સઙ્ગીતરત્નાકરઃ · અધ્યાય 1

સઙ્ગીતરત્નાકરઃ
પરિશિષ્ટમ્

ષડ્જગ્રામસમુત્પન્નાઃ ષડ્જકૈશિકમધ્યમાઃ
શુદ્ધસાધારિતઃ ષડ્જગ્રામો ગ્રામે તુ મધ્યમઃ

પઞ્ચમો મધ્યમગ્રામઃ ષાડવઃ શુદ્ધકૈશિકઃ
શુદ્ધાઃ સપ્તેતિ ભિન્નાઃ સ્યુઃ પઞ્ચ કૈશિકમધ્યમઃ

ભિન્નષડ્જશ્ચ ષડ્જાખ્યે મધ્યમે તાનકૈશિકૌ
ભિન્નપઞ્ચમ ઇત્યેતે ગૌડકૈશિકમધ્યમઃ

ગૌડપઞ્ચમકઃ ષડ્જે મધ્યમે ગૌડકૈશિકઃ
ઇતિ ગૌડાસ્ત્રયઃ ષડ્જે ટક્કવેસરષાડવૌ

સસૌવીરીમધ્યમે તુ બોટ્ટમાલવકૈશિકૌ
માલવઃ પઞ્ચમાન્તોઽથ દ્વિગ્રામષ્ટક્કકૈશિકઃ

હિન્દોલોઽષ્ટૌ વેસરાસ્તે સપ્ત સાધારણસ્તતઃ
ષડ્જે સ્યાદ્રૂપસાધારઃ શકો ભમ્માણપઞ્ચમઃ

મધ્યમે નર્તગાન્ધારપઞ્ચમૌ ષાડ્જકૈશિકઃ
દ્વિગ્રામઃ કકુભસ્ત્રિંશદ્ગ્રામરાગા અમી મતાઃ

અષ્ટોપરાગાસ્તિલકઃ શકાદિષ્ટક્કસૈન્ધવઃ
કોકિલા પઞ્ચમો રેવગુપ્તઃ પઞ્ચમષાડવઃ
ભાવનાપઞ્ચમો નાગગાન્ધારો નાગપઞ્ચમઃ

શ્રીરાગનટ્ટૌ બઙ્ગાલો ભાસમધ્યમષાડવૌ
રક્તહંસઃ કોહ્લહાસઃ પ્રસવો ભૈરવધ્વનિઃ

મેઘરાગઃ સોમરાગકામોદૌ ચાભ્રપઞ્ચમઃ
સ્યાતાં કન્દર્પદેશાખ્યૌ કકુભાન્તશ્ચ કૈશિકઃ
નટ્ટનારાયણશ્ચેતિ રાગા વિંશતિરીરિતાઃ

સૌવીરઃ કકુભષ્ટક્કઃ પઞ્ચમો ભિન્નપઞ્ચમઃ

ટક્કકૈશિકહિન્દોલબોટ્ટભાલવકૈશિકાઃ
ગાન્ધારપઞ્ચમો ભિન્નષડ્જો વેસરષાડવઃ

માલવઃ પઞ્ચમાન્તશ્ચ તાનઃ પઞ્ચમષાડવઃ
ભાષાણાં જનકાઃ પઞ્ચદશૈતે યાષ્ટિકોદિતાઃ

ભાષાશ્ચતસ્રઃ સોવીરે સૌવીરી વેગમધ્યમા
સાધારિતા ચ ગાન્ધારી કકુભે ભિન્નપઞ્ચમી

કામ્બોજી મધ્યમગ્રામા રગન્તી મધુરી તથા
શકમિશ્રેતિ ષટ્તિસ્રો વિભાષા ભોગવર્ધની

આભીરિકા મધુકરી તથૈકાન્તરભાષિકા
શાલવાહનિકા ટક્કે ત્રવણા ત્રવણોદ્ભવા

વૈરઞ્જી મધ્યમગ્રામદેહા માલવવેસરી
છેવાટી સૈન્ધવી કોલાહલા પઞ્ચમલક્ષિતા
સૌરાષ્ટ્રી પઞ્ચમી વેગરઞ્જી ગાન્ધારપઞ્ચમી

માલવી તાનવલિતા લલિતા રવિચન્દ્રિકા

તાના વાહેરિકા દોહ્યા વેસરીત્યેકવિંશતિઃ
ભાષાઃ સ્યુરથ દેવારવર્ધન્યાન્ધ્રી ચ ગુર્જરી

ભાવનીતિ વિભાષાઃ સ્યુશ્ચતસ્રઃ પઞ્ચમે પુનઃ
કૈશિકી ત્રાવણી તાનોદ્ભવાઽઽભીરી ચ ગુર્જરી

સૈન્ધવી દાક્ષિણાત્યાઽઽન્ધ્રી માઙ્ગલી ભાવની દશ
ઇતિ ભાષા વિભાષે દ્વે ભમ્માણ્યન્ધાલિકે તતઃ

ચતસ્રઃ પઞ્ચમે ભિન્ને ભાષા ધૈવતભૂષિતા
શુદ્ધા ભિન્ના ચ વારાટી વિશાલેત્યથ કૌશલી

વિભાષા માલવાભિન્નવલિતે ટક્કકૈશિકે
ભાષે દ્વે દ્રાવિડીત્યેકા વિભાષા પ્રેઙ્ખકે નવ

ભાષાઃ સ્યુર્વેસરી ચૂતમઞ્જરી ષડ્જમધ્યમા
મધુરી ભિન્નપૌરાલી ગૌડી માલવવેસરી
છેવાટી પિઞ્જરીત્યેકા બોટ્ટે ભાષા તુ માઙ્ગલી

વાઙ્ગાલી માઙ્ગલી હર્ષપુરી માલવવેસરી

ખઞ્જિની ગુર્જરી ગૌડી પૌરાલી ચાર્ધવેસરી
શુદ્ધા માલવરૂપા ચ સૈન્ધવ્યાભીરિકેત્યમૂઃ

ભાષાસ્ત્રયોદશ જ્ઞેયા વિજ્ઞૈર્માલવકૈશિકે
વિભાષે દ્વે તુ કામ્બોજી તદ્વદ્દેવારવર્ધની

ગાન્ધારપઞ્ચમે ભાષા ગાન્ધારી ભિન્નષડ્જકા
ગાન્ધારવલ્લી કચ્છેલ્લી સ્વરવલ્લી નિષાદિની

ત્રવણા મધ્યમા શુદ્ધા દાક્ષિણાત્યા પુલિન્દિકા
તુમ્બુરા ષડ્જભાષા ચ કાલિન્દી લલિતા તતઃ

શ્રીકણ્ઠિકા ચ બાઙ્ગાલી ગાન્ધારી સૈન્ધવીત્યમૂઃ
ભાષાઃ સપ્તદશ જ્ઞેયાશ્ચતસ્રસ્તુ વિભાષિકાઃ
પૌરાલી માલવા કાલિન્દ્યપિ દેવારવર્ધની

વેસરે ષાડવે ભાષે દ્વે બાહ્યા બાહ્યષાડવા

વિભાષે પાર્વતી શ્રીકઠ્યથ માલવપઞ્ચમે
ભાષાસ્તિસ્રો વેદવતી ભાવિની ચ વિભાવિની

તાને તાનોદ્ભવા ભાષા ભાષા પઞ્ચમષાડવે
પોતા ભાષાં શકામેકે રેવગુપ્તે વિદુર્વિદુઃ

વિભાષાપલ્લવી ભાસવલિતા કિરણાવલી
શઙ્કાદ્યાવલિતેત્યેતાસ્તિસ્રસ્ત્વન્તરભાષિકાઃ

ચતસ્રોઽનુક્તજનકા બૃહદ્વેશ્યામિમાઃ સ્મૃતાઃ
એવં ષણ્ણવતિર્ભાષા વિભાષા વિંશતિઃ સ્મૃતાઃ
ચતસ્રોઽન્તરભાષાઃ સ્યુઃ શાર્ઙ્ગદેવસ્ય સંમતાઃ

ભાષા મુખ્યા સ્વરાખ્યા ચ દેશાખ્યા ચોપરાગજા

ચતુર્વિધા મતઙ્ગોક્તા મુખ્યાઽનન્યોપજીવિની
સ્વરદેશાખ્યયા ખ્યાતા સ્વરાખ્યા દેશજા ક્રમાત્

અન્યોપરાગજા તાભ્યો યાષ્ટિકેનોદિતાઃ પુનઃ
સંકીર્ણદેશજા મૂલા છાયામાત્રેતિનામભિઃ

શુદ્ધાઽઽભિરી રગન્તી ચ ત્રિધા માલવવેસરી
મુખ્યા ષડિતિ શેષાસ્તુ સુજ્ઞાતાઃ સ્ફુટલક્ષણાઃ
નામસામ્યં તુ કાસાંચિદ્ભિન્નાનાનપિ લક્ષ્મતઃ

અથ રાગાઙ્ગભાષાઙ્ગક્રિયાઙ્ગોપાઙ્ગનિર્ણયમ્
કેષાંચિન્મતમાશ્રિત્ય કુરુતે ષોઢલાત્મજઃ

રઞ્જનાદ્રાગતા ભાષારાગાઙ્ગાદેરપીષ્યતે
દેશીરાગતયા પ્રોક્તં રાગાઙ્ગાદિચતુષ્ટયમ્

પ્રસિદ્ધા ગ્રામરાગાદ્યાઃ કેચિદ્દેશીત્યપીરિતાઃ
તત્ર પૂર્વપ્રસિદ્ધાનામુદ્દેશઃ ક્રિયતેઽધુના

શંકરાભરણો ઘણ્ટારવ આહંસદીપકૌ
રીતિઃ પૂર્ણાટિકા લાટી પલ્લવીતિ બભાષિરે

રાગાઙ્ગાન્યષ્ટ ગામ્ભીરી વૌહાટી ખશિકોત્પલી
ગોલ્લી નાદાન્તરી નીલોત્પલી છાયા તરઙ્ગિણી

ગાન્ધારગતિકારઞ્જાવિત્યેકાદશ મેનિરે
ભાષાઙ્ગાન્યથ ભાવક્રીસ્વભાવક્રીશિવક્રિયઃ

મરુકક્રીત્રિનેત્રક્રીકુમુદક્રીદનુક્રિયઃ
ઓજક્રીન્દ્રક્રિયો નાગકૃતિર્ધન્યકૃતિસ્તથા

વિપાયક્રીઃ ક્રિયાઙ્ગાણિ દ્વાદશેતિ જગુર્બુધાઃ
ત્રીણ્યુપાઙ્ગાનિ પૂર્ણાટો દેવાલશ્ચ ગુરુઞ્જિકા

ચતુસ્ત્રિંશદિમે રાગાઃ પ્રાક્પ્રસિદ્ધાઃ પ્રકીર્તિતાઃ
અથાધુના પ્રસિદ્ધાનામુદ્દેશઃ પ્રતિપાદ્યતે

મધ્યમાદિર્માલવશ્રીસ્ત્રોડી બઙ્ગાલભૈરવૌ
વરાટી ગુર્જરી ગૌડકોલાહલવસન્તકાઃ
ધાન્યાસીદેશિદેશાખ્યા રાગાઙ્ગાણિ ત્રયોદશ

ડૌમ્બવન્યાસાવરી વેલાવલી પ્રથમમઞ્જરી

આડિકા મોદિકા નાગધ્વનિઃ શુદ્ધવરાટિકા
નટ્ટા કર્ણાટબઙ્ગાલૌ ભાષાઙ્ગાણિ નવાબ્રુવન્

ક્રિયાઙ્ગત્રિતયં રાયકૃતિર્ગૌડકૃતિસ્તથા
દેવક્રીરિત્યથોપાઙ્ગસપ્તવિંશતિરુચ્યતે

કૌન્તલી દ્રાવિડી સૈન્ધવ્યથ સ્થાનવરાટિકા
હતસ્વરવરાટી ચ સ્યાત્પ્રતાપવરાટિકા

વરાટ્યઃ ષડિતિ ચ્છાયા તુરુષ્કાદ્યે તુ તોડિકે
મહારાષ્ટ્રી ચ સૌરાષ્ટ્રી દક્ષિણા દ્રાવિડીત્યમૂઃ

ઉક્તાશ્ચતસ્રો ગુર્જર્યો ભુઞ્છિકા સ્તમ્ભતીર્થિકા
છાયાપ્રતાપોપપદે બેલાબલ્યૌ ચ ભૈરવી