા શિવમન્ત્રાન્ નિયોજયેત્

સુષિમ્નાન્તર્વહિઃ શક્તિ વિન્યસેદ્ વ્યોમરૂપિણીમ્ ।
તસ્ય મધ્યે તુ હુંકારં જ્વલન્તં પાવકપ્રભમ્

પ્રાણાપાનસમાયુક્તે તસ્મિન્ ચિત્તં નિવેશયેત્ ।
પ્. ૨૮)
ઉત્છ્ર?ટાન્તેસ્ત્ર મોક્ષસ્તુ હુંકારેણ સમન્વિતઃ

ગ્રન્થિભેદં કુરુષ્વેવં પુનઃ સાધાનમારભેત્ ।
સન્નિરુદ્ધે કૃતે સમ્યક્ ગૂર્ધ્વં વાયુઃ પ્રવર્તતે

યોદ્ઘાત ઇતિ વિખ્યાતઃ સ્વેચ્છયા તુ કનીયઃ * ।
પૂરકેણોપસંહૃત્ય હૃદયેન તુ મન્ત્રવિત્

સાન્તબીજમયં જીવં ન્યસેધૂંકારમૂર્ધનિ ।
હુંકારસ્ય શિખાન્તસ્ય પુરુષં બીજવિગ્રહમ્

ધ્યાત્વા ત્વેકાકિનં સૂક્ષ્મં બિન્દુભૂતં નિરામયમ્ ।
તતઃ સંયોજયેદ્ યોગી શિવે પરમકારણે

શિવાતીતે સદાશાન્તે શુદ્ધસ્ફટિક નિર્મલે ।
એકેનોદ્ઘાત માત્રેણ એકલક્ષસ્સુમન્ત્રિતઃ

એકીભાવસમાયુક્તઃ પ્રવિશેચ્છિવમવ્યયમ્ ।
બીજવૃત્યાશિખેલૂન તત્વ વૃત્યા તુ તત્વવિત્

મ્યદીનિ વિજાનીયાદનિલાનિ વિશોધયેત્ ।
હૃદા તુ પાર્થિવં બીજં વારુણં શિરસા સહ

નિયુક્તં શિખયાગ્નેયં વાયવ્યં કવચાન્વિતમ્ ।
હોકાર મન્ત્રસંયુક્તં મણ્ડલેષુ પ્રયોજયેત્

એતાસ્તુ ધારણા જ્ઞેય ઐંદ્રાદ્યા દેશિકોત્તમૈઃ ।
વૈન્દવાસ્તુ કલાસ્તાશ્ચ નિવૃત્યાદ્યાઃ પ્રકીર્તિતાઃ

પ્રધંદારણ ભેદેન પ્રણવેત્વેકધા સ્થિતાઃ ।
પ્. ૨૯)
જ્ઞાનત્વૈતાસ્તુ કલાસમ્યક્ સ્થૂલ સૂક્ષ્મવિમિશ્રકાઃ

તતો ધ્યાનં પ્રકુર્વીત દેહ સંશોધનાય ચ ।
ચતુરશ્રં સમંપીતં વજ્રાંગ વજ્રાઙ્ગં કઠિનં ગુરુમ્

લકારાસનમારૂઢં હૃદ્બીજમધ્યતઃ સ્થિતમ્ ।
ઉદ્ઘાતૈઃ પઞ્ચભિર્યુક્તં વાયુભૂત વિશોધયેત્

અર્ધચન્દ્રં દ્રવં સૌમ્યં શુદ્ધકુન્દેન્દુ સમપ્રભમ્ ।
વારુણં મંડં ધ્યાયેત્ મધ્યે કમલભૂષિતમ્ ॥
વકારાસન મધ્યસ્થં શિરોબીજમધોમુખમ્ ।
યુક્તં ચતુર્ભિરુદ્ઘાતૈઃ વહ્નિભૂતં વિશોધયેત્

વિષાનલ મહાવેગ કાલપાશવિનાશનમ્ ।
વર્ષન્તં તમભિધ્યાયેત્ નાદમાનં સુશીતલમ્

ડાડિમી કુસુમ પ્રખ્ય મધ્યશૃંગાટકાઙ્કિતમ્ ।
ત્ર્યયશ્રમર્ચસ્સુસમ્પન્નમાગ્નેયં મણ્ડલં સ્મરેત્

રકારાસનમારૂઢં શિખાખ્યં બીજમુત્તમમ્ ।
ઉદ્ઘાતૈ સ્ત્રિભિઃ સંયુક્તં જલભૂતં વિશોધયેત્

શોધયન્તં સ્વકંદેહં નિર્દહન્તમકલ્મષમ્ ।
સકૃષ્ણં બિન્દુભૂતં * * * * * * * *

વાયવ્યમણ્ડલં ધ્યાયેત્ પાદાદારભ્ય ચઞ્ચલમ્ ।
યકારાસન્ સંવિષ્ટં કવચં વાયુવિગ્રહમ્

શોધયેત્ પાર્થિવં ભૂતં ઉદ્ઘાત દવય યોજિતમ્ ।
તતઃ સઞ્ચિન્તયેદ્ વ્યોમં સમલં સર્વતોમુખમ્

પ્. ૩૦)
નિત્યં સર્વગતં શાન્તં બિન્દુશક્તિવિભૂષિતમ્ ।
ઓંકારાસંવિષ્ટં હકારં નાહસંવિલમ્

કોનોઘાતમાત્રેણ શૂન્યભૂતં વિશોધયેત્ ।
મણ્ડલં બીજસંયુક્તં ધ્યાનેન વિવિધેન ચ

પ્રાણાયામૈર્મતં સમ્યક્ ધારણેત્યભિધીયતે ।
યાયેવ ધારણાધાર્ય જગત્સર્વં હિ તન્મયમ્

યદાત્મકં ચ યોગીન્દ્રાસ્તત્તત્કર્મજલં યયુઃ ।
એવં સંશુદ્ધ દેહસ્ત્વમૃતીભૂતો વિધાનવિત્

તતો નિરુક્ષયેન્ માર્ગં કા નાડી વહતે મમ ।
યસ્મિન્ ચરતિ પુદ્ગલઃ * * * * * * * *

તત્રાન્તર્દેહ વિનાસમન્તર્ય જનમેવ ચ ।
દેહસ્તસ્ય વિદેહસ્ય જાક્ષિભૂતસ્ય કર્મસુ

નિત્યોદિતસ્ય કુર્વીત સદાસન્નિહિતસ્ય તુ ।
વામનાસા પુટે યા તુ ઇડાસા પરિકીર્તિતા

દક્ષિણે પિઙ્ગલા જ્ઞેયા સુષુમ્ના મધ્યત સ્થિતા ।
યસ્મિન્નભ્યધિકો વાયુસ્સાનાડી સર્વકામદા

ઇડાનાડ્યાં વહન્ત્યાં ચ મ દિવસ્થાન પ્રકલ્પયેત્ ।
પિઙ્ગલા નાડિ પદ્મં તુ સુષુમ્ના મૂર્ધ્નિ યોગવિત્

હૃદયેચ્ચા વિધાનં તુ નાભૌ ભૌમં પ્રકલ્પયેત્ ।
મૂર્ધ્નાન્તે શિવં ધ્યાયેત્ વરદં સર્વતોમુખમ્

પ્. ૩૧)
રાત્રૌ સંપૂજયેદ્ દેવં દિવાહોમં ચ કારયેત્ ।
સન્ધ્યાસુ ચ તતો ધ્યાનં દિવા રાત્રૌ જપ સ્મૃતમ્

દિવા તુ તામસં કુર્યાજ્જપો રાત્રૌ તુ રાજસમ્ ।
સન્ધ્યાયાં સાત્વિકઃ પ્રોક્તો જપઃ સર્વાર્થસાધકઃ

વિસ્પષ્ટસ્તામસઃ પ્રોક્તો રાજસોપાંશુરુચ્યતે ।
મનસા સાત્વિકં વિઘાત્ જપં જપ્યવિદાં વિદુઃ

તામસં ક્રૂરકર્માણાં વશ્યાદિષુ ચ રાજસમ્ ।
સાત્વિકં દિવ્યસિદ્ધીનાં જપં યુજ્યાદ્વિચક્ષણઃ

પ્રાણપત્તિ નિરોધેન યો જપઃ ક્રિયતે સદા ।
સ જપઃ સાત્વિકઃ પ્રોક્તો ભોગ મોક્ષ ફલપ્રદઃ

નં તુ દ્વિવિધં કુર્યાત્ સ્થૂલા સૂક્ષ્મં સદાબુધઃ ।
ધ્યાનેન હિ પરાં સિદ્ધિં પ્રાપ્નુવન્તિ હિ યોગિનઃ

સ્થૂલ મન્ત્રમયં પ્રોક્તં સર્વાવયવસંયુતમ્ ।
દ્વિમાર્ગાવસ્થિતં ધ્યાયેત્ પૂજાગ્નૌ હોમવિત્તમઃ

કેવલં શિવબીજં તુ સર્વાવયવવર્જિતમ્ ।
ન જાતિરૂપં પરં શુદ્ધં તત્સૂક્ષ્મં પરિકીર્તિતમ્

દક્ષિણાયનમિત્યુક્તં નિશા સોમાત્મિકા ગુહ ।
અહસ્તુ વિમલં પ્રોક્તં સૌરમેયોત્તરાયણમ્ ।
સન્ધ્યા તુ વિષુવં પ્રોક્તં વુત્તરેણ * * * * ?

ઉત્તરેણ વહન્તસ્ય દક્ષિણાયનમાદિશેત્ ।
પ્. ૩૨)
દક્ષિણેનોત્તરં વિદ્યાં મધ્યે તુ વિષુવં ભવેત્

સમીભૂતે યદા વાયુઃશ્ચરતે સંપુટદ્વયે ।
વિષુવં તુ વિજાનીયાત્ પુણ્યમન્ત્રો ભયાત્મકમ્

વિષુવં ચન્દ્રમાહેન્દ્રાંદ્યા દક્ષિણાયનમાશ્રિતાઃ ।
ઇડાખ્યાન્તર્ગતાં ધ્યાયેત્ પિતૃયાને શિખિદ્ધ્વજ

બ્રહ્માવહ્ની રવિર્વાયુરુત્તરાયણમાશ્રિતાઃ ।
પિંગલાન્તર્ગતં ધ્યાયેદ્ દેવયાનં તદુચ્યતે

અનન્તેશશ્ચરુદ્રશ્ચ સદાશિવ શિવૌ તથા ।
સુષુમ્નાન્તર્ગતં ધ્યાયેદ્ વિષુવે ચ વિચક્ષણઃ

ધર્મજ્ઞાનં ચ વૈરાગ્યમૈશ્વર્યઞ્ચ ચતુષ્ટયમ્ ।
યોગપીઠં ચ પદ્મં ચ પ્રણવેન તુ વિન્યસેત્

તત્વં વિન્યસેત્ પૂર્વં કર્ણિકાયાં વિચક્ષણઃ ।
વ્યાપયન્તિ મધશ્ચોર્ધ્વં પુનઃ શક્તિ નિયોજયેત્

તતશ્ચાકર્ષયેજ્જીવં શિવીભૂતં નિરામયમ્ ।
પૂરકેણ શિખાન્તસ્થં શિવબીજમયંપરમ્

સ્થાપયેત શિખામધ્યે જ્યોતીરૂપં સુનિર્મલમ્ ।
અમૃતે વા પ્લાવ્યમાનમુપરિષ્ટાત્ સમં તતઃ

તતોઽસ્ય મન્ત્રવિન્યાસ સૂક્ષ્મદેહસ્ય ષણ્મુખ ।
યથા ભવતિ તત્વેન તચ્છૃણુષ્વ યથાક્રમમ્

શાન્તૌ કરતલૌ કૃત્વા કરશાખાસુ પઞ્ચસુ ।
પ્. ૩૩)
ઈશાનાદીનિ બ્રહ્માણિ કનિષ્ઠાદિષુ યોજયેત્

તતોઙ્ગાનિ નિયુંજીત હૃદયાદિ તતો પુનઃ ।
પ્રાસાદં વિન્યસેત્ પઞ્ચદ્વ્યાપિનં સર્વતોમુખમ્

તતશ્ચાલભનં કુર્યાત્ પાદાદારભ્ય મૂર્ધ * ? ।
ઈશાનં પઞ્ચધા મૂર્ધ્નિ વક્ત્રંવક્ત્ર ચતુષ્ટયે

દીપ્તતેજસ્સિતોક્તાનાં પઞ્ચમં પ્રણવેન તુ ।
હૃદાદ્યંગૈરઘોરં તુ ગુહ્યવામં પ્રકલ્પયેત્

પાદાદારભ્ય સર્વાઙ્ગૈઃ સદ્યોજાતં તુ વિન્યસેત્ ।
હૃદિ શ્રીવાતદાનૌ ચ નાભ્યાં ચ જઠરે તથા

પૃષ્ઠે હ્યુરસિ મન્ત્રજ્ઞો વિન્યસેદ્ બહુરૂપિણમ્ ।
ગુહ્યે ચૈવ તથાલિઙ્ગે ઊર્વોર્વૈજાનુનોસ્તથા

જંઘયોશ્ચ સ્ફિચોત્કટ્યાં પાર્શ્વે વામકલા ન્યસેત્ ।
પાદયોર્હસ્તયોશ્ચૈવ નાસાયાં શિરસા તથા

બાહ્યેશ્ચૈવ ચ મન્ત્રજ્ઞ સદ્યોજાત કલાન્યસેત્ ।
નેત્રં નેત્રેષુ વિન્યસ્ય પુનરંગાનિ યોજયેત્

હૃદયં હૃદયેદ્ વિન્યસ્ય શિરઃ શિરસિ વિન્યસેત્ ।
શિખાયાં તુ શિખાદ્યા તુ કવચં સ્તનમધ્યતઃ

અસ્ત્રં હસ્તપ્રદેશે તુ તતોધ્યાનં સમાશ્રયેત્ ।
શિવસ્ય યાદૃશં રૂપં તાદૃશં ચિન્તયાત્મનિ

શિવમન્ત્રન્યાસમિદમાત્માનં તુ સદા કુરુ ।
પ્. ૩૪)
પ્રાકૃતં ભાવમુત્સૃજ્ય શિવોઽહમિતિ ભાવયેત્ ।
યથાન્તર્દેહ વિન્યાસસ્તથા બાહ્યેપિ ષણ્મુખ

બાહ્યયાગં યથા વક્ષ્યે સૂક્ષ્મદેહાન્તરે તથા ।
તથા વૈ શિષ્ય દેહે તુ અગ્નૌ હોમે તથૈવ ચ

ઇતિ શ્રીસર્વજ્ઞાનોત્તરે ક્રિયાપાદે પરમીકરણપ્રકરણમ્ ॥
અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ બાહ્યયાગ વિધિક્રમમ્ ।
સર્વકામપ્રદં ગુહ્યં સર્વપાપહરં પરમ્

અલંકૃત્ય સ્વકંદેહં શિવમન્ત્રૈઃ યથાક્રમમ્ ।
શિવીભૂતઃ સુપૂતાત્મા શિવસ્યાર્ચનમારભેત્

ઉત્તરાભિમુખો ભૂત્વાઽસ્ત્રમાવર્તયેચ્છુચિઃ ।
વિઘ્નાનુચ્ચાટયેત્ સ્થૂલાત્ તાલશબ્દ ત્રયેણ તુ

તર્જન્યા તર્જયેત્ તાંસ્તુ હંસમંત્રાન્ વિન્યસેત્ ।
પુનરાવેષ્ટયેન્મન્ત્રી તત્સ્થાનં કવચેન તુ

તતો હ્યસ્ત્રાણિ વિન્યસ્યે દિશાસુ વિદિશાસુ ચ ।
વજ્રં શક્તિં ચ દણ્ડં ચ ખડ્ગં પાશં તથાંકુશમ્

ગદાત્રિશૂલં ચક્રં ચ પદ્મં ચેતિ યથાક્રમમ્ ।
ઐન્દ્રી દિશં સમારભ્ય યાવદીશાનગોચરમ્

અધશ્ચક્રં તુ વિન્યસ્ય પદ્મમૂર્ધ્વં નિયોજયેત્ ।
ગન્ધૈઃ પુષ્પૈસ્તથા ધૂપૈઃ પુનરસ્ત્રાણિ પૂજયેત્

તતશ્શક્તિમનહૃત્ય સૂક્ષ્મામૃતરૂપિણીમ્ ।
પ્. ૩૫)
વ્યાપયન્તિ હ્યધશ્ચોર્ધ્વમપ્રમેયાં મનૌપમામ્

અર્ઘ્યપાત્રં તતોગ્રાહ્યં હુંફટ્કારેણ ક્ષાલયેત્ ।
સ બાહ્યાભ્યન્તરં પશ્ચાત્ કવચેનાવકુણ્ઠયેત્

બિન્દુસ્થાનં સમાશ્રિત્ય મધ્યે પદ્મં વિચિન્તયેત્ ।
ત્રિતત્વં વિન્યસેત્ તસ્મિન્ પુનઃ શક્તિં નિયોજયેત્

આપૂર્ય પઞ્ચભિર્બ્રહ્મૈઃ શિવાઙ્ગૈશ્ચ શિવેન ચ ।
ગન્ધપુષ્પસમાયુક્તં તજ્જલં મન્ત્રસંસ્કૃતમ્

આવાહયેત્ પરં દેવં પ્રાસાદં પરમામૃતમ્ ।
અઙ્ગૈરઙ્ગીકૃતં વત્સ શુદ્ધસ્ફટિકનિર્મલમ્

દ્રવ્યાણિ પ્રોક્ષયેત્ તેન યજ્ઞાર્થં કલ્પિતાનિ તુ ।
અપ્રોક્ષિતં ન તા દિવ્યં ભવિષ્યત્વં ચ વૈ શિવે

સ્વમન્ત્રૈરર્ચનં કુર્યાદ્ દેવતા નયથોદિતમ્ ।
ધર્માદિ ચાસ્ત્રપર્યન્તં શિવવર્જ ષડાનન

શિવસ્ય શિવમન્ત્રૈસ્તુ હોમકાલે વિધીયતે ।
સંપૂર્ણાહુતિ દાને ચ સર્વકર્મ સમર્પણે

ધર્મજ્ઞાનં ચ વૈરાગ્યમૈશ્વર્યં ચ ચતુષ્ટયમ્ ।
આગ્નેયં દિશમાશ્રિત્ય વિદિક્ષુ પ્રણવેન તુ

બ્રહ્મસ્થાને પુરાશક્તિં કલ્પયિત્વા તુ વિન્યસેત્ ।
યોગપીઠં તતઃ પશ્ચાચ્છક્તિનાલં ચ પઙ્કજમ્

અષ્ટપત્રં ભવેત્ તત્ તુ ચતુર્ભાગાન્તકર્ણિકમ્ ।
પ્. ૩૬)
ત્રિભાગકેપરાકીર્ણં શક્તિજાલવિતાનિતમ્

વામાજ્યેષ્ઠા ચ રૌદ્રી ચ કાલિ કલા બલા તથા ।
બલપ્રમથની સર્વભૂતદમની મનોન્મની

આર્વપત્રાત્ સમારભ્ય યાવત્ પત્રં તુ શાંકરમ્ ।
હૃદયેન તુ વિન્યસ્ય કેસરેષુ દલેષુ ચ

મનોન્મનીં ન્યસેન્મધ્યે શક્તિં વૈ કારણાત્મિકામ્ ।
ઈશાનં કર્ણિકાયાં તુ શિવવ્યોમ પ્રકલ્પયેત્

શિવસ્ય પુનરીશાન્યાં મૂર્તિમન્ત્રં પ્રકલ્પયેત્ ।
સિતવર્ણનિભં ધ્યાત્વા પૂર્વવક્ત્રે તુ પુદ્ગલમ્

યામ્યેત્વઘોરનામાનં વામમુત્તરતો ન્યસેત્ ।
સદ્યઃ પશ્ચિમ ભાગે તુ તતોહ્યાવાહનં ભવેત્

આવાહ્ય સદ્યમન્ત્રેણ વામદેવેન સ્થાપયેત્ ।
અઘોરેણ તુ સાન્નિધ્યમર્ઘ્યં તત્પુરુષેણ તુ

તતસ્તુ સકલં કુર્યાદવ્યક્તં વ્યક્તલક્ષણમ્ ।
વર્ણરૂપક સંયુક્તં પુનઃ પૂજાં પ્રકલ્પયેત્

ઈશાનં પઞ્ચધા મૂર્ધ્નિ વક્તં વક્ત્રચતુષ્ટયે ।
દીપ્તતેજસ્સિતોક્તાનાં પઞ્ચમં પ્રણવેન તુ

હૃદયાંગૈરઘોરં તુ ગુહ્યવામં નિયોજયેત્ ।
પાદાદારભ્ય સર્વાઙ્ગૈઃ સદ્યોજાતં તુ વિન્યસેત્

હૃદિ ગ્રીવા તથાંસૌ ચ નાભૌ ચ જઠરં તથા ।
પ્. ૩૭)
પૃષ્ઠે હ્યુરસિ મન્ત્રજ્ઞો વિન્યસેદ્ બહુરૂપકમ્

ગુહ્યે ચૈવ તથાલિઙ્ગે ઊરુભ્યાં જાનુનોસ્તથા ।
જંઘયોશ્ચ સ્ફિચૌ કટ્યાં પાર્શ્વે વામકલા ન્યસેત્

પાદૌ હસ્તૌ ચ નાસા ચ શિરશ્ચૈવ લજા પ્રભૌ ।
સદ્યોજાત કલાહ્યેવં તતસ્સર્વત્ર મૂર્તિષુ

નેત્રં નેત્રેષુ વિન્યસ્ય તતોઙ્ગાનિ નિયોજયેત્ ।
હૃદયં હૃદયે ન્યસ્ય શિરં શિરસિ વિન્યસેત્

શિખાયાં તુ શિખાં વિદ્યાત્ કવચં સ્તનમધ્યતઃ ।
અસ્ત્રં હસ્તપ્રદેશે તુ પુનરઙ્ગાનિ નિયોજયેત્

આગ્નેર્યાં હૃદયે ન્યસ્ય ઈશાન્યાં તુ શિરો ન્યસેત્ ।
નૈર્-ઋત્યાં તુ શિખાં દદ્યાત્ વાયવ્યાં કવચં ન્યસેત્

અસ્ત્રં દિશાસુ સર્વાસુ દ્વિતીયા વરણે સ્થિતઃ ।
પૂર્વાદારભ્યમન્ત્રજ્ઞો ગાયત્રીં વિદિશાસુ ચ

વિદ્યેશ્વરાંસ્તૃતીયે તુ પૂર્વાદારભ્ય વિન્યસેત્ ।
અનન્તેશં ચ સૂક્ષ્મં ચ શિવં ચ પુનરુત્તમમ્

એકનેત્રૈકરુદ્રૌ ચ ત્રિમૂર્તિં ચામૃતદ્યુતિમ્ ।
શ્રીકણ્ઠં ચ શિખણ્ડીશં યુગાન્તાદિત્યસન્નિભાઃ

ઇચ્છારૂપધરાસ્સર્વે ઇક્ષુ મૂર્તિ ફલપ્રદાઃ ।
ગણેશ્વરાંશ્ચતુર્થે તુ કૌબેર્યાશાદિશઃ ક્રમાત્

દિવં ચૈવ તુ ચણ્ડેશં મહાકાલં ચ નન્દિનમ્ ।
પ્. ૩૮)
ગણાધ્યક્ષં ચ ભૃઙ્ગીશં વૃષભં સ્કન્દમેવ ચ

ધ્યાયેત્ સાન્નિધ્યમનુદ્વિગ્નપદ્મરાગ સમપ્રભાત્ ।
પઞ્ચમે લોકપાલાસ્તુ ક્રમાદાવરણે બુધઃ

વિન્યસેદસ્ત્રમાર્ગેણ ધ્માતચામીકરપ્રભાન્ ।
ઇન્દ્રં ચ પાવકં ચૈવ યમં નિર્-ઋતિમેવ ચ

જલં વાયુ કુબેરેશાન્ વિષ્ણુ બ્રહ્માણમેવ ચ ।
વિદ્યેશ્વર ગણેશાનામાનનં પ્રણવં વિદુઃ

બિન્દું ચ લોકપાલાનાં વિસર્ગં ચાસ્ત્રયોનિષુ ।
વિન્યસ્યૈવં વિધાનેન તતઃ સંપૂજયેચ્છિવમ્

શુદ્ધસ્ફટિકસંકાશં વરદાભયપાણિનમ્ ।
સંશ્લિષ્ટ રત્નપાદાન્તં શઙ્ખચક્રામ્બુજાઙ્કિતમ્

સમજંઘોરુચરણં ગૂઢગ્રન્થિ સિરોચ્છ્રયમ્ ।
વિસ્તીર્ણ કટ્યુરસકં પીનવક્ષસ્થલાંસકમ્

સુરક્તપાણિશાખાન્તં દીર્ઘબાહું નખોજ્વલમ્ ।
સ્થૂલબાહુ શિરોસ્કન્ધં નિમ્નનાભિં કૃશોદરમ્

કમ્બુગ્રીવં વિભક્તાઙ્ગં સંપૂર્ણવદનોજ્વલમ્ ।
સુભ્રૂલલાટબિમ્બોષ્ઠ કર્ણનાસં સુમૂર્ધજમ્

વિમલં પઞ્ચવક્ત્રં ચ પઞ્ચમૂર્ધ્વ વિભૂષિતમ્ ।
ત્ર્યક્ષં દશભુજં શાન્તં જટામકુટમણ્ડિતમ્

શશાંકાર્ધધરં દેવઃ પદ્મપત્રાયતેક્ષણમ્ ।
પ્. ૩૯)
બદ્ધપદ્માસનં સૌમ્યં કિઞ્ચિત્ કુઞ્ચિતલોચનમ્

મન્ત્રસિંહાસનારૂઢં બીજ્યમાનં વરાઙ્ગનૈઃ ।
દિવ્યગન્ધાનુલિપ્તાઙ્ગં દિવ્યામ્બરમનોહરમ્

સર્વલક્ષણસંપૂર્ણં સર્વાભરણભૂષિતમ્ ।
ધ્યાત્વાત્વેવં વિધં મન્ત્રી સર્વકામફલપ્રદમ્

તતઃ સ્નાનાદિકં કર્મં મન્ત્રયુક્તં સમાચરેત્ ।
સ્નાપયેત્ સદ્ય બીજેન કવચેન વિલેપયેત્

વસ્ત્રાણિ મેખલાં ચૈવ વામદેવેન * * * ? ।
ઈશાનેન તુ પુષ્પાણિ મકુટં કુણ્ડલાનિ ચ

કેયૂરમુપવીતઞ્ચ કટકં હારમેવ ચ ।
અઘોરેણ પ્રદાતવ્યં ધૂપં તત્પુરુષેણ તુ

નેત્રેણ દાપયેદ્ દીપં પુનરાવ(ર)ણૈઃ ક્રમાત્ ।
ગન્ધપુષ્પાણિ ધૂપઞ્ચ દીપં ચાત્ર પ્રદાપયેત્

તતસ્ત્વર્ઘ્યં પ્રયુઞ્જીત પાદ્યાચમનપૂર્વકમ્ ।
નિવેદ્યાર્ઘ્યં તુ દેવસ્ય તતો મુદ્રાં પ્રદર્શયેત્

નમસ્કાર ધ્વજશ્ચૈવ કાલકર્ણિ ચ સિષ્ટુરા ।
ચોટિકા મુદ્રાઃ તતઃ પદ્મઃ લિઙ્ગઞ્ચ દ્રવ્યરૂપિણિ

સિદ્ધિતાઃ પરમાહ્યેતાશ્શિવીસાન્નિધ્યકારકાઃ ।
ગન્ધદિગ્ધૌ કરૌ કૃત્વા મુદ્રાં સમ્યક્ પ્રપૂજયેત્

પ્. ૪૦)
પદ્ભ્યાં પાદ્યં પુરાદદ્યાદાગતસ્ય શિવસ્ય ચ ।
મુખેષ્વાચમનીયઞ્ચ શિરસ્સ્વર્ઘ્યં નિધોજયેત્

પ્રથમા વાહનેત્વર્ઘ્યં પૂજાન્તે ચ તથાપુરમ્ ।
વિસર્જને તૃતીયન્તુ દેવસ્યાર્ઘ્યં પ્રકલ્પયેત્

પૂર્વમૂર્ધસમારભ્ય દક્ષિણોત્તર પશ્ચિમે ।
મધ્યે ચૈવ તુ મન્ત્રજ્ઞઃ પઞ્ચસ્વર્ઘ્યં નિયોજયેત્

સવ્યં ચૈવાપસવ્યઞ્ચાર્ઘ્યં દદ્યાત્ પુનઃ પુનઃ ।
ઊર્ધ્વવક્ત્રે તુ દાતવ્યં સમુખં ચ પરાઙ્મુખમ્

સંસ્થિતસ્ય ચ દેવસ્ય સમુખં પરિકલ્પયેત્ ।
વિસર્જને તુ ગાઙ્ગેયં દેયમર્ઘ્યં પરાઙ્મુખમ્

એવમર્ઘ્યવિધાનં તુ તતો દ્રવ્યં નિબોધ મે ।
ભક્ષ્યા ભોજ્યાન્ન પાનાદિ લેહ્યશોષ્યાન્યનેકશઃ

સર્વં હૃદયમન્ત્રેણ ય * * * ધિ ચોદિતમ્ ।
પુનરાવણૈર્દત્ત્યાત્ નૈવેદ્યં મન્ત્રસંસ્કૃતમ્

અગ્નિઃ કાર્યં તતઃ પશ્ચાત્ સુસમિદ્ધે હુતાશને ।
શાસ્ત્રદૃષ્ટેન વિધિના કૃત્વા ભૂતબલિં હરેત્

તોયભક્તસમાયુક્તં પુષ્પધૂપસમન્વિતમ્ ।
દદ્યાદ્ભૂતબલિં મન્ત્રી સર્વપાકવિમિશ્રિતમ્

પાણિપાદૌ તતઃ ક્ષાલ્યા ચાન્તઃ પુનરાચમેત્ ।
પ્રવિશ્યાયતનં પશ્ચાત્ જપં કુર્યાદ્ વિચક્ષણઃ

પ્રણિપદ્ય પ્રસાદ્યેશં ધ્યાનમાશ્રિત્ય મન્ત્રવિત્ ।
પ્રાણાયામૈઃ શિખાંસ્થયેકંચિત્તઃ સદા જપેત્

પ્. ૪૧)
બદ્ધપદ્માસનોમૌની અક્ષમાલા કરસ્થિતઃ ।
સ્વસ્તિકં વાસનં બદ્ધ્વા સમકાયશિરઃ સ્થિતઃ

અનન્યમાનસો યોગી મન્ત્રી તન્મયતાંગતઃ ।
અચિરાત્સિદ્ધિમાપ્નોતિ અદૈતદૈતમાશ્રિતઃ

ઇતિ શ્રીસર્વમન્ત્રાનોત્તરે ક્રિયાપાદે અર્ચનાપ્રકરણમ્ ॥
અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ અગ્નિકાર્યવિધિક્રમમ્ ।
આશ્રયં સર્વસિદ્ધીનામિહામુત્રફલપ્રદમ્

પ્રોક્ષિત્વા પુરાપ્રાજ્ઞઃ કુણ્ડમસ્ત્રોદકેન તુ ।
તતસ્ત્વાવેષ્ટયેત્ પશ્ચાત્ કવચેન યથાક્રમમ્

પુનરુલ્લેખનં કુર્યાદસ્ત્રબીજેન ષણ્મુખ ।
પુનરચ્યુક્ષણં પશ્ચાત્ કવચેન વિધાનવિત્

વિષ્ટરં કુણ્ડમધ્યે તુ પ્રણવેણ પુનર્ન્યસેત્ ।
તતઃ શક્તિં ન્યસેત્ તસ્મિન્ તટિત્સહસ્રસન્નિભામ્

ઋતુમતીં વિશાલાક્ષીં સતતં યોનિમુદ્રયા ।
ચતુદ્ધ્વઃ સ્વરસંભિન્નો વહ્નિબીજોર્ધ્વદીપિતઃ

ષોડશાન્તહતો હંસશ્શક્તિરેષાનિગદ્યતે ।
ગન્ધપુષ્પાર્ચિતાં કૃત્વા અર્ઘ્યધિત્વ વિધાનવિત્

શિવસન્તર્પણાર્થાય તતો વહ્નિં પ્રકલ્પયેત્ ।
ચતુર્થેન વિનિર્મુક્તો હ્યધષ્ષષ્ઠં નિયોજિતઃ

સ એવ હંસ સંજ્ઞસ્તુ વહ્નિ સર્વાર્થસાધકઃ ।
પ્. ૪૨)
તામ્રપાત્રેશરાવે વા વધિત્વા હુતાશનમ્

અસ્ત્રેણ પ્રોક્ષયેત્ તં તુ પુનર્બૂજ નિયોજયેત્ ।
તતસ્ત્વા વેષ્ટયેત્ પશ્ચાત્ કવચેન વિધાનવિત્

પૂજયિત્વા ત્રિધા કુણ્ડે યોનિમાર્ગેણ નિક્ષિપેત્ ।
સદ્યોજાતેન મન્ત્રેણ હૃદયં તુ પુનર્જપેત્

ગઙ્ગાસ્તાનં ભવેદેવં જાતવેદસિ ષણ્મુખ ।
શિરસાભ્યર્ચયિત્વા તુ વામદેવં તતો જપેત્

કૃતં પુંસવનં એવં સીમન્તોન્નયનં શૃણુ ।
અઘોરેણાર્ચયેદ્ દેવં શિખાબીજં તતો જપેત્

સીમન્તકરણં વહ્નેઃ કૃતં ભવતિ શૈવકમ્ ।
કવચેન સમભ્યર્ચ્ય જપેત્ તત્પુરુષં વિભુમ્

જાતકર્મ કૃતં હ્યેવં તતો નામ વિનિર્દિશેત્ ।
ઈશાનેનાર્ચયિત્વાસ્ત્રં ચ પરિવર્તયેત્

તતોસ્યા શ્રાવયેન્નામ શિવાગ્નિસ્ત્વં હુતાશનઃ ।
જનને પદ્મમુદ્રાસ્ય લિઙ્ગમુદ્રાગ્નિયોજને

નિરોધે નિષ્ઠુરા પ્રોક્તા બીજાભ્યા સર્વકર્મસુ ।
એવમગ્નિં સુસંસ્કૃત્વા મુદ્રાઃ મન્ત્રૈઃ યથાક્રમમ્

તતો હોમં પ્રકુર્વીત શાસ્ત્રદૃષ્ટેન કર્મણા ।
હૃદ્વીજેનાસ્તરેદ્દર્ભાન્ પરિધયશ્ચ નિધાપયેત્

પ્રાગગ્રાનુત્તરાગ્રાં ચ પુનર્દેવાન્ પ્રપૂજયેત્ ।
પ્. ૪૩)
બ્રહ્માણં શંખરંવિષ્ણુમનન્તેશ સમન્વિતમ્

પૂર્વાદારભ્ય ગાયત્ર્યા વિષ્ટરસ્તાન્ તથાક્રમમ્ ।
આગ્નેધિંદિશમાશ્રિત્યાજ્ય ભાણ્ડ્ં તુ સ્થાપયેત્

અધિશ્રયં પુરા કૃત્વા પશ્ચાદીન્ પ્લવનાદિકમ્ ।
પ્રાદેશમાત્રકાન્ દર્ભાન્ પ્રશ્ચિન્ના નખેન તુ

અંગુષ્ઠાનામિકૈર્ગૃહ્ય ઘૃતસ્યાપ્લવનં કુરુ ।
તતઃ સંપ્લવનં મન્ત્રી સંમુખં ઘૃતમુત્પલવત્

સ્રુવં સ્રુચં પ્રતાપ્યાગ્નૌ પરિમૃજ્ય સમન્તતઃ ।
સંસ્પૃશે તુ કૃશૌસ્સર્વમગ્ર મધ્યાવસાનકમ્

સ્થાપયેદ્ દક્ષિણે ભાગેર્શ્વ કૃજ્યાદીનિ તથોત્તરે ।
હૃદયેન વિધાનજ્ઞઃ સર્વકર્મ સમાચરેત્

તતોભિધારયેદ્ વક્ત્રાન્ બ્રહ્મભિસ્ત્વનુપૂર્વશઃ ।
પુનરદ્ઘાટનં કુર્યાદસ્ત્રબીજેન ષણ્મુખ

નિષ્કૃતિં તુ શિવાસ્ત્રેણ દત્વા સર્પિન્નિરૂપયેત્ ।
શિવે સોમે તથા વ્યઘ્નૌતસ્ત્રિધા પરિકલ્પયેત્

તર્પયિત્વા તતો વહ્નિં દત્વા પૂર્ણાહુતિં ક્રમાત્ ।
તત ત્રાસન વિન્યાસં પ્રાશુત્તં પરિકલ્પયેત્

પૂર્વોક્તેન વિધાનેન ગન્ધપુષ્પૈરનુક્રમાત્ ।
પૂજયિત્વા શિવં સમ્યક્ તતો હોમં સમારભેત્

બહુભવ્યેન્ધને શુદ્ધે સુસમિદ્ધે હુતાશને ।
પ્. ૪૪)
વિદ્રુમે લેલિહાને ચ હુનતે યસ્સસિધ્યતે

અર્ચિષ્માન્ પણ્ડિત શિખસ્સુગંદ્ધિલ્લઘુવિક્રમઃ ।
સ્નિંધ પ્રદક્ષિણાવર્તો જાતવેદસ્તુ સિધ્વિતઃ

વિષ્ણુલિંગી લિખેદ્ ભૂમિં શુક્લઃ કૃષ્ણઃ પ્રક્ષિણૈઃ ।
દુર્ગન્ધશ્ચૈવ રૂક્ષશ્ચ તત્ર સિદ્ધિર્ન વિદ્યતે

તત્રૈવ હોમયેત્ તાવચ્છુદ્ધો હુતાશનઃ ।
વિશુદ્ધે પાવકે શુદ્ધેરન્યથા વિફલો ભવેત્

તસ્માદેવં વિદિત્વા તુ વિશુદ્ધો હોમયેત્ સદા ।
શિવાદિ સર્વમન્ત્રાણામાહુત્યા પરિસંખ્યયા

દશશતં સહસ્રં વા અયુતં લક્ષમેવ વા ।
હોમં દશગુણં પ્રદ્ધ્યા શિવસ્ય પરિકલ્પયેત્

બ્રહ્મશક્તિ શિવાઙ્ગાનાં વિદ્યેશ્વરગણેશ્વરાન્ ।
લોકપાલાસ્ત્રમુખ્યાનાં તસ્માદેક ગુણઃ સ્મૃતઃ

સંપૂર્ણાહુતિદાનં તુ પ્રકુર્વાદ્ધારણાન્વિતમ્ ।
અમૃતં યત્પરં વત્સ સ્રવન્તં મનુસ્મરેત્

પદમુચ્છારયેન્મન્ત્રં મન્ત્રી પૂર્ણાહુતિપ્રતિમ્ ।
ઇદમસ્ત્વમૃતં ભૂયો વૌષડન્તમનુસ્મરેત્

મન્ત્રાર્પિત મનો ભૂત્વા મન્ત્રાલંકૃતવિગ્રહઃ ।
હોમયેદેક ચિત્તસ્તુ મન્ત્રતન્મયતાંગતઃ

* વ જુહુયાન્મન્ત્રી જપેદ્ વાપિ સમાહિતઃ ।
પ્. ૪૫)
શબ્દે તત્વે પરે તેનસ્સ સિદ્ધિફલભાગ્ભવેત્

પ્રણમ્ય ભક્ત્યા દેવેશં સ્તુત્વાચાન્તે ક્ષમાપયેત્ ।
સંહૃત્યૈવ તતો મન્ત્રી જપઃ પ્રજાન્નિવેદયેત્

યત્કૃતં યચ્ચ કુર્યાઃ તત્સર્વં સુકૃતં તવ ।
ત્વં ગતિર્વિશ્વવેત્તા ચ નાન્યોનાથો હિ મે શિવઃ

વિસર્જયેત્ તતો દેવં પુનઃ પૂજ્યા વિધાનતઃ ।
પશ્ચાદગ્નિં વિસર્જેત કૃતં કર્મ સમાહિતઃ

વિસર્જિતસ્ય દેવસ્ય ગન્ધપુષ્પન્નિવેદનમ્ ।
નિર્માલ્યં તદ્વિજાનીયાત્ વર્જ્યં વસ્ત્રવિભૂષણમ્

અર્ચયિત્વા કુતં યશ્ચણ્ડેશાય નિવેદયેત્ ।
નિર્માલ્યં ભક્ષણં દાનં લંઘનં ચ વિવર્જયેત્

આચમ્યોદ્ધૂલ્ય પૂતાત્મા ભોજનં તુ સમારભેત્ ।
અથ પાત્ર વિધાનેન ક્ષાલયિત્વા તુ ભોજનમ્

તથૈવાવેષ્ટનં કૃત્વા તતસ્તસ્મિન્નિવેશયેત્ ।
શિવેન શિવગાયત્ર્યા હૃદા ચૈવ વિધાનવિત્

હૃદયેનાહુતિઃ પઞ્ચ શેષં કુર્યાચ્છિવાર્પણમ્ ।
આચમ્ય તુ શુચિર્ભૂત્વા શિવં ધ્યાયેત્ પુનર્જપેત્

વાસિસૂજ્ય જપસ્યાન્તે સત્યં પ્રિયહિતઃ કુરુ ।
કિઞ્ચિત્ સંવ્યવહારાર્થં પ્રાશુતં પુનરાચમેત્

અગ્નિકાર્યં જપો યાગે યોગો દીક્ષાઃ ષડાનન ।
પ્. ૪૬)
ગુહ્યે મનોરમે સ્થાને સુવિશુદ્ધે મહીતલે

ઇતિ સર્વજ્ઞાનોત્તરે ક્રિયાપાદે અગ્નિકાર્યપ્રકરણમ્ ॥
અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ મહીતલ વિશોધનમ્ ।
તસ્યાઃ પરીક્ષ્ય વિજ્ઞાનં પરિગ્રહમેવ ચ

સુગન્ધાસ્વાદુસંયુક્તા શ્વેતા રક્તા ચ પિઞ્જરા ।
પાંસુનાપ્યયુનાધન્યા ભ્રમિસ્સર્વાર્થસાધિકા

પ્રાગુદક્ પ્લવનાં સ્નિગ્ધાં કૃષ્ણાં વા શુભદર્શનામ્ ।
જલતીરસમીપસ્થાં શુદ્ધાં ભૂમિં પરીક્ષયેત્

યસ્ય વર્ણાસ્ય યો ગન્ધઃ શોભનઃ સ તુ વિદ્યતે ।
કેશાસ્થિ કંટકૈર્હીનાં ગર્તોષરવિવર્જિતામ્

ત્રિહસ્તોદ્ઘાત ભૂશર્યયાં સર્વદોષવિવર્જિતામ્

સેચયેદ્ગન્ધતોયેન પઞ્ચગવ્યશિવામ્ભસા ।
ધૌતવસ્ત્રૈઃ શુચિસ્સ્નાતૈસ્તતઃ સંચાલયેત્ પુનઃ

અકાલમૂલકલશે વસ્ત્રપૂતેન વારિણા ।
તતઃ કુટવપધીતૈ તુ પલાશાશ્વત્થ મુદ્ગરૈઃ

દર્પણોદરસંકાશાં કૃત્વા ભૂમિં પરિગ્રહેત્ ।
પક્વેષ્ટકામયં વાપિ શુદ્ધદારુમયં તથા

મૃણ્મયં વા પુનાકૃત્વા વિશુદ્ધં યાગમણ્ટપમ્ ।
દીર્ઘં દ્વિગુણં કૃત્વા વિસ્તારાદેકભાગિકમ્

પ્. ૪૭)
દ્વારાસ્ત્રિદીયકે ભાગે સાર્ધહસ્તપ્રમાણતઃ ।
મણ્ડલસ્ય તુ દ્વૌ ભાગૌ ભાગં કુણ્ડસ્ય કલ્પયેત્

વિદિક્ષુ ક્રૂરકર્માણિ કુર્યાત્ કુર્યાત્ દિક્ષુ શુભાનિ ચ ।
ચતુરશ્રં પ્રકુર્વીત સુઘનં યાગમણ્ટપમ્

વિચિત્રં ચિત્રકર્માઢ્યં પ્રાકારપરિવેષ્ટનમ્ ।
ચતુરશ્રં તતઃ. કુણ્ડં કુર્યાદ્ વર્તુલમેવ ચ

મેખલોપરિમધ્યસ્થં યોનિશ્ચૈવ પ્રકલ્પયેત્ ।
મેખલાં તુ સમાં કુર્યાત્ તતઃ શાસ્ત્રવિત્તમમ્

ચતુરઙ્ગુલમુત્સેધાં વિજ્ઞાબ્જલાંછનં દૃઢમ્ ।
હસ્તપ્રમાણેન અથો મધ્ય તથોપર

ત્રિમેખલાસમાયુક્તં સુસમં ચારુદર્શનમ્ ।
ગજોષ્ઠવત્ પ્રકુર્વીત સૂચિ પુષ્કરમેવ ચ

મેખલોપરિમધ્યસ્તમાજ્જ્યાધારં મનોહરમ્ ।
તસ્યોપરિ પુનશ્ચોર્ધ્વમુઝ વા સદારુભિર્દૃઢમ્

વિતાનસહિતં કુર્યાદદિશ્રં જાલકાન્વિતમ્ ।
શોભનં તદ્વિજાનીયાત્ સર્વકામ ફલપ્રદમ્

કૃત્વા સુનિર્મલં ભૂમિં પરિગૃહ્ય પુનર્યજેત્ ।
વર્ધન્યમુંદી પૂર્ણાયામઘોરાસ્ત્રાભિ મન્ત્રિતામ્

કૃત્વેદ કિં દધેદ્ધીરા મત્યુચ્ચિન્નાં પ્રદક્ષિણામ્ ।
તસ્યા માર્ગેણ કલશમાચાર્યેણોદ્ધતં શનૈઃ

પ્. ૪૮)
સર્વકાસ્મયેતિ ભ્રૂમયિત્વા નિધાપયેત્ ।
ઐશાન્યમણ્ડલાં તે તુ વિઘ્નૌઘશમનં પરમ્

પૂર્વપઙ્કજવિન્યસ્તં સપ્તધાન્યોપરિસ્થિતમ્ ।
ક્ષાલિતં ચાસ્ત્રબીજેન કવચેનાવ કંઠિતમ્

સ્ત્રિતત્વોપરિ વિન્યસ્ત ચન્દનાગરુધૂપિતમ્ ।
વસ્ત્રપૂતામ્બુસંપૂર્ણં પઞ્ચરત્ન સમન્વિતમ્

સર્વૌષધિ સમાયુક્તં સર્વગન્ધોપશોભિતમ્ ।
હેમ્ના કણ્ઠે તથા બદ્ધં સૂત્રકણ્ઠમથાપિ વા

ચૂતપલ્લવસંયુક્તં સિતવસ્ત્રાવકુંઠિતમ્ ।
એવં વિધં શિવં રમ્યં શિવેનાધિષ્ઠિતં ગુહ

યાગસ્યાદૌ તુ સંપૂજ્ય યાગાન્તે સ્નાનમાચરેત્ ।
પરિગ્રહે વાસ્તુ યાગં પુનર્યાગં ગણાધિપે

કૃત્વા શિવાસનં કુર્યાત્ શિવસ્ય પરમાત્મનઃ ।
સંહૃત્ય હોમદ્રવ્યાણિ નૈવેદ્યાં નિધાનિ ચ

તતોધિવાસયેત્ તાનિ તતઃ શિષ્યાનનુક્રમાત્ ।
પઞ્ચગવ્યં ચરું તેષાં દન્તકાષ્ઠં ચ મન્ત્રિતમ્

ક્ષરિકા સપ્તવારાણિ હૃદયેન સમર્પયેત્ ।
તદા ન વિદ્યતે સિદ્ધિઃ વિધિક્ષપન તેન ચ

અતોન્યથા શુભા વિદ્યાત્ દન્તકાષ્ઠં ષડાનન ।
ઈશાન્યાદિષ્ટકાષ્ઠાસુ મુખમસ્ય યદા ભવેત્

પ્. ૪૯)
ધાતુ સર્વકર્માણિ સાધયેત્ સાધકોત્તમઃ ।
શોભનંન્ તદ્વિજાનીયાત્ સર્વકામ ફલપ્રદમ્

ઇતિ સર્વજ્ઞાનોત્તરે ક્રિયાપાદે ભૂપરિગ્રહપ્રકરણમ્ ॥
અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ સાધકાનાં હિતાય વૈઃ ।
પઞ્ચગવ્યવિધાનં તુ તત્વતઃ શૃણુ ષણ્મુખ

ચરુસ્થાલ્યાં ચરોશ્ચૈવ પ્રવક્ષ્યામ્યનુપૂર્વશઃ ।
ગોમૂત્રં ગોમયં ક્ષીરં દધિસર્પિઃ કુશોદકમ્

પઞ્ચગવ્યમિતિ પ્રોક્તં મહાપાતકનાશનમ્ ।
ઈશાનેન યજેત્ સર્પિઃ ક્ષીરં તત્પુરુષેણ તુ

અઘોરેણ દધિ પ્રોક્તં સદ્યોજાતેન ગોમયમ્ ।
ગોમૂત્રં વામદેવેન ગાયત્ર્યા તુ કુશોદકમ્

આલોઢ્ય હૃદિના સર્વં તામ્રભાજનસંસ્થિતમ્ ।
પરિકલ્પ્ય ત્રયો ભાગાન્ દેવસ્યાગ્રે તથાત્મનઃ

ઉદ્ધૃત્ય શિષ્યવત્સ્યાશિ શિવજપ્તં સ્વયં પિબેત્ ।
પ્રક્ષાલ્ય પૂર્વવત્સ્થાલીં તથૈવાવેષ્ટ્ય વિન્યસેત્

સૂત્રેણ વર્મજપ્તેન પુનકણ્ઠો ષડાનન ।
વિન્યસ્ય પઞ્ચબ્રહ્માણિ પુનઃ ક્ષીરેણ પૂરયેત્

શિવાગ્નિનાપચેતં તુ વર્મણા ઘટયેચ્છનૈઃ ।
વ્રીહિ શ્યામાકનીવારાનથ વા શાલિબ્રક્ષલી

તણ્ડુલાન્ પ્રક્ષાલ્ય નિક્ષિપેત્ પશ્ચાત્ હૃદયેન તુ ચાલયેત્ ।
હૃદયં ચ શિરશ્ચૈવ શિવાં ગાયત્રમેવ ચ

પ્. ૫૦)
જપંસ્તત્સાધયેન્મન્ત્રી ચરુકં ઘૃતસંયુતમ્ ।
યથાસ્સન્તં ભવેદન્નં તદર્થમયારયેત્

અવતાર્ય જપે શુદ્ધં યાવન્નિર્વાણમિચ્છતિ ।
ભાગત્રયં તતઃ કુર્યાત્ યથા પૂર્વમુદાહૃતમ્

આત્મીયં શિષ્યસંયુક્તં કૃતકર્મા તુ ભક્ષયેત્ ।
દન્તૈરસ્પૃત્ય માનં તુ પઞ્ચાઙ્ગુલ્યાત્મસંસ્થિતમ્

દર્ભશર્યયાં સમારૂઢઃ સહ શિષ્યૈર્જિતેન્દ્રિયઃ ।
જનપદ્ધ્યાનરતો મૌની પ્રાકારાસ્ત્રે સુગોપિતઃ

બન્ધપાશાસ્થુતે શિષ્યા દૃષ્ટ્વા સ્વપ્નાંતિ શાક્ષયે ।
કથયન્તિ ગુરોસ્સર્વે શુચિર્ભૂતા સમાહિતઃ

શુભૈરભીપ્સિતાં સિદ્ધિં (અ)શુભૈર્દુઃખમાપ્નુયાત્ ।
તસ્માદ્ દુઃખપ્રદાં દૃષ્ટ્વા ન સિદ્ધા સંપ્રયોજયેત્

દુઃસ્વપ્નદર્શને મન્ત્રી હેમ્મષ્ઠક સહસ્રકમ્ ।
કૃત્વા દીક્ષાં પ્રકુર્વીતૈહિકી સિદ્ધિવર્જિતામ્

શુભ્રં નદં નદીં વાપિ સમુદં પઙ્કમેવ વા ।
અતિષોર મહાદુર્ગં તરતેયસ્સસિદ્ધતિ

વ્યાધિ મૃત્યુભયં વાપિ બન્ધનં વાસનક્ષયમ્ ।
વિદેશગમનં વાપિ ભવેત્ તેષાં વિલોમતઃ

ગવાશ્વભ્રમિનાશં વા વસ્ત્રાલંકાર કુઞ્જરાત્ ।
પશ્યેદ્યશ્શયિતઃ સ્વપ્ને તસ્ય સિદ્ધિર્ન વિદ્યતે

પ્. ૫૧)
એતેષાં તુ પુરા લાભા દિષ્ટાન્ કામાન્ વાપ્નુયાત્ ।
દૃષ્ટ્વા ન સ્વપતે યસ્તુ યાવદભ્યુદિતો રવિઃ

શુક્લપક્ષં ચિતિં વાપિ કણ્ટકાકીર્ણમેવ વા ।
યા શિરોહત સ્વપ્નાન્તે તસ્ય સિદ્ધિર્ન વિદ્યતે

તત્રસ્થસ્તુ વિબુધ્યેત તસ્ય સિદ્ધિર્વિધીયતે ।
પ્રાસાદં વૃષભં નાવં પર્યઙ્ગં કુઞ્જરં નગમ્

યોધિ રોહતિ સ્વપ્નાન્તે તસ્ય સિદ્ધિર્વિધીયતે ।
યેષામેક તમાદ્વાપિ પ્યવનં મૃતુલક્ષણમ્

અર્થનાશો મનસ્તાપો હ્યપિ વા બન્ધનં ભવેત્ ।
આસનં શયનં વેશ્મ વસ્ત્રં પ્રાવરણં તથા

જ્વલન્તં પશ્યતે સ્વપ્ને તસ્ય સિદ્ધિર્વિધીયતે ।
સુર્ચાર્નાનિ ચ ભગ્નાનિ જ્વલનાસ્થમનાનિ ચ

દૃષ્ટ્વા ન સિધ્યતે સ્વપ્ને હસ્તાધ્વસ્તફલાનિ ચ ।
ચિદ્રવાસોથ કૃત્યઞ્ચ સ્વકં પ્રાકરણં તથા

જ્વલન્તં પાટિકાં મલદિગ્ધં ચ દૃષ્ટ્વા સ્વપ્નેન સિધ્યતે ।
સુશુક્યાનિ ચ વસ્ત્રાણિનિચિદ્રાણિ નવાનિ ચ

સિદ્યયાચ્ચયિતઃ સ્વપ્ને તસ્ય સિદ્ધિર્વિધીયતે ।
અગ્નિપ્રવેશં કુરુતે સ્વપ્નાંતે ઋતુમાનવઃ

સ્મૃતિલોપો ભવેદ્ વાપિ તસ્ય સિદ્ધિર્ન વિદ્યતે ।
શુક્લં વિલેપનં માલ્યમાતપત્રાસનધ્વજમ્

પ્. ૫૨)
શંખપદ્મનિધિં ચૈવ લબ્ધ્વા સ્વપ્ને શ્રિદં લભેત્ ।
વિપરીતાનિ ચૈતાનિ નામમાત્રાણિ ચૈવ હિ

પશ્યેદ્યઃ શયિતઃ સ્વપ્ને તસ્યસિદ્ધિર્ન વિદ્યતે ।
શુક્લોદનં દધી વાપિ અર્ધમાંસ ફલાનિ ચ

યસ્તુ ભુંક્તેસ્તુ સ્વપ્નાન્તે તસ્ય સિદ્ધિર્ન વિદ્યતે ।
શાકં તૈલં ફલં કૃષ્ણમદ્યાદ્યાશૈતોનિશિ

ન સ સિદ્ધિં સમાપ્નોતિ ન સુખં ન ચ સમ્પદઃ ।
અપ્રજં મ મદ્યા વા સમુદ્રયગાં પયસ્વિનીમ્

સ્વપ્નાન્તે ચ * ચેદ્યોવૈ તયસ સિદ્ધિર્વિધીયતે ।
સર્વાણ્યેતાનિ શુષ્કાણિ નામમાત્રાણિ ચૈવ હિ

યસ્તુ પશ્યતુ સ્વપ્નાન્તે તસ્ય સિદ્ધિર્ન વિદ્યતે ।
આકાશગમને સ્વપ્ને અગમ્યાગમનં તથા

વિષ્ટાનુલેપનં ચૈવ દૃષ્ટ્વા સિદ્ધિમવાપ્નુયાત્ ।
તૈલાભ્યઙ્ગમયોદ્વાહં પુત્રલાભઃ પ્રવર્તતે

ગેયં લાસ્યં ચ નૃત્તં ચ દૃષ્ટ્વા સ્વપ્ને ન સિધ્યતે ।
ક્ષપણં ચાન્ત્યજાતિં વા વ્યાધિતં રક્તવાસસમ્

ઉન્મત્તં ભિન્નનાસં વા દૃષ્ટ્વા સ્વપ્નેનુ સિધ્યતે ।
ઋક્ષોષ્ટ્રં વાનરં વાપિ ખરમશ્વતરં પ્રકિમ્

યોઽધિ રોહતિ સ્વપ્નાન્તે તસ્ય સિદ્ધિર્ન વિદ્યતે ।
તૈલાભ્યઙ્ગ મથોદ્વાહં પુત્રલાભ પ્રવર્તતે

પ્. ૫૩)
ગેયં વાદ્યં ચ નૃત્તં ચ દૃષ્ટ્વા સ્વપ્ને ન સિધ્યતે ।
ક્ષપણં ચાન્ત્યજાતિં વા વ્યાધિતં રક્તવાસસમ્

ઉન્મત્તં છિન્નનાસં વા દૃષ્ટ્વા સ્વપ્ને ન સિધ્યતે ।
એકાઙ્ગ વિકલસ્વપ્ને * પિકારાં મલાન્વિતઃ

યસ્યાગ્રતસ્તુતં નિષ્ઠે તસ્ય સિદ્ધિર્ન વિદ્યતે ।
ક્ષુધાર્તઃ તૃષિતઃ સ્વપ્ને સ્થાનમુચ્યાટ્યતે સ્વકાન્

તાટ્યતે વાનરૈર્ઘોરૈર્નસસિમવાપ્નુયાત્ ।
વંમ્મે મૂત્રપુરીષં વા સ્વર્ણં રજતં તથા

દન્તપઙ્ક્તિઃ પતેદ્ વાથ જપેદ્ વાહુનતેવપિ રાંદત્રિતયેપિ વા ।
હન્તિ વાથ જયેદ્ વાપિ સ્વપ્ને સિદ્ધિમવાપ્નુયાત્

સ્વપ્ને સોપિ ન સિધ્યતિ * * * * * * * * ।
ક્વ પ્રસ્થિતોસિ મૂઢાત્મા નાસ્તિ તે ત્વભિવાંછિતઃ ।
એવમુક્તો નરઃ સ્વપ્ને પ્રત્યક્ષં વા ન સિધ્યતિ

વેશ્યા કન્યાથ વા રાત્રિ બ્રહ્મણિ ચાનુમોદતે ।
રાજા વિપ્રો થા દિવ્ય તસ્ય સિદ્ધિર્વિધીયતે

રાજાનમર્થસમ્પન્નં બ્રાહ્મણા વેદપારગાઃ ।
સ્ત્રિયઞ્ચ લક્ષણોપેતાં દૃષ્ટ્વા સ્વપ્નઃ પ્રસિધ્યતિ

શુક્લાંવરધરો ભૂત્વા શુક્લમાલ્યાનુલેપના ।
યં વિગ્રહંતિ સ્વપ્નાન્તે તસ્ય સિદ્ધિર્ન વિદ્યતે

રક્તામ્બરધરાં નારીં રક્તમાલ્યાનુલેપનામ્ ।
યં વિગ્રહતિ સ્વપ્નાન્તે સુપ્તેષ્વપિ ન સિધ્યતિ

પ્. ૫૪)
કુચેલા વા મલગ્રસ્થા વ્યાધિતા વિકૃતાનના ।
તાભિર્યે ગૃહીતઃ સ્વપ્ને સુપ્નેષ્વપિ ન સિધ્યતિ

એવં સ્વપ્ના મયાખ્યાતા વિધિસ્યસ્ય ષડાનન ।
કથયન્તિ તથાત્યન્તધ્યં ભવિષ્યં યુક્ત કર્મણઃ

સૂત્રયિત્વા પુરાભૂમિં મણ્ડપેન્ય પ્રમાણતઃ ।
યાગં યથોદિતં કૃત્વા રજન્યરજ્ય મણ્ડલમ્

શુક્લામ્બરધરો ભૂત્વા શુક્લમાલ્યાનુલેપનઃ ।
શુક્લયજ્ઞોપવીતી ચ સૂત્રપાતં સમારભેત્

પૂર્વાપરૌદિશૌ સાદ્ધ્યે વૈ શંખોર્ધેન ભાનુના ।
પુષ્યધેયેન વા મંત્ર ચિત્રાસ્વાત્યન્તરેણ વા

એવં પૂર્વાપરં કૃત્વા તત્ર સૂત્રં પ્રકારયેત્ ।
વિકલ્ય મધ્યદેશં તુ તત્ર શંકું નિધાપયેત્

શંકોરુભયતઃ સૂત્રં સવિકૃત્વા પ્રસારયેત્ ।
બિન્દુદ્વયં સમાલિખ્ય મત્સ્યમુર્થાપયેત્ તતઃ

શંકુવિર્થં તુ તત્સૂત્રં મધ્યે મત્સ્ય દ્વયસ્ય તુ ।
ખટકાકર્ષિતં કૃત્વા દક્ષિણોત્તરતાં નયેત્

આત્રાલયેતસ્સૂત્રં યેવમુત્તરતા દક્ષિણે ।
વિદિશાસુ તથા નીત્વા અન્તરેષુ તથા નયેત્

મધ્યે બિન્દુ સ્થિતં સૂત્રં ભ્રામયેચ્ચતુરંગુલમ્ ।
આલિખ્ય કર્ણિકાં તત્ર દ્વિતીયે કેસરાન્ લિખેત્

પ્. ૫૫)
તૃતીયે દલસદૂનિ દલાગ્રાણિ ચતુર્થકે ।
પ્રતિવારણ રેખાં તુ દદ્યાત્ પદ્મસ્ય બાહ્યતઃ

રેખા રેખોતર જ્ઞાત્વા દલાગ્રાણિ તુ સંગ્રહેત્ ।
કોણેન વાયુધેત્ કોણં તમસૂત્રેણ ષણ્મુખ

દ્વાત્રિંશત્ ષોડશાષ્ટૌ વા પત્રાણ્યાલિખ્ય વિન્યસેત્ ।
તેભ્યશ્ચતુર્ગુણાનેવ કેસરાન્ પરિકલ્પયેત્

અષ્ટપત્રે ન્યસેચ્છક્તિં યથા પૂર્વમુદાહૃતઃ ।
બહિરંગુલમુત્સૃત્ય પદ્મસૂત્રં પ્રસારયેત્

તસ્માત્ તુ ષોડશાષ્ટૌ વા ગાયત્રીં તત્ર વર્જયેત્ ।
અથવા વાહનારૂઢનસ્ત્ર હસ્તા ષડાનન

પૃથગ્બાહ્યાસ્ત્ર વર્ગસ્ય યજેત્ કૃત્વાર્થ વા કૃતિમ્ ।
યવેનાન્તરિત રેખાશતં સ્ત્રાંગુલ સમમિતાઃ

દદ્યાંવરણે રમ્યો શ્વેતપીતરુણાસિતાઃ ।
કર્ણિકાં પીતવર્ણેન ચતુરંગુ(લ)મુચ્છ્રિતામ્

કિંચિદ્ધારિકં વર્ણં દદ્યાત્ કેસરસન્ધિષુ ।
કેસરાં મૂલસશ્શુક્લાન્ કુર્યાન્ મધ્યે રુણેન તુ

અગ્રં ચૈવ તુ શુક્લેન દલાન્ શુક્લેન છાદયેત્ ।
ચતુર્વિધાં તતો રેખામભ્યુધિં નામ સંહતાઃ

વિચિત્રૈર્મિશ્રિતૈર્વર્ણૈ રચનાઃ પરિકલ્પયેત્ ।
વાહયેત્ પશ્ચિમદ્વારમિતરાણિ નિરોધયેત્

પ્. ૫૬)
પદ્મમાનં વિવેદ્વારં વિધીનાં વિસ્તરં તથા ।
શોભાશ્ચોપ શોભાશ્ચ કપોલાશ્ચ કપાટકાઃ

તુલ્યમાના સ્મૃતા હ્યેતા પદ્માર્ધેન તુ કારયેત્ ।
પદ્માર્ધે નાથ વા કુર્યાદ્ દ્વારં વીથિં ષડાનન

તદર્તેનતરાન્ ભૂયઃ પૃથક્પ્રક્રમણેન તુ ।
એવં તં રચિતં કૃત્વા પરમં શિવમણ્ડલમ્

ઇષ્ટ્વા ચ વિધિવદ્ દૈવં તતો ધ્યાનં વિશોધયેત્ ।
ઇતિ સર્વજ્ઞાનોત્તરે ક્રિયાપાદે પઞ્ચગવ્યાદિ દીક્ષાઙ્ગપ્રકરણમ્ ॥
અથાધ્યાસં પ્રવક્ષ્યામિ સંક્ષેપાન્નતુ વિસ્તરાત્ ।
ઉર્વીતત્વાદિતઃ કૃત્વા યાવત્ તત્વં નિરામયમ્

ઉર્વીતત્વં તુ સૌવર્ણં સૂર્યાયુત સમપ્રભઃ ।
કુક્કુટાણ્ડસમાકારં બ્રહ્માણ્ડમેતમુચ્યતે

ભુવનાન્યષ્ટ ષટ્ ચૈવ તસ્યૈઘાભ્યન્તરે સ્થિતાઃ ।
શતયોજનકોટ્યંસ્તુ પ્રમાણં તસ્ય કિત્તતઃ

તસ્યૈવાથ સ્થલે રુદ્રા રુદ્રકોટિભિરાવૃતઃ ।
કાલાગ્નિરીતિ વિખ્યાતો રક્તકૃષ્ણોગ્રરૂપધૃત્

નોર્ધ્વં નિરીક્ષતે દેવો માભૂદ્ભસ્મ વિદં જગત્ ।
સ એવ રુદ્રો વિજ્ઞેયસ્સ શિવસ્ય ચ કાલધૃત્

તસ્યોર્ધ્વં મહાનરકાઃ ઘોરરૂપાઃ સુદારુણાઃ ।
જીવૈસ્તુ નારકૈઃ સાર્ધં છત્યારિંશત્ગતં ક્રમાત્

પ્. ૫૭)
રૌરવો મહારૌરવઃ કુમ્ભીપાકસ્તથૈવ ચ ।
એતે મહદ્ધિકાશ્શોધનીધાઃ પ્રયત્નતઃ

સર્વે શુદ્ધા ઇમૈઃ શુદ્ધૈઃર્નરકાનાત્રસંશયઃ ।
કૂશ્માણ્ડસ્તુ પતિસ્તેષાં ન ચ રુદ્રઃ પ્રકીર્તિતઃ

તસ્યોર્ધ્વં સપ્તપાતાલં ક્રમશઃ સંખ્યવસ્થિતાઃ ।
સ્વરૂપૈસ્ત્રિભિઃ સંકીર્ણસ્થીલુહાટેશ્વરઃ પ્રભુઃ

તલં ચ નિતલં ચૈવ વિતલં ચ તથા પરમ્ ।
સુતલં તલાતલં ચૈવ પાતાલં ચ રસાતલમ્

નાગાશ્ચ ગરુડાશ્ચૈવ કિં પુરુષાદનુજાસ્તથા ।
અગ્નિર્વાયુ કુબેરાશ્ચ પતયસ્તુ પૃથગ્વિધાઃ

ભૂલોકં ચ તથા વિદ્યાત્ સપ્તદ્વીપાર્ણવૈઃ સહ ।
સચૈલમસ્વનોદ્યાન નદીનદસમાકુલમ્

જમ્બૂશાકકુશક્રૌંચ શાલમલીદ્વીપ એવ ચ ।
ગોમેદ પુષ્કરં ચૈવ સપ્તદ્વીપાઃ પ્રકીર્તિતાઃ

પુષ્કરદ્વીપ મધ્યસ્થં પર્યન્તો માનસો તમાઃ ।
લોકપાલાઃ સ્થિતાસ્તસ્મિન્ પૃથિવીં પાલં નિ * તે

ક્ષારક્ષીર દધિસ્સર્પિ તથા ઇક્ષુરસોપિ ચ ।
મદિરોદશ્ચ સ્વાદૂદઃ સમુદ્રાઃ સપ્તકીર્તિતાઃ

ગર્ભોદસ્ત્વષ્ટમો જ્ઞેયઃસ્તસ્યોર્વી દ્વીપમુચ્યતે ।
આવૃતં તેન સર્વં તુ સોપિ ચોર્વ્યા સમાવૃતઃ

પ્. ૫૮)
સમુદ્રૈરાવૃતા દ્વીપા દ્વીપૈસ્તેપિ સમાવૃતાઃ ।
એવં દ્વિગુણતે વૃદ્ધ્યા સોન્યમાવૃત્યસંસ્થિતાઃ

જમ્બૂદ્વીપં તતો મધ્યે સમન્તાલ્લક્ષમાયતં ।
નાનાજનસમાકીર્ણં નાનાસત્વસમાકુલમ્

અનેકોષધિ સમ્પન્નં નાનાધાતુ સમન્વિતમ્ ।
સર્વધર્માશ્રય પુણ્યમપુણ્યમકૃતાત્મનામ્

તસ્ય મધ્યે મહામેરુઃ સ્થિતોસ્સૌ પરિમણ્ડલમ્ ।
પ્રવિષ્ટ ષોડશાધસ્તાચ્ચતુરશ્શીતિત્રશ્શિતઃ

સ તુ સર્વત્ર સૌવર્ણઃ કાંચનદ્રુમસંકુલઃ ।
સિદ્ધવિદ્યાધરાકીર્ણઃ કિન્નરાસુરસેવિતઃ

વિ * * * * * * ભ શૈલાશ્ચત્વારઃ સ્થિતસ્ય
ચતુર્દિશમ્ ।
ષ્ઠ * * * * * બ્ધાઃ મેધિનીતૈસ્તુ તેષાં મૂર્ધ્નિ સમો
પરાઃ

* * * * * રસ્તસ્ય પૂર્વેણ દક્ષિણે ગન્ધમાદનઃ
।
* * * * * * * શ્ચિ મે નૈવ સુપાર્શ્વશ્ચ
તથોત્તરે

* * * * તિ ફલો જંબુ * * * * સ્થો
પદ એવ ચ ।
* મૂર્ધ્નિ મહપ્રક્ષાશ્ચતુર્ણાં ચાનુ પૂર્વશઃ

રક્તોદમાનસં ચૈવ સિતોધેશ્ચ મહાહ્રદઃ ।
તથાવાન સમીપસ્થા વિજ્ઞેયા મંદરાદિષુ

સદા પુષ્પફલોપેતં પૂર્વં ચૈત્ર રથં વનમ્ ।
નાનાસુરભિ ગન્ધાઢ્યં નન્દનં ગન્ધમાદને

પ્. ૫૯)
વિવિધામોદ બબુલં વૈભ્રાજં વૈપુલે સ્થિતમ્ ।
નિર્મિતાંસ્તપુરાદેવૈઃ સરાંસિ ચ સરોરુહાઃ

સર્વગન્ધ વહં રમ્યં સુપાર્શ્વે વિવનં તતઃ ।
તેષુ વૃક્ષં લતા ગુલ્મ રૂપાદ્યાયે સુગન્ધિનઃ

નિર્મિતાસ્તે પુરાદેવૈઃ સરાંસિ ચ સરોરુહાઃ ।
સદા સન્નિહિતા તેષુ વસન્તકુસુમાયુધમ્

કોકિલારાવમધુરૈષ્ષટ્ પદોદ્ગીતકિન્નરૈઃ ।
નિત્યજ્યોત્સ્નાકરં ચન્દ્ર ઉચ્વાતપતિભાસ્કરઃ

વર્ષન્તિ સ્વેચ્છયા મેઘા મારુતીશ્ચ યા ।
તેષુ દેવાઃ સગન્ધર્વકિન્નરાપ્સરસોગણાઃ

સિદ્ધવિદ્યાધરાશ્ચૈવ સદા ક્રીડંનિભાવિતાઃ ।
ચતુર્દશસહસ્રાણિ યોજનાનિ ષડાનન

મેરોર્મૂર્ધ્નિ અધોભાગે લોકપાલાષ્ટકં પુનઃ ।
ઇન્દ્રપાવકધર્મેશનીરુતીવરુણાનિલાઃ

કુબેરશ્ચ તથેશાનો લોકપાલાષ્ટકં પુનઃ ।
પૂર્વેણૈન્દ્રામરાવત્યાં તેજોપત્યાં હુતાશનઃ

વૈવસ્વત્યાં યમો રાજા કૃષ્ણવત્યાં નિશાચરઃ ।
શરવત્યાં જલાધ્યક્ષો ગન્ધવત્યાં તુ મારુતઃ

યશોવત્યાં નિધાનેશ ઈશાનસ્તુ મહોદયઃ ।
અષ્ટપુષ્યાસ્તુ દેવાનાં ભોગસ્થાનાનિ ષણ્મુખ

પ્. ૬૦)
પ્રજ્યં તેષુ મ * મહાભાગાનધિકારં ચ બાહ્યશઃ ।
મેરોર્મૂર્ધ્નિ સભા દિવ્યા બ્રહ્મણશ્ચ તથાત્મનઃ

મનોવતીતિ વિખ્યાતા મહામહામુંન્નિસેવીતર ।
તત્ર ગઙ્ગાનદી પુણ્યા કૃત્વા તસ્યાઃ પ્રદક્ષિણમ્

પતિતા હિ ચતુર્દિક્ષુ વિષ્કં ગિરિ * * મૂર્ધ્નિ ।
સાવંભો નિધિસોમોઽમૃતાત્મા જ્યોતિષાંપતિઃ

તસ્માદિહાગતા દિવ્યાઽનુગ્રહાર્થં સરિદ્વરા ।
તસ્યૈશાન્યાં મહાશ્રોતં જ્યોતિષ્કં નામ વિશ્રુતમ્

તસ્ય મૂર્ધ્નિ સભાદિવ્યા મહાદેવસ્ય ધીમતઃ ।
રુદ્રકન્યેસ્સલાવણ્યેર્દેવદાનવદુર્લભૈઃ

આવૃતા સા સભા દિવ્યા રુદ્રૈશ્યામિત વિક્રમૈઃ ।
ભુવર્લોકસ્તુ તસ્યોર્ધ્વં સ્વર્લોકસ્તસ્ય મૂર્ધનિ

ઉહજનસ્તપસ્સત્યમુપર્યુપરિ સંસ્થિતાઃ ।
બ્રાહ્માણ્ડભિત્તિમાસૃત્ય સત્યલોકસ્ય મૂર્ધનિ

બ્રહ્મા વિષ્ણુશ્ચ રુદ્રશ્ચ સ્થિતા લોકાઃ ક્રમેણ તુ ।
ઐશ્વર્યામૃતસંપ્રાપ્તા એકદ્વિત્રિગુણ ક્રમાત્

આત્મતુલ્ય ગુણોપેતૈઃ વૃતા કન્યૈશ્ચ તત્સમૈઃ ।
બાહ્યતશ્ચત રુદ્રાસ્તુ સ્થિતા દેશ દિશાસ્વપિ

બ્રહ્માણ્ડસ્ય મહાસેન ધારકાસ્તેત્વનિન્દિતાઃ ।
દિવ્યજ્ઞાનબલોપેત સ્વચ્છન્દગતિગોચરામ્

પ્. ૬૧)
શશાઙ્કાંકિત મૂર્ધાનો જટામકુટમણ્ડિતાઃ ।
* * * સમપ્રખૈઃ દિવ્યયૌવનશોભિતૈઃ

આવૃતાસ્તે સમન્તાત્ તુ રુદ્રૈશ્ચ બલદર્પિતૈઃ ।
એતે પ્રમાંડા દધો ભાગે પૂવાદિદિગસૃકે

અનન્તઃ પાલકો વીરો વિષાગ્નિર્વિષલોચનઃ ।
વૃષો વૃષધરો વીરો ગ્રસનો બંદ્ધવાંમુખઃ

કપાલીશો હ્યજો બુદ્ધો વજ્ઞદેહ પ્રમર્દનઃ ।
વિભૂતિ રઘયશ્શાસ્તાપિનાકી ત્રિદશાધિપઃ

અગ્નિરુદ્રો હુતાશી ચ પિઙ્ગલઃ * દકો હરઃ ।
જ્વલનો દહનો બભ્રુ ભસ્માન્તક ક્ષયાન્તકઃ

યામ્યો મૃત્યુહરોધાતા વિધાતા કર્ત એવ ચ ।
કાલો રૌદ્રશ્ચ વિખ્યાતો ધર્માધર્મ પતિસ્તથા

નૈર્-ઋતો મારણોહન્ત ક્રૂરદ્રષ્ટા ભયાનકઃ ।
ઊર્ધ્વશેફો વિરૂપાક્ષો ધૂમ્રલોહિત દંષ્ટ્રવાન્

લોહ્યતી બલ * શૈવપાશહસ્તો મહાબલઃ ।
શ્વેતોથ જયભદ્રશ્ચ દીર્ઘબાહુર્બલાન્તકઃ

બંદવામુખોથ ભીમશ્ચ વરુણો લયવાસકાઃ ।
કપર્દી મેઘસઞ્ચારી સર્વગઃ સર્વગન્ધવાન્

વાયુઃ સૂક્ષ્મશ્ચ તીક્ષ્ણશ્ચ વેગકાન્ શોણિતદ્યુતિઃ ।
શ્શિખઃ જટામકુટધારી ચ નાનારત્નવિભૂષિતઃ

પ્. ૬૨)
નિધીશો રૂપવાન્ ધન્યસ્સૌ દેહસ્તથૈવ ચ ।
પ્રગૈક્ષણેકાશશ્ચા પ્રકાશશ્ચલલક્ષ્મિવાન્

કામધૃક્લ સર્વવદ્યાધિપસ્સર્વજ્ઞસ્સર્વગેશ્શિવઃ ।
પ્રભુઃ પિઙ્ગે ક્ષણે શાનૌ ભૂતબાલો બલિ * ધઃ

શંભુર્વિભુર્ગણાધ્યક્ષસ્ત્રક્ષઃ ત્રિદશવન્દિતઃ ।
સંવાહશ્ચ વિવાહશ્ચ બિન્દુભ્યો મેક્ષણશ્શુચિઃ

લોકેશબલમાક્રમ્ય પ્રભુશ્શક્તિ સમન્વિતાઃ ।
વિચરન્તિ મહાદેવા લોકપાલૈઃ પ્રપૂજિતાઃ

એતે રુદ્રાસામાખ્યાતાઃ સૂર્યકોટિ સમપ્રભાઃ ।
કપાલમાલાભરણાઃ લોકપાલસ્ત્રધારિણઃ

એષામૂર્ધ્વં ભવેદાપો દશધા વૃત્ય સંસ્થિતાઃ ।
ખરાખમુખરમાવર્તોર્મિસમાકુલઃ

તત્રાસ્તે ભગવાન્ દેવો વરુણો મૃતસંભવઃ ।
શુદ્ધસ્ફટિકસંકાશી આદિ ગુહ્યાષ્ટકાવૃતઃ

ઓંકારસ્તસ્ય પૂર્વેણ આગ્નેયયાઃ શશિભૂષણઃ ।
દેવદેવસ્તુ યામ્યાયાં ભોજગન્ધસ્તુ નૈર્-ઋતે

આષાઢમેશ્ચ વારુણ્યાઃ વાયવ્યાં ડિંડિરેવ ચ ।
ભારભૂમિસ્તુ સૌમ્યાયામૈશાન્યાં લાકુલં વિદુઃ

અત ઊર્ધ્વં ભવેદન્યદ્ વાગ્નેર્યાવરણં વિદુઃ ।
સુભાતાય સુસંકાશ મેઘસ્તનિત નિસ્વનઃ

પ્. ૬૩)
તત્રાસ્તે ભગવાનગ્નિરિતિ મહ્યાષ્ટકા પ્રતિઃ ।
પદ્મરાગ પ્રતીકાશો જ્વલન્તસ્તેન તેજસા

હરશ્ચ ત્રિપુરઘ્નશ્ચ ત્રિશૂલિઃ સૂક્ષ્મ એવ ચ ।
મહાકાલશ્ચ સર્વાશ્ચ ઈશાનો ભરવસ્તથા

અત ઊર્ધ્વં ભવેદન્યદ્વાયવ્યાવરણં પુનઃ ।
નીલજીમૂતસંકાશો ભિન્નાઞ્જન સમપ્રભઃ

તત્રાસ્તે ભગવાન્ વાયુઃ કૃષ્ણવર્ણાઞ્જનોપમઃ ।
સુભગઃ કામરૂપી ચ ગુહ્યાદ્ગુહ્યાષ્ટકાવૃતઃ

પિતામહં પિતુઃ સ્થાનં સ્વયંભૂરુગ્ર એવ ચ ।
વિશ્વેશશ્ચ મહાનાદો મહદ્ભીમસ્તથાષ્ટમઃ

અતશ્ચોર્ધ્વં ભવેદ્ વ્યોમ ભૂતસ્ત્વે સંપ્રદવિતઃ ।
અપ્રમેયમનિર્દેશ્ય મોક્ષસ્તાનમિવાપરઃ

તત્રાસ્તે ભગવાન્ દેવો વ્યોમરૂપી મહેશ્વરઃ ।
સૂક્ષ્મમૂર્તિ મહાશ્ચાસૌ પવિત્રેરષ્ટભિર્વિતઃ

ભાવશ્ચૈવ મહાયોગી ત્રિમૂર્તી રુદ્ર એવ ચ ।
મહાબલ શિવશ્ચૈવ સહસ્રાક્ષઃ સ્થાણુરેવ ચ

અતો હ્યૂર્ધ્વં ભવેત્ તત્ત્વં હંકારસ્ય ષણ્મુખ ।
દીપ્તપાવકવર્ણાભં ભીમનાદં દુરાસદમ્

ત્રિવિધસ્તસ્ત્ર્ય વિજ્ઞેયોહંકારો ઘોરરૂપધૃત્ ।
પ્રલયામ્બુધનિર્ઘોષ સ્થાણ્વષ્ટક સમાવૃતઃ

પ્. ૬૪)
કપર્દ ઊર્ધ્વરેભાશ્ચ મહાનુત્કટ એવ ચ ।
શ્રીકણ્ઠો નીલકણ્ઠશ્ચ મહાતેજાસ્તથૈવ ચ

મહાલિંગેશ્ચ સ્થૂલેશઃ કારણાજ્ઞાનુવર્તિનઃ ।
આદિગુહ્યાષ્ટકા રુદ્રા અતિગુહ્યાષ્ટકાસ્તથા

ગુહ્યાદ્ગુહ્યાષ્ટકાશ્ચૈવ પવિત્રાષ્ટક એવ ચ ।
સ્થાણ્વષ્ટકાશ્ચ પશ્યૈતે નિયોગાદ્ભામિવાસિનઃ

અનુગ્રહાયમોકાનાં લિંગભૂતાઃ પ્રદષ્ઠિતાઃ ।
તેષામેવ સમીપસ્થઃ યદ્યત્તોયં ષડાનન

તત્તીર્થં પુનરં પુણ્યં તત્ર સ્નાત્વા શિવં વ્રજેત્ ।
રુદ્રાહેતે સદા શુદ્ધાઃ કામરૂપાઃ બલોત્કટાઃ

કોટ્યાયુત પરીવારાઃ સુખદુઃખ ફલપ્રદાઃ ।
પ્રમદાભિરનિન્દ્યાભિર્દિવ્ય યૌવનશાલિભિઃ

* તાસ્તે સમન્તાત્ તુ કામવિભ્રમકારિભિઃ ।
શુદ્ધસ્ફટિકસંકાશૈઃ ડાડિમીકુસુમપ્રભૈઃ

નીલાંજન સમપ્રભૈઃ શ્યામવર્ણૈરનૌપમૈઃ ।
* ઙ્ગ રાગસંકાશૈઃ કામરૂપૈર્મનોહરૈઃ

(દીપ્ય)ન્તે નિત્યમેતૈસ્તે પઞ્ચતત્વાધિપાઃ શિવાઃ ।
* ર્ધ્વં તુ ભવેદન્યત્ બુદ્યાવરણ સંજ્ઞકમ્

આદિત્યોદયસંકાશં સન્ધ્યારાગસમપ્રભમ્ ।
તસ્ય મધ્યે સ્થિતા બુદ્ધિઃ વ્યાપિની વિશ્વરૂપિણી

પ્. ૬૫)
અણિમાદ્યષ્ટસંયુક્તા તુષિ શક્તિ સમન્વિતા ।
સખીભિસ્સમતુલ્યાભિદ્વિરષ્ટવયશાલિભિઃ

આતાસા મહાભાગા તત્પ્રબુદ્ધૈશ્ચ યોગિભિઃ ।
દેવયોન્યષ્ટકં તત્ર પરિતઃ સુવ્યવસ્થિતઃ

અપ્રબુદ્ધં ચ શુદ્ધં ચ તથા સૃષ્ટિ પ્રવર્તિકઃ ।
પૈશાચં રાક્ષસં યાક્ષં ગન્ધર્વં ચન્દ્રમેવ ચ

સૌમ્યં ચૈવાથ પ્રાજેશં બ્રાહ્મં ચૈવાષ્ટમઃ સ્મૃતઃ ।
અત્તોર્ધ્વં તુ ભવેદન્યદ્ ગુણાવરણસંજ્ઞકઃ

ઇન્દ્રનીલ મહારત્ન શુદ્ધસ્ફટિકરૂપકઃ ।
તદ્વર્ણો ભુવનાન્તસ્થા બ્રહ્માવિષ્ણુમહેશ્વરઃ

તમોરજસ્તથા સત્વ ગુણાવિષ્ઠિતવિગ્રહાઃ ।
તથા ચ વનિતાસ્સર્વ પુરુષાસ્તં નિવાસિનઃ

અન્યોન્યબલમાક્રમ્ય ગુણેશ્શાસંપ્રવર્તકઃ ।
અષ્ટૌ યોગીશ્વરાંદસ્તિ તસ્મિન્નિરામયાઃ

નિર્ગુણાનિરહંકારા નિત્યં યોગપરાયણાઃ ।
અક્તં ચ કૃતશ્ચૈવ ભૈરવં બ્રાહ્મમેવ ચ

અતશ્ચોર્ધ્વં ભવેદન્યદવ્યક્તં તત્વમુત્તમમ્ ।
અપ્રતક્લમવિજ્ઞેયં નિર્વાણપદપસ્થિતઃ

અપ્રમેયમનિર્દેશ્યં નિર્ગુણં ગુણમાલિ ચ ।
ઉત્પત્તિ સર્વતત્વાનાં ભૂતાનાં ચ ષડાનન

પ્. ૬૬)
સ્થિત્વા તુ પુરુષઃ સૂક્ષ્મો વ્યક્તાવ્યક્તઃ સનાતનઃ ।
ઉત્પાદયતિ સત્વાનિ ભવભૂતાનિ ચૈવ હિ

તત્રૈવ સંસ્થિતા રુદ્રા અષ્ટાવેવ મહાબલાઃ ।
તત્તત્વ ધર્મિણઃ સર્વે સર્વે ચાનન્દવિગ્રહાઃ

ક્રોધેશ્ચાંડસંવર્તો જ્યોતિપિંગસુરગાઃ ।
પઞ્ચાન્તકૈકવીરૌ ચ શિવેદસહિતૈશ્વરાઃ

નિતમ્બકટિનિસ્તારૈ પીનોનતપયોધરૈઃ ।
આક્ષામ્મદ્ધ્યદેશાન્તે સંપૂર્ણવદનોજ્વલૈઃ

સર્વલક્ષણસમ્પન્નૈઃ સર્વાભરણભૂષિતૈઃ ।
સેવ્યન્તો નિત્યમેતે તુ સ્મરબાણનિપીડિતૈઃ

શિખે તેન સહિતા એતે ક્રોધેશાદય ઈશ્વરઃ ।
અતોર્ધ્વં તુ ભવેદન્યત્ રાગાવરણસંજ્ઞકમ્

કુંકુમોદકસંકાશં કુસુંભરજસન્નિભમ્ ।
તત્રાસ્તે ભગવાન્ રાગો જપાકુસુમસન્નિભઃ

* ક સર્વતત્વાનાં અપ્રમેય સુદુર્જયઃ ।
મી પુરુષસંકાશૈ બન્ધૂક કુસુમ પ્રભાઃ

* નમદસદ્ભાવૈઃ સદામદનવિહ્વલૈઃ ।
* * દિ ગણાંકાર વિસ્રસ્ત મૃગલોચનૈઃ

સેવ્યતે સ ભગવાન્ રાગશ્ચાનન્દ રૂપધૃત્ ।
તત્રૈવ પુરુષો જ્ઞેયસ્તદ્ધર્મગુણરંજિતઃ

પ્. ૬૭)
અમૃત્તૌ વ્યાપકોચિદ્વ્યૌ બ્રહ્માણ્ડો મૂર્તમાનસૌ ।
તત્રૈવ સંસ્થિતા રુદ્રા અષ્ટૌ ચ શિવતુલ્યગાઃ

જ્ઞાનવિજ્ઞાનસમ્પન્ના વીતરાગા નિરઞ્જનાઃ ।
વામદેવો ભવશ્ચૈવોદ્ભવશ્ચ તથા પુનઃ

એકપિઙ્ગે ક્ષણે શાનૌ ભુવનેશા પુરસ્સરાઃ ।
અંગુષ્ઠમાત્રસહિતા મહાદેવાષ્ટકાશ્શિવાઃ

નિરામય મહૌજસ્કાસ્તેનુરાગનિરોધકાઃ ।
અતસ્ત્રધ્વં ભવેદન્યદ્ વિદ્યાવરણસંજ્ઞકઃ

ઇન્દ્રકોપસંકાશં ક્વવિચ્ચામીકરપ્રભઃ ।
તસ્ય મદ્ધ્ય સ્થિતા વિદ્યા વ્યાપિની વિશ્વરૂપિણી

વિશ્વગા વિશ્વવેત્રી સા રહસ્ય પદગામિની ।
મણ્ડલાધારચિત્રાંગી ધ્યાનલોલાયતેક્ષણા

શાસ્ત્રશઃ ભાવનિશ્વાસ વોષધીકેશસંચયા ।
ભાવાભાવાવિલાસાધ્યૈર્નિત્યં પ્રમુદિતેન્દ્રિયૈઃ

સંરમ્ભજનિતારમ્ભૈઃ ખિનમષ્ટ પદ ક્રમૈઃ ।
ઉત્ક * * * નિશ્વાસૈઃ પયો પયો હરાલસૈઃ

આકીર્ણં હિ પુરં દિવ્યં વિદ્યાવિભવરંકિતૈઃ ।
તત્રૈવ સંસ્થિતા રુદ્રાસ્ત્રયોદશ * * * *

વરેભ્યો પરતા શુદ્ધા વિદ્યા વિધિ પ્રકાશિકાઃ ।
વામદેવશ્ચ ભીમશ્ચ ઉગ્રશ્ચૈવ ભવસ્તથા

પ્. ૬૮)
સર્વેશા * નેશ્વરૌ ચૈવૈકવીરાપ્રચણ્ડધૃક્ ।
ઈશ્વરોથ ઉમાકાન્તસ્ત્વજેશોનન્ત એવ ચ

તત એક શિવશ્ચૈવ સર્વેષામુપરિ સ્થિતઃ ।
અતોર્ધ્વં તુ ભવેદન્યત્ કલાવરણસંજ્ઞકમ્

શ્વેતા પીતારૂણં કૃષ્ણં ક્વચિચ્ચામીકુંસુમા * ।
તસ્ય મધ્યે કલાજ્ઞેયા ચિત્રવર્ણાનુલેપિની

ચિત્રાભરણ રત્નાઢ્યા ચિત્રમાલ્યાભરપ્રિયા ।
વિજ્ઞાનગમસંપન્નૈ રૂપયૌવનગર્વિતૈઃ

સહાર્યવિકટાક્ષેપા તત્કાલકરણોચિતૈઃ ।
મનોહારિ સુરમ્યાઙ્ગૈ મદલાલસજૃંભિતૈઃ

મણ્ડિતં તત્પુરં રમ્યં કલાભાવાનુરંજિતૈઃ ।
તત્ર રુદ્રો વિભુર્વ્યાપી સર્વજ્ઞો જ્ઞાનભાસકઃ

નીલલોહિતવર્ણોસૌ શીતેન્દુ સદૃશઃ ક્વચિત્ ।
કલાબ્રહ્માઙ્ગસંભૂતૈર્મન્ત્રવિગ્રહધારિભિઃ

આવૃતોસૌસ્મંતા તુ નેકકોટ્યયુતૈઃ પુનઃ ।
યામ્યજ્યેષ્ઠશ્ચ રુદ્રશ્ચ કાલકાલવિકારણઃ

બલવિકરણો દેવો બલપ્રમથનસ્તથા ।
દમનઃ સર્વભૂતાનાં મનોન્મન એવ ચ

દશૈતે સૃષ્ટિસંહાર સ્થિત્યનુગ્રહકારકાઃ ।
અત ઊર્ધ્વં ભવેદન્યત્ કાલસ્યાવરણંગુહ

પ્. ૬૯)
નીલનીલ સમાકારં નીલાઞ્જન સમપ્રભમ્ ।
તસ્ય મધ્યે સ્થિતઃ કાલો રૌદ્ર સર્વાંજનાન્તકૃત્

દંષ્ટ્રા વિકટઘોરસ્ય પિઙ્ગલભ્રૂશ્મસુતારકઃ ।
અતસી પુષ્પસંકાશૈઃ કાન્તિમત્પ્રિયદર્શિભિઃ

અશોકપલ્લવાકાર પાણિપાદામ્બુજાંકિભિઃ ।
અત્યર્થરૂપસમ્પદ્ભિઃ પ્રવાલાલશોભિભિઃ

સંસેવ્યતે સભગવાન્ કાલઃ કામાનુરાગિભિઃ ।
ઉચ્ચુષ્માશ્શાપરશ્શંડા માતઙ્ગા ઘોરરૂપિણઃ

યામ્યો હાલાહલશ્ચૈવ ક્રોધનો બંધવા મુખઃ ।
તતસ્સૂલગણાનિ * * * ષદ્રાસ્તથા પરે

હુલહુલાસ્તસ્તથા ચાન્યે કાલસ્ય વિષયે સ્થિતાઃ ।
અતોર્ધ્વં તુ ભવેદન્યન્માયાતત્વં સુદુસ્તરમ્

મણ્ડવકોશવચ્છિદ્રં હરિતાલ સમપ્રભઃ ।
તસ્ય મધ્યે સ્થિતા દેવી માયા તુ બહુરૂપિણી

યથા તુ મોહિતં કૃત્સ્નં જગત્સ્થાવરજંગમમ્ ।
ઇન્દ્રનીલસમપ્રખ્ય રશ્મિજાલાવકુંઠિતમ્

ચલદ્વિન્દુ સહસ્રૈસ્તુ કોટિભિસ્તુમસાવૃતા ।
વામચારાસ્ત્રયસ્તત્ર વામગાવામલોચનામ્

વામકાવામકૃત્યં ચોત્પાદ્યન્તે ષડાનન ।
ડંગવિભ્રમકારિણ્યો ડંગસ્નેહાનુરંજિતાઃ

પ્. ૭૦)
ડંભહાસૂત્રપાતિન્યો ડંભવાક્ય મનોહરાઃ ।
તથા ચ પુરુષા સ્કન્દ જ્ઞેયા માયા શુક્લસંભવાઃ

બહુપ્રલાપિનો મિથ્યા માયાચાર પરાયણા ।
અથવા સર્વતત્વાનાં નિર્ગમં સામુદાવિકઃ

ત્રિમલં વ્યાપકં ક્ષિપ્રં પ્રોચ્યમાનં નિબોધ મે ।
યસ્ય તત્વસ્ય યત્તત્વં જન્મન્યભિધિકં ભવેત્

તત્સ્વભાવી ભવેત્ સોપિ પ્રલયેપિ તથા ગુહ ।
એવં હિ સર્વતત્વાનાં તત્વભાવ પ્રધશ્ચિધા

કથિતાસ્તે સમાસેન રુદ્રાસ્તસ્મિન્નિબોધમે ।
ગગનેશો હ્યસાધ્યશ્ચ તથા હરિહરાવુભૌ

દશોનો મહાવીર્યસ્ત્રિગલો ગોપતિસ્તથા ।
અથ સંપુટસ્સંસ્થાસ્તે માયાતત્વસ્ય ષણ્મુખા

ઊર્દ્દોપિ સંસ્થિતા યે તુ તાં પ્રવક્ષ્યામ્યતો શૃણુ ।
ક્ષમુશો બ્રહ્મણોહન્ત વિદ્યેશાનસ્તથાપરઃ

વિદ્યેશશ્ચ શિવશ્ચૈવ અનન્તષ્ષષ્ઠ ઉચ્યતે ।
અમાધિનઃ સ્મૃતાસ્સર્વે મોહરાગ વિવર્જિતાઃ

માયાબન્ધવિમોક્તારઃ પાશજાલ વિભેદકાઃ ।
અથોર્ધ્વં તુ ભવેદન્યત્ વિદ્યાતત્વં ષડાનન

ડાડિમી પુષ્પસંકાશં કિઞ્ચિત્ પીતં સુનિર્મલમ્ ।
તત્ર વિદ્યાધિપા જ્ઞેયાઃ પદ્મરાગ સમપ્રભાઃ

પ્. ૭૧)
સુદીપ્તા નિર્મલાસ્સૂક્ષ્મા વ્યાપિની સર્વતોમુખી ।
તસ્માદ્વિનિઃસૃતા મન્ત્રા પઞ્ચાઙ્ગં કૃતલક્ષણાઃ

વિદ્યાશ્ચૈ તથા જ્ઞેયા વિદ્યામન્ત્રાશ્ચમિશ્રકાઃ ।
અચિન્ત્યા ઇપિણસ્સર્વે સર્વે ચાનન્દવિક્રમાઃ

સર્વત્રગમિનઃ સર્વે સર્વે સર્વાર્થસાધકાઃ ।
ચતુર્વિધામૃતાસ્સર્વે પાર્થિવાપ્યાનલાનિલા

સર્વે સમાનધર્માણો શ્રોતૃભેદા પૃથક્ફલાઃ ।
પાણિનાચિન્તભેદાત્તુ મન્ત્રભેદૈઃ પરઃ શિવાઃ

સંસ્થિતોઽનુગ્રહાર્થાય સાક્ષિભૂતસ્તુ કર્મણાઃ ।
સ્થાનં કર્મ ચ ભાવઞ્ચ દેવતા વ્યાપ્તિમેવ ચ

વર્તતે વીક્ષ્ય વિશ્વાત્મા ફલક્ષેત્ર વિભક્તિષુ ।
એવં હિ મન્ત્રભેદસ્તુ મન્ત્રીતીતસ્ય ષણ્મુખ

અધુનાભેદભેદન્તુ પ્રોચ્યમાનં નિબોધ મે ।
યાવન્તઃ કેચનસત્વાઃ સર્વતત્વેષુ સંસ્થિતાઃ

તાવન્તસ્તુ સ્મૃતા ભેદ દેહસ્યસ્ય વિદેહિનઃ ।
યાદૃગ્રૂપં ભવેત્ તેષાં નામગોત્રઞ્ચ ષણ્મુખ

તાદૃગ્રૂપં શિવવિદ્યા તેષુ દેહે વ્યવસ્થિતઃ ।
છાયારૂપમિવ સ્થૂલૈઃ સૂક્ષ્મૈઃ સૂક્ષ્મતરં તુ તઃ

નિષ્કલે નિષ્કલાત્યન્ત રૂપં સ્નિમુ રૂપકમ્ ।
પ્રાણી ધર્માદિ નિર્મુક્તસ્સુખ દુઃખફલં ગુહ

પ્. ૭૨)
દાદાત્યુપાહ્યરૂપેણ તત્તદ્ધર્માનુરૂપતઃ ।
એવં વિદ્યા વિચારેઽસ્મિન્ મન્ત્રભેદ શિવસ્ય તુ

દેહભેદાંશ્ચ વિખ્યાતસ્તત્વભેદસ્તથા વિદુઃ ।
વિદ્યોર્ધ્વં તુ ભવેદન્યદ્ વિદ્યેશાવરણં પુનઃ

દીપ્તપાવકવર્ણાભં કિઞ્ચિત્ દ્રક્તં સુનિર્મલમ્ ।
અષ્ટૌ વિદ્યેશ્વરાઃ સ્કન્દ સ્થિતાસ્તસ્મિન્ વિભૂતિતઃ

વિષ્ણુર્લિઙ્ગાગ્નિસંકાશો વિદ્યૂમકિરણોજ્વલાઃ ।
તત્ર મધ્ય મહાસેન ચક્રવત્ પરિસંસ્થિતાઃ

તેઽધિકારં ક્રમાત્ કુર્યુઃ શક્તિચક્રસમન્વિતાઃ ।
સ રહસ્ય સકલ્પાનિ મન્ત્ર તન્ત્રાણિ ષણ્મુખ

નિગમન્તિ મહાત્માનો રુદ્રાણામમિતૌજસાઃ ।
પ્રાસાદાસનપર્યઙ્ગા પ્રાકારભૂષણાયુધાઃ

સર્વે મન્ત્રમયાસ્થેવે યથેષ્ટા સર્વકામિકા ।
વિદ્યેશ્ચેશ્વર્યે રચિસ્સેસ્તુ દિવ્યામૃત સુખપ્રદૈઃ

કુઞ્ચિતાગ્ર કચોદ્ગારૈર્લલાટ મૃદુપટ્ટકૈઃ ।
પિનાકી ધનુરાકારૈ ભ્રૂભિરુન્નતવક્ષભિઃ

આલોકર્ણ પર્વતૈઃ સ્નિગ્ધ નેત્રોત્પલૈઃ શુભૈઃ ।
સમ્પૂર્ણ શશિસંકાશવદનાભોગ મણ્ડલૈઃ

આતામ્રોન્નતવિમ્વોષ્ટૈસ્તુંગનાસાગ્રશોભિભિઃ ।
નાત્યુન્નતૈઃ સમૈઃ સ્નિગ્ધૈઃર્વિશુદ્ધૈર્દન્તપઙ્ક્તિભિઃ

પ્. ૭૩)
પદ્મરાગપ્રતીકાશૈન્નીલયં નાનન્દકારિભિઃ ।
ગુપ્તરધ્રૈઃ સમૈઃ કર્ણૈર્વિરોમૈઃ સ્નિગ્ધ કોમલૈઃ

આકંબુકર્ણસીમન્તૈર્મૃણાલલલિતૈર્ભુજૈઃ ।
આવૃત્ત સંહતૈઃ પૂર્ણૈઃ પીનોન્નતપયોધરૈઃ

આક્ષાં મધ્યદેશાન્તૈર્ગમ્ભીરાવૃત્તનાભિભિઃ ।
ત્રિવલીતરંગ ભંગોધૈરોમરાશિપ્રકમ્પિભિઃ

પુલકોદ્ભિન્નરમ્યાન્તૈર્નિગૂઢૈરસ્થિસંન્ધિભિઃ ।
અશ્વત્રપત્રસદૃશૈઃ ગુહ્ય દેશૈર્મનોરમૈઃ

કદલી ગર્ભસંસ્પર્શૈરુરુભિશ્શુભલક્ષણૈઃ ।
નિગૂઢજાનુગુલ્ફભિર્નિતમ્બ વિપુલો જ્વલૈઃ

પ્રસ્તજંઘૈસ્સમૈઃ પાદૈઃ પ્રશસ્તૈર્લક્ષણાન્વિતૈઃ ।
સુરક્તપાણિ પાદાન્તૈશ્શંખચક્રામ્બુજાંકિતૈઃ

સુક્લિંતૈષ્ઠરઙ્ગુલિ પર્વેસ્તનુતુઙ્ગનખોજ્વલૈઃ ।
સ્નિગ્ધ ત્વક્ સ્વધલ્પરેખાભિસ્સર્વલક્ષણસંયુતૈઃ

સેવ્યન્તે તુ વિદ્યેશાસ્સદા કદપપિડિતાઃ ।
દિવ્યગન્ધાનુલિપ્તાંગૈઃ દિવ્યાભરણભૂષિતૈઃ

દિવ્યામ્બરધરૈઃ સૈમ્યૈઃ દિવ્યમાલ્યોક્તમાંગિભિઃ ।
રુદ્રૈશ્ચ વિવિધાકારૈઃ કાલાનલસમપ્રભૈઃ

દિવ્યજ્ઞાનબલોપેતૈસ્સૃષ્ટિસંહારકારકૈઃ ।
અથોર્ધ્વં તુ ભવેદન્યત્ સર્વૈશ્વર્ય મયં શુભમ્

સદાશિવં પરં તત્વઃ શુદ્ધસ્ફટિક નિર્મલઃ ।
યોગપીઠં પરંશુદ્ધં તસ્મિન્ વિદ્યા મહાત્મનઃ

પ્. ૭૪)
ધર્માદિ ચરણૈર્યુક્તં મધ્યે કમલ ભૂષિતમ્ ।
ચારુકેસરપર્યન્તં સહસ્રદલવિસ્તરમ્

બહિરષ્ટભિસંયુક્તં પઙ્કજૈર્વિમલાત્મકૈઃ ।
વિશુદ્ધ શક્તિભિંનં બ્રહ્માઙ્ગૈરૂપશોભિતમ્

વિદ્યેશ્વરૈશ્ચ પીઠસ્થૈઃ સિદ્ધયોગિભિરાવૃતમ્ ।
તત્રાસ્તે ભગવાન્ દેવો સર્વતત્વેશ્વરોહરઃ

સદાશિવો વિભુર્વ્યાપી મન્ત્રમૂર્તિ મધઃ પરઃ ।
અનન્તકાન્તિ સમ્પન્નઃ અપ્રમેય ગુણક્રમઃ

અનન્તશક્તિ સંભોગ અનન્તાસનસંસ્થિતઃ ।
વિભજ્યસસ્વકં દેહમષ્ટધા પરમેશ્વરઃ

અનન્તાદિ શિખંડ્યન્ત સ્થિત શાન્તેન ચેતસા ।
અતોર્ધ્વં બૈન્દવં તત્વં વિમલં સર્વતોમુખમ્

પરમં તત્વાનામનન્તં જ્યોતિરૂપિણમ્ ।
તત્ર વિન્દુ સ્થિતં સ્કન્દ શુદ્ધસ્ફટિકનિર્મલઃ

કદમ્બગોલકાકારં સ્ફુરત્કિરણમાલિનમ્ ।
સકલો નિષ્કલશ્ચૈવ તથા સકલનિષ્કલઃ

સૂક્ષ્મો ભિન્નકલશ્ચૈવ શિવો જ્ઞેયસ્તુ પઞ્ચધા ।
કલૈ શાન્ત્યાદિભિર્યુક્ત સકલં પરિપઠ્યતે

નિષ્કલઃ કેવલો બિન્દુ વ્યાપી સકલનિષ્કલઃ ।
જ્વાલિન્યાદિભિઃ સંયુક્તઃ સૂક્ષ્મોસૌ પરિકીર્તિતઃ

પ્. ૭૫)
સ્વરૈઃ ષોડશભિર્ભિન્નૈર્ભિન્નાત્મા વિન્દુરુચ્યતે ।
તતોસ્યાનન્તતો ભેદ સર્વશાસ્ત્રેષુ ષણ્મુખ

મન્ત્રેષુ માતૃકાયાઞ્ચ ન વિના બિન્દુના ક્વચિત્ ।
નિષ્કલસ્તા પરાશક્તિરચિન્ત્યા સર્વતોમુખી

સુસૂક્ષ્મા નિર્મલા નિત્યાનન્તાનિર્વાણદાયિની ।
યાવિજૃમ્ભતિ તત્વેષુ સર્વતત્વેષુ ચૈવ હિ

તથા ભૂતં જગત્સર્વમેકયાનેકરૂપયા ।
અસ્યા ઊર્ધ્વં નિરાલમ્બં નિરાધારં નિરામયમ્

અચલં વ્યાપકં શાન્તં સૃષ્ટિસંહારવર્જિતમ્ ।
પ્રકૃતેઃ પુરુષસંયોગાત્ વિદ્યારાગસ્ય ચૈવ હિ

કલાકાલસ્ય સંયોગાત્ માયાતત્વનન્તસ્ય સંગમાત્ ।
વિદ્યા સદા શિવશ્ચૈવ બિન્દોઃ શક્તિસમાગમાત્

સૃષ્ટિરુત્પદ્યતે સ્કન્દ વિન્દુશક્ત્યાદિતઃ ક્રમાત્ ।
પૃથિવીમાદિતઃ કૃત્વા યાવત્તત્વન્તુ વૈન્દવમ્

તત્વાત્તત્વં વિજાનીયાત્ દદ્ધા પ્રત્ય * સંસ્થિતમ્ ।
ઉર્વી તત્વાદિતઃ કૃત્વા દેવતાશ્ચ ષડાનન

અન્યોન્યાન્તરિતૈશ્વર્યા પ્રભાવાન્તરિતસ્તથા ।
યાનિ નામાનિ તત્વાનાં તાનિ તત્વાધિપેષ્વપિ

જ્ઞાત્વૈવં યોજયેન્મન્ત્રી યસ્મિન્ ન્યઃ પ્રાપ્તુમીહતે ।
બ્રહ્માણ્ડાદૂર્ધ્વતો યે તુ સર્વતત્વેષ્વવસ્થિતાઃ

જરામૃત્યુવિનિર્મુક્ત દ્વન્દ્વોપદ્રવવર્જિતાઃ ।
તેષાં હિ યા તના કાચિત્ ન ભયં વિદ્યતે ક્વચિત્

પ્. ૭૬)
વર્જ્ય સૃષ્ટિં તુ સંહારં સ્થિતિં સર્વાત્મકાં ગુહ ।
સ્થિતિકાલે પ્રભુંજન્તે યત્વૈશ્વર્યં યથોદિતમ્

સંહારે નિર્ગુણાભૂત્વા તત્વૈઃ સાર્ધં વિશંતિતે ।
સૃષ્ટિકાલે પ્રજાયન્તે સર્વતત્વૈઃ સ્વકૈઃ ક્રમાત્

પુનરપ્યેવમેતેષાં ઉદયાસ્તમનસ્થિતિઃ ।
યો યસ્મિન્નાશ્રિતો નિત્યં તત્વતસ્તદ્વિધાનવિત્

તત્કાલસમયો સોપિ ભવતે તત્પરાયણઃ ।
યથાન્તરાણિ પ્રોક્તાનિ પ્રભાવૈર્ય વ્યાપ્તિષુ

તથાન્તરાણિ વેદ્યાનિ ઉદયાસ્તમનાદિષુ ।
નોદયાસ્તમનં સ્કન્દ ભવતે શિવ વેદિનઃ

યતો હિ સર્વતત્વાનાં વિજ્ઞાનાદન્તતસ્થિતાઃ ।
તત્વૈરેભિર્નિબંધાત્મા સર્વધર્મશ્ચ સંયુતઃ

નાન્યેન શક્યતે માક્તુઃ વર્જ્યદીક્ષાઃ શિવાત્મિકાઃ

॥ શ્રી શ્રી ઇતિ શ્રીમત્સર્વજ્ઞાનોત્તરે ક્રિયાપાદેઽધ્વપ્રકરણમ્ ॥
અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ અપ્રબુદ્ધસ્ય દેહિનઃ ।
સર્વતત્વ નિબન્ધસ્ય સર્વધર્મમયસ્ય તુ

પશુધર્મ નિયુક્તસ્યાનાદિ મલમુષિણઃ ।
શૃણુવત્સપરાં દીક્ષાં શિવસાયુજ્યદાંશુભામ્

યસ્ય યસ્ય હિ દેવસ્યાદિ મન્તો યેક્ષરઃ ।
અકારાકારસંભિન્નં વહ્નિબીજમન્વિતઃ

પ્. ૭૭)
વાયુબીજસુસંયુક્તં અથ ષષ્ઠં નિયોજિતઃ ।
મૂર્ધ્નિ બિન્દુસમાયુક્તઃ મન્ત્રી સર્વેષુ કીર્તિતમ્

તદેકમક્ષરં ભિન્નં માત્રાદ્વાદશભિઃ પુનઃ ।
હ્રસ્વબ્રહ્મ સમાખ્યાતા દીર્ઘૈરઙ્ગાનિ નિર્દિશેત્

ત્રિતત્વં બિન્દુસંયુક્તં ત્રયો નેત્રાઃ પ્રકીર્તિતાઃ ।
સ વિસર્જાસ્સ્મૃતાઃ હ્યસ્ત્રા બિન્દુનાદ વિવર્જિતાઃ

શિવોક્તેન વિધાનેન ઇષ્ટ્વા દેવાનનુ ક્રમાત્ ।
તર્પયિત્વા યથા ભૂયસ્તતો દીક્ષાં સમારભેત્

ઉપોષિતાં શુચીઃ સ્નાતાનાચાન્તાન્ ધૌતવાસસઃ ।
ધૌતપાદાસ્તુ સંસિક્તાન્ રિષ્યામન્ત્રિ પ્રવેશયેત્

આલભ્યઃ પઞ્ચભિઃ બ્રહ્મૈઃ શિવાંગૈઃ પ્રણવેન ચ ।
નેત્રં નેત્રેષુ વિન્યસ્ય નેત્રબન્ધં તુ કારયેત્

દુકૂલપટ્ટવેદાંગૈસ્તથા કાર્પાસજેન વા ।
સતશેન નવેનાથ સિતેનશ્લષ્ણવાસસા

પુષ્પાંજલિ સમાયુક્ત દક્ષિણામૂર્તિમાનયેત્ ।
ગુરોસ્સંસિક્તમનસા દર્ભહસ્તઃ સુમન્ત્રિતઃ

દર્ભાગ્રેર્દક્ષિણાજાનું સ્પૃશત્વૈ દેશિકસ્ય તુ ।
તતશ્ચાલંવનં કૃત્વા પાશાન્ સંહૃત્ય હોમયેત્

હૃદયેન વિધાનજ્ઞસ્તથૈવાસ્ત્ર દ્વયેન તુ ।
વર્ગાતીતં યકારં તં પ્રાસાદં ચ પુનઃ ક્રમાત્

પ્. ૭૮)
પૂર્વાત્ બીજિતાન્ કૃત્વા ધર્માધર્મેષુ યોજયેત્ ।
ધર્મે તુ સંસ્તીજ્યોષ્ઠા વામા ધર્મે તતોચ્યતે

ઉભયોઃ સંસ્થિતા રૌદ્રી તત્રસ્થો હોમયેદુભૌ ।
ત્રિતત્વભેદિતા વર્ણા શક્તિત્રયમિહોચ્યતે

વર્ણાતીત ધર્મે તુ ધર્મા મધ્યમમેવ તુ ।
ધર્માધર્મૌ પ્રસાદેન વ્યામિશ્રૌ હોમયેત્ પુનઃ

અથવા તાવુભૌ સ્કન્દ ધર્માધર્મૌ વિમિશ્રિતૌ ।
હોમયેચ્છિવતત્વેન સકલેન વિચક્ષણઃ

અકારૌકારસંભિન્નં હંસંવર્ગાન્તસંસ્થિતમ્ ।
મકારસહિતં દેવં વહ્નિવાયુસમીરિતમ્

મૂર્ધ્નિ બિન્દુસમાયુક્તમતષ્ષષ્ઠં નિયોજિતઃ ।
સકલાં સર્વભૂતસ્યં શિવતત્વ પ્રકીર્તિતમ્

યસ્મિન્ તત્વે પ્રભુર્યસ્તુ શિવં તત્ર પ્રકલ્પયેત્ ।
તન્મન્ત્રૈસ્સર્વ સંસ્કારસ્તસ્મિંસ્તત્વે સમાચરેત્

પતિધર્મૈઃ સમસ્તૈસ્તુ પશુધર્માન્નિરાકુરુ ।
પતિધર્માંશ્ચ વે ધર્મે રમસ્કેનતાનિ તુ

સ્થાને જન્મતથેશ્વર્યં તદ્ભોગાપાતનં તથા ।
અધિકારં લયં ચૈવ હોમયેત્ ક્રમશઃ પુનઃ

તત્વં સંયોજયેત્ પૂર્વં કુણ્ડમધ્યે વિધાનવિત્ ।
સ્વનામ સર્વતત્વાનાં મન્ત્રો ગ્રહણકર્મણિ

પ્. ૭૯)
તત્વ મધ્યે તુ ગાયત્રીં સ્વમન્ત્ર વિધિકલ્પિતામ્ ।
પશુસંગૃહ્ય તત્વજ્ઞ તસ્ય ગર્ભે નિયોજયેત્

નાસાગ્રં નિયતસ્થાનં પશોર્ગ્રહણ કર્મણિ ।
હ્રસ્વ વી * * * * * તેજપિંડા કૃતિં સ્મરેત્

તાડયિત્વાસ્ત્ર બીજેન હૃદયેન સમુદ્રયા ।
ગર્ભાદાનં તુ સદ્યેન વાસુપુંસવને સ્મૃતમ્

સુમ * * નો સંજ્ઞેન પુરુષં જાતકર્મણિ ।
ઈશાનં યોજયે નામ્નિ હૃદયઞ્ચાન્ન પ્રાશને

શિરસા ત્વધિકારઞ્ચ શિખાયા ભોગમેવ ચ ।
ઐશ્વર્ય નેત્રબીજેન કવચેન લયં હુનેત્

એકૈકેન દશાહુત્યા પૂર્ણાહુત્ય શિવેન તુ ।
દશભિઃ સ્રોતસં શુદ્ધિં બ્રહ્માઙ્ગૈરનુપૂર્વશઃ

શિવેન સર્વતત્વેષુ તત્વશુદ્ધિં સમાચરેત્ ।
પાશચ્છેદં તથા દાહં પ્રાયશ્ચિત્તં ચ હોમયેત્

તત્વં તત્વેષુ સન્ધાય નરકાંશ્ચ વિરોધયેત્ ।
* * * * * * * * * * *
હું ફટ્ કારેત્

વિયોજ્ય જ્યેષ્ઠયા પશ્ચાદ્રૌદ્રાચ્ચૈવ ચોદ્ધરેત્ ।
તત્વે તત્વે ત્વિદં કર્મ વિધિનાનેન ષણ્મુખ

કર્મભૂમૌ સુવિસ્તારં ભૂર્લોકે તુ સમારભેત્ ।
કાલાગ્નિ રુદ્રતત્વે તુ કાલાગ્નિત્વં વિશોધયેત્

પ્. ૮૦)
નારકે નારકાન્ ધર્માન્ ભુક્ત્વા કૂશ્માંડતાં નયેત્ ।
પાતાલે સપ્તમેતં તુ ન્યાસં કૃત્વા વિમોચયેત્

અથોર્ધ્વં હાટકં તત્વં ભૂલોકે જનયેત્ તતઃ ।
સ્થાવરત્વં તુ સદ્યેન સારિસૃપ્યમવાત્મના

પક્ષિત્વં ઘોરરૂપેણ મૃગત્વં પુરુષેણ તુ ।
પશુત્વમીશબીજેન હોમયેદનુપૂર્વશઃ

એકૈદશભિર્મન્ત્રીં હુત્વા પૂર્ણાહુતિં તતઃ ।
સદ્યેન વામદેવેન હૃદિના ચ વિધાનવિત્

શૂદ્રત્વં હોમયેદ્ દેહી વૈશ્યાદીનનુપૂર્વશઃ ।
ગર્ભાધાનં પુંસવનં સીમન્તોન્નયનં તથા

ઉપનિષ્ક્રમણં નામાન્નપ્રાશનમેવ ચ ।
હૃદિના નિષ્ક્રમ કર્મ ચૂડા વૈ બ્રહ્મભિઃ સ્મૃતા

અથોપનયનં કાર્યં બ્રહ્માઙ્ગૈર્દશભિઃ ક્રમાત્ ।
મેખલોપવીતં ચ દણ્ડં કૃષ્ણાજિનં તપઃ

સ્વાધ્યાયમગ્નીકાર્યઞ્ચ સન્ધ્યોપાસનમેવ ચ ।
ભિક્ષાભિવાદનં મૌનં બ્રહ્મચર્યં શમોદમઃ

ગુરુપસદનં જાપ્યમનિન્દામસ્સુહાર્જવઃ ।
અહિંસા સત્યમદ્રોહસ્ત્યાગઃ ક્ષાંતિરપૈશુનઃ

દયાભૂતેષુ લોલુત્વં મદિવં હ્રીરચાપચલમ્ ।
તેજઃ ક્ષમાશુચિ શૌચમદ્રો * * * * નિતા

પ્. ૮૧)
સર્વાનનુક્રમેણૈતાન્ ગાયત્ર્યાં દશધા હુનેત્ ।
ત્રાયુષં ચોપાકર્મ ગોદાનં ચ મહાવ્રતમ્

નૈષ્ઠિકં ચાસિધારં ચ હુનેત્ પાશુપતેન તુ ।
તતસ્તા પ્લાવનેભ્યોમશ્શિવાંગૈરભિધીયતે

પત્નીસંયોજનં કુર્યાત્ બ્રહ્માઙ્ગૈઃ પુનરેવ હિ ।
કૃત્વા દર્ભમયાં પત્નીં મોમિત્યેવ નિયોજયેત્

એકૈકૈર્દશભિમન્ત્રી એકૈકેનાહુતીદશ ।
અગ્નિષ્ટોમોત્યગ્નિષ્ટોમો વાજપેયોક્ય ષોડશી

અતિરાત્રાપ્તોર્યામશ્ચ સોમસંસ્થા ઇતિ સ્મૃતાઃ ।
બ્રહ્માઙ્ગૈઃ શિવગાયત્ર્યા મહાસ્ત્રેણ શિવેનવ

વિંશાહુતીર્દદ્યાત્ એકૈકસ્ય વિશુદ્ધયે ।
પૂર્ણાહુતિં તતઃ પશ્ચાત્ સર્વસંસ્કારકર્મસુ

શિવેન સંપ્રયુંજીત પ્લુતેનામૃતવર્ષિણા ।
શિવેન કુરુતે હોમં યસ્મિન્ સંસ્કાર કર્મણિ

વર્જા પૂર્ણાહુતીમેકાં દ્વિગુણં તત્સમાચરેત્ ।
સોમસંસ્થાવસાને તુ સર્વમન્ત્રૈઃ સકૃત્ સકૃત્

સોમવાનાહુતિં દદ્યાદ્ દધિક્ષીરં ઘૃતં મધુ ।
સહસ્રક્રતુ મધ્યે તુ દશદજ્ઞાત્ પરં હુનેત્

ત્રિંશત્ત્રિંશ તિરાહુત્યા શિવેન ચ વિચક્ષણઃ ।
અશ્વમેધં તતો હોમેદાહુત્યં પઞ્ચવિંશતિઃ

પ્. ૮૨)
શિવમન્ત્રેણ મન્ત્રજ્ઞો * * સ્થા ભવતિ ધ્રુવમ્ ।
વાનપ્રસ્થ તતો હુત્વા સર્વમન્ત્રૈશ્ચ પઞ્ચધા

તસ્મિન્ સર્વપરિત્યાગં કૃત્વા * * * * યતે ।
ભિક્ષુત્વં હોમયેત્ તસ્ય સર્વમન્ત્રૈઃ સકૃત્ સકૃત્

વિશુદ્ધં કલ્મષં ભૂયો બ્રહ્મલોકે નિયોજયેત્ ।
સન્ધાનં પૂર્વવત્ કૃત્વા ભેદયિત્વા તતઃ પુનઃ

ઇષ્ટ્વાતુ પૂર્વવદ્ દેવાન્ પૂર્વોક્ત વિધિમારભેત્ ।
બ્રહ્મત્વં વાસુ દેવત્વં રુદ્રત્વં વિધાનવિત્

પૂર્વવત્કર્મયોગેન હોમયેત્ સુસમાહિતઃ ।
કટાહં પૂર્વવદ્ભિત્વા દલરુદ્રાદિગીશ્વરાન્

પૂર્વોક્તેન વિધાનેન યજેદ્બ્રહ્માણુ મૂર્ધનિ ।
* * * * * * * મેજેશં પૂર્વતો ન્યસેત્

અગ્નિરુદ્રં સ્વકે દેશે કાલં યામ્યે નિયોજયેત્ ।
ભયાનકં તુ નૈર્-ઋત્યાં વારુણં તુ મહાબલમ્

વારુણ્યાં શોષણન્યસ્ય કામરૂપં તતોત્તરે ।
સર્વવિદ્યાધિપં રુદ્રમૈશાન્યાં તુ નિયોજયેત્

સ્વમન્ત્રૈરર્ચયેત્સર્વાન્ શિવવચ્છંભુમીશ્વરમ્ ।
પૂર્વોક્તેન વિધાનેન કૃત્વા મણ્ડલ તર્પણમ્

તતસ્તુ શંભુરુદ્રત્વં જનયિત્વા વિરોધયેત્ ।
શેષેષુ નિષ્કૃતિં દદ્યાત્ વિંશવિંશાહુતિ ક્રમાત્

પ્. ૮૩)
વિશોધ્યા પાર્થિવં તત્વં વરુણેત્વે નિયોજયેત્ ।
તેજો નિલે તથા * ત્નિ અહં ક્રીડિષણે ગુણે

પ્રાકૃતે પૌરુષે ચૈવ રાગવિદ્યા કલે તથા ।
કાલે માયાં પુનશ્ચેતિ વિદ્યાયામીશ્વરૈ તથા

સદાશિવે તથા તત્વે તથા સકલનિષ્કલે ।
સર્વતત્વાધિપાધર્માન્ તત્વધર્માસ્તથાપરાન્

વિધિનાનેન સંશોધ્ય કારણે ચોન્મને ન્યસેત્ ।
અથાસર્વતત્વેષુ યજેદેકં પરં શિવમ્

તન્મન્ત્રૈઃ સર્વસંસ્થારાસ્તત્વે તત્વે સમાચરેત્ ।
તસ્યૈવ દક્ષિણામૂર્તૌ ક્રમાત્ તત્વાધિપાન્ ન્યસેત્

તં મધ્યે પિતુ રુદ્રાસ્તાણ્યયૈવ નિયોજયેત્ ।
પૂર્વવત્ સર્વકર્માણિ સર્વાધ્વાનિ સમાચરેત્

તથૈવ ચોન્મનીભાવમાહુત્યન્તે ષડાનન ।
ચવારેવ વિધિઃ પ્રોક્તઃ શરીરે શૃણુ સાંપ્રતમ્

ધેનશુધેન શુદ્ધસ્તુ ભવતીહ ન સંશયઃ ।
પૂર્વોક્તેન વિધાનેન ધારણાભિસ્તુ પઞ્ચભિઃ

શોધયેત્ સર્વતત્વાનિ દેહસ્થાનિ પુનર્ણમાત્ ।
પશું સંયોજયેત્ પૂર્વં પૂર્વોક્તવિધિના શિવે

સાધિકારે શિવાતીતે શુદ્ધસ્ફટિક નિર્મલે ।
કર્મણ્યેવ કૃતે તસ્ય શિવાશ્શેદો વિધીયતે

પ્. ૮૪)
સપ્તાભિર્મન્ત્રિતાં કૃત્વા ક્ષુરિકાસ્ત્રેણ કર્તરીમ્ ।
યોજયેહીત શિખાસ્થાને યુક્તાં ત્રિમધુરેણ તુ

શિવાબીજેન મન્ત્રજ્ઞો વૌષડન્તેન નિક્ષિપેત્ ।
શક્તિસમ્પુટમધ્યસ્થં કારણેન નિયોજયેત્

અનમસ્કં તતઃ પશ્ચાત્ સાધિકારાદ્વિમોચયેત્ ।
યમુદ્દિશ્યકૃતંકર્મ મન્ત્રદૈવતપૂર્વકઃ

વિધાનશાસ્ત્રદૃષ્ટેન તત્ તસ્ય ફલદદ્ધુવમ્ ।
યત્કૃતઃ કામચારેણ વિધિહીનં ષડાનન

ન તેન કર્મણા સિદ્ધિં ન સુખં ન પરાં ગતિમ્

॥ ઇતિ સર્વજ્ઞાનોત્તરે ક્રિયાપાદે દીક્ષાપ્રકરણમ્ ॥
અતસ્સંક્ષેપતો વક્ષ્યે દીક્ષાવિધિ વિનિશ્ચયમ્ ।
ચાતુર્વર્ણહિતાર્થાય પરમેશેન ભાષિતઃ

સંહૃત્ય સર્વતત્વાનિ પઞ્ચધા પરિવર્તયેત્ ।
દેવતાશ્ચ તતો ભૂયસ્તેષુ મન્ત્રાન્ યથાક્રમમ્

પૃથિવ્યાપસ્તથા તેજોઃ વાયુરાકાશમેવ ચ ।
એતાનિ પઞ્ચતત્વાનિ સર્વેષાં વ્યાપકાનિ તુ

ન વિનાપઞ્ચભિસ્તત્વૈર્દેહ બન્ધો વિધીયતે ।
સ્થૂલસૂક્ષ્મવિભાગેન જ્ઞાત્વૈતાનિ વિશોધયેત્

સર્વતત્વાનિ શુદ્ધાનિ વિશુદ્ધૈઃ ષડાનન ।
દેવૈશ્ચ દેવતાસ્સર્વે શુદ્ધા સ્મૃતાઃ ભવન્તિ હિ

પ્. ૮૫)
બ્રહ્માવિષ્ણુશ્ચ રુદ્રશ્ચાનન્તેશ સદાશિવૌ ।
પૃથિવ્યાદિષુ તત્વેષુ ક્રમાત્ તત્વાધિપાઃ સ્મૃતાઃ

તેષાં મધ્યમન્ત્રસ્તુ વિભિંતા મન્ત્ર યા ભવતુ ।
ત્રયસ્ત્રિંશતિમં શમ્ભોરિતરેષાસ્વનામકમ્

પૂર્વવિધજનં કૃત્વા તથા યોનિં પ્રકલ્પયેત્ ।
ગ્રહણં ન તથા ભૂયઃ પશુસંયોજનં તથા

નિવૃત્તિ * સમન્ત્રેણ સાધયેત્ સાધકોત્તમઃ ।
ગુહ્યકેન પ્રતિષ્ઠાં તુ વિદ્યાઘોરેણ હોમયેત્

શાન્તિં તત્ પુરુષેણૈવ શાન્ત્યતીતાં શિવેન તુ ।
એકૈકસ્ય શતં જ્ઞેયમાહુતીનાં તુ સાધકૈઃ

હુતૈશ્ચૈવ તુ મુચ્યન્તે પશવોજન્મબન્ધનાત્ ।
ગર્ભાધાનં પુંસવનં સીમન્તોન્નયનં તથા

જન્મનિષ્ક્રમણં નામ અન્નપ્રાશનમેવ ચ ।
અધિકારં તથા ભોગં લયં ચૈવ વિધાનવિત્

તતશ્ચ સ્રોતસં શુદ્ધિં તત્વ સંશુદ્ધિમેવ ચ ।
વિયોગઞ્ચ તથોદ્ધારં તત્વસન્ધાનમેવ ચ

છેદં ભેદનં દાહમેતાન્ પૂર્વવદાચરેત્ ।
પૃથિવ્યાદિષુ તત્વેષુ તતઃ કુર્યાન્નિરંજનમ્

પૂર્વવદ્ દેહ સંશ્લિષ્ટાન્ શોધ્યતત્વા શિવં નયેત્ ।
પુનરેવં પ્રવક્ષ્યામિ ગુહ્યાદ્ગુહ્યતરં પરમ્

પ્. ૮૬)
સંસ્કારરહિતઃ કર્મા ભિત્વા કેવલ યોજનઃ ।
ઇષ્ટ્વા દેવં શિવં શાન્તં પ્રાસાદમમિતૌજસઃ

સહસ્રાહુતિ હોમં તુ બ્રહ્માઙ્ગૈઃ પુનરાચરેત્ ।
ભૂયોપ્યષ્ટ સહસ્રં તુ દત્વા દેવસ્ય ષણ્મુખ

સંહૃત્ય પુદ્ગલં પશ્ચાત્ શિવાગ્રેવ નિયોજયેત્ ।
તતઃ સન્ધાય તત્વાનિ પુનર્મૂલેન ભેદયેત્

તતસ્તેનૈવ માર્ગેણ બિન્દુતત્વે નિયોજયેત્ ।
અમનસ્કં યથા પૂર્વ વાસતત્વં ષડાનન

કૃત્વા તુ દેહસંશ્લિષ્ટાન્ પુનસ્તત્વં નિયોજયેત્ ।
પૂર્વોક્તેન વિધાનેન યોજયિત્વા પશું શિવમ્

તથા ચૈવ શિવાશ્ચેદં કૃત્વા કુર્યાદનામયમ્ ।
એવં દીક્ષા સમાના યાગચણ્ડેશ્વરસ્ય તુ

કૃત્વા પૂર્વં ગુરોર્યાગં અપરેઽહનિ પુત્રકઃ

ગુરુરપ્યાત્મસંશુદ્ધ્યા વિદ્યાદેવં વિધાનતઃ ।
શિવાદીયોવિદાત્માયં ગુરુપંતિ પુનર્વ્રજેત્

શાસ્ત્રોપદિષ્ટમાર્ગેણ વારુણ્યામીશ્વરસ્ય તુ ।
પદ્મસંસ્થાન્યજન્મન્ત્રી મણ્ડલે હૃષ્ટમાનસાન્

સદાશિવમનન્તં ચ વિદ્યારુદ્રં સહોમયા ।
વિષ્ણુનદ્દેવેશં બ્રહ્માણં સ્કન્દમેવ ચ

સમયિકં પુત્રકઃ પશ્ચાત્ પૂજ્ય શંભું તથા ગુરુ ।
પ્. ૮૭)
ગન્ધપુષ્પ સવિત્રાધ્યૈર્વસ્ત્રાલંકાર વાહનૈઃ

પૂજયિત્વા વિધાનેન તથાત્માનં નિવેદયેત્ ।
એવં નિવેદિતાત્મા તુ ગુરુપાશૈર્વિમુચ્યતે

અધ પ્રભૃતિ ભગવન્યો વિદેહો મમાત્મકઃ ।
યુષ્મદીયો વિકલ્પેન શંસ્યવાલ્યશ્ચ તે સદા

એવં ગુરુવશો ભૂત્વા સન્તુષ્ટો યાવદાયુષઃ ।
અનુજ્ઞાતો યદા તેન કુર્યાત્ કાર્યાણિ સુવ્રતઃ

અગ્નિકાર્યં જપં પૂજા દીક્ષાજ્ઞાન વ્રતાનિ ચ ।
વૃથા તેષાં વિજાનીયાત્ ગુરુર્યેષાં ન દેવતા

ગુરુઃ પિતા ગુરુર્માતા ગુરુર્દેવો ગુરુઃ સુહૃત્ ।
ગુરોસ્તુ ન પરં કિઞ્ચિદિત્યાહ ભગવાન્ શિવઃ

જ્ઞાનાજ્ઞાનેન દિવ્યેનાચોદ્ઘાટયતિ ચક્ષુષી ।
અજ્ઞાનતિમિરાક્રાન્તે તસ્માજ્જ્ઞાનમયો હિ સઃ

સિદ્ધવિદ્યાધરાન્ ભોગાન્ સદેવાસુર માનુષાન્ ।
પ્રાપ્નુવન્તિ સમાયુક્ત ગુરુણોક્તેન કર્મણા

ગુરુપદિષ્ટમાર્ગેણ પ્રાપ્નુવન્તિ પરંપદમ્ ।
તસ્માદાદૌ ગુરુઃ પ્રોક્તઃ પશ્ચાદ્ દેવો નિરંજનઃ

દીક્ષયા તુ પરં જ્ઞાનં નયતે શાશ્વતં યતઃ ।
તસ્માન્નાસ્તત્ર બોદ્ધવ્યઃ ગુરુભ્યઃ પરતો ગુહ

ગુરવસ્તોષિતા યેનાહં રુદ્રગણૈઃ સહ ।
તોષિતો નાત્રસન્દેહસ્તથા દેવાસ્સવાસવાઃ

પ્. ૮૮)
અવજ્ઞાનેન ક્રુદ્ધેન નરકે પતનં ધ્રુવમ્ ।
તસ્માદેવં વિદિત્વા તુ ગુરું નૈવાવમાનયેત્

આસનં શયનં યાનં નરોહેદ્ગુરુસન્નિધૌ

(નાધ્યાપનં પ્રકુર્વીત)
ગુરોં નિમ્નાસનો ભૂત્વા સ તિષ્ઠો તત્પરાયણઃ ।
ચિત્રાં નૈવાગ્રતો ધાર્યં નોષ્ણંષં ન ચ પાદુકે

કિરીટાદ્યુજ્વલાજ્વલાં ત્યેવં ન કુર્યાદ્ ગુરુસન્નિધૌ ।
નાધ્યાપનં પ્રકુર્વીત વ્યાખ્યાનં શિષ્યસંગ્રહમ્

ગુરોશ્ચૈવ સમીપસ્થો ગુરુશિષ્ય પ્રબોધનમ્ ।
ન શ્રોતવ્યા ગુરોર્નિન્દા શાસ્ત્રનિન્દા તથૈવ ચ

દેવસ્ય દેશિકાનાઞ્ચ મુનીનાઞ્ચ ષડાનન ।
ગુરોર્જ્યેષ્ઠં કનિષ્ઠં વા ભ્રાતરં ન વ્યતિ ક્રમેત્

તથા ચૈવાત્મનો જ્યેષ્ઠાન્ સર્વાન્ પશ્યેદ્ ગુરુશિવ ।
દીક્ષાભિષેક જ્યેષ્ઠેન કનિષ્ઠસ્ય કદાચન

તપોવિદ્યાધિકસ્યાપિ * તવ્યં નાભિપાદનમ્ ।
સર્વતો ગુરવો જ્ઞેયા યે ચાન્યે પૂર્વદીક્ષિતાઃ

માન્યાઃ પૂજ્યાશ્ચ તે નિત્યં ગુરવોન્યત્ર ષણ્મુખ

ઇતિ શ્રી સર્વજ્ઞાનોત્તરે ક્રિયાપાદે કલાતત્વપઞ્ચતત્વદીક્ષાપ્રકરણમ્ ॥
ન પ્રાપ્તોપિ પરાં દીક્ષાં ગુરુભુક્તોપિ યત્નતઃ ।
કાલેનાન્ત સ્થિતો યસ્ય તસ્ય મોક્ષાઃ કથં ભવેત્

કિં પ્રદા તસ્ય સંક્લેશો મોક્ષમુદ્દિશ્ય યઃ કૃતઃ ।
પ્. ૮૯)
કિં કિંચિદ્ વિદ્યતે કર્મ તસ્ય ધર્મોક્ષ સાધનમ્

ગુરુભક્તાય શાન્તાય સત્યાચારાય સુવ્રત ।
મૃતસ્યાપિ વરં સ્કન્દ દીક્ષાકર્મ વિધીયતે

* * * * * * * વિધિસંક્ષેપવિસ્તરમ્ ।
અપિ કલ્પમતિ કુર્યાદ્ એકશ્ચિત્ત સમાહિતઃ

તત્વાનિ દેવતા બીજં કલિકૈઃ કરવીરકૈઃ ।
ઉચ્ચાર્ય વિન્યસેન્ મન્ત્રી દર્ભૈ પુત્નીશકે કૃતે

સ્નાપયિત્વાસ્ત્ર બીજેન પઞ્ચગવ્ય શિવામ્બુજા ।
સંસ્થાપ્ય દક્ષિણે પાર્શ્વે તસ્ય નામ હૃદિ ન્યસેત્

અથવા વ્યોમસંસ્થાને ગોમયેન ષડાનન ।
સમ્મન્ત્ર્ય પઞ્ચગવ્યેન કૃત્વા તસ્મિન્ નિયોજયેત્

શક્તિત્રયત્યેનેત્તાસુ ધર્માધર્મ ચ ષણ્મુખ ।
તદેવાલમ્ભનં કૃત્વા તસ્માત્ સંહૃત્ય હોમયેત્

તતસ્તુ મૂર્ધ્નિ આગવ્ય યાવત્ પાદતલાન્તકઃ ।
વિન્યસેત્ સર્વતત્વાનિ તત્વૈર્દેવા ન તુ ક્રમાત્

બિન્દુ તત્વે ન્યસેન્ મૂર્ધ્નિ તત્ર બિન્દુ નિયોજયેત્ ।
શાન્તીં ચ નિષ્કલે સ્થાને ધ્યાત્વા સર્વાનિધો મુખાત્

મૂર્ધ્નિથો ખણ્ડિકોર્ધ્વં તુ ન્યસેદ્ દેવં સદાશિવમ્ ।
તત્રાસ્તથસ્ય સંલીન વિન્યસેચ્છક્તિમણ્ડલમ્

જિહ્વાયાં વક્ત્ર મધ્યે તુ તત્ર વિદ્યાં ચ યોજયેત્ ।
અષ્ટૌ વિદ્યેશ્વરાન્ મન્ત્રી ગ્રીવાયાં બાહુ સંધિષુ

પ્. ૯૦)
માયાં વૈ યામપાર્શ્વે તુ ન્યસેત્ કાલં તુ દક્ષિણે ।
કલામુરસિસંસ્થાપ્ય હૃદયે નીલલોહિતમ્

તત્રાપરમ્ પુનર્વિદ્યાં તત્રૈવ પુરુષઃ સ્મૃતઃ ।
રાગોપિ રઞ્જકસ્તસ્ય વિદ્ય પ્રબોધ લક્ષ્મણૈઃ

અવ્યક્તમુદરે ધ્યાત્વા નાભૌ સૂક્ષ્માણિ વિન્યસેત્ ।
શબ્દ સ્પર્શં ચ રૂપઞ્ચ રસોગન્ધશ્ચ પઞ્ચમઃ

પૃષ્ઠવંશે ગુણં ન્યસ્ય તત્રૈવ પુરુષત્રયમ્ ।
નાભિ મેઢ્રાન્તરે બુદ્ધિ મહઙ્કૃતિશ્ચ સન્ધિષુ

યોન્યં વ્યોમેશ્વરં દેવં વ્યોમ મધ્યે નિયોજયેત્ ।
તત્રૈવ યોજયેદ્ વાયું ગુહ્યાદ્ગુહ્યાષ્ટકાવૃતમ્

યોનભ્યન્તરતઃ સ્કન્દ વિત્તસ્થાને હુતાશનમ્ ।
તસ્યાધો વારુણં તત્વં યાવધા જાનુમણ્ડલઃ

તસ્યાભ્યન્તરે લોકાન્ યાવદામુશ્લ કીલકૌ ।
લોકાદૌ વિન્યસેદ્ દેવાન્ બ્રહ્મ વિષ્ણુ મહેશ્વરાન્

ગુલ્ફાય પો * * પ્રંતે તુ કિઞ્ચિદભ્યન્તરે ગુહ ।
ચિન્તયેત્ સપ્તપાતાલ નરકાંસ્તુ તલ સ્થિતૌ

પાદાઙ્ગુષ્ઠે તુ દેવેશં કાલાધિપતિમીશ્વરમ્ ।
સ્થાપયિત્વા વિધાનેન પુનરભ્યર્ચયેત્ ક્રમાત્

સંચિત્ય સહિતા ન્યધ્વ મૂર્ધ્નિ આરભ્ય મન્ત્રવિત્ ।
પાદાદારભ્ય તાન્ સર્વ અંસૌ સંસ્થાપ્ય શોધયેત્

પ્. ૯૧)
યાગં યથોચિતં કૃત્વા તત્વે યોનિ મનુ ક્રમાત્ ।
કલ્પયિત્વા યથા પૂર્વં પશું સંહૃત્ય યોજયેત્

ગર્ભાધાનાદિતઃ કૃત્વા સર્વકર્માણિ પૂર્વવત્ ।
તત્વાતુ સર્વતત્વેષુ તથા સંયોજયેચ્છિવે

ક્ષીરાજ્યદધિસંમિશ્રાઅં સૂચ્યગ્રે સંવ્યવસ્થિતામ્ ।
કૃત્વાગ્નૌ હોમયેત્ પશ્ચાત્ તાં તુ પુત્તલકાં બુધઃ

અથવા પુનરપ્યેવં સ્થૂલસૂક્ષ્મવિભેદતઃ ।
વ્યોમાનિલાનલામ્ભોર્વીઃ પઞ્ચતત્વાનિ યોજયેત્

તેષામન્તર્ગતાન્યસેત્ સર્વ તત્વાત્ ષડાનન ।
કલાભિર્વ્યાપિતાસ્તાંશ્ચ શાન્તિ શૃણ્યાદિભિઃ ક્રમાત્

કલયા શૃન્યયા લૌપ્તમાકાશં બૈન્દવં પરમ્ ।
વ્યાપ્ત સદાશિવં તત્વં શાન્તયા વાયુરૂપયા

તસ્યાયો યા પદં વ્યક્તં વિદ્યાયા તેજરૂપયા ।
અવ્યક્તાદ્યાવદંભોંતં વ્યાપ્ત ચૈવ પ્રતિષ્ઠયા

સ ચાહ્યાભ્યન્તરં પશ્ચાત્ બ્રહ્માણ્ડં તુ પ્રત્તય ।
વ્યાપિતં સહરુદ્રૈશ્ચ ધ્માતચાકેરા ભયમ્

યદેવ શ્રન્યયા વ્યાપ્તં તચ્છૂન્યમિતિ ચોચ્યતે ।
વાયવ્યયાગતો વાયુસ્તેજસ્તેજ સદ્યાપ્રતઃ

આપો વારુણયા પ્રોક્તો ઉર્વી પાર્થિવયા વૃતા ।
યદન્તરં યથા વ્યાપ્તં તસ્ય નામ્ના તુ તત્સ્મૃતઃ

પ્. ૯૨)
બહિરેવં સ્થિતા વ્યાપ્તિ શરીરે શ્રાસુ તત્વતઃ ।
શોધનાન્ ક્રમં ચૈષાં પશુમાશ્રિત્ય સંસ્થિતઃ

સંચિન્ત્ય પૂર્વવદ્રૂપં તથા નાડીર્વિચિન્તયેત્ ।
શક્તિત્રયં ન્યસેત્ તાવદ્ધર્માધર્મૌ ચ ષણ્મુખ

તન્માત્રૈઃ પઞ્ચભિર્યુક્તં ગુણૈશ્ચ ત્રિભિરાવૃતઃ ।
મનોબુદ્ધિરહંકારૈરવ્યક્તેન હૃદિ પુદ્ગલઃ

ભ્રુવો કર્ણાન્તરાદૂર્ધ્વં શ્રત્યેશ્રન્યે કલાન્યસેત્ ।
તસ્યાધો હૃદયાદૂર્ધ્વં મનિલે શાન્તિમેવ ચ

હૃદયાદ્રાવ મેઢ્રાન્તં વિદ્યાં તેજસિ યોજયેત્ ।
મેઢ્રાધો યાવજાન્વન્તં પ્રતિષ્ઠા વરુણા ન્યસેત્

તસ્યાધઃ પાર્થિવં તત્વં યાવત્ પાદતલાન્તિકમ્ ।
નિવૃત્તિં યોજયેત્ તત્ર ધ્યાત્વા પૂર્વવદર્ચયેત્

વિદ્યેશ્વરં યં બીજં કલાશ્રુત્યાં પ્રકલ્પયેત્ ।
કવચાદિ શિવાઅંગાનિ પુનશ્શત્યાકાઃ ક્રમાત્

ઉર્વીવાર્ણબીજાભ્યાં તેજસા નિલખાત્મભિઃ ।
સંયુક્તાસ્તે સ્મૃતાસ્તત્વા યોમાધ્યાક્ષ્માવસાનિકાઃ

હ્રસ્વાદૌ યે સ્ત્વરાપઞ્ચ નપુંસકવિવર્જિતાઃ ।
તન્માત્રસ્થે તુ વિજ્ઞેયા ગન્ધાદ્યાદેશિકોત્તમૈઃ

અહંકારશ્ચ સંજ્ઞં તુ અમ્બુધીનીતિ સંજ્ઞકમ્ ।
મકારસ્તુ મનઃ પ્રોક્તઃ * તમઃ પરિકીર્તિતઃ

પ્. ૯૩)
રકારં તુ રજો વિદ્ધિ સંસત્વં તુ નિગદ્યતે ।
યકારં પ્રકૃતિં સ્કન્દ પરિકલ્પ્યવિશોધયેત્

પૃથિવ્યાદીનિ તત્વાનિ નિવૃત્ત્યાદિ વિશોધયેત્ ।
ગન્ધાદિ પઞ્ચસૂક્ષ્માનિ સદ્યાદિભિરનુ ક્રમાત્

ત્રિતત્વેન તુ હોતવ્યમહંકારાદિકં ક્રમાત્ ।
પ્રણવેન વિધાનજ્ઞો હોમધીત ગુણત્રયમ્

તત્વે તત્વે તુ તત્વજ્ઞઃ પઞ્ચ સૂક્ષ્માણિ શોધયેત્ ।
ગુણત્રયં તથા વ્યક્તં મનોબુદ્ધિમહંકૃતઃ

એકૈકસ્યાહુતિશત્તં દદ્યાચ્છુદ્ધેન સર્પિષા ।
તિલૈર્વાઘૃતસંમિશ્રૈસ્તણ્ડુલૈ રાજ્ય સંયુતૈઃ

શ્રીફલૈર્બિલ્વપત્રૈર્વા પુસ્પૈર્વાઽર્ધાઞ્જિકૈઃ શુભૈઃ ।
હોમયેત તતોદિષ્ટં તૈસ્તુ પૂર્ણાહુતિં તથા

પૂર્વવત્ સ્રોત શુદ્ધિસ્તુ તત્વ સંશુદ્ધિનૈવ ચ ।
ક્રમાત્ સંધાય તત્વાનિ તયા હિત્વા શિવં નયેત્

એવં દીક્ષા મૃતસ્યોક્તા જીવતોપિ હિ ષણ્મુખ ।
સમયાદિભ નિર્મુક્તા સુખ બન્ધાદ્ વિમુચ્યતે

સૃષ્ટિસંહારન્યાયેન પૃથગત ધ્વનિ કલ્પના ।
દીક્ષા સંહારતઃ કાર્યારનયોરવિસંમતા

વિપન્નસ્યાખિલં કર્મા હન્યેકસ્મિન્ સમાપ્યતે ।
આચારોઽયં સ્થિતં સ્કન્દ સિધ્યર્થમ્ જીવિતસ્ય તુ

ઇતિ સર્વજ્ઞાનોત્તરે ક્રિયાપાદે મૃતકદીક્ષાપ્રકરણમ્ ॥
અથ પરં પ્રવક્ષ્યામિ સમયાચાર લંઘને ।
યથા વિશુદ્ધયતે દેહી વિપન્નોપ ષડાનન

મૃદમ્ભુના તુ સંશોદ્ધ્યાસ્ત્ર જપ્તેન મન્ત્રવિત્ ।
આલિપ્યામલકૈઃ પૂતૈઃ સ્થાપયિત્વા શિવાંભસા

ભસ્મસ્નાનં વિલોમેન કૃત્વા તુ પરિયાપયેત્ ।
ગન્ધપુષ્પૈરલંકૃત્ય ઉદક પાદ નિવેશયેત્

રક્તગન્ધૈસ્તથા પુષ્પૈરજૈવસ્ત્રોપવીતકૈઃ ।
સં ચાદ્યવસ્ત્રસંયુક્તજસ્ત્રજાપિભિરુત્ક્ષિપેત્

નીત્વા તુ શાંકરિ દીક્ષાં શુચિસ્થાને નિધાપયેત્ ।
નિ-ઋતિ પ્લવનં તત્ર શિવક્ષેત્રં પ્રકલ્પયેત્

ચતુર્હસ્તાયતં નિમ્ન દ્વિહસ્ત સમવિસ્તરમ્ ।
અસ્ત્ર જપ્તૈસ્તુ તત્કીલૈર્વિદિક્ષુ કીલિતો બહિઃ

વિલોમં રક્તસૂત્રેણ કવચાખ્યેન વેષ્ટયેત્ ।
પીતેન રજસાવત્રં તસ્ય મધ્યે સમાલિખેત્

ત્ર્યશ્રમઞ્ચ સમાયુક્તઃ શૃંગાટકં તથોપરિ ।
રક્તેન રજસા તં તુ સર્વધાન્યમયેન વા

પૂર્વોક્તેન વિધાનેન તત્ર વહ્નિં પ્રકલ્પયેત્ ।
અસ્ત્રેણ પ્રસ્તરાં દર્ભાન્ પ્યુત્ક્રમેણ તુ દેવતાઃ

પર્યુક્ષણં તથા કુર્યાદર્ચિનાભ્યુક્ષણં તથા ।
સ્રુચં સ્રુવં ચ હોમાન્તે શવસ્થોપરિવિન્યસેત્

પ્. ૯૫)
પૂર્વવચ્છોદયેદાજ્યમભિર્વાર્ય વિલોમતઃ ।
તથૈવોદ્ઘાટનં કુર્યાત્ નિષ્ણતિં ચ ષડાનન

તર્પયિત્વા તથા વહ્નિં દત્વા પૂર્ણાહુતિં તતઃ ।
ઐશ્વર્યાદિ વિલોમેન મન્ત્ર સિંહાસનં ન્યસેત્

સન્ધ્યાદિ મન્ત્ર વિન્યાસં દત્વા દેહેષ્વકે ગુહ ।
શિવે શિવાસને ચૈવ તથા હોમં સમાચરેત્

પૂજયિત્વાય તથા ન્યાયં ગન્ધપુષ્પૈઃ પવિત્રકૈઃ ।
અર્ઘ્યપાદ્યાદિભિશ્ચૈવ યથાશક્ત્યા વિચક્ષણૈઃ

તતઃ સંચિન્તયેન્નાડીઃ દિવ્યરૂપા મનોરમાઃ ।
તતશ્ચિતિ * નેત્તત્ર ચન્દનાગરુદાદિભિઃ

યથાવાસં ભવેત્ તસ્ય કુચવસ્ત્રોક્તરં ગૃહ ।
પુનરભ્યુક્ષ્ય તુ પ્રેતં માત્ર બીજેન ષણ્મુખ

ચિતિ મધ્યે નિયુંજીત વસ્ત્રં ચં ન ઘૃતપ્લુતઃ ।
તતઃ સંચિન્તયેન્નાડીં તસ્ય દેહે વિચક્ષણઃ

સ્વસંજ્ઞાં હૃદિ સંસ્થાપ્ય તં મધ્યે પુદ્ગલં ન્યઘે ।
તતઃ સંધાય તત્વાનિ પાદાદારભ્ય મન્ત્રવિત્

હિત્વા તુ તાં તથા ભૂધઃ પશું સંયોજયેચ્છિવે ।
તત્ર સંદીપયેદ્ બહિં તમસ્તાદ પ્રદક્ષિણઃ

અસ્ત્રબીજેન મન્ત્રજ્ઞ આગ્નેયીધ્યારણં સ્મરેત્ ।
અવિચ્છિન્નાં તથા રામ ઘોયસ્ત્રાભિમન્ત્રિતાઃ

પ્. ૯૬)
ભ્રામયિત્વાસ્ત્રબીજેન જલધારાં નિધાપયેત્ ।
તતોજલં પ્રજેદ્ વિદ્વાન્ સ્નાત્વા દત્વોદકં શુચિઃ

યાગં યથોદિતં કૃત્વા નિવેદ્યેશં ક્ષમાપયેત્ ।
એવં વિમુચ્યતે દેહી સમયાદિ વિલંઘને

અજ્ઞાનાજ્જ્ઞાનતો વાપિ કૃતૌ ત્વં તેષ્ઠિ કર્મણિ ।
ઇતિ શ્રીસર્વજ્ઞાનોત્તરે અન્ત્યેષ્ટિપ્રકરણમ્ ॥
એવં દીક્ષા ત્વયા ખ્યાતા મૃતાનામપિ શંકર ।
તથૈવાચાર રહિતામન્ત્યેષ્ટિઃ પાશશોધિની

નૈષ્ઠિકાનાં સમાખ્યાહિ બ્રહ્મચર્યો જિતાત્મનાઃ ।
જ્ઞાનચર્યાન્વિતસ્યાપિ કાલાકસ્ય ગતિર્ભવેત્

જ્ઞાનાચર્યા દ્વિતૌ બૌદ્ધૌ બુદ્ધિ તત્વમવાપ્નુયાત્ ।
તામસં જિનભક્તાનાં પ્રાપ્નુવન્તિ * * * *

યે ભવન્ત્ય જિતાત્માનસ્તેષાં મુક્તિસ્તુ દીક્ષયા ।
ચૈવતાનિ પશ્યન્તિ મુક્તિસ્થાનાનિ ષણ્મુખ

મુક્તિસ્થાનં ભવેદેકં વિમલં સર્વતો મુખમ્ ।
અચલં બાસકં શાન્તં લિઙ્ગાશ્રય વિવર્જિતઃ

તસ્મિન્ નિયોજન્મન્ત્રી શોધ્ય તત્વ ક્રમેણ તુ ।
યો ચસ્મિન્નાશ્રિતો લિઙ્ગી તમાદૌ પૂજયેત્ તતઃ

તર્પયિત્વા તથા સમ્યક્ પ્રાયશ્ચિત્તં વિશોધયેત્ ।
પઞ્ચરાત્રં ત્રિરાત્રં વા ક્ષપયિત્વા ષડાનન

પશ્ચાદષ્ટ સહસ્રં તુ અસ્ત્ર બીજેન હોમયેત્ ।
પ્. ૯૭)
ભૂયોપ્યષ્ટસહસ્રં તુ મૂલમન્ત્રેણ હોમયેત્

ભૂત્વા દીક્ષાપરાકાર્યા સંસાર્ણવ તારિણી ।
નૈષ્ઠિકો દીક્ષિતસ્ત્વેન નિત્યમપ્યભિચારતઃ

શિવશાસ્ત્રપરોનિત્યં શિવહોમરતઃ શુચિઃ ।
શિવાર્ચન શિવધ્યાયી શિવજાપિ સદા ભવેત્

અ * લ કાંક્ષિણ સ્કન્દ નાનુગ્રહં કરિષ્યતિ ।
દ્વાવેવાશ્રમિણૌ શૈવે ગૃહસ્થ બ્રહ્મચારિણૌ

લોકાનુગ્રહકર્તારૌ પરિવ્રાટ્ તાપસૌ ન હિ ।
એવં કાર્યાધિકારોયં યાવત્ સંક્રામતો ન્યતઃ

સંક્રામિતાધિકારસ્તુ કર્મશન્યા સમાચરેત્ ।
ગૃહસ્થ બ્રહ્મચારિત્વં સંજ્ઞામાત્રં તુ કેવલમ્

પારમાર્થિકમેતેષાં નાશ્રમો નાશ્રમક્રિયા ।
યદર્થં કૃત કર્માણો નિયુક્તૌ પરમે પદે

તદર્થં નાશ્રમઃ પ્રોક્તઃ શિવશાસ્ત્ર સમાશ્રિતઃ ।
પૂર્વસન્ધ્યા જપં હોમં યચ્ચ કર્મ ક્રમાગતઃ

સ્થિત્યર્થમાચરેત્ કિઞ્ચિત્ સતતં મન્ત્ર તત્પરઃ ।
યસ્મિન્ વર્ણો સ્થિતો દીક્ષાં પ્રાપ્તો દેહી શિવાત્મિકામ્

તત્રૈવ સંસ્થિતો નિત્યં શિવધર્મં પ્રકલ્પયેત્ ।
યદુક્તં શિવશાસ્ત્રેઽસ્મિન્ ન્યુક્તં કર્મષડાનન

તદવશ્યં તુ કર્તવ્યં તદ્વિલંખ્ય વિલંઘનમ્ ।
પ્. ૯૮)
આજ્ઞેયં કારણા જ્ઞેયા નોવિકલ્પ્યા કદાચન

સિદ્ધે યં સાધનં નાસ્તિ દૂષણં ન ચ વિદ્યતે ।
ન પું હિ ય*(?)ર્ષકં વાક્યં દૈવિકં રિષિસ્તથા

ન દેવૈઃ બ્રાહ્મણો વાક્યં વૈષ્ણવં પદ્મજન્મના ।
ન શૈવં વિષ્ણુના વાક્યં બાધ્યતે તુ કદાચન

યો ભિ બાધતિ મૂઢાત્મા સં નષ્ટો મૂઢચેતનઃ ।
ઉત્તરોત્તર વૈશિષ્ટ્યં સર્વેષાં પરિકીર્તિતમ્

વાક્યાનાં વાક્યવિત્ પ્રાજ્ઞૈસ્તથા ગુહ્યં હિતૈષિભિઃ ।
* વર્ણાશ્રમાચાર પ્રાયશ્ચિત્તાશ્ચ લૌકિકાઃ

સમ્બન્ધાદશધર્માશ્ચ પ્રસિદ્ધાં ના વિચારયેત્ ।
ગર્ભાધાનાદિતઃ કૃત્વા યાવદુદ્ બાહમેવ વા

તાવં તુ વૈષ્ટિકં કર્મ પશ્ચાદ્ વૈ વેત્યનન્યભાત્ ।
ન મુખ્ય પ્રવત્યા ચ સ્કન્દ લોકં ધર્માન્ સમાચરેત્

ન ચાન્ય શાસ્ત્રેદ્દિષ્ટાં ન ચાન્યં દેવતાં સ્મરેત્ ।
વિશુદ્ધ ભાવના યુક્ત શિવૈક ગત માનસઃ

વિશુદ્ધ માપ્નુયાત્ સ્તાનમચિન્ત્ય સર્વગ મૃવ ।
શબલં કર્મસન્દેહ દ્યત્કૃતં કૃતકોદ્ભવમ્

નેહ મન્ત્રફલં તસ્ય નૈકાન્તે સુખદં ભવેત્ ।
યમેવેચ્છતિ સંપ્રાપ્ત શુદ્ધકર્મ સમાશ્રયેત્

તત્કર્મ પરતાં નિત્યં સુખી ત * દવા સ્વ્યતઃ ।
પ્. ૯૯)
શાસ્ત્રસ્યૈવા વિરોધેન શુદ્ધ કર્માજિતેન્દ્રિયઃ

અનેનૈવ સ્વદેહેન સિધ્યતે નાત્ર સંશયઃ ।
બ્રાહ્મણાઃ ક્ષત્રિયા વૈશ્યાશ્શૂદ્રાશુદ્ધસ્તુ સાધકાઃ

સુવર્ણાદાનુ પૂર્વેણાચાર્યાશ્ચ ષડાનન ।
શ્રદ્ધધાનાન સૂયાશ્ચ કર્મજ્ઞાઃ કર્મ તત્પરાઃ

અનુરક્તાભિષક્તાશ્ચ તે ત્વાનુગ્રહકાઃ સ્મૃતાઃ ।
કૃષ્ણવર્ણમૃગો યસ્મિન્ ચરતે તુ ષડાનન

તદ્દેશં યાજ્ઞિકં વિદ્યાત્ યશ્ચ વિપ્રૈરધિષ્ઠિતઃ ।
યત્ર વિપ્રાસ્સદાચારા યતયશ્ચ તપોધનાઃ

સંનિદેવાસ્તથા વેદાઃ પુણ્યદેહાં તમાદિશેત્ ।
તદ્દેશ કુલસંભૂતા આચાર્યાશ્શાસ્ત્રસંમિતાઃ

શિવશાસ્ત્રં પરાં નિત્યં શિવાર્ચાગ્નિપરાયણાઃ ।
આપાદમસ્તકં યાવત્ ભસ્મસ્નાનં દ્વિજસ્ય તુ

નાભેરૂર્ધ્વ હ્રપસ્યોક્તં મારત્નેન તુ ભસ્મના ।
વૈશ્યસ્ય પટ્ટિકા પ્રોક્તા શૂદ્રસ્ય તુ ત્રિપુંડ્રકઃ

ભસ્મના બ્રહ્મ જપ્તેન યથાસ્થાનેષ્વનુક્રમાત્ ।
બ્રાહ્મણસ્ય જટાશ્લષ્ણાઃ કનકાઃ પરિકીર્તિતાઃ

સ્થૂલાસ્તદ્વિગુણો જ્ઞેયા ક્ષત્રિયસ્ય તુ વ્યન્તરાઃ ।
વૈશ્યસ્યૈકા શિખા સ્થાને તથા શૂદ્રસ્ય કીર્તિતાઃ

હ્રસ્વ શ્લક્ષ્ણાનુસંયુક્તાસ્સંયતસ્ય જિતેન્દ્રિયઃ ।
પ્. ૧૦૦)
યજ્ઞોપવીત સૂત્રં તુ વિપ્રે પઞ્ચસરં મૃતમ્

ત્રિસરં ક્ષત્રિયસ્યોક્તઃ વૈશ્યસ્ય દ્વિસરં સ્મૃતઃ ।
શૂદ્રસ્યૈક સરં જ્ઞેયં નિત્યમવ્યભિચારિણઃ

અર્ચાયામગ્નિકાર્યે વા સન્ધ્યા કાલે ચ નાન્યથા ।
ઇતિ શ્રીસર્વજ્ઞાનોત્તરે લિઙ્ગોદ્ધારાદિપ્રકરણમ્ ॥
અભિષેક વિધાનં તુ સંપ્રવક્ષ્યામ્યતઃ પરમ્ ।
હિતાય દેશિકં દ્રાણાઃ યથા શમ્ભુ મુખાચ્ચ્યુતઃ

પૂર્વોક્તે ભૂતલે શુદ્ધે ગોમયેનોપલેપિ તે ।
સર્વશોભાભિરમ્યે તુ સર્વ ગન્ધ વિભૂષિતે

સુતિથૌ વાર નક્ષત્રે મુહૂર્તે કરણાન્વિતે ।
શુભગ્રહોદયે લગ્ને શકુને મંગલૈર્યુતે

સત્યવ્રત ચરં દાન્તં ત્યાગયુક્તં દયાન્વિતમ્ ।
પ્રસન્નવદનં દક્ષં ગુરુભક્તં દૃઢવ્રતમ્

શૌચાચારસુસંપન્નં યોગયુક્તં જિતેન્દ્રિયમ્ ।
શિવભક્તં સદાશાન્તં શિષ્યં તન્ત્રસ્ય પારગઃ

યાગમ્મુત્વા યથોદ્દિષ્ટં દીક્ષા નિવૃત્ય મન્ત્રવિત્ ।
તતોભિષેચયેત્ તં તુ યુક્તાયુક્ત વિચારકઃ

વીણાવેણુ મૃદં ગાદ્યૈઃ કાહલૈઃ પટહાદિભિઃ ।
શંખતૂર્યનિનાદૈશ્ચ નૃત્તગેય સમન્વિતૈઃ

સર્વમંગલસંયુક્તમભિષેકં સમારભેત્ ।
પ્. ૧૦૧)
યાગદક્ષિણપૂર્વેણ પશ્ચિમે વોત્તરેણ ચ

યતોદ્વારં નાભિ પશ્ચાત્ તણ્ડુલં પરિકલ્પયેત્ ।
દ્વાત્રિંશદાંગુલ વિસ્તારમુચ્છ્રાયં તાવદેવભિઃ

ચતરશ્રં સમં શુદ્ધં મધ્યે કમલ ભૂષિતમ્ ।
પૂર્વવત્ પીઠવિન્યાસં તસ્મિન્ સંસ્થાપ્ય પૂજયેત્

શુદ્ધપદ્માસિતં સ્નાતં મન્ત્રાલંકૃત વિગ્રહમ્ ।
તતઃ કુમ્ભાન્યથા પૂર્વં પૂર્વાદારભ્ય કલ્પયેત્

શિવકુમ્ભવિધાનેન મન્ત્રદેવત સંયુતમ્ ।
અષ્ટૌ વિદ્યેશ્વરાન્ મન્ત્રી અષ્ટભિઃ સંનિયોજયેત્

ચતુષ્વંગાન્યથાસ્થાનં પઞ્ચ બ્રહ્માણિ પઞ્ચસુ ।
અસ્ત્રજપ્તં કુરુસ્વૈકં શિવજપ્તં તથા પરઃ

ગાયત્ર્યા ચમનાર્થં તુ વન્યાં પરિ કલ્પયેત્ ।
શતમષ્ટોત્તરં જપ્ત્વા શિવાખ્યમભિમન્ત્રયેત્

પ્રથમં ચાસ્ત્ર બીજેન સ્નાપયિત્વા વિધાનવિત્ ।
વિદ્યેશ્વરૈસ્તતઃ પશ્ચાદનન્તાદ્યૈર્યથા ક્રમાત્

બ્રહ્મભિશ્ચાનુપૂર્વેણ પુનરઙ્ગાન્યનુક્રમાત્ ।
અભિષેકં શિવેનૈવ પશ્ચાત્ કુર્વીત ષણ્મુખઃ

તતો ગન્ધૈશ્ચ પુષ્પૈશ્ચ વસ્ત્રાલંકારપાદુકૈઃ ।
બ્રહ્મસૂત્ર પવિત્રાદ્યૈઃ ર્ભૂવ્ય પટ્ટં નિવેદયેત્

પૂજયિત્વા વિધાનેન શિવવન્તં તુ દેશિકઃ ।
પ્. ૧૦૨)
શિવ સમીપં સમાશ્રિત્યાધિકારં સમર્પયેત્

ગુરુણાયોઽધિકારસ્તુ ગમવત્સસમર્પિતઃ ।
અદ્ય પ્રભૃતિ યોગીન્દ્ર સોધિકારો મયા ત્વયિ

અનુગ્રાહ્યાસ્તથા શિષ્યાશ્શાસ્ત્રદૃષ્ટેન કર્મણા ।
શ્રોતવ્યં શિવશાસ્ત્રં ચ શ્રાવણીયં તદર્થિનામ્

સંવત્સરોષિતે શિષ્યે દીક્ષાં નિર્વર્તયેદ્બુધઃ ।
સાયકે મન્ત્ર દીક્ષાં તુ યસ્મિન્ તત્વે ભિષિચ્યતે

ઇતરેષ્વાહુતીં દત્વા શિવહસ્તં પ્રકલ્પયેત્ ।
સમયા મૃપયેત્ પશ્ચાત્ બ્રહ્માઙ્ગાનિ તથૈવ ચ

ન નિંદ્યા તુ કારણં દેવં તચ્છાસ્ત્રં ચ શિવોદ્ભવઃ ।
દેશિકં પુત્રકં ચૈવ ગુરોર્વાક્યં ન લંઘયેત્

સુતિકાયાં ન સંસ્પર્શં છાયા ચતુરલંઘનાત્ ।
યત્નેન વર્ણયેત્ પ્રાજ્ઞો દેવ જગ્ધં ચ સૌનિકમ્

ઇત્યેતા સમયાસ્તન્ત્રૈઃ સમાસાત્ પરિકીર્તિતાઃ ।
પાલાનાં તુ શિવં યાન્તિ સન્નિરોધં તતો ન્યથા

પિણ્ડ મન્ત્રાસ્થતસ્ત્રાવ્યાવત્સરાત્મા શિવશિવસ્તથા ।
સમયજ્ઞેષ્વિદં જ્ઞાનમથ ઊર્ધ્વં ન દાપયેત્

બ્રાહ્મણાઃ ક્ષત્રિયા વૈશ્યાઃ સ્ત્રી શૂદ્રાદિ નપુંસકાઃ ।
દીક્ષાકાલે ત્વમીમાંસ્યા જ્ઞાનદાને વિચારયેત્

ત્રિચતુઃપઞ્ચભિઃ વિપ્ર ક્ષત્રિયે નવ સપ્તભિઃ ।
પ્. ૧૦૩)
અષ્ટભિર્દશભિર્વૈશ્યે શૂદ્રે વિંશત્યા દાપયેત્

ઉત્તમં સર્વશાસ્ત્રાણાં શિવશાસ્ત્રાત્મકં ગુહ ।
ગુહ્યાદ્ગુહ્યતરં ગુહ્યં ભવિતવ્યં પ્રયત્નતઃ

ના શિષ્યાય પ્રદાતવ્યં નાભક્તાય ન નાસ્તિકે ।
ન ગુરુ દ્વેષિણે ચૈવ કન્યશાસ્ત્રરતાય ચ

યસ્ય દેવે પરાભક્તિઃ નિત્યં ગુરૌ ષણ્મુખ ।
નાન્યશાસ્ત્રે યથા ભક્તિર્જ્ઞાનં તસ્મિન્ન સ યોજયેત્

ન જલ્પ શિવશાસ્ત્રેણ પ્રકુર્વીત કદાચન ।
ન વોરણં કુર્યાત્ દશદ્ દેજનસં * * * *

વિવિક્તે નિર્જને રમ્યે પૂજ્યવિદ્યાધિપં ગુરુમ્ ।
જિતેન્દ્રિયઃ શુચિઃ સ્નાતઃ શિવજ્ઞાનં તુ શ્રાવયેત્

શ્રોતવ્યં ચ તથા ભૂતૈસ્તચ્છક્તૈસ્તા પરાયણૈઃ ।
આદાવન્તે ચ સંયોજ્ય ગુરું સંભાવ ભાવિતૈઃ

પૌર્ણમાસ્યામમાવાસ્યાં ચતુર્દશ્યષ્ટમેષુ ચ ।
નાધ્યાપયેચ્છિવજ્ઞાનં ગ્રહણાય ન સન્ધિષુ

સવિશેષ જપં પૂજા વ્રત હોમં સમાચરેત્ ।
દાનોપવાસનિયમાત્ સર્વેષ્વે તેષુ ષણ્મુખ

કૃતઘ્ના નાસ્તિકાઃ ક્રૂરાઃ નિસ્સત્યાઃ કલહ પ્રિયાઃ ।
માયાશાઠ્ય સમોપેતા ભૂમંતે તન્ત્ર હારિણઃ

પૃચ્છન્તિ મધુરૈર્વાક્યૈ શેષમુત્વાદ્ય વા પુનઃ ।
પ્. ૧૦૪)
તેષાં ન વિશ્વસેદ્ધર્માન્ યદીચ્છેચ્છાન્તિમાત્મનઃ

એવં કાર્યધિકારો હિ યાવત્ સંક્રમિતોન્યતઃ ।
સઙ્ક્રામિતાધિકારસ્તુ કર્મસન્યાસમાચરેત્

સાધકસ્યાભિષેકસ્તુ એવં વત્સ વિધીયતે ।
આચાર્ય સાધકશ્ચૈવ દ્વાવેતૌ તુલ્યમઙ્ગલૌ

સમાપ્ત વિદ્યો કર્તવ્યો ગુરુસ્સાધક એવ ચ ।
સકામ સાયકો જ્ઞેયા નિષ્ઠા મે દેશિકઃ સ્મૃતઃ

એક એવ ક્રિયાકારો ભાવભેદ પ્રધક્તયોઃ ।
સોલ્પં હોમં જપધ્યાનં કુરુતે દેશિકસ્સદા

કર્મનિષ્ઠા પ્રતિષ્ઠો હિ સતતં સાધકોત્તમઃ ।
ઇતિ શ્રીસર્વજ્ઞાનોત્તરે ક્રિયાપાદે અભિષેકપ્રકરણમ્ ॥
અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ સ્નાનં વિત્રાનુસારતઃ ।
પઞ્ચભિઃ કલશૈર્વાપિ પૂર્વોક્ત વિધિકલ્પિતૈઃ

અષ્ટો વિદ્યેશ્વરાન્ મન્ત્રી એકસ્મિન્ વિનિયોજયેત્ ।
દ્વિતીયે પઞ્ચ બ્રહ્માણિ તૃતીયંગ ચતુષ્ટયમ્

અસ્તુ યુક્તં ચતુર્થં તુ શિવકુમ્ભઞ્ચ ચ પઞ્ચકમ્ ।
અભિમન્ત્ર્ય યથા ન્યાસં પૂર્વવત્ સ્નાનમાચરેત્

ચતુર્ભિર્વાયથાકુમ્ભૈરભિષેકં સમાચરેત્ ।
વિદ્યેશ્વરાદ્યયા પૂર્વં બ્રહ્માઙ્ગાનિ ચ મન્ત્રવિત્

એકસ્મિન્ કલશે યોજ્યમસ્ત્રયુક્તં તૃતીયકઃ ।
પ્. ૧૦૫)
ચતુર્થં શિવકુમ્ભં તુ અભિષિઞ્ચેત પૂર્વવત્

અથવા દ્વૌ પુનઃ કુમ્ભૌ અભિષેકાય કલ્પયેત્ ।
એકસ્મિન્ સર્વમન્ત્રાંશ્ચ શિવકુમ્ભં તૃતીયકઃ

બ્રહ્મપત્રપુટૈર્વાપિ શંક શુક્ત્યાથવા પુનઃ ।
અભિષેકં પ્રકુર્વીત તતોઽનુજ્ઞાપયેત્ પુનઃ

પુષ્પૈર્વા મનસા વાપિ વાચા વાપિ પ્રશસ્યથા ।
અનનુજ્ઞાતમન્ત્રસ્તુ ન કુર્યાન્માત્રિકાં વિધિમ્

સ્તુવં સ્રુચાક્ષસૂત્રઞ્ચ સંગ્રહેત્ તત્ તતઃ ક્રમાત્ ।
ત્રિકાલમર્ચનં જપં હોમં સમાચરેત્

ઇતિ સર્વજ્ઞાનોત્તરે ક્રિયાપાદે સંક્ષિપ્તાભિષેકપ્રકરણમ્ ॥
સ્રુવસ્યાવક્ષસૂત્રસ્ય વિધાનં શૃણુ તત્વતઃ ।
જપસ્ય સિદ્ધિ દ્રવ્યાણિ પ્રવક્ષ્યામ્યનુપૂર્વશઃ

સ્રુવં હસ્ત પ્રમાણં તુ આધારોઙ્ગુષ્ઠ પર્વતઃ ।
બાહુ માત્રં સ્રુચં જ્ઞેયા પુષ્કરં સંનિ સન્નિભઃ

પાલાશાશ્વત્થ બિલ્વં તુ વૈકંકતં તુ વા પુનઃ ।
ક્ષાલયિત્વાસ્ત્રબીજેન ધારણાભિર્વિશોધયેત્

તતશ્ચ પઞ્ચગવ્યેન પુનર્ગન્ધોદકેન તુ ।
ત્રિતત્વં શક્તિબીજં તુ યોજયેદુભયોરપિ

ગન્ધપુષ્પૈરલંકૃત્ય ધૂપં દદ્યાદ્ વિધાનવિત્ ।
સપ્તરાત્રં સ્થિતિં કૃત્વા પશ્ચાદ્ધોમો નિયોજયેત્

પ્. ૧૦૬)
પુત્રદીપ ફલં વૃક્ષો મધો ગત્વા વિશોધયેત્ ।
ખસસ્યં ગોમયં ગ્રાહ્યં પુનસ્તત્રો વિલેપયેત્

સિક્ત્વાતુ પૂર્વવન્મન્ત્રી અસ્ત્રગન્ધ શિવાંબુના ।
શિવી કૃત્વા તુ તં વૃક્ષં શિવવત્ પ્રતિ પૂજયેત્

પુરસ્તાદગ્નિકાર્યં તુ શાસ્ત્ર દૃષ્ટેન કર્મણા ।
કૃત્વા ભૂત બલિં દત્વા પશ્ચાદક્ષાણિ સંહરેત્

મધ્યે શાખા સમુદ્ભુતૈર્મન્ત્રમાવર્તયેચ્છિવઃ ।
પૂર્વશાખોદ્ભવસ્કન્દ જપે તત્પુરુષં બિલમ્

અઘોરવામદેવૌ વા સદ્યોજાતાઙ્ગમેવ વા ।
યે યથાવસ્થિતા મન્ત્રાસ્તૈસ્તુતાન્ પરિકલ્પયેત્

વાયવ્યાનલ માહેન્દુ વરુણાવાથ મિશ્રકાઃ ।
તેભિસ્વસ્ત્રોતજૈરક્ષૈ સર્વે સિધ્યન્ત્ય સંશયઃ

કંન્યાકર્તિતુ સૂત્રેણ ત્રિગુણં ત્રિગુણે ન તુ ।
અક્ષમાલા પ્રકુર્વીત શુદ્ધે નાસ્ત્રોદકેન તુ

શતમષ્ટોત્તરં વાપિ ચતુઃપઞ્ચાશદેવ વા ।
સપ્તવિંશતિ વા મન્ત્રી અક્ષમાલા શુભાસ્મૃતા

શક્તિન્યાસં પુરાકૃત્વા તસ્મિન્ સૂત્રે નિધાપયેત્ ।
વેધયેદસ્ત્રબીજેન પ્રોતયેદ્ધૃદયેન તુ

અન્યોન્ય સંસ્થિતં કૃત્વા મુખં તેષાં સુસંહૃતાન્ ।
નિરુજાંતિ પ્રણાન્ શુદ્ધાન્ ન ભિન્નામલ વર્જિતાન્

પ્. ૧૦૭)
તતઃ શિવામ્ભસા ક્ષાલ્યં પુનર્ગન્ધૈર્વિભૂષયેત્ ।
સ્વસ્ત્રોતે વિન્યસેચ્છક્તિં વીરપત્રસ્તથોપરિ

મૂયૂરચન્દ્રકૈશ્છાદ્ય પશ્ચાદક્ષાણિ યોજયેત્ ।
વીરપત્રસ્ય તથા ચૈવ પશ્ચાદાલભનં કુરુ

સ્વમન્ત્રં પૂજયેત્ તત્ર ગન્ધપુષ્પૈરનુક્રમાત્ ।
શિવીભૂતં તુ તત્સૂત્રં સંપુટિત્વા દિને દિને

તતસ્સમુદ્ગકે મન્ત્રી માંત્રાલબ્ધે નિધાપયેત્ ।
સૌવર્ણે રાજતે ચૈવ તામ્રસિદ્ધોર્થકેપિ વા

ગ્રહણં મોક્ષણં ચૈવ સ્થાપનં ચ વિધાનવિત્ ।
હૃદયે તુ કર્તવ્યમર્ચનં ચ વિલેપનમ્

અતઃ સંક્ષેપતો વક્ષ્યે ભૂયોક્ષસ્ય વિધિં પરમ્ ।
આહૃત્ય નિપુણાનક્ષાન્ અસ્ત્રજપ્તેન ભસ્મના

સંશોધ્યવારિ યુક્તેન ધારણા નિપુણઃ ક્રમાત્ ।
તતસ્તુ પઞ્ચગવ્યેન પુનર્ગન્ધોદકેન તુ

તતઃ શિવામ્ભસા ક્ષાલ્ય પુનર્ગન્ધૈર્વિભૂષયેત્ ।
યાગં કૃત્વા યથોદ્દિષ્ટં પૂર્વોક્ત મેખલં યથા

તતસ્તુ પ્રાણસંઘાતમાકૃષ્ય હૃદિ મણ્ડલે ।
ત્રિતત્વે મધ્યગો ભૂત્વા જપં કુર્યાત્ સમાહિતઃ

ત્રિતત્વ મધ્યગો ભૂત્વા જપં કુર્યાત્ સમાહિતઃ ।
ત્રિભિસ્તુ ચુલકૈર્નિત્યં યાવત્ સંખ્યા પ્રપૂર્યતે

પ્. ૧૦૮)
તાવતત્ ગન્ધતોયેન શિવસ્ય જપમર્પયેત્ ।
જપં કૃત્વોદિસંકૃત્વા પુનરીશં પ્રસાધયેત્

તમાકૃષ્ય તથૈવૈહ વ્રતમન્ત્રૈઃ સમાચરેત્

ઇતિ શ્રીસર્વજ્ઞાનોત્તરે ક્રિયાપાદે જપાદિપ્રકરણમ્ ॥
અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ વ્રતાનાં વ્રતમુત્તમમ્ ।
શિવવ્રતમિતિખ્યાતં સર્વદા સુરપૂજિતમ્

વિશુદ્ધં પાણ્ડરં જન્મ શુક્લવાસોનુલેપનમ્ ।
શુક્લયજ્ઞોપવીતી ચ જટામકુટ મણ્ડિતઃ

સર્વાભરણસંપન્ન શુક્લમાલા વિભૂષિતૈઃ ।
ચરુભૂત્ બ્રહ્મચર્યસ્ય શિવાગ્નિ ગુરુપૂજિતઃ

મન્ત્રમૂર્તિ શિવસ્યૈવ યથાપૂર્વ પ્રકીર્તિતમ્ ।
તથા વૈ સાધકૈંદ્રાણા વ્રતજ્ઞેયં તથાત્મકમ્

શુક્લકૌપીન વાસં વા ઉષ્ણીષાક્ષક મણ્ડલુમ્ ।
શિવાલયે વસન્નિત્યં ભિક્ષાભક્ષો જિતેન્દ્રિયઃ

શિવધ્યાનરતો મૌની શિવાગ્નિ ગુરુપૂજકઃ ।
સંવત્સરે વ્યતિક્રાન્તે શિવતુલ્યો ભવેદિતિ

ઇતિ સર્વજ્ઞાનોત્તરે ક્રિયાપાદે શિવવ્રતપ્રકરણમ્ ॥
અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ લક્ષ્મણં તુ શિવાલયે ।
સ્થાપનં ચૈવ લિંગસ્ય યસ્મિન્ સર્વ પ્રતિષ્ઠિતઃ

બ્રહ્માદ્યા દેવતાસ્સર્વે લિઙ્ગમાશ્રિત્ય સંસ્થિતાઃ ।
પ્. ૧૦૯)
તસ્માદ્ વૈ સ્થાપયેલ્લિઙ્ગં શાસ્ત્રદૃષ્ટેન કર્મણા

ત્રિણ્યાં વિદ્યાવ્રતો યોગી ગુરુદેવાગ્નિ પૂજકઃ ।
આચાર્યસ્તત્વ વિદ્ધીમાન્ વિશિષ્ટકુલજઃ શુચિઃ

સર્વલક્ષણહીનોપિ શિવશાસ્ત્રાર્થ વિદ્ગુહ ।
સ્થાપકસ્સ પરપ્રોક્ત શિવવિચ્છાસ્ત્ર સંમતઃ

સર્વલક્ષણસંપન્ન સંમ્યત્ શાસ્ત્રં ન વિન્દતિ ।
ન યોગી ન વ્રતસ્નાતો ના ચાવાચાર્ય ઉચ્યતે

ન શઠો નાસ્તિકઃ ક્રૂર પિશુનો ન ચ મત્સરી ।
કુષીકુ * સખીં વ્યઙ્ગં ક્ષયરોગી જલોદરી

કાણઃ કેકરપિઙ્ગાક્ષઃ કપાલકુતશેખરઃ ।
સર્વદોષાશ્રયં વત્સ તાર્કિકં તુ વિવર્જયેત્

ભોજકા દેવજગ્ધાશ્ચ દેવવ્રતધરાંશ્ચ યે ।
વિનાગ્નિ નૈષ્ઠિકાશ્ચૈવ સ્થાપનેષુ વિવર્જયેત્

સ્થાન શુદ્ધાત્મશુદ્ધી ચ દ્રવ્યશુદ્ધિં તથૈવ ચ ।
મન્ત્રસ્ય લિઙ્ગશુદ્ધિં ચ વિદિત્વા ગમકૃત્

શિવા ભવાસ્ત્રતોયેન સ્થાનમભ્યુક્ષયેત્ તતઃ ।
માહેન્દ્ર વારુણં વાપિ પુનઃ ક્ષેત્રં પ્રકલ્પયેત્

દિશાં બન્ધં તતઃ કુર્યાત્ યથાપૂર્વમુદાહૃતમ્ ।
સ્થાન શુદ્ધિર્ભવેદેવં દેહશુદ્ધિઃ પ્રચોદિતા

મન્ત્રશુદ્ધિર્મનોંથથે મન્ત્રી મન્ત્ર વિચક્ષણઃ ।
પ્. ૨૧૦)
મલાધ્યૈશ્વર્ય જ્ઞાલાનિ મન્ત્રાણાં કીર્તિતાનિ તુ

તેષાં પ્રબોધિની શક્તિ શિવાજ્ઞાનં ન મન્ત્રતા ।
મન્ત્રશુદ્ધિર્ભવેદેવં સમાસાત્ પરિકીર્તિતઃ

દ્રવ્યશુદ્ધિસ્તુ દ્રવ્યાણાં પ્રોક્ષિતાનાં શિવામ્ભસા ।
લિઙ્ગશુદ્ધિં પુનર્વક્ષ્યા વિભાતાં ચાર્ચનસ્ય ચ

લક્ષણં ચૈવ લિઙ્ગસ્ય યેન સાન્નિધ્યતાં વ્રજેત્ ।
લિઙ્ગાદ્ધસ્તશતં ક્ષેત્રમાચાર્યે સ્થાપિતસ્ય તુ

સ્વાયંભૂતે સહસ્રં સ્યાદ્રિષ્ઠિભિસ્તુ સદર્થકમ્ ।
ભૂમિ સંશોધનં કૃત્વા ક્ષેત્રસ્ય જનનં કુરુ

જનિતે તુ શિવક્ષેત્રે પશ્ચાદ્ વૈ ભૂપરિગ્રહઃ ।
શિલાન્યાસં તતઃ પશ્ચાત્ સૂત્રયિત્વા વિધાનવિત્

હેમરત્નાદિભિર્બીજૈર્ભૂષયિત્વા નિધાપયેત્ ।
પુણ્યાહ જય શબ્દૈશ્ચ શંખવાદ્યકનિસ્વનૈઃ

બાહુર્મંગલ નિર્ઘોષૈઃ પૂજ્ય વિષ્ણુવિનાયકાન્ ।
દિશાબલિં તતો દદ્યાત્ પૂજયિત્વા દિગીશ્વરાન્

આચાર્યઃ શિલ્પિભિઃ સાર્ધં લિંગં કુર્યાત્ સલક્ષણમ્ ।
સ્થપતિશ્ચ યથોદ્દિષ્ટં પ્રાસાદં શાસ્ત્રસમ્મતમ્

પ્રાસાદાદ્વા ભવેલ્લિઙ્ગં લિઙ્ગાત્ પ્રાસાદ એવ વા ।
યદેવ સૂત્રિતં પૂર્વં તેન સૂત્રેણ ચોદિતમ્

અસ્ત્રયાગં પુનઃ કૃત્વા અસ્ત્રૈરસ્ત્રં નિયોજયેત્ ।
સ્નાપયિત્વાસ્ત્રતોયેન ગન્ધ પુષ્પૈર્નિયોજયેત્

પ્. ૧૧૧)
ધૂપં દત્વા વિધાનેન રાત્રિમેકાં નિધાપયેત્ ।
વસ્ત્રશયયાં સમારૂઢં કુઠારં ટઙ્કમુદ્ગરમ્

ઘૃતેન મધુનાભ્યજ્ય મુખા તેષાં પુનઃ ક્રમાત્ ।
અસ્ત્રં તુ જપતો ધ્યાને પ્રવેશે હૃદયં જપેત્

સંપ્રાપ્યોદિત શૈલં તુ તત્ર યાગં પુનઃ ક્રમાત્ ।
કૃત્વા ભૂતબલિં દત્વા હૃદયં પરિવર્તયેત્

તસ્ય પાદાંશ્શિલાં ગૃહ્ય વિવર્તાં સૌમ્યદર્શનમ્ ।
વિવર્ણામનવદ્યાંસ્તુ વિશુદ્ધાં સુનિદર્શનામ્

અસ્ત્રાભિમન્ત્રિતં કૃત્વા સદ્યેના લભનં કુરુ ।
તે નૈવાભ્યર્ચનં ભૂયસ્તત્ર કર્મ સમાચરેત્

અથો ભાગે કુર્વીત * * * * * તાત્મકઃ ।
પૂર્વમૂત્તરમીશાનં મસ્તકં પરિકલ્પયેત્

વૃક્ષસ્ય પૂર્વતં પૂર્વં પ્રાસાદે પૂર્વતે મુખે ।
યતો વાપિ ભવેદ્વારં તત્રવંત્રં તુ કલ્પયેત્

સ્વસ્થાનસ્યંતુ પૂર્વેણ પ્રાસાદં પશ્ચિમામુખમ્ ।
દક્ષિણેન તથા કુર્યાત્ પશ્ચિમે પૂર્વતો મુખમ્

ઉત્તરેણ તથા ભૂય પૂર્વં પશ્ચિમે * વ વા ।
દ્વારં તુ મધ્યતઃ સ્થાપ્ય ભૂમિભાગવશાદ્ ભવેત્

નોત્તરાભિમુખાં દેવાં ન કુર્યાદ્ દક્ષિણ મુખાત્ ।
વિદિશાસુ ચ વક્ત્રાણિ ન કુર્યાત્ તુ કદાચન

પ્. ૧૧૨)
અન્યથા સ્થાપ્યમાનાનાં દૈવાનાં શિખિ સંભવ ।
દુર્ભિક્ષં વિગ્રહો રાજા વુપસર્ગો ભયાનિ ચ

ઉચ્છ્રાયાં દેન કુર્વીત વિસ્તારં ગુણબહિઃ ।
ચતુરશ્રયાવર્તુલાં વા પ્રદંગો પુરાન્વિતમ્

પ્રાકારાભ્યન્તરેષ્ટૌ તુ પાર્શ્વે વિન્યસ્ય મન્ત્રરા * ।
પ્રાસાદાનિ મુખાન્ કુર્યાન્ ન ગર્ભતૈસ્તુ વેધયેત્ ॥ ૩૫ ।
ઇન્દ્ર પાવક ધર્મેશ નિઋ-ઋતિ વરુણા તિલાત્ ।
કુબેરં ચ તથૈશાનં સ્થાપયેત્ તેષુ દેવતા

દ્વારે દેશે બહિઃ સ્થાપ્યૌ દુર્ગાવિઘ્નવિનાયકૌ ।
સ્થાપ્યૌનન્દિમહાકાલૌ શિવસ્ય પુરતસ્તથા

શિવલિંગં તતો મધ્યે જ્યેષ્ઠમધ્યમકન્યસમ્ ।
સંપૂર્ણોદર પાર્શ્વં તુ પૃષ્ઠમુન્નતમસ્તકમ્

અવક્રાપશ્રયં હીના શ્રમવક્ર * * સ્થિતમ્ ।
પદ્માર્થચંદ્ર ચક્રાક શ્રીવત્સ સ્વસ્તિકાઙ્કિતમ્

એકહસ્તદ્વિહસ્તં વા ત્રિહસ્તં વાપિ કન્યસઃ ।
ચતુર્હસ્તં પઞ્ચહસ્તં ષડ્ હસ્તં મધ્યમ * *

સપ્તાષ્ટ નવહસ્તં વા ઉત્તમં પરિકીર્તિતમ્ ।
શ્વેતરક્તં તથા પીતં કૃષ્ણ વિપ્રાદિતઃ ક્રમાત્

ગુરુ સ્નિગ્ધં સુગન્ધં ચ સુસ્વરં તેજસાન્વિતઃ ।
વ્યામિશ્રમપિ ત ગૃહ્યં ચતુર્ણામમવિશોભતઃ

પ્. ૧૧૩)
સર્વશલ્ય વિનિર્મુક્તં સર્વતોષ વિવર્જિતમ્ ।
સર્વલક્ષણસંયુક્તં શિવલિઙ્ગનિધાપયેત્

અંગુલ્ય દ્વંગુલં વાપિ કુર્યાત્ તુ ચતુરંગુલમ્ ।
અષ્ટાઙ્ગુલ વિતસ્તિં વા મણિરત્ન મયં શુભઃ

સતતાં રત્ન લિઙ્ગાનાં પ્રાસાદો ન વિધીયતે ।
પ્રાસાદે વા ગૃહે રમ્યે યથેષ્ઠં સંપ્રપૂજયેત્

યદાત્મકં બલેર્લિઙ્ગં વેદીકાર્યા તદાત્યકા ।
લિઙ્ગવેદ્યાસમુજ્ઞેયં વેદિલિઙ્ગ સમાસ્મૃતઃ

સૌવર્ણરાજતા વાપિ તામ્રાવા વિમલા ભવેત્ ।
અભાવે રત્નવેદીનાં રત્નલિઙ્ગેષુ કીર્તિતા

વેદ્યાઃ પૂર્વાપરં જ્ઞાત્વા તથાવોત્તર લક્ષણં ।
મધ્યે પ્રવેશયેદ્યલ્લિઙ્ગં દ્વૌ ભાગૌ બાહ્યતઃ સ્મૃતૌ

ભાગદ્વયં ભવેદ્ દૃશ્યં તૃતીયં સંપ્રવેશયેત્ ।
વિહિતં રત્નલિંગાનાં સુષિરે હોમ ભે * તે

તેષા. હિ લક્ષણ મધ્યે ઉત્તરે પ્રયત્નતઃ ।
ભાગત્રયં સમં કૃત્વા તત ઊર્દ્ધ્વં પરિત્યજેત્

તત્ર સર્વત્ર સમં શ્રેષ્ઠ સુપ્તક્તોન્નત મસ્તકમ્ ।
સર્વદોષવિનિર્મુક્તં સર્વલક્ષણસંયુતમ્

ચતુરશ્રમથો ભાગમષ્ટાશ્રં મધ્યત સ્થિતમ્ ।
વૃત્તં ચૈવ તમૂર્ધ્વં તુ પ્રકૂર્વીત ષડાનન

પ્. ૧૧૪)
સુવિશુદ્ધસ્ય લિઙ્ગસ્ય કુક્કુટાણ્ડમયસ્ય ચ ।
યવ મધ્યં તતઃ કુર્યાચ્ચતુરશ્રમતઃ પુનઃ

પરિપૂર્ણાતરં મધ્યે અત ઊર્ધ્વકૃતં ભવેત્ ।
અષ્ટાશ્રં વા પ્રકૂર્વીત સુપ્તતારાકાર મધ્યકમ્

સમાશ્રં નિવ્રણં શુદ્ધં તેજસ્કં ચારુદર્શનઃ ।
મૃદંગ કામતં જેયં મૃદંગાકાર * સ્તિકઃ

સ્થાપિતં ચ વને વાપિ સ્થિતં વા વિષમં યદિ ।
મણિરત્નમયં લિઙ્ગં પુનઃ સંસ્થાપ્ય પૂજયેત્

ઊત્તરપ્લવનાં વેદિં દર્પણોદર સન્નિભઃ ।
મેખલાં દ્વાદશાંગેન પ્રણાલં ચાર્ધ ભાગિકઃ

પ્રમાણ લક્ષણં ચૈવ મણિરત્નમયેષુ ચ ।
સ્થાપનં ચાર્ચનં પ્રોક્તમિતરેણ વિધિં શૃણુ

અથ ગર્ભગ્રં પુરસ્કન્દ લિઙ્ગસ્ય ત્રિગુણં કુરુ ।
મધ્યમાંસે શસ્ય સદ્વેદીં ભક્તિર્વેદી સમાસ્મૃતાઃ

તત્ પ્રમાણં ભવેદ્વારં વિસ્તરેણ વિધાનવિત્ ।
ઉચ્છ્રાય દ્વિગુણં કુર્યા સુસમીકન્યસસ્ય તુ

ષષ્ઠં ભાગમથસ્ત્યજ્ય દ્વારમધ્યમકં ન્યસેત્ ।
કલ્પયીત યથોદ્દિષ્ટં મધ્યમસ્થાધુના શૃણુ

દ્વ ત્રિ ભાગે તુ સંત્યજ્યાધો ભાગસ્ય ષણ્મુખ ।
ઊર્ધ્વભાગે પ્રકુર્વીત દ્વારં વૈ મધ્ય સંમિતુ

પ્. ૧૧૫)
ભાગમેકં પરિત્યજ્ય દ્વયોર્ભાગઃ પ્રકલ્પયેત્ ।
તદ્ભાગં પૂરયેદ્ભૂમૌ શેષં લિઙ્ગ ક્રમેણ તુ

અધો વેદિં સ્થિરાં કૃત્વા નિર્વાણાં સુસમન્વિતા ।
સુશ્લિષ્ટામિષ્ટકૈશ્ચ્છાદ્યં યાવત્ ક્ષેત્ર સમા * *

તતસૂત્તર વેદ્યાં ચ પીઠસ્ય રચનાં કુરુ ।
વિધિના શાસ્ત્રદૃષ્ટેન સર્વકર્માણિ ચૈવભિ

લિંગાદ્વે તથા ગર્ભો ભક્તિશ્ચૈવ ષડાનન ।
પ્રાસાદં ચ તથા તત્તલિઙ્ગમાનેન કારયેત્

તલ્લિંગં મંજરીયયાસ્ત્રિ * * * * * * * * ।
શુકનાસા મહાસેન શિખરં ચૈવ લૈંગિતમ્

તલ્લૈંગિકં પુનઃ સૂત્રં ગર્ભાદુભયતો ન્યસેત્ ।
દિગશ્રમુશ્રયાર્ધેન શુકનાસસ્ય મણ્ડપમ્

ગર્ભસ્યો ભયતો લિઙ્ગમેકૈકં સંપ્રવેશયેત્ ।
દ્વૌલિઙ્ગાદગ્રતઃ કુર્યાચ્છુકનાસસ્ય ષણ્મુખ

વલભિચ્છાંદકં વાપિ ગજસિંહાકૃતિં તથા ।
હંસકૃત્યાતિં વાપિ શુકનાસં સમં કુરુ

દ્વૌ લિંગાવર્ધલિંગઞ્ચ ગર્ભં વૈ મધ્યમસ્ય તુ ।
દ્વૌ લિઙ્ગાવુત્તમસ્યોક્તૌ ત્રીણિલિઙ્ગાનિકં ન્યસેત્

અથવા સર્વલિંગાનાં યો ભાગો દ્વારકર્મણિ ।
ગૃહીત્વા તેન ભાગેન પ્રાસાદં પરિવર્તયેત્

પ્. ૧૧૬)
સૂત્રેણ સુમિતં કૃત્વા લિઙ્ગં ભાગત્રયં કુરુ ।
ચતુરશ્રમધોભાગમષ્ઠ ભૂમધ્યમ સ્થિતઃ

વૃદ્ધતૃતીયકં ભાગં કિઞ્ચિદુન્નતમસ્તકમ્ ।
અત ઊર્ધ્વં મધ્યમઞ્ચ સમભાગં પ્રશસ્યતે

પીઠલિઙ્ગસમાપ્રોક્તં પૂજાભાગદ્વયેન વા ।
અન્યથા રુચિતા લિંગાત્ ગર્ભાન્તં નવધા કુરુ

મધ્યપીઠં પદાન્યષ્ટૌ સ્વાંશમાત્રાદિ * * * ।
સર્વેષામેવ ભાગાનાં પરિણાહસ્તુ કીર્તિતઃ

બ્રહ્માદ્યસ્તુ ત્રયોભાગં વૃત્તં ષોડશસંયુતમ્ ।
એવં કુંડિતં ક્ષેત્રં પરિણાહસ્તુ કીર્તિતઃ

મસ્તકં યસ્ય લિંગસ્ય યેનાંશેન તુ વૃત્તયેત્ ।
તત્ર ભાગં પુનસ્તસ્યા યામે પરિકલ્પયેત્

બ્રહ્મવેદ્યાં ન્યસેદ્ ભાગ દ્વિતીયે પીઠિકા સ્થિતાઃ ।
અર્ચા ભાગં તૃતીયાન્તુ કર્તવ્યં લક્ષણાન્વિતમ્

ઊર્ધ્વં તૃતીયકે ભાગં ત્યજ્ય લક્ષણ મુદ્ધરેત્ ।
સૂત્રયિત્વા સુવર્ણેન તલ્લિઙ્ગાકૃતિ મુત્ જિરેત્

અષ્ટાશ્રામ્મધ્યતશ્ચોર્ધ્વં બાહુભિઃ સમલંકૃતમ્ ।
ઉત્કીર્ય મધુનાજ્યેન પશ્ચાતમુપલેપયેત્

દ્વિસ્ત્રે કાન્તરિતે સૂત્રે તસ્ય મધ્યે પુનર્નયેત્ ।
મધ્યમાંગુલિમાનેન તશ્શુભં લક્ષણં સ્મૃતઃ

અથ લક્ષણ યથાલિઙ્ગં હીણ લક્ષણમેવ વા ।
અતિ દીર્ઘ કૃશં હ્રસ્વં નાથશ્રયં ત્યત્ર દેવતાઃ

પ્. ૧૧૭)
તસ્માત્ સર્વ પ્રયત્નેન પ્રોચરે લક્ષણં શુભમ્ ।
શ્લક્ષ્ણં મેવ સંચિન્નં સુપ્રમાણં સુદર્શનઃ

સર્વદોષવિનિર્મુક્તાઃ વેદિં કુર્યાત્ સ લક્ષણઃ ।
યથાલિંગં તથા ચૈષા સ્થાપનીયા પ્રયત્નતઃ

દીર્ઘમાયુઃ ક્ષયાત્ કુર્યાદ્ વેદ્યાં હ્રસ્વં તથા ધનઃ ।
તસ્માદ્ધ્રસ્વ તરં લિઙ્ગં નાતિ દીર્ઘઞ્ચ કારયેત્

મદ્ધયા હારેણ * * સંયતેન જિતાત્મના ।
આચાર્યેણ ચ શાન્તેન સતતં મન્ત્રજાપિના

લિઙ્ગં વેદી વૃષશ્ચૈવ નિષ્પન્નાદી યદા હવેત્ ।
ગો યુક્તારથમારૂઢમાનયીત તદા શુચિઃ

ગન્ધપુષ્પૈરલંકૃત્ય ધૂપં દત્વા વિધાનવિત્ ।
પુરઃપ્રદક્ષિણી કૃત્ય નાનાઘોષૈઃ પ્રવેશયેત્

નીત્વા ચાયતનં દિવ્યં ઈશાનીં દિશમાશ્રિતઃ ।
મૃદુશયયાસનં રૂઢમેકરાત્રં નિધાપયેત્

તત્રાદિ વ્યાસનં કુર્યાદાચાર્યઃ સુસમાહિતઃ ।
હોમં કૃત્વા વિધાનોક્તં જપેદ્ બ્રહ્માદિ સંહિતાઃ

તતો મૂર્તિ ધારાનષ્ટૌ સકલીકૃત વિગ્રહાન્ ।
જપધ્યાનરતાં છાન્તાન્ અર્ધરાત્રે પ્રવેશયેત્

ઉત્તિષ્ઠંત્તેતિ વિપેન્દ્ર કલશાન્વારિ પૂરિતાન્ ।
મન્ત્ર દ્રવ્ય સમાયુક્તાન્ સંપાદયથ મે પરાન્

પ્. ૧૧૮)
તતો લિંગં સમુત્થાપ્યાસ્ત્ર જપ્તેન વારિણા ।
સ્નાપયેદ્ વસ્ત્ર પૂતેન શીતેનાષ્ટોત્તરેણ વા

ધારણાભિશ્ચ સંશોધ્ય લિંગં વેદિં તથા વૃષમ્ ।
સંસ્નાપ્ય વારુણૈર્મન્ત્રૈર્ભૂષયિત્વા પ્રવેશયેત્

ચતુરશ્રરાશિલાં કૃત્વા ત્રયંગુલાધાર મેખલાઃ ।
ચતુરશ્રેણ લિઙ્ગસ્ય સમસૂત્રેણ સૂત્રિતામ્

સુદૃઢાં નિસ્તૃણાં શુદ્ધાં દ્વાદશાંકુલમુચ્છ્રિતામ્ ।
સહોમા નિહિતાં શ્લિષ્ટાં સુસ્થિરાં સમસૂત્રિતામ્

સંપ્રોક્ષ્યા યતનં મન્ત્રી મન્ત્ર પૂતેન વારિણા ।
બ્રહ્મમધ્યે શિલાં ન્યસ્ય વિધાનોક્તં તતઃ કુરુ

સૌવર્ણાં તાદૃશીં કૃત્વા કુર્મં પૃષ્ઠે નિધાપયેત્ ।
યા તવ સર્વ બીજાનિ રત્નાનિ ચ પુનઃ ક્રમાત્

તતઃ શિલાં પ્રતિષ્ઠાપ્ય તસ્યા મધ્યે યથા વિધિ ।
તત્ર શક્તિં ન્યસેદ્ વિદ્વાન્ અંકુરાંકુરસન્નિભામ્

હરિતાલં તુ પૂર્વેણાગ્નેયયાં તુ મનઃશિલામ્ ।
યાન્યાધામં જનં દદ્યાન્નૈર્-ઋત્યં હેમમાક્ષિકમ્

વિમલકં તુ વારુણ્યાં વાયવ્યાં પરતં ન્યસેત્ ।
કાસીસમુત્તરે દદ્યાદીશાન્યાં રોચનાં ન્યસેત્

ગૈરિકાવા વિધાતવ્યા બ્રહ્મસ્થાને વિચક્ષણૈઃ ।
પવિત્રા સર્વમઙ્ગલ્યા જ્ઞેયાઃ પુષ્ઠિકરાઃ સ્મૃતાઃ

પ્. ૧૧૯)
વ્રીહીંશ્ચ ગર્ભ ષષ્ઠિંશ્ચૈન્દ્રા દિશિ નિયોજયેત્ ।
માષાંશ્ચૈવ કુલુત્થાંશ્ચાગ્નેયયાં દિશિ યોજયેત્

મુદ્ગાંશ્ચ ચણકાંશ્ચૈવ યામ્યાયાં તુ નિયોજયેત્ ।
તિલાન્ કૃષ્ણાતલાંશ્ચૈવ નૈર્-ઋત્યાં દિશિ યોજયેત્

ગોધૂમાંશ્ચ યવાંશ્ચૈવ વારુણ્યાં દિશિ યોજયેત્ ।
પ્રિયંગવશ્ચ શ્યામાકાન્ સૌમ્યાયાં દિશિ યોજયેત્

ઐશાન્યાં સર્વધાન્યાનિ દદ્યાત્ પુષ્ટિકરાણિ તુ ।
ધાતવઃ સર્વબીજાનિ બ્રહ્મસ્થાને નિયોજયેત્

ભૂયોપિ પૂર્વતો વ્રીહિ નિષ્પાવં દક્ષિનેન તુ ।
પશ્ચિમેન યવાન્ દદ્યાત્ ઉત્તરેણ પ્રિયંગવઃ

બીજગાઢં ન કુર્વીત મંગલાર્થં નિયોજયેત્ ।
વિપરીતાનિ બીજાનિ યદાલિઙ્ગસ્ય પાદયેત્

તતો દોષા નિવર્તન્તે વ્યાધયશ્ચ ભયાનિ ચ ।
ઐન્દ્રાં તુ પાદયેદ્ વજ્રં સૂર્યકાન્તં તુ વ * તઃ

ઇન્દ્રનીલં તુ યામ્યાયાં વૈડૂર્યાન્નૈર્-ઋતે દિશિ ।
શંખશ્ચૈવ તુ વારુણ્યાં વાયવ્યાં પુષ્પરાગકમ્

મરતકં તુ કૌવેર્યાંમૈન્યો મૌક્તિકં ન્યસેત્ ।
બ્રહ્મસ્થાને બ્રહ્મમણી વાસુકેરમૃતં મણિમ્

લોતાક્ષોયત સાધ્યાનાં વિશ્વેભ્યઃ પુલકો મણિઃ ।
સૌમ્યે શાનયોર્મધ્યે ચન્દ્રકન્તુ પ્રદાપયેત્

પ્. ૧૨૦)
અલાભાત્ સર્વ ધાતૂનાં હરિતાલં તુ દાપયેત્ ।
અલાભાત્ સર્વબીજાનાં ધવબીજં પ્રદાપયેત્

અલાભાત્સર્વ રત્નાનાં વજ્રમેકં તુ દાપયેત્ ।
અલાભાત્ સર્વ લોહાનાં સ્વર્ણમેકં તુ દાપયેત્

યથાસ્થાનેષુ તૈર્વતૈર્વિધિ પ્રાપ્નોતિ દુષ્કલમ્ ।
કિઞ્ચિચ્ચ પુષ્પધૂપાણિ યવભૂતે નિયોજયેત્

ધૂપં દત્વા પુનશ્ચૈવ પશ્ચાલ્લિંગન્તુ સ્થાપયેત્ ।
મધ્યાવલંબનં કૃત્વા તેન સૂત્રેણ તત્વવિત્

નિશ્શબ્દ નિયતં શાન્તં સ્થિતલિઙ્ગં સ ચાલયેત્ ।
નમઃ સર્વાત્મકાયેતિ લિખાધઃ વાયસેન તુ

પીતવર્ણામતો ભાગે ચતુરશ્રે પિતામહમ્ ।
અતસી પુષ્પ સંકાશં મધ્યે તુ પુરુષોત્તમમ્

વૃત્તભાગે ન્યસેદ્રુદ્રં શુદ્ધકુન્દેન્દુ સમપ્રભમ્ ।
તત્રૈવ દેવતાસ્સર્વા અર્ચા ભાગ સમાશ્રિતાઃ

યદાદ્યમૈશ્વરં તેજઃ સર્વદેવમયં ચ તત્ ।
પિણ્ડ ભૂતં ચ તત્વાનાં તતોજ્ઞો લિઙ્ગમુચ્યતે

ઇમાં ભૂતં વિજાનીયાત્ શુદ્ધ કાઞ્ચન સમપ્રભમ્ ।
ગણમાતાંબિકાં પુણ્યા ધાત્રી યોગીશ્વરી પુરા

ધર્માદિ ચરણં ન્યસ્ય તતઃ પીઠં નિયોજયેત્ ।
પ્રણવેન વિધાનજ્ઞો અર્ચાન્યત્ પૂર્વ ચોદિતમ્

પ્. ૧૨૧)
પ્રણવં સર્વદેવત્યં વિજ્ઞેયં પરમાત્યતઃ ।
સઞ્ચિન્ત્ય દેવતા રૂપં યદ્વિકલ્પત્તિ તદ્ભવેત્

ઐન્દ્ર વારુણ કૌબેર્યેરાસ્વન્યસ્યાં દિશિ ષણ્મુખ ।
સ્થાપિતચ્ચ પતે લિઙ્ગં તચ્છાન્તિં તત્ર કારયેત્

સા એવ દેવતા યાજ્ઞ્ય પઞ્ચાઙ્ગકૃત લક્ષણાઃ ।
હોમં કુર્યાત્ તુ તત્રૈવ દદ્યાદ્ ગો મિથુનં તતઃ

તતસ્તુ દેવદેવેશં શિવં પરમકારણમ્ ।
પૂર્વોક્તેન વિધાનેન લિઙ્ગેગ્નૌ સંપ્રપૂજયેત્

પૂજાં ગૃહ્ણાનિ લિઙ્ગસ્થો વહ્નિસ્થો વા પરા હુતિમ્ ।
આચાર્ય મૂર્તિમાસ્થાય શિવો જ્ઞાનં પ્રયચ્છતિ

આચાર્યસ્યાપિ મન્ત્રસ્ય શિવજ્ઞાન શિવસ્ય ચ ।
નાનાત્વં નૈવ કુર્વીતિ વિદ્યાવિદ્યેશ્વરાદયઃ

શિવજ્ઞાન સમાયુક્ત આચાર્યો મન્ત્ર વિગ્રહી ।
સર્વમૂર્તિ ધરો નિત્યં શિવમન્ત્રં પ્રપૂજયેત્

અસ્ત્રં ચૈવ તુ પીઠસ્યાત્ લોકેશાસન્મૂલમાશ્રિતાન્ ।
ગણેશાન્ લિઙ્ગમધ્યસ્યાત્ પૂજયીત યથા ક્રમમ્

વિદ્યેશ્વરાન્તદૂર્ધ્વન્તુ ચક્રવત્પરિસંસ્થિતાન્ ।
ઊર્ધ્વાધશ્શક્તિ સંલીનાત્ પૂજયિત્વા વિધાનવિત્

શક્તિસ્થં બ્રહ્મભિર્યુક્તં શિવાઙ્ગૈઃ પરિપારિતમ્ ।
શિવં વિશ્વેશ્વરં દેવં લિઙ્ગમૂર્ધ્વં નિપૂજયેત્

લિંગં પ્રક્ષાલ્ય શાસ્ત્રેણ શિવાસ્ત્રં યત્પ્રકીર્તિતમ્ ।
પ્. ૧૨૨)
રુદ્રરુપધ વિઘ્ના તેન પ્રોત્સારિતાસ્તુતે

પીઠં પ્રક્ષાલ્ય પશ્ચાત્ તુ વર્ધન્યાદુદકેન તુ ।
પાશુપતેન ચાસ્ત્રેણ ઉષારૂપધરાહતાઃ

એવં પ્રોત્સારણં કૃત્વા વિઘ્નાનાં વિવિધં બુધઃ ।
તતોર્ધ્વાનં પ્રકુર્વીત શિવસ્ય પરમાત્મનઃ

અર્ચયિત્વા વિધાનેન યથા પૂજાં વિસર્જયેત્ ।
અભ્યર્ચ્ય પઞ્ચભિર્બ્રહ્મૈશ્ચણ્ડેશાય નિવેદયેત્

ધુનિ ચણ્ડેશ્વરાયેતિ હું ફટ્ સ્વાહેત્યનુક્રમાત્ ।
કરેણ દક્ષિણે નૈવ નિર્માલ્યં સતતં બુધઃ

વાં મહાસ્તેન મન્ત્રજ્ઞ સ્રુજં ગૃહ્ય વિચક્ષણઃ ।
નશ્રન્ય મસ્તકં લિઙ્ગં કૃત્વા તિષ્ઠેત્ સાધકઃ

ન ચાસ્ય ભ્રૂમ યદ્ધસ્તાદુપરિષ્ઠાન્ કદાચન ।
તર્જન્યા તર્જયેદ્ વિઘ્નાન્ સાન્નિધ્યં લિઙ્ગમુદ્રયા

નિરોધે નિષ્ઠુરા કુર્યાત્ સ્નાનકાલે વિચક્ષણઃ ।
સંપ્રક્ષાલ્ય કરૌ મન્ત્રી સ્પૃષ્ટ્વા લિંગં પુનઃ પુનઃ

સક્તોથ ક્ષાલયેદ્ગાત્રં સ્નાનમૂર્ધ્વં સમાચરેત્ ।
ઇતિ શ્રીસર્વજ્ઞાનોત્તરે પ્રતિષ્ઠાપ્રકરણમ્ ॥
ગન્ધે ક્ષીણે યથા લિઙ્ગે વર્તુમાનં તુ કારયેત્ ।
ચાલયિત્વા તુ તત્સ્થાનાત્ પૃષ્ઠદેશે નિધાપયેત્

શૈલે નિલયેશ્છૈલં દાખે દાખં તથા ।
પ્. ૧૨૩)
મૃણ્મયે મૃણ્મયં ચૈવ રત્ને રત્નં નિયોજયેત્

સુવર્ણેન તુ સંધાય ઘૃતેન મધુના સહ ।
પૂર્વોક્તેન વિધાનેન પ્રયત્નેન તુ સ્થાપયેત્

એવં તુ તેન ધત્તેન વિધિજ્ઞો વિધિ સત્તમઃ ।
રક્ષો ભૂત પીશાચાશ્ચ આશ્રયં નિવિગર્હિતમ્

અત્યુચ્ચં વા પ્રમાણસ્થં વિષમસ્થાં સમં કુરુ ।
નિમુસ્તં બોધ્ન તં કુર્યાદ્ વારાર્થં ન વ્યતિક્રમેત્

ન ચૈવ વેધનં કુર્યારદેશસ્ય ષણ્મુખ ।
યામ્યાં વા પશ્ચિમાં વાપિ સૂત્રમેકં પરિત્યજેત્

અથ બાહ્યાત્ ક્રમે સૂત્રમીશાનં સાર્વદ્વારિકમ્ ।
શાસ્ત્રોક્તં વિધિમુત્સૃજ્ય ભક્તિયુક્તોપિ માનવઃ

સુસ્થિતં દુઃસ્થિતં વાપિ શિવલિઙ્ગં ન ચાલયેત્ ।
શાસ્ત્રોપદિષ્ટમાર્ગેણ ઘૃ * નાહુતિભિઃ ક્રમાત્

શતેન સ્થાપયેલ્લિઙ્ગં સહસ્રેણ તુ ચાલયેત્ ।
દુદ્ધરેદ્વાપિ પૂર્વ * * * સૂત્રેણ મન્ત્રવિત્

અત્રામ્બુ પઞ્ચગવ્યેન ધારણાભિર્વિશોધયેત્ ।
દધિ ક્ષીર ઘૃતૈઃ સ્નાપ્ય તતોલિંગં વિરુક્ષયેત્

યવગોધુમજૈશ્ચૂર્ણૈઃ કષાગ્નૈર્ગન્ધયોજિતૈઃ ।
ત્વક્ ભિશ્ચ વિવિધૈર્મદ્ધૈઃ ક્ષીરવૃક્ષસમુદ્ભવૈઃ

આભિઃ ક્ષીરકુશાગ્રૈશ્ચ મદ્ધ્ય ક્ષત તિલેસ્સહ ।
યવૈઃ સિદ્ધાર્થકૈઃર્યુક્તં પશ્ચાદર્ઘ્યં પ્રદાપયેત્

તતો ગન્ધૈશ્ચ પુષ્પૈશ્ચ ધૂપવસ્ત્રવિભૂષણૈઃ ।
ભક્ષ્ય ભોજ્યાન્ન પાનાદિ દ્યૈશ્ચિન્તયેદ્બિન્દુમીશ્વરમ્

પ્. ૧૨૪)
યદ્યદ્ દ્રવ્યં નિષેધં સ્યાત્ તન્મયં તત્ર ચિન્તયેત્ ।
શક્તિયુક્તં પરં દેવ મયા ભૃતં ષડાનન

યો દ્યો વાસૌ સદા દેવ સર્વદઃ સર્વ કામિકઃ ।
સર્વજ્ઞઃ સર્વગશ્શાન્તો મૂક્તો મૂક્તો નિરામયઃ

યુક્તાનિ શક્તિમન્ત્રેણ સર્વદ્રવ્યાણિ ષણ્મુખ ।
મેદ્ધ્યાનિ તુ ભંતિહતસ્માત્ સર્વત્ર યોજયેત્

શિરસ્થાને તુ દેવસ્યાચાર્યો હોમમાચરેત્ ।
શિવસ્ય શિવમન્ત્રેણ સહસ્ર પરિસંખ્યયા

બ્રહ્મભિશ્ચ શિવાંગૈશ્ચ યથાસ્થાનેષ્વનુક્રમાત્ ।
તસ્યાર્થેન બહિઃ પશ્ચાત્ મૂર્તિ હોમં સમાચરેત્

વિદ્યેશ્વર ગણૈર્મન્ત્રૈર્લોકપાલૈસ્તથૈવ ચ ।
યથાસ્થાનેષુ પઞ્ચાઙ્ગૈઃ મૂર્તિ હોમ પરઃ સ્મૃતઃ

અથવા સર્વમન્ત્રાણાં યથા પૂર્વમુદાહૃતમ્ ।
શિવસ્ય શિવયાગે તુ તથાગ્નૌ તર્પયેત્ સદા

પૃથક્ પૃથક્ પદા સ્કન્દ વ્યા * * * સ્ય દેવતાઃ ।
તથા પઞ્ચાં સંયુક્તાઃ સ્વમન્ત્રવિધિ કલ્પિતાઃ

અથાભ્યર્ચ મહેશાનં લિઙ્ગેગ્નૌ સ્થંડિલેપિ વા ।
તદેક મન્ત્રમન્ત્રાસ્તુ ધ્યેયા સર્વાંગ યુતાઃ

એવમિષ્ટ્વા યથાન્યાયં તતો દદ્યાદ્ દિશા બલિમ્ ।
ઇષ્ટ્વા ચણ્ડેશ્વરં દેવા ગુરું ચ સંપ્રપૂજયેત્

પ્. ૧૨૫)
ગન્ધ પુષ્પ પવિત્રાદ્યૈર્વસ્ત્રાલંકાર વાહનૈઃ ।
ગ્રામખેટ પુરે વાપિ યથા વિભવવિસ્તરૈઃ

વિત્તશાઠ્યં ન કુર્વીત મહાપુણ્ય જિગીર્ષયા ।
સર્વાન્ કામાનવાપ્નોતિ યથોક્તેન તુ કર્મણા

સર્વયજ્ઞતપોદાન સર્વતીર્થેષુ યત્ફલમ્ ।
તત્ફલં કોટિગુણિતં સ્થાપ્ય લિંગં લભેન્નરઃ

યો લિઙ્ગં સ્થાપયેદેવં વિધિ પૂર્વં સદક્ષિણઃ ।
સર્વાગમોદિતં પુણ્યં કોટિ કોટિ ગુણં લભેત્

પિસ્તૃજં માતૃજં વાપિ યતવોદ્ગહતે સ્ત્રિધામ્ ।
કુલૈકવિંશમુત્તાર્ય તતો ગછતુ પરાં ગતિમ્

અજ્ઞાત્વા વિધિવચ્છાસ્ત્રં કુરુતે યસ્તુ લોભતઃ ।
કર્તારઞ્ચ તથાત્માનં ઇહામુત્ર વિનાશયેત્

તસ્માત્ સર્વ પ્રયત્નેન વિધિવત્ કારયેદ્ બુધઃ ।
કર્તાકારયિતા ચૈવ તતો યાતિ પરાં ગતિમ્

ઇતિ શ્રીસર્વજ્ઞાનોત્તરે જીર્ણોદ્ધારપ્રકરણમ્ ॥
ચાલય માનેષુ લિઙ્ગેષુ વિધિરેષુ પ્રકીર્તિતા ।
અચલેષુ સમાખ્યાહિ તત્વતઃ પ્રતિમાસુ ચ

અતત્વજ્ઞે ચલ લિંગં સ્થાપિતં તુ * દા ભવેત્ ।
સ્થપત્યા વા યવાન્યેન તસ્ય કાલો(?) વિધિઃ સ્મૃતઃ

સૌવર્ણં રાજતં તામ્રં કર્તું વા શૈલ મૃણ્મયમ્ ।
પ્. ૧૨૬)
સ પીઠં નિર્મિતં લિંગં ધધન્યદચલં ભવેત્

અસ્ત્રામ્બુ પઞ્ચગવ્યેન ધારણાદિભિર્વિશોધયેત્ ।
સ્થાપયેત્ સર્વ બીજૈસ્તુ પ્લુતૈર્બિન્દુ વિભૂષણૈઃ

ધ્યાનેન દેવતા પીઠં યાતુ બીજં સરત્નકમ્ ।
પૂર્વોક્તેન વિધાનેન પ્રણવેન તુ સા સ્મરેત્

ઇન્દ્રશ્ચ પાવકશ્ચૈવ યમ નિ-ઋ-ઋતિ એવ ચ ।
જલવાયુ કુબેરેશ બ્રહ્માનન્દાશ્ચ દેવતાઃ

પૃથિવ્યાદીનિ ગન્ધાન્તં બ્રહ્મવેદ્યાં પ્રકલ્પયેત્ ।
ધારિકા મૂર્ધ્નિ વેદ્યા તુ ધર્માદિ ચરણાન્ન્યસેત્

તાનિ ચૈવ નિબંધાનિ ગુણૈરન્યોન્ય વર્તિભિઃ ।
ચતસ્ત્રો ગાત્રકાં કૃત્વા રાગાદ્ય વરણાદિષુ

અથોર્ધ્વ ચન્દને ભૂયો માયા વિદ્યે પ્રકલ્પયેત્ ।
વા ત્વા લિઙ્ગં તુ તન્મધ્યે શિવાન્તં વાથ ચિન્તયેત્

વિશુદ્ધિ રશ્મિ નિર્ભાસં સૂર્યકોટિ સમપ્રભમ્ ।
આધારં સર્વદેવાનાં ભક્તિમુક્તિ ફલપ્રદમ્

તસ્ય મૂર્ધ્નિ સિતં પદ્મં તલ્લિનં ચારુ કાર્ણિકમ્

ચારુકેસરપર્યન્તં અષ્ટપત્રં મનોરમમ્ ।
લિઙ્ગમેવં સદા કલ્પ્ય તતઃ સંસ્થાપયેચ્છિવમ્

પૂર્વોક્તેન વિધાનેન પૂજયેચ્ચ યથા ક્રમમ્ ।
સ્વાહા સ્વધા વષટ્કારૈઃ વષટ્ કારેણ ચૈવ હિ

પ્. ૧૨૭)
અભ્યર્ચ્ય સંપ્રયુંજીત નેત્ર વક્ત્રાણિ ચૈવ હિ ।
અભ્યર્ચ્ય સંપ્રયુંજીત ધૂપં ભક્ષ્યાદિભિઃ ક્રમાત્

અગ્નિસ્થસ્યાવિ દેવસ્ય ગન્ધપુષ્પપવિત્રકૈઃ ।
વસ્ત્રેષુ ચાર્ઘ્ય પાત્રેષુ નમસ્કારોપિ ધીયતે

સર્વલિંગે સ્વયં સ્કન્દ વિધિરુક્તઃ સમાસતઃ ।
પ્રયત્નેન તુ કર્તવ્યઃ પ્રતિમાસુ નિબોધમે

પ્રતિમાં લક્ષણોપેતાં વિચિત્ર લેપ્યાં તથેતરામ્ ।
યાદૃશં દેવતારૂપં તાદૃગ્રૂપં તુ કારયેત્

અસ્ત્રામ્બુ પઞ્ચગવ્યાદ્યૈઃ સ્નાનં પૂર્વવદાચરેત્ ।
તથા ચ ભૂત સંશુદ્ધિં ધારણાભિઃ સમાચરેત્

સૌમ્યેન દેવતા સ્થાપ્ય પ્રથમેન ષડાનન ।
તતોઙ્ગાનિ નિયુંજીત નેત્ર વક્ત્રાણિ ચૈવ હિ

સંચિન્ત્ય દેવતા રૂપં શુદ્ધાવ * વ લક્ષણમ્ ।
પ્રસન્ન વદનં સૌમ્યં સર્વાલંકાર ભૂષિતમ્

હૃદા તુ ગન્ધપુષ્પાણિ વસ્ત્રાણ્યાભરણાનિ ચ ।
ધૂપોપહાર દ્રવ્યાણિ દીપાનિ સ્વકીયેન નિયોજયેત્

હોમે રત્નેષુ રપ્યેષુ તામ્રશૈલમયેષુ ચ ।
દાખેષુ ચ સર્વેષુ સદા સ્નાનં વિધીયતે

ચિત્ર લેપ્યેષુ વૈદ્યાનાં તસ્યાનન્તેષુ કારયેત્ ।
પાદ્યમાચમનં ચાર્ઘ્યં સર્વજ્ઞાનેન સંસ્મરેત્

પ્. ૨૨૮)
કેવલં મન્ત્ર વિન્યાસ મુત્ન પુષ્પૈર્નિરંબુભિઃ ।
કૃત્વા ધૂપં પ્રયુંજીત નૈવેદ્યં ચોપ કલ્પયેત્

ગન્ધપુષ્પૈસ્તથા ધૂપૈસ્તદ્ગૃહં પરિવાસયેત્ ।
વસ્ત્ર શોભાં પુના કૃત્વા ચિત્રવર્ણૈર્વરામ્બરૈઃ

તોરણૈશ્ચ ધ્વજૈશ્છત્રૈઃ પતાકૈશ્ચારુ દક્ષણૈઃ ।
રચનાભિરનેકાભિ રચિત્વા દેવતા ન્યસેત્

તતો હોમં પ્રકૂર્વિત પુરસ્તાત્ સંયતેન્દ્રિયઃ ।
સ્થાપિતા દેવતા યા તુ તસ્યા મન્ત્રૈસ્તુ પૂર્વવત્

સ્થાપને સર્વદેવાનાં પુરસ્તાદ્ધોમમાચરેત્ ।
સતતં અગ્નિ કાર્યેષુ અગારં પૃથગ્ ભવેત્

પ્રતિદેવં પ્રતિષ્ઠાયાં * * * * * * * * ।
ઇતિ સર્વજ્ઞાનોત્તરે પ્રતિમાદિપ્રકરણં ॥
પુનરેવં પ્રવક્ષ્યામિ જપસ્ય વિધિનિર્ણયમ્ ।
યથા ચ વિન્દતે કાલમાપ્યાયન વિસર્જનમ્

જપાદ્ દશાંશતો હોમે જપાન્તે દશલાક્ષિકઃ ।
કોટિઃ કલ્પેદિતા વત્સ ઉત્તમા સિદ્ધિ સાધને

મધ્યસ્ય તુ પઞ્ચાસ્યત્ કન્યસે પઞ્ચવિંશતિઃ ।
સર્વાણિ ક્ષુદ્ર કર્માણિ તસ્યાર્થેન તુ કારયેત્

દીર્ઘકંટકિનો વૃક્ષા નિંબતિન્દુ વિભીતકાઃ ।
શ્રશક્ર શ્લેષ્માતકાશ્ચૈવ વિજ્ઞેયા ક્રૂરકર્મણિ

પ્. ૧૨૯)
દ્વિવિધાગ્રા સ્ફુટિતા વક્રા વક્રચ્છેદા સમિદ્ધયઃ ।
વિષા પ્રકટિકૈર્લાક્ષાઃ પ્રયોજ્યાઃ ક્રૂરકર્મણિ

ઉક્તાભ્યસ્ત્વન્યથા સ્કન્દ ક્ષીરવૃક્ષ સમુદ્ભવાઃ ।
શાન્તિ કર્મણિ વિજ્ઞેયાસ્ત્યક્ત્વા વા બ્રહ્મવૃક્ષજા

લતા પલ્લવમધ્યસ્થા ગ્રન્થિ હીનાઃ સમત્વચઃ ।
નીરુજા નિર્વ્રણાશ્શાન્ત ક્રૂરેષ્વેતા વિલોમિકાઃ

વિષમાશ્રાસ્સદા કુંડ વિજ્ઞેયાઃ ક્રૂર કર્મસુ ।
સમાશ્રાઃ શાન્તિકે કર્ષૈ પૌષ્ટિકે ચ ષડાનન

સા ભાગ્યમર્થ સંસિદ્ધિં નિત્ય હોમાત્ પ્રવર્તતે ।
જપેન પાપ સંશુદ્ધિં જ્ઞાનધ્યાનાત્ પ્રમુચ્યતે

વિશિષ્ટજન સંપાદો નરેન્દ્રજન વન્દનમ્ ।
આત્મોત્કર્ષબલં ચૈવ યદિ સ્યાત્ સિધ્યતે ધ્રુવમ્

દિવ્યાન્તરિક્ષ ભૌમાનિ સિદ્ધિ લિંગાનિ પશ્યતિ ।
અથવાભ્યન્તરે વાચં શ્રુત્વા ભૂષ્યાણિ સંહરેત્

પુષ્પલોહાદિ લોહાનિ રસં ચોપરસાનિ ચ ।
ઉપવીતાં જનાદીનિ અરિતાલ મનઃશિલામ્

અરિવર્ગાહતં લોહં ઘૃતમધ્વાનિ વેધયેત્ ।
પ્રહિરસે પઞ્ચગવ્યેતીતઃ કુર્યાદ્વરાયુધમ્

રસં ચોપરસં ચૈવ પીત સૂર્મ્યેણ શોધયેત્ ।
હોમાન્તરાદિ શુલ્પાનાં શોધનં પૂર્વચોદિતમ્

પ્. ૧૩૦)
યદ્યસ્ય શોધનં દ્રવ્ય મૂલતન્ત્રૈઃ પ્રકીર્તિતમ્ ।
રસતન્ત્રે તથા ભૂયસ્તત્તન્નૈવ વિશોધયેત્

અક્ષ સૂત્ર વિધાનેન દ્રવ્યાલભન માલભેત્ ।
કથિતં તુ પુરાવત્સ સ્ત્રિવિધ દ્રવ્ય સાધનમ્

ઉત્તમં મધ્યમં ચૈવ કન્યસં ચ યથા ક્રમમ્ ।
સાત્વિકં રાજસં ચૈવ તામસં ચેતિ તત્સ્મૃતમ્

જ્વલન્તં સાત્વિકં વિદ્યાત્ સધૂમં રાજસં સ્મૃતમ્ ।
સોષ્ણં વૈ તામસં વિદ્યાત્ * દદ્રવ્ય વિચક્ષણઃ

ઉત્તિષ્ઠં જ્વલમાનેન સધૂમેન સુરાંગના ।
સોષ્માણો દૃશ્યતાં યાતિ ઇતિ તો ત્રિવિધા ગતિઃ

બીજમન્ત્રં તદા ધ્યાનમાત્માનઞ્ચ વિધાનવિત્ ।
બિન્દુમધ્યગતં કુર્યાચ્છક્ત્યાધિષ્ઠિત વિગ્રહમ્

રસો રસાયનં રોગો ગણિકાં જન પાદુકે ।
એવ મુક્તનિબિધ્યન્તે હરિતાલ મનઃશિલે

બિન્દુ નાદ મયો યો યોત્રગીયદા ભવતિ ષણ્મુખ ।
તદાશુ સર્વ કાર્યાણિ સંસાયયતિ નાન્યથા

સિતશાન્તિતરોજ્ઞેયઃ પીતઃ પૌષ્ટિક કર્મણિ ।
શિખ્યવન્મારણે પ્રોક્તા વ્યાયવ્યોચ્ચાટને સ્મૃતઃ

ઐંદ્રકોપક સંકાશો વશીકરણ કર્મણિ ।
વિદ્વેષણે પ્રયુંજીત ધૂમવર્ણો નિલાત્મકઃ

પ્. ૧૩૧)
ઇન્દ્રાયુધ સમાકારં તથૈવા કર્ષણે મનમ્ ।
સર્વા વર્ણાત્મકો બિન્દુઃ સર્વ કર્મ કરઃ સ્મૃતઃ

ભ્રુવોર્મધ્યગતં ચૈવ ષટ્ચ્છદનેન યો ।
શુદ્ધસ્ફટિક સંકાશં પશ્યતે કરણેન તુ

નિશ્વાસો શ્વાસ યોગેન દેહિનાં દેહ સંસ્થિતઃ ।
ઉદિતો ભાસ્કરો ભૂત્વા સોમશ્ચૈ * કલાત્મકઃ

સ એવ કાલો નાદ્યન્તો યસ્મિન્ સર્વં પ્રતિષ્ઠિતમ્ ।
વિશતે ચ પુનસ્તસ્મિન્ તસ્માચ્ચૈવ પ્રવર્તતે

દક્ષિણે પ્રાણવૃત્તિસ્તુ * ત્યુમાખ્યાતિ દેહિનામ્ ।
ઉત્તરેણ તથૈવેહ * ય ચ પુનરીશ્વરમ્

ત્રૈરબ્દિક મહો * * * ભ્યાં જ્ઞેયા દ્વિરાબ્દિકમ્ ।
અભિરે * તથા * * હે * નાહાય પાડિકમ્

અ * ર્ધ્વ * * * * મૌ યદા ચરતિ ભાસ્કરઃ ।
તદા હોરાત્રિકં મૃત્યું પુનરાખ્યાહિ દેહિનામ્

મૃત્યુમેવં વિધં દૃષ્ટ્વા યદિ જીવિતુ મિચ્છતિ ।
તદાઽસૌ સૌમ્ય નાથસ્થં તમેવ પરિચિન્તયેત્

શુદ્ધકુન્દેન્દુ વર્ણાભાં શઙ્ખગોક્ષીર સપ્રભમ્ ।
અમૃતીરૂપમાત્માનં તન્મધ્યે તન્મયં ગુહ

અથ ચાવર્ણ પૂર્વં વાઽમૃતા પરિકીર્તિતાઃ ।
તામેવ ધારયેન્નિત્યં ન મૃત્યુ વશગો ભવેત્

પ્. ૧૩૨)
દૂર્વાં ત્રિમધુરક્તાં વા અમૃતાદ્વ્યંગુલા તથા ।
જુહુધા ત્રિમધુરક્તાં વા પ્લુતેન વિદ્યતે

અથ નિર્વેદ માયાનિ જીવિતે વસ્થિરે ચલે ।
કાલાત્મકં તદા દેવં મૃત્યુરૂપં વિચિન્તયેત્

વહ્નિના મૂર્તિ સંભિન્નં સુષુમ્ના મધ્ય સંસ્થિતમ્ ।
જ્વલજ્જ્વલન સંકાશં દીપ્તતેજ શિખાર્ચિતમ્

ઉત્કૃષ્ય મૂર્ધ્નિ શબ્દેન પ્રાણાસ્તત્સમતાં નયેત્ ।
કાલા જુ * સમાધાય મનસા નિશ્ચલેન્દ્રિયઃ

નિષ્પદ્ય સ્પન્દનૌ સમ્યક્ સર્વદ્વારાણિ ચૈવ હિ ।
સન્તાડ્યા વાયુવેગેન ક્ષુરિકાસ્ત્રેણ મૂર્ધનિ

અ * શ ભાવનાયુક્તો બિન્દુનાદ મયં સ્મરેત્ ।
એવં વિમુચ્યતે પ્રાણૈઃ તસ્મિન્નેવ પ્રકી * તે

બિન્દુનાદોદ્ભવં સર્વં સ્થૂલ સૂક્ષ્મ * * * * ।
તસ્માદ્બિન્દુમુપાસીત શક્તિસ્નરસ * * *

યથા તુ ચિત્ત સમ્પન્નશ્ચરુભસ્થ તં ભવેત્ ।
વિત્તહીનં ચરેદ્ ભિક્ષાં કણપત્વાં ન કીમથ

ઇતિ સર્વજ્ઞાનોત્તરે સિદ્ધિસાધકાદિપ્રકરણમ્ ॥
અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ ભિક્ષા ચર્યા વિધિક્રમમ્ ।
ભોજનં શયનં શૌચમાયામઞ્ચ જપાશ્રયમ્

હૃદિના ગ્રહણં કુર્યાત્ પાત્રસ્ય સતતં બુધઃ ।
પ્. ૧૩૩)
ક્ષાલયિત્વાસ્ત્ર બીજેન કવચેન તુ વેષ્ટયેત્

ઈશાનં ચિન્તયન્ મધ્યે ગાયત્રાસ્ત્રં ચ મન્ત્રવિત્ ।
અસ્ત્રં તુ જપતો નિત્યં ભિક્ષામાવયેચ્છુચિઃ

અસ્ત્ર દણ્ડે તુ વિન્યસ્ય છત્રે ગાયત્રિમેવ તુ ।
તતો ભિક્ષામટેન્નિત્યં પતિતા શસ્તવર્જિતામ્

આગત્ય તત્પુનઃ પાત્રં શુદ્ધિ સ્થાને નિધાપયેત્ ।
સંગૃહ્ય મૂર્તિકાં ભૂયો જંઘા શૌચં તુ કારયેત્

આચમ્યોદ્ધુલ્ય પૂતાત્મા પુનરભ્યુક્ષયેચ્ચરુમ્ ।
શોધયિત્વા વિધાનેન દેવાગ્ન્યાત્મનિ કલ્પયેત્

અથ પ્રાણાહુતિં દત્વા શિવહોમં પુનઃ ક્રમાત્ ।
સ્નિગ્ધમલ્પં ચ ભુઞ્જીત ભવિષ્ય શીતલં નિશિ

આચમ્ય બહિઃ નિષ્ક્રાન્તો ભક્ષયેદં તથા વનઃ ।
ઉદ્ધૂલ્ય પુનરાચમ્ય * યીત વિધિના તતઃ

ત્રિહસ્તોત્ખાત ભૂશયયે શુચિ શુદ્ધે મહીતલે ।
સર્વલક્ષણસંપૂર્ણો પુનરા કૃત્વા જપાલયમ્

વિતાનધ્વજ સંયુક્તં પતાકૈ રૂપ શોભિતમ્ ।
રુદ્રાવતાર ક્રિડાદ્યૈશ્ચિત્ર કર્મ વિભૂષિતમ્

નવૈકાદશ હસ્તં વા સપ્તહસ્તમથાપિ વા ।
પ્રાગુત કલ્પકનં કુર્યાચ્છયનં ચ સદા બુધઃ

પઞ્ચરંગિત સૂત્રેણ વર્માલબ્ધો * મન્ત્રવિત્ ।
દ્વાર દેશાદારભ્ય વેષ્ટયેત્ ત્રિગુણેન તુ

પ્. ૧૩૪)
રત્નિમાત્રાં સ્થિતઃ કીલા નષ્ટૌ દિગ્દેવતાન્વિતાન્ ।
અંગાન્ સ્વસ્થાન્ વિન્યસ્થાન્ પૂજયિત્વા યથા ક્રમાત્

ચતુરઃ કલશાન્ પૂર્ણાન્ વિદિશાસુ નિવેશયેત્ ।
શિવસ્થાને યજેદ્ રુદ્રં પ * ધ્યાનેન વા ગુહ

દીપ્તતેજોનિલ પ્રખ્યં દંષ્ટ્રોત્કટભયાનકમ્ ।
શસ્ત્રોદ્યતકરં ઘોરં સર્વવિઘ્ન વિનાશનમ્

તતઃ શક્તિં ન્યસેદ્ ભૂમૌ વિદ્યાં તત્રોપરિન્યસેત્ ।
સ્વરચક્રં તતો દદ્યાદ્ વર્ણાનિ ચ યથાક્રમમ્

પૂર્વવન્મન્ત્ર દેહસ્તુ પ્રાકારાસ્ત્રૈઃ સુગોપિતમ્ ।
શયીતમનસા યોગી શિવં પશ્યેત્ સમં તતઃ

તમેવ જપતો નિત્યં ધ્યાનમાશ્રિત્ય મન્ત્રવિત્ ।
અર્ધરાત્રે તુ સવને તથૈવ સમુપાસયેત્

શયનં ચ તથા ભૂય પ્રબુધસ્ય તથા જપઃ ।
ગતિં દેવસ્ય વિજ્ઞાય જપધ્યાનાદિકં ક્રમાત્

પ્રહરાર્ધે તતોત્થાય ધ્યાત્વા દેવં પિનાકિનમ્ ।
મનસા વર્તયેત્ તં તુ પ્રણવં બિન્દુ વર્જિતમ્

નિર્ગત્ય શયનં સ્થાનાત્ આવશ્યકરણં કુરુ ।
બહિરંગો પવીતી ચ દૃષ્ટિદૂત પદક્રમી

દિવૈવોદ મુખસ્તિષ્થે છાત્રો વૈ દક્ષિણમુખઃ ।
અર્ધરાત્રે તુ નૈર્-ઋત્યે દ્વે સન્ધ્યે તુ યથા દિવા

પ્. ૧૩૫)
કાષ્ઠિતૃણોપલં લોષ્ઠં વાંત ધ્યાનં ષડાનન ।
તતો મલં પ્રકુર્વીત વસ્ત્રતશ્ચાવકુંઠિતઃ

ન નદીષુ કુર્યાન્ન ભસ્મનિ ન ગોમયે ।
ન ગુલ્મે શાદ્વલે પ્રશ્મેશાનોપ વનેષુ ચ

કાષ્ઠેન દાવા રામૃશ્ય પાયું લોષ્ઠેન વા ગુહ ।
ગ્રહીતશિગ્નો ભૂત્વા તુ મૃત્તિકા હરણં કુરુ

બાલુકોષર સંવર્જ્ય વૃક્ષ મૂલ જલાયે * ।
વલ્મીક મૃત્તિકાં ચૈવ તથા વૈ ગ્રામયાનિકામ્

વિશુદ્ધં મૃત્તિકાં ગૃહ્ય જયતીરે નિધાપયેત્ ।
તતઃ શૌચં પ્રકુર્વીત મૃત્તિકાં ગૃહ્ય વારિણામ્

લિઙ્ગે ત્રીણિ ગુદે સપ્ત દશૈક કરે સ્મૃતઃ ।
ઉભયોઃ સપ્તતાતપ્ય મૃત્તિકા શુદ્ધિમિચ્છતા

એકૈકમન્તરે ત્રીણિ એવ શૌચં કૃતં ભવેત્ ।
દન્ત કાષ્ઠં તતો મન્ત્રી ભક્ષયેદભિમન્ત્રિતમ્

આચમ્ય વિધિનોત્થાય પુનરુદ્ધુલયેત્ ક્રમાત્ ।
પશ્ચાદ્યોજં ધ્યાનં યાવદભ્યુદિતો રધિઃ

તતઃ સ્નાનં પ્રકુર્વીત સકૃત્ વિતતવારિણિ ।
અથોર્ધ્વં ભસ્મના સ્નાનં સર્વકામ સમૃદ્ધયે

લેપ ગન્ધ વિનાશાય વારુણં પરિકીર્તિતમ્ ।
ઇતિ શ્રીસર્વજ્ઞાનોત્તરે ભિક્ષાચર્યાદિપ્રકરણમ્ ॥
પ્. ૧૩૬)
અથાતઃ સંપ્રવક્ષ્યામિ વારુણં સ્નાનમુત્તમમ્ ।
સાવનં પરમં સ્કન્દ લેપ ગન્ધ વિનાશનમ્

પાણિપાદૌ પુરઃક્ષાલ્ય મૃત્તિકાં ગૃહ્ય વારુણી ।
ઉપસ્પૃશ્ય શુચિર્ભૂત્વા શિવં ધ્યાયેત્ સ નિર્મલમ્

અસ્ત્રેણ પ્રોક્ષણં કુર્યાત્ મૃત્તિકા હરણં કુરુ ।
મનયિતાસ્ત્ર બીજેન હૃદયેન તુ સંહરેત્

જલતીરે નિધાયૈ તત્ ક્ષાલયિત્વા જલાશ્રયમ્ ।
અસ્ત્રેણ ક્ષાલયેત્ પૂર્વં સ્થાપયેદ્ધૃદયેન તુ

તે નૈવાભ્યુક્ષણં ભૂયસ્તતો ભાગત્રયં પુનઃ ।
પૂર્વદક્ષિણે નૈવ તથા ચૈવોત્તરેણ તુ

અસ્ત્ર જપ્તં ભવેત્ પૂર્વં બ્રહ્મ જપ્તં તુ દક્ષિણં ।
ઉત્તરં શિવ જપ્તં તુ પ્રકુર્વીત પૃથક્ પૃથક્

અસ્ત્ર જપ્તં ક્ષિપેદ્ દિક્ષુ દશસ્વપિ યથાક્રમમ્ ।
નારાચાસ્ત્ર પ્રયોગેણ તોય મધ્યે પુનઃ ક્ષિપેત્

આગ્નેયી ધારણા ધ્યાત્વા પુનરમૃતં વિચિન્તયેત્ ।
શિવજપ્તેન ભાગેન તતોભ્યાવર્તયેજ્જલે

શિવતીર્થં ભવેદેવં વિધિનાનેન ષણ્મુખ ।
અત્ર ગ્રન્થ પાતઃ ॥
પ્. ૧૩૭)
સર્વજ્ઞાનોત્તરપાદમ્
જંઘે પાદે તથા હસ્તે પ્રક્ષાલ્ય તુ પુનઃ પુનઃ ।
કંથયિત્વા તતઃ સ્નાયાત્ શિવતીર્થસ્ય મધ્યતઃ

ચક્રવત્યુપચારેણ સુગન્ધામલકાદિભિઃ ।
બ્રહ્માઙ્ગૈઃ શિવ ગાયત્ર્યા મહાસ્ત્રેણ શિવેન ચ

અભિષેકં પ્રકુર્વીત સન્ધ્યોપાસનમેવ ચ ।
સંહૃત્યસર્વમન્ત્રાણિ નિનાદેન વિધાનવિત્

આકૃષ્યોદિતમાર્ગેણ સ્થાપયીત હૃદિસ્વકે ।
તત આયતનં ગચ્છેત્ પુષ્પહસ્તો વિચક્ષણઃ

યદા તુ રોગાદિના વારુણ સ્નાન શક્તસ્તદા પ્રક્ષાલ્ય ।
પાણિ પાદૌ તુ ભસ્મસ્નાનં સમાચરેત્

ઇતિ શ્રીસર્વજ્ઞાનોત્તરે વારુણસ્નાનપ્રકરણમ્ ॥
ભસ્મસ્નાનં પ્રવક્ષ્યામિ સંક્ષેપાન્ન તુ વિસ્તરાત્ ।
સર્વજ્ઞા * ત્તોમં પુણ્યં સર્વપાપહરં પરમ્

ખ સંસ્થં ગોમયં ગૃહ્ય સ્થાને વા પતિતં શુભે ।
અધઃ પરિસન્ત્યજ્ય પઞ્ચગવ્યેન મર્દયેત્

વિવિક્તે નિર્જને રમ્યે સર્વોપદ્રવ વર્જિતે ।
પ્રક્ષવલ્મીક નિર્મુક્તે પ્રવાતે પરિશોષયેત્

શુષ્કં સંહરેત્ પ્રાજ્ઞઃ અસ્ત્રબીજેન પ્રોક્ષયેત્ ।
શિવાગ્નિં જનયિત્વા તુ નિર્દહેત્ તેન વહ્નિના

અથ સંક્ષેપતઃ સ્કન્દ આરણ્ય ગોમયં પુનઃ ।
પઞ્ચગવ્યેન સંયુક્તં વિધાનેન તુ નિર્દહેત્

પ્. ૧૩૮)
તસ્યાપ્ય સંભવેભસ્મ લેપ ગન્ધ વિવર્જિતમ્ ।
શુચિ સ્થાનાશ્રિતં શુદ્ધં તદપ્યેવં પુનર્દહેત્

સંહૃત્ય હૃદિ મન્ત્રેણ નવે ભાણ્ડે નિધાપયેત્ ।
અસ્ત્રં તુ જપતો મન્ત્રી સર્વવિઘ્નવિનાશનમ્

અસ્ત્રાભિમન્ત્રિતં કૃત્વા મલસ્નાનં સમાચરેત્ ।
વિધિસ્નાનં તતઃ પશ્ચાત્ મૂર્ધ્ન આરભ્ય મન્ત્રવિત્

બ્રહ્મભિસ્ત્વનુપૂર્વેણ બહિરંગૈરનુક્રમાત્ ।
અભિષેકં શિવે નૈવ પશ્ચાત્ કૂર્વિત ષણ્મુખ

ઉદ્ધૂલ્ય વિધિવત્ પ્રાજ્ઞઃ કૌપીના પરિવર્તયે * ।
પ્રક્ષાલ્ય તુ મૃદા પાદૌ કરૌ ચ પુનરાચમેત્

ત્રિતત્વ પરિજપ્તં તુ ત્રિઃ પિબેન્ મન્ત્રવિજ્જલમ્ ।
પરિમૃજ્યાન્મુખં શક્ત્યા ત્રિવારં તુ યથાક્રમમ્

પ્રણવેન તતો વિદ્વાન્ શિખાનેત્રાદિકં સ્પૃશેત્ ।
આચમ્ય વિધિના ભૂયઃ પિતૃદેવાશ્ચ તર્પયેત્

સર્વ મન્ત્રૈઃ સદા સંધ્યાં વન્દયિત્વા વિચક્ષણઃ ।
તતો ધ્યાનં પ્રકુર્વિત જપઞ્ચ ત્રિવિધં પુનઃ

જપેત્ ષટ્ક ત્રયં પુણ્યં નિત્યં મનોવાક્કાય કર્મભિઃ ।
કાલ્યે ચ મધ્યમે ચૈવ પ્રાસાદાદિ ક્રમેણ તુ

સર્વેષુ વા શિવં ધ્યાત્વા નિત્યં જપધ્યાનેષુ વા સ્મરેત્ ।
પ્રાણવૃત્તિ નિરોધેન નૈવ પાપમવાપ્નુયાત્

પ્. ૧૩૯)
સંહિતાં વા સ્મરેન્ નિત્યં ત્રિષુ કાલેષુ મન્તવિત્ ।
શતમષ્ટોત્તરમક્ષૈસ્સર્વ પાપ વિશુદ્ધયે

સર્વ વિઘ્ન વિનાશાર્થં પાશજાલસ્ય ચૈવ હિ ।
અસ્ત્રાણિ ઘોરૂપાણિ સતતં પરિવર્તયેત્

એવં મન્ત્રમયો ભૂત્વા સર્વ મન્ત્રાંસ્તુ યોજયેત્ ।
સંસાયયેદ્રુદ્રાન્મન્ત્રાન્યોગિ યોગાત્મકાન્ ગુણાન્

* સ્નાયો યદા મન્ત્રી મન્ત્રસાધનમારભેત્ ।
* હા યો યોગી સિદ્ધિં કમણ્ડલુ ધરસ્સદા

શ્રીસર્વજ્ઞાનોત્તરે ભસ્મસ્નાનપ્રકરણમ્ ॥
અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ કમણ્ડલુધરસ્સદા

અસહાયસ્ય યોગીન્દ્ર સખા યે વ કમણ્ડલુમ્ ।
પ્રજ્વલ્યમગ્નિં ઘોરેણાસ્ત્રેણ ચ વિધાનવિત્

પ્રાતરુત્થાય તં નિત્યં દેહે દેવ કમણ્ડલુમ્ ।
તામ્રમ્યેન સંશોધ્ય તથાસ્ત્રોદક ભસ્મના

રૌપ્ય હેમૌ તુ સંશોદ્ધ્ય લેપ ગન્ધ મલાન્વિતૌ ।
તતસ્ત્વા પૂરયેત્ પશ્ચાદ્ વસ્ત્રપૂતેન વારિણા

પાદ્યમાચમનં શૌચમાચરેત્ સતતં ક્રમાત્ ।
ન કિઞ્ચિત્ સંસ્પૃશેત્ તાવદ્ યાવચ્છુષ્કૌ કરાવુભૌ

સુશુષ્ક પાણિ પૂતાત્મા વ્યતિકાર્યં યથોદિતમ્ ।
નાન્યેન સેવિતં વસ્ત્રં ન શયયા ન કમણ્ડલુમ્

ન ભસ્મના કલાવત્યં સંસેવેત કદાચન ।
આત્મ શયયાત્મ વસ્ત્રં ચ જાયાપત્યં કમણ્ડલુમ્

પ્. ૧૪૦)
આત્મનઃ શુચિરેતાનિ પરેષામશુચિર્ભવેત્ ।
શ્રીસર્વજ્ઞાનોત્તરે કમણ્ડલુપ્રકરણં ॥
ઇતિ સર્વજ્ઞાનોત્તરપાદઃ સમાપ્તઃ ॥
સ્રોતઃ