સાંખ્યપરિભાષા · અધ્યાય 13

તત્ર હંસોપનિષદિ- ગુદમવષ્ટભ્યાધારાદ્વાયુમુત્થાપ્ય સ્વાધિષ્ઠાનં ત્રિઃપ્રદક્ષિણીકૃત્ય મણિપૂરકં ગત્વા અનાહતમતિક્રમ્ય વિશુદ્ધે પ્રાણાન્નિરુદ્ધ્ય આજ્ઞામનુ બ્રહ્મરન્ધ્રં ધ્યાયેત્ । તત્ર નાદમનુભવતિ ચિણિતિ પ્રથમઃ 1 ચિણિચિણિ 2 ઘણ્ટા 3 શઙ્ખ 4 તન્ત્રી 5 તાલ 6 વેણુ 7 ભેરિ 8 મૃદઙ્ગ 9 મેઘ 10 નવમં ત્યાજ્યં દશમમભ્યસેત્ । તસ્માન્મનો વિલીનં ભવતિ । યસ્ય મનસિ વિષ્ટના મનસો ઽન્તરાયં મનો ન વેદ યસ્ય મનઃ શરીરં યો મનોન્તરો યમયતિ ।
ચક્રં સપ્ત ત્રિકૂટં ચ શ્રીહઠં ગોહઠં તથા ।
ભ્રૂવોર્ગુમ્ફા બ્રહ્મરન્ધ્રં સૂલો યાનં જલન્ધરમ્

ટાલી લોલી તથા ધોતી લમ્બિકાશોધનં ક્રમાત્ ।
ખેચરી ભૂચરી ચૈવ મહાકાષ્ઠા તથૈવ ચ

ઉદ્ગાનં લોપનં ચૈવ ગાઠનં ચાવકાશકમ્ ।
ઇડાપિઙ્ગલયોર્નામાન્યષ્ટાવિંશત્યનુક્રમાત્

પ્રણવં વ્યાહરન્ જાપ્યં સો ઽહં યામં મતાન્તરે ।
અસ્ય કર્તા ભવેજ્જીવો દેહભાજનસમ્મતમ્ ।
સાધનેન ભવેત્સિદ્ધિરહં વૃદ્ધો ઽભિજાયતે

અણિમાદિ ભવેત્તેષાં ભૂતં ભવિષ્યં વર્તમાનમ્ ।
વાચાં સિદ્ધિર્મૃતં મોક્ષં દેહસઙ્ગેન માનિતા

યથા પ્રેતે ક્ષમા લિઙ્ગં તત્સકાશાચ્ચ સૌખ્યતા ।
તથા દેહસમીરેણ અહં મમેતિ માનિતા

બ્રહ્મરન્ધ્રે ગતે પ્રાણે હ્યહં મોક્ષો ઽપિ જાયતે ।
યથા દધ્નગૃહસ્વામી પલાયન્ સૌખ્યમાનિતા

પુનરહઙ્કૃતો વાસો વાસના જન્મદાયિની ।
તથા દેહગતો મોક્ષો બુદ્ધિરર્ભકસંમતા

તત્ર ગીતા-
વાસાંસિ જીર્ણાનિ યથા વિહાય
નવાનિ ગૃહ્ણાતિ નરો પરાણિ ।
તથા શરીરાણિ વિહાય જીર્ણા-
ન્યન્યાનિ સંયાતિ નવાનિ દેહી

દ્રષ્ટા દૃશ્યં યદા વર્ત્તે દેહે સઙ્ગેન મોક્ષકઃ (?) ।
આત્મા દેહી કથં કૃત્વા સર્વવ્યાપિવિલક્ષણઃ । 10 ॥
તસ્માદુન્મીલદ્યોગી ચ વિકલઃ કૌલશિક્ષયા ।
સમાભ્યુત્થાનમન્યાનિ દેહસઙ્ગેન વ્યર્થતા

આત્મા પ્રજ્ઞાનમાનન્દનિત્યશુદ્ધનિરામયઃ ।
વિચરેજ્જ્ઞાપ્તિમાત્રેણ દેહાતીતં ચ સર્વદા

યાવદ્દેહાભિમાનં ચ યાવત્સિદ્ધિઃ પ્રવર્ત્તતે ।
તાવજ્જન્યાનદાનં ચ ભવેત્કર્માનુસારતઃ