સંકલ્પકલ્પદ્રુમ · અધ્યાય 3

1. (બ્) પૂર્વં; 2. (અ) તદાદિઓ
[2]
અથ નિત્યલીલા
પ્રકટતરવિકાસભાજિ વૃન્દાવન ઇહ ભાતિ કિમ્ અપ્ય્ અદૃશ્ય-ધામ ।
વ્રજ-જન-સહિતઃ સ યત્ર કૃષ્ણઃ સુખ-વિહૃતિં વિદધદ્ વિભાતિ નિત્યમ્

પરિલસતિ પયઃ-સમુદ્ર-સીમા વ્રજ-યુવ-રાજ-સમાજ-લોક એષઃ ।
અમુમ્ અનુ ચતુરસ્રમ્ અત્ર વન્યાગિરિ-સરિદ્-અઞ્ચિત-ચારુતાતિધન્યા

ગિરિસમુદિતિર્ અત્ર સુષ્ઠુ ગોવર્ધનવલિતા પરિભાતિ ચિત્રતુલ્યા ।
વિલસતિ યમુનાદિકાનદીનાં તતિર્ અપિ માનસગઙ્ગયાનુષક્તા

અભિરુચિદદરત્નચિત્રમિત્રં ભુવનમ્ ઇદં પરિભાતિ યત્ર વૃક્ષાઃ ।
તદ્ અનુકૃતિપરારુચા સમૃદ્ધ્યા હરિરતિદાયિતયા ચ યે વિભાતાઃ

વિલસતિ ચતુરસ્રધામ્નિ ઘસ્રક્ષિતિપતિબિમ્બમહઃ સહસ્રપત્રમ્ ।
ઉપવનમ્ અધિપત્રમ્ અત્ર કૃષ્ણપ્રિયતમ1દારવિહારસારવારઃ

ઇહ કમલદલદ્વયાલિમધ્યસ્થિતિપથિવૃન્દમ્ અતિસ્ફુટં વિભાતિ ।
અપરપરગતાવ્ અચાક્ષુષાણિ શ્રુતિવિહિતાન્ય્ અયનાનિ યત્ તુ જેતૃ

મણિજનિ2કમલસ્ય તસ્ય ચાગ્રાવલિવલયપ્રતિસન્ધિલબ્ધસન્ધિ ।
સુરભિગણવૃતાસુધાભદુગ્ધાસુરભિતતિઃ શ્રયતે શુભંયુગોષ્ઠમ્

અથ દલવલયસ્ય મધ્યભાગં3 પ્રતિલસતિ વ્રજરાજરાજધાની ।
પરિધિવદ્4 અભિતઃ સમસ્તગોપપ્રકરગૃહાવલિર્ અત્ર યત્ર ભાતિ

રુચિલસદવરોધમધ્યભાગં સપરિષદન્તિમષષ્ઠભાગપુષ્ટમ્ ।
વ્રજનૃપભવનં તુ તત્ર ચાન્તર્ દિનકરવદ્ વિદધાતિ રશ્મિસૃષ્ટિમ્

યદ્ અપિ મણિમયં તદ્ એક-રૂપં તદ્ અપિ સદ્ અદ્ભુત-મધ્ય-મધ્ય-ભાગમ્ ।
યદિ બહુ-વિધમ્ ઊહિતું સમીહા સ્મર મમ માનસ ગોપ-ચમ્પૂ-યુગ્મમ્

ઇહ સહચરતારકાલિપુષ્ટઃ સ્વકપરિચારિચકોરવારજુષ્ટઃ ।
સ્મિતમ્ અનુયશ ઇત્ય્ અનુદ્ય કૌમુદ્ય્ અવતરતીત્ય્ ઉદિતાતરેઃ સુતુષ્ટઃ

વ્રજકુલકુમુદાવલીમુદાં યઃ સતતમહામહકૃદ્વિધાવ્ અતન્દ્રઃ ।
પિતૃમુખસદસિ પ્રિયાવલીનાં મહસિ ચ નન્દતિ ગોપકૃષ્ણચન્દ્રઃ

સુરપતિમણિમાનિતાઙ્ગિસઙ્ઘપટપપટુતાકૃતહેમરઙ્ગભઙ્ગઃ ।
ગુણગણભૃતભારતીસમાજઃ સ જયતિ ગોકુલરાજવંશરાજઃ

[ત્રિભિઃ કુલકમ્]
ઇહ હરિવિહૃતીર્ અતીતરીત્યા શૃણુ કથયામિ સદાપિ નાતિભિન્નાઃ ।
યદ્ અનૃતમ્ અપિ પૂર્વરીતિ ચેતઃ પ્રવિશતિ નાદ્યતનં તથા યથાર્થમ્

1. (બ્) પ્રિયતમ્ ઉદારઓ; 2. (બ્) ચિન્તામણિઓ; 3. ઓભાસં; 4. (બ્) પરિવિધદ્; 5.
પ્રતિલવમ્ અપિ ચિત્રમ્ અસ્ય તત્ તત્ ક ઇવ સુધીર્ અવસાનમ્ આદદીત?

અથ નિશિ રહસાગતાન્તરાયાં વલજમ્ ઇતે સ્તવવાદ્યવિદ્યલોકે ।
વ્રજભવનજનઃ સહૈવ જાગ્રન્ મનસિ હરિં દધદ્ આગતં નનન્દ

સ મથનનિનદં સગીતનાદં સસુરભિદોહરવં સગોપવાદમ્ ।
અમૃતમથનયુક્ પયોધિતુલ્યં વ્રજકુલમ્ ઉલ્લસિતં દિધિન્વ કૃષ્ણમ્

વ્રજપતિમિથુનં તદાથ પુત્રપ્રમદમદશ્લથિતપ્રદાનસેતુ ।
તનયજય1વિરુત્તતિં પઠદ્ભ્યઃ પ્રચુરતરં વિતતાર વારવારમ્2

ઇહ લસતિ હરેર્ વિલાસગેહપ્રતતિર્ ઉદારસુદારસારવારા ।
શયનસુખમયી નિકુઞ્જવીથિઃ ક્વચન ચ તાદૃશતાં ગતા વિભાતિ

નિજનિજશયનં ગતં તમ્ આલિઙ્ગનવલિતં વિદધુર્ વિધુસુતન્વઃ ।
રજનિ વિરમણં યથા યથાસીદ્ અઘટત દોર્દ્રઢિમા તથા તથાસામ્

ઇહ પરમરમા વિભાતિ રાધા સદુડુગણે ગગને યથેન્દુમૂર્તિઃ ।
તદ્ ઇયમ્ અધિકયા ગિરા સભાજ્યા તદનુગતિં દધતાં પરાઃ સપત્ન્યઃ

વ્રજસુકૃતવિલાસસારરત્નાકરવૃષભાનુસુજાતશાતલક્ષ્મીઃ ।
અઘરિપુરમણીરમાસુ મુખ્યા સ્વયમ્ અનુરાગવિહારહારિમૂર્તિઃ

દયિતઘનતડિદ્વિલાસિવર્ણા પ્રિયતમવર્ણસ્વ3વર્ણશસ્તવસ્ત્રા ।
હરિમણિતરલાદિદિવ્યદીવ્યન્મણિમયભૂષણભૂષણાઙ્ગભઙ્ગિઃ

ઉપમિતિપદવીં સ્વમ્ એવ યાન્તીં સુપરિમિતિવ્યતિશોભિતાઙ્ગસઙ્ઘા ।
પ્રતિકકુભશુભઙ્કરપ્રથાભિઃ સહજવિલક્ષણાઙ્કિતશ્રીઃ

શશિકમલરુચાં પદાપિ જેત્રી નિજનખકાન્તિભિર્ ઉજ્જ્વલેન તેન ।
અવયવકુલમ્ અન્યદ્4 અન્યદ્ અસ્તુ પ્રતિનવરોચિર્ ઉપાત્તકાન્તચિત્તમ્

સુકુસુમસુકુમારતાવતારસ્ ત્રિજગતિ સૌરભસૌરભાકરશ્રીઃ ।
ઋતમ્ ઇતમધુરપ્રિયાર્થરીતિપ્રવલિતવર્ણનરીતિલબ્ધવર્ણા

સુમતિમ્ અતિગુરુઃ સમસ્તવિદ્યા સકલકલાવલિતાતિનમ્રચિત્તા ।
હ્રિયમ્ અનુ વિનયં નયં સમજ્ઞામ્ અપિ દધતી સ્વજનાદિ શર્મદાત્રી

નિખિલગકરુણાદિકૈર્ ગુણૈસ્ તં સ્વદયિતમ્ એવ તુલાં સદાપિ ધર્ત્રી ।
ગુરુનિકરદયાસ્પદાતિભક્તિઃ સ્થિરચરહાર્દસુખામૃતાભિષિક્તા

પ્રિયપદનખકાન્તિલેશનિર્મઞ્છનપરચિત્તદશાવશાનુવેલમ્ ।
ભ્રમરમ્ અપિ તદીયદૂતબુદ્ધ્યા પ્રણયજચિત્રગિરા વિચિત્રયન્તી

મરુદ્ અપિ ચલતિ સ્વભાવતશ્ ચેત્ ક્વચિદ્ અનુકૂલતયા નિજાભિસારે ।
નવવિધમ્ અપિ તત્ર ભક્તભાવં વિનિદધતી પ્રિયભક્તચિત્તસક્તા

બહિર્ અનુમિતિદૂરભાવપૂરસ્વચરિત5ચારુતયા સદાવસન્તી ।
રચયતિ રહસિ પ્રિયાજને સા સ્વદયિતમ્ અન્વ્ અપિ નર્મકેલિશર્મ

[નવભિઃ]
1. (બ્) ઓજનઓ; 2. (અ) વારં વારમ્; 3. (બ્) ઓસઓ; 4. (બ્) અન્યમ્; 5. (બ્) ઓરચિતઓ;
ભ્રુકુટિનયનભઙ્ગિસઙ્ગિ1 કુત્રાપ્ય્ અતિવિનયપ્રથિ ચાટુ કુત્રચિચ્ ચ ।
વશયતિ દયિતં હરિં પ્રિયા સા કિમ્ ઇદમ્ ઇતિ પ્રથનાય નાહમ્ ઈશે

હરિર્ અપિ શુશુભે સ યાભિર્ ઉચ્ચૈર્ અનુગતિમાદિતયા સુગાનધામ્નિ ।
પ્રણયઋણિદશામ્2 અવાપ યાસાં પ્રથતમા ખલુ તાસુ સૈવ સેવ3

શૃણુ ગુણમ્ અપરં કૃપાવિલાસં વૃષરવિજામ્ અનુ રાસકેલિનક્તમ્ ।
મરરિપુર્ અમુકાં નિનાય દૂરં નિજનયનં બુબુધે મુદા તુ નેયમ્

તદ્ અપિ તદ્ અસહિષ્ણવઃ સપત્ન્યઃ કિમ્ અપિ જજલ્પુર્ અમૂર્ અમૂં વિનિન્દ્ય ।
ઇયમ્ અપિ તુ મુરારિમેલનાય સ્વયમ્ ઉપપત્તિમ્ અદાદ્ અમૂષુ સુષ્ઠુ

[યુગ્મકમ્]
ગુણકુલમ્ અપરં કિમ્ અઙ્ગ વર્ણ્યં હરિરતિવારિધિભઙ્ગસઙ્ઘરૂપમ્ ।
અયિ શૃણુ હૃદય4 પ્રગે ચ તસ્યાશ્ ચરિતમ્ ઇદં મૃદુ તત્પ્રિયસ્ય ચાથ

અનુમિતમ્ અકરોદ્ યદાલ્પકલ્પં રજનિવિભાગમ્5 ઇયં તદા તુ કાન્તમ્ ।
અકુરુત ભુજપાશબદ્ધમ્ અસ્રસ્નપિતનિભં કુરુતે સ્મ વર્ષ્મ ચાસ્ય

અથ બહુવિનયં દધન્ મુરારિનયનપયાંસ્ય્ અપસારયન્ અમુષ્યાઃ ।
સ્વનયનસલિલેન સાર્ધમ્6 અઙ્ગં નિજમ્ અકરોત્ ઇદમ્ ઇયમ્ અપ્ય્ અભીક્ષ્ણમ્

તદનુ ચ લલિતાવિશાખિકે દ્વે સમવયસાવ્ અનયોર્ ઉપેત્ય પાર્શ્વમ્ ।
અહિમકરહિમર્તુરશ્મિતુલ્યાત્ ખરવચનાત્ પટુ લુમ્પતઃ સ્મ જાડ્યમ્

હ્રિયમ્ ઇયમ્ અબલા તદા તુ યાતા દયિતતનોર્ ઉપગૂહનં વિસૃજ્ય ।
સ્વપનમ્ ઇવ ગતા ક્ષણં નિરીહા પુનર્ ઇવ જાગરણં ભયાદ્ દદમ્ભ

અહર્ ઉદિતનિભં પરાશ્ ચ યાતા હરિદયિતા હરિમાતરં ભવેયુઃ ।
ઇતિ તદુદિતસમ્ભ્રમાદ્ અયાસીદ્ અહરુદયાનુગકર્મધર્મધામ

રજનિવિલસિતપ્રસઙ્ગિવાસઃ કુલમ્ અજહાત્ તદ્ ઇયં યદ્ એવ હૃદ્યમ્ ।
અપરમ્ અકુરુતાઙ્ગસઙ્ગિ યત્ સ્ખલયિતુમ્7 ઇષ્ટમ્ અહો બલી તુ દિષ્ટઃ

પદકરવદનં મુહુઃ પુનાના યદ્ ઇહ જલં વિસસર્જ શુભ્રપાત્રે ।
ભુવમ્ અપિ તદ્ ઇદં ભુવઃસ્વરાદીન્ય્ અપિ ભુવનાનિ સદા પુનદ્ વિભાતિ

અકુરુત ન પરં બહિઃ સ્નિહં સા હરિદયિતા મુહુર્ અન્તરસ્નિહં ચ ।
હરિવપુરુપયુક્તતૈલશેષં વિનિદધતી ખલુ યા તુલાં સિષેવે

સુરભિભિર્ અથ મર્દનાનિ કૃત્વાસ્નપયદ્ અમૂમ્ ઉદકેન તાદૃશેન ।
સહજસુરભિતા તતસ્ તદઙ્ગાદ્ ઉદયમ્ ઇતા વિજિતા દિશશ્ ચકાર

[યુગ્મકમ્]
તનુમ્ અનુ વવસે વરાંશુકં સા તદપિ તનુશ્ છવિમ્ ઉજ્જગાર તસ્યાઃ ।
ઘનતતિપિહિતે ઽપિ સૂર્યબિમ્બે દિશિ દિશિ રાજતિ તસ્ય રશ્મિસઙ્ઘઃ

અથવા,
હરિરતિર્ અતિગુપ્યતે તયા સા તદપિ ચ તચ્છવિર્ ઈક્ષ્યતે બહિશ્ ચ ।
1. (બ્) સઙ્ગિભઙ્ગિ; 2. જીવ હસ્ નોત્ મદે સન્ધિ ઓf ઋ. 3. (બ્) સૈવ સૈવ; 4. (બ્) હૃદયે; 5. (બ્) વિભાવમ્; 6. (બ્) સાર્દ્રમ્;
વિવિધમણિવિભૂષણં વરાક્ષ્યાઃ સુખયતિ તાઃ સ્વસખીર્ ઇતીદમ્ ઇત્થમ્ ।
ઇહ ચ હરિગુણસ્મૃતિપ્રદીપ્તં પુલકમુખં સુખભૂષણં કિમ્ ઈડે

1
વ્રજનૃપમિથુનસ્ય ચાઙ્ઘ્રિતીર્થં વ્રજનૃપતેસ્ તનયસ્ય ચ પ્રપીય ।
જપવિધિવિહિતદ્વિવર્ણમન્ત્રા હરિજનનીમ્ અવલોકિતું પ્રતસ્થે

અથ હરિજનનીં પ્રતિ પ્રયાતાપ્ય્ અભિમુખમ્ એતિ ન સા સખીવૃતાપિ ।
અપિ તુ કુટિલવર્ત્મનાનુગમ્ય પ્રણમતિ તત્પદયોર્ નિધાય ભાલમ્

અથ હરિજનની સ્વયં કરાભ્યાં શિરસિ સમુન્નમિતે સયત્નમ્ અસ્યાઃ ।
પરિમલમ્ ઉપલભ્ય સાસ્રમ્ એનાં પિહિતતનું પરિરભ્યનન્દતિ સ્મ

તદનુ તદુપદેશતઃ સમસ્તાં ગુરુવનિતામ્ અવનમ્ય રમ્યચિત્તા ।
પૃથગ્ ઉપવિશતી સમસ્તદૃષ્ટીર્ અહરત ચન્દ્રમુખી ચકોરતુલ્યાઃ

યદપિ મુહુર્ ઇયં સદાનુભૂતા તદપિ તદા મિલતી પ્રતિસ્વમ્ આર્દ્રમ્ ।
રજનિ વિરહિતા2 ચ કારવર્ષાજનિર્ ઇવ ઘર્મકનીયસી સમસ્તમ્

ઇતિ સતિ ચરિતે હરિપ્રિયાયા હરિચરિતં શૃણુ ચિત્ત વર્ણયામિ ।
ગૃહગતવિભવે સુવર્ણિતે સ્યાદ્ ગૃહપતિવર્ણનમ્ આશુ સૌખ્યદાયિ

હરિદયિતતમા યદાશુ તલ્પાદ્ દિનમુખકૃત્યકૃતે કૃતેહમ્ આસીત્3 ।
હરિર્ અપિ સ તદા તદર્થમ્ આત્મપ્રિયસખદાસગણેન સેવ્યતે સ્મ

સ રજનિવસનં સસર્જ તચ્ ચ સ્ફુટમ્ ઇવ સૂચયતિ સ્મ ગૂઢવૃત્તમ્ ।
ઇહ ચ તદ્ ઇદમ્ અન્તરઙ્ગમ્ ઇત્થં પિશુનમ્ ઇતીવ તદા સ્મિતં સુહૃદ્ભિઃ

મુખકરચરણં હરેઃ સુધૌતં કમલવનાનિ જિગાય તચ્ ચ પશ્ય ।
વ્રજમ્ અનુ કમલાલયાપિ યસ્ય શ્રયતિ રજઃ પદયોર્ યથાત્ર વન્દી

બહુવિધમ્ અપિ તૈલમ્ ઇષ્ટગન્ધં ધૃતમ્ અભિતઃ સ વિદગ્ધતાનિદિગ્ધઃ ।
સુરભિતમ્ ઇહ રાધયા તુ દેવ્યા સ્વયમ્ ઉરરીકુરુતે સ્મ કૃષ્ણચન્દ્રઃ

તદ્ અઘજિતિ સુતૈલમ્ આદદાને સમજનિ પૂષિતા ન તત્ તુ ચિત્રમ્ ।
પ્રથમમ્ અપિ સ તન્ મુદાભિજિઘ્રન્ન્ અગમદ્ અમૂદૃશતાં તદ્ એવ ચિત્રમ્

સ શુચિસુરભિણા જલેન સિક્તં સ્વવપુર્ અકારયદ્ ઈદૃશં વિધાતુમ્ ।
અહહ શૃણુ મનસ્ તદ્ એવ તત્ તદ્ ગુણમહસા સમભૂદ્ અતીવસાન્દ્રમ્

હરિતનુમ્ અનુ માર્જનં વિધિત્સન્ મૃદુર્ ઇયમ્ ઇત્ય્ અધિગત્ય કમ્પતે સ્મ ।
જલગુરુવસનં વિસર્જયંસ્ તદ્દ્વયમ્ અપરં સ દધત્4 પ્રફુલ્લતિ સ્મ

કનકનિભપટદ્વયં પટીયાન્ પરિદધદ્ અમ્બુદરોચિર્ ઉપ્તકેશઃ ।
સતિલકલઘુભૂષણઃ સ્વકાન્ત્યા ત્રિજગતિ કાન્તિદયા સખીન્ દિધિન્વ

હરિર્ અથ કનકાસને નિવિશ્ય વ્યરચયદ્ આચમનં યથા નિદિષ્ટમ્ ।
પરિદધદ્ ઉપવીતમ્ અન્યદ્ આસીજ્ જપમ્ અનુ સન્દધદ્ અપ્ય્ અદીપિ તત્ર

યદુપુરમ્ અનુ યત્ પ્રધાનભાવં હરિર્ અકરોજ્ જનકે ઽપિ વિદ્યમાને ।
તદુચિતમ્ ઉચિતં તુ નાત્ર યસ્માત્ પિતૃસુતતાગતતારતમ્યમ્ અસ્તિ

1. થિસ્ લિને નોત્ fઓઉન્દ્ ઇન્ (બ્); 2. ચિરહિતા; 3. (બ્) કૃતેહયાસીત્; 4. (અ) દદત્વ્રજ-પતિ-મિથુને1 સદાપિ બાલ્યં હરિમ્ અનુચિન્તયદ્ એવમ્ આહ નિત્યમ્ ।
વયમ્ ઇહ2 સુકૃતાનિ યાનિ કુર્મઃ પ્રતિનિધયસ્ તવ તત્ર ન સ્વતન્ત્રાઃ

ઇતિ હરિર્ ઇહ નાતિધર્મકર્માણ્ય્ ઉષસિ કરોતિ પિતુઃ પ્રમોદકારી ।
અપિ તુ તદનુમોદનાનુકૂલાં ભવિકકૃતિં વિદધાતિ માતુર્ અગ્રે

હરિર્ અથ ચલતિ સ્મ માતૃપાર્શ્વમ્ સહ સખિભિર્ ધ્વનયન્ ભૂષણાનિ ।
સ તદ્ અવકલયન્ વધૂનિકાયઃ સપદિ સસાર રહસ્યપાકધામ

અથ હરિજનની હરિં નિરીક્ષ્ય વ્રજમહિલાભિર્ ઇયાય તસ્ય પાર્શ્વમ્ ।
સુતમ્ અનુગમનં વ્યલોકિ ધેનોઃ સમમ્ અનયા નતરાં ગવાં પરમ્ આસામ્

પદમ્ અનુ પતનં ભવેન્ ન તસ્યાઃ સવિધજુષા હરિણા દ્રુતં મિલન્ત્યાઃ
ઇતિ હરિર્ અવનમ્ય દૂરદેશાચ્ ચિરમ્ ઇવ તદ્વદ્ અતિષ્ઠદ્ ઇષ્ટભક્તિઃ3

દ્રુતમ્ અથ જનની તમ્ એત્ય પુત્રં દ્રુતમ્ ઉદનીનયદ્4 આગ્રહં દધાના ।
તદનુ ચ સુચિરં પ્રસજ્ય મૂર્ધ્નિ સ્રવદુદકાક્ષિયુગં તમ્ આલુલોકે

હરિર્ અવકલયન્ સરોહિણીકા વ્રજમહિલા જનનીસમાનભાવાઃ ।
તદનુગુણકભક્તિભાગ્ અમૂષાં નમનકૃદસ્રજલેન સિચ્યતે સ્મ

અથ બલવલિતાઃ પરે સખાયઃ સહમધુમઙ્ગલકાઃ સમાગતાસ્ તે ।
યદ્ અજિતમ્ અભજંસ્ તદ્ અહ્નિ ચિત્રં વિધુમ્ અનુષજ્ય સુભગ્રહા વિરેજુઃ

અથ પુનર્ ઉપવેશમ્ આગતાસ્ તે હરિબલમાતૃમુખાઃ સુખાદ્ અશેષાઃ ।
હરિબલવલિતા યથાસ્વમ્ આસન્ન્ અધિ વિવિધાસનમ્ ઉદ્યદસ્રનેત્રાઃ

અથ પુરુગુરુદારલમ્ભિતાશીર્ બટુસહિતાઃ પ્રતિપદ્ય વિપ્રભાર્યાઃ ।
વલયિતસકલઃ સરામકૃષ્ણઃ પ્રણમનસઙ્ગતમ્ ઉન્નમન્ દિધિન્વ

દ્વિજકુલમહિલા બટુપ્રધાના દિનદિનમ્ આશિષમ્ અદ્ભુતાં દદાનાઃ ।
તદુદયમ્ અપિ શશ્વદ્ ઈક્ષમાણા વિદધતિ સાક્ષતલાજપુષ્પવૃષ્ટિમ્

હરિર્ અથ કપિલાઃ સનવ્યવત્સા રજતખુરપ્રકરાઃ સુવર્ણશૃઙ્ગાઃ ।
વિવિધમણિભૂષણાઃ સમર્ચ્ય દ્વિજબટુસાદકરોદ્ વિધાનયુક્તમ્

ધૃતમણિનવકં સુવર્ણપાત્રં ઘૃતપરિપૂરિતભૂરિકાન્તિમધ્યમ્ ।
પરિચિતમુખબિમ્બબિમ્બમ્ ઈશસ્ તિથિગણકાય દિદેશ દેશરૂપમ્

દ્વિજકુલજસતીર્ બટૂંશ્ ચ કૃષ્ણઃ પ્રણમન5પૂર્વકમ્ ઈપ્સયાભિનન્દ્ય ।
મધુરતરગિરા વિસૃજ્ય ધામ્ને નિજજનનીરુચિમઙ્ગલં પુપોષ

જનયિતૃજનનીસ્વસૃઃ પિતૃવ્યાદિકવનિતાશ્ ચ વધૂસુતાવિમિશ્રાઃ ।
અનુનયવિનયપ્રણામપૂજાદિભિર્ ઉપવેશતયા હરિર્ દિધિન્વ

ઇતિ પુરુકૃતમઙ્ગલઃ સ કૃષ્ણઃ સ્વકગૃહનિર્મિતતત્કૃતિર્ બલશ્ ચ ।
સખિચિતમ્ ઉચિતપ્રદેશમ્ અઞ્ચન્ન્ અશનવિધિં વિધિના વિધિત્સતિ સ્મ

અસિતકુટિલકેશવેશભઙ્ગીજનજનલોભનશોભયા મનોજ્ઞમ્ ।
નિરુપમવદનં6 સનીલશુભ્રચ્છવિ સવિલાસસશોણકોણનેત્રમ્

1. (બ્) ઓમિથુનં; 2. (બ્) અપિ; 3. (અ) ઓભક્તિ; 4. (અ) ઉદનીનમમત્; 5. (અ) પ્રણમનં; 6. (બ્) ઓવદનઃ
અલકવિતતભાલમણ્ડિતપુણ્ડ્રં પૃથુતરનીરદમુક્તં મુક્તનાસમ્ ।
મણિગણમયકુણ્ડલપ્રભાભિઃ શવલિતગણ્ડરુચાતિરોચિતુણ્ડમ્

ગલવલયવિભૂષણાતિરમ્યં મણિસરમધ્યનિબદ્ધરત્નવર્યમ્ ।
વલયવિલસદૂર્મિકાઙ્ગદાનાં ચ્છવિચલદૂર્મિભુજદ્વયાતિચારુ

નૃહરિવદવલગ્નલગ્નકાઞ્ચીસ્તવકચલાઞ્ચલચઞ્ચદંસુજાલમ્1 ।
કનકઘનજિદન્તરાંશુકાંશસ્પૃશમણિનૂપુરકાન્તિપૂરપૂર્ણમ્

અભિમુખમ્ ઉપવિષ્ટમ્ ઇષ્ટપારસ્પરિકનિરીક્ષણાક્ષિયુગ્મમ્ ।
નવઘનઘનસારકાન્તિપ્રદવપુરુન્નતદાસજુષ્ટપૃષ્ટમ્

વિવિધવિધવિચિત્રમિત્રપઙ્ક્તિદ્વયરચિતદ્રવતર્ષિમાતૃહર્ષિ ।
નિજનિજવધુદૃશ્યદૃશ્યરૂપં રહસિ વિનિર્મિતજાલવન્ત્રવૃન્દાત્

સ્વયમ્ અપિ સમિષં નિરીક્ષમાણં તદનુગવાક્ષકુલં ક્રિયાકુલાક્ષમ્ ।
દિનમુખમ્ અધિકૃત્ય ભવ્યકૃત્યં સ્મર સહજદ્વયમ્ ઇષ્ટમિષ્ટભુક્તિ ।87॥
[સપ્તભિઃ]
બહુષુ દિનમુખેષુ ગોષુ શીઘ્રં વ્રજનમ્ ઇતિ વ્રજભૂભૃતા સુભોજ્યમ્ ।
સ્વયમ્ અશનકૃતા પ્રહેયમ્ ઇત્ય્ અપ્ય્ અશનમ્ ઇદં લઘુ વષ્ટિ કૃષ્ણચન્દ્રઃ

અથ મરિચસિતાસિતાંશુમિશ્રં ઘૃતપરમાન્નમ્ અદન્ન્ અસાવ્ અમીભિઃ ।
નિજરુચિમ્ ઇયતા નિચાયયંશ્ ચ પ્રતિકવલં પ્રશશંસ કંસશત્રુઃ

નવવધૂનિહિતં બલસ્ય માત્રા સ્વયમ્ ઉપનીય ધૃતં વ્રજાધિરાજ્ઞ્યામ્ ।
અકુરુત પરિવેષણં તથા સા લવમ્ અપિ નાત્ર યથા સ હાતુમ્ ઐષ્ટ

સપરિમલજલં તથા જનન્યોર્ મૃદુ મૃદુ જલ્પવિકાસિમન્દહાસમ્ ।
અનુભવદ્ ઇહ રામકૃષ્ણયુગ્મં ક્રમમ્ અનુ ભોજનતૃષ્ણતામ્ અહાસીત્

પુનર્ અપિ જનનીદ્વયી શિશૂનામ્ અશનરસં વ્યતિહાસનાત્ પુપોષ ।
હરિર્ અથ ચ ગવાવનાય ખેલાવનગમનાય ચ તં ક્રમાત્ તતાર

પરિમલજલધૌતવક્ત્રબિમ્બા નવહરિચન્દનચારુચર્ચિતાઙ્ગાઃ ।
ખપુરફનિદલીપુટીભિર્ એતે સુરભિતરઞ્જિતમ્ ઊહુર્ આસ્યમધ્યમ્

વ્રજનૃપતિભૃતિભુક્2કુમારવૃન્દાર્પિતમહરાભરણાઞ્ચિકઞ્ચુકાદિ ।
સુતતનુમ્ અનુ સા વિરાજયન્તી જનનયનાન્ય્ અકરોદ્ વિરાજિતાનિ

તમ્ અસિતમણિકાન્તિદેહકાન્તિસ્નપિતસુવર્ણજવર્ણકાન્તવસ્ત્રમ્ ।
સ્વવિરચિતવિભૂષણં નિરીક્ષ્ય સ્તનનયનાદ્ અમૃતાન્ય્ અવોઢ માતા

મણિરુચિમુરલીસુવઋનયષ્ટિપ્રવરશિખણ્ડકશોભયા તુ3 કૃષ્ણઃ ।
અસુખયદ્ અવરોધલોકદૃષ્ટિં સુખયિતુમ્ ઇત્થમ્ ઇયેષ સભ્યદૃષ્ટિમ્4

હરિમ્ અનુકથનીયમ્ અત્ર યદ્ યદ્ બલમ્ અનુ તત્ તદ્ અવેહિ કિન્તુ યોગ્યમ્ ।
હરિબલજનનીયુગં ચ તુલ્યં પરિકલય પ્રિયતા હિ તત્ર તુલ્યા

દિનદિનમ્ અનુ સાવનાય ગન્તું કૃતમનસસ્ તનયસ્ય મઙ્ગલાય ।
સજલકલસદીપસારમ્ આરાત્રિકમુખમઙ્ગલવસ્તુ વિસૃણોતિ

1. (બ્) જલદાંશુજાલમ્; 2. (બ્) ઓભૃતિભૃતો; 3. (બ્) ચ; 4. (અ) ઓસૃષ્ટિમ્;
અથ ચલિતમનાઃ સ્વમાતુર્ આરાદ્ અરચયદ્ અઞ્જલિમ્ અચ્યુતઃ પ્રણમ્ય ।
ઇયમ્ અવમૃશતી કરેણ ચામૂં સ્તનનયનામૃતસાર્ધમ્ આહ ચેદમ્

"વયમ્ અપિ ભવતા સમં પ્રયામઃ કૃતપચનં દ્રુતમ્ ઉષ્ણમ્ અર્પયામઃ ।
પરિણતવયસશ્ ચિરાદ્ અભૂમ પ્રથયસિ લજ્જિતમ્ અત્ર કિં નુ વત્સ

યદિ વદતિ ભવાન્ સ્વધામ્નિ કા સ્યાદ્ અવસરમ્ આવકયોસ્ તદા વિદધ્યામ્ ।
ગૃહમ્ અહમ્ અહનિ ક્વચાધિવત્સ્યામ્ય્ અથ બલસૂર્ અપિ વત્સ્યતિ ક્વ ચાપિ

કથમ્ ઇવ વદસિ ત્વમ્ એતદ્ એવં ગૃહકૃતિર્ ઉદ્ધતિમ્ આપ્સ્યતીતિ વત્સ ।
તવ વનગમને પુનસ્ તદ્ એતત્ કિમ્ અપિ ન સિધ્યતિ પૃચ્છ્યતામ્ ઇદં ચ

અહરહર્ અયતાં વનાનિ વત્સઃ સ્વસદનવાસસુખં ત્યજાવ નાવામ્ ।
ઇતિમતિ પિતરાવ્ અમૂ ન શઙ્કાં ન ચ હ્રિયમ્ અત્ર લભાવહે તનૂજ ॥"103॥
ઇતિ સ તુ જનનીરિતં નિશમ્ય સ્મિતવલિતં ધૃતબાષ્પમ્ આલલાપ ।
"દ્વિવિદરિપુર્ અપિ પ્રણમ્રમૂર્ધ્ના1 મૃદુ તદનૂદિતમ્ અન્તરા ચચાર

જનનિ યદિ પિતા તથા ચ માતા પરિણમતિ સ્મ શિશુર્ બભૂવ યોગ્યઃ ।
શિશુર્ અયમ્ ઉભયત્ર તત્ર રાજન્યતિ યદિ તર્હિ વિભાતિ સુષ્ઠુ યોગ્યઃ

વનમ્ અનુ ધવલાવનાય માદૃક્ યદ્ અટતિ તન્મિષસિદ્ધિમ્ અમ્બ વિદ્ધિ । સુખવિહરણમ્ એવ તત્ર સાર્ધં સખિભિર્ અમીભિર્ અનુક્ષણં બિભર્તિ

વિપિનમ્ અનુ વિહાપિતં ભવત્યો જનનિ ચતુર્વિધમ્ અન્નજાતમ્ અદ્મઃ ।
અમૃતજયિફલાનિ યેન વન્યાન્ય્ અભિરુચિમ્ અત્તુમ્ અયામ2 તત્ર ભૂરિ

વ્રજરિપુકુલમૂલમ્ આશુ હન્તું પુનર્ અગમં3 પુનર્ આગમં વ્રજં ચ ।
અજનિ ચ જગતામ્ અદૃશ્ય એષ સ્ફુરતુ કથં બત માતર્ અથ ભીતિઃ

અહહ બત ગવાં કુલં સમસ્તં મમ પથિ તિષ્ઠતિ મદ્ગતિં પ્રતીક્ષ્ય ।
મયિ ગતવતિ શષ્પમ્ અત્તિ ચૈવં હૃદિ મમ ધીરદશામ્ અશાશ્યતે સ્મ ॥"109॥
અથ હરિજનનીં પુરન્ધ્રિ4માન્યાતતિર્ અવદદ્ ધૃતનીરવૃષ્ટિદૃષ્ટિ ।
"ભવિકમ્ અનુ મનુષ્વ નિત્યકૃત્યં ભવતિ તદ્ એવ ગતિઃ પરાવરા ચ ।"110॥
તનુજમ્ અનુ પુરન્ધ્રિભિઃ શુભાશીર્વ્રતતિર્ અકારિ તતઃ સ્વયં તુ માતા ।
વિધૃતકરતયાઙ્ગનાય સાસ્રાપ્ય્ અમુમ્ અવતારયતિ સ્મ મન્દમન્દમ્

સ્પૃશતિ દિશતિ વાઞ્છતિ પ્રયાતિ પ્રણયતિ મન્દતિ નન્દતિ બ્રવીતિ ।
ઇતિ બહુવિધલાલનાં દધાના સુતમ્ અનુ સા જનની ન તૃપ્તિમ્ આપ

અથ ગુરુવનિતાગણેન માત્રાપ્ય્ અનુસરણાદ્ અવરોધ5સેતુમ્ આપ્તઃ ।
પ્રણયવિષરબન્ધતસ્ તુ દામોદરપદવીં પુનર્ એષ શશ્વદ્ આપ

અથ હરિગમને ક્રમેણ સિદ્ધે હરિજનની નિજગેહમ્ એવ ગત્વા ।
ગૃહકૃતિકલનાન્ નિનાય કાલં વૃષરવિજા ચરિતાનિ તુ સ્મરામિ

યદવધિ હરિર્ એતિ માતૃપાર્શ્વં તદવધિ સા ચ પરાશ્ ચ જાલરન્ધ્રાત્ ।
હરિમ્ અવકલયન્તિ યત્ર સર્વા મુહુર્ અપિ મોહમ્ અયન્તિ સંહરન્તિ

1. (અ) મૂર્ધા; 2. (બ્) ઉત્તમયામ; 3. (અ) પુરગમં; 4. (અ) પુરેધ્રિઓ; 5. (બ્) અવરોધિઓ
યદ્ અનુપદમ્ ઇયં તદાર્યપત્ન્યાં દયિતકૃતે વિનિધાય દિવ્યમ્ અન્નમ્ ।
સુખમ્ અનુભવતિ સ્મ તત્ તુ માં ચ ક્ષિપતિ સુધાજલધાવ્ અહો ક્વ યામિ

તદશનમ્ અનુ યદ્ વિહાસજલ્પં હરિકૃતમ્ અન્વધિત સ્વકર્ણયુગ્મમ્ ।
સ્મિતનયનયુગં તથા નિજાલીઃ પ્રતિ તદ્ ઇદં મમ ચિત્તમ્ આવૃણોતિ

હરિર્ અહહ તદા વનં પ્રયાતું નિજતનુમ્ આસ્તૃત દિવ્યવસ્ત્રલક્ષ્મ્યા ।
ઇયમ્ અસહનમાનસા સપત્ન્યામ્ ઇવ નિદધે સકટાક્ષમ્ અક્ષિ તસ્યામ્

સ વિપિનગતયે યદાપ્ય્ ઉદસ્થાદ્ અધિત ધૃતિં નહિ તર્હિ ખઞ્જનાક્ષી ।
વપુર્ ઇવ જહતા સ્વચેતસા તં પ્રસજતિ સા સ્મ વનાય નિર્ગમાય

સરસિજદૃગ્ અથાઙ્ગને ઽવતીર્ણઃ સ્મિતમ્ અમૃતં વિચકાર યર્હિ દિક્ષુ ।
ઇયમ્ અતુલરુચિઃ સખીષુ ગુપ્તા સ્વનયનમ્ અઞ્જલિમ્ આચચાર તર્હિ

મુરજિતિ નિરિતે વરાવરોધાદ્ ગુરુવનિતાસુ નિવૃત્ય ચાગતાસુ ।
ઇયમ્ અથ લલિતાદિભિઃ સ્વગેહં પ્રતિ ગમિતાગમયત્ ક્લમેન કાલમ્

પ્રથમમ્ અજિતમ્ ઈક્ષતે ગવાક્ષાત્ તદ્ અનુ ચ વર્ણયતિ પ્રિયાભિર્ એષા ।
ઇહ મુહુર્ અપિ તર્ષધર્ષમ્ અસ્યાઃ પુરુ દધદ્ અક્ષિયુગં ન શાન્તિમ્ એતિ

સૃજતિ હરિકૃતે સહારમાલ્યાદ્ય્ અતુલમ્ ઇયં નિજસઙ્ગિનીસહાયા ।
હરિગુણગણગાનં અપ્ય્ અપૂર્વં મૃદુ વિદધાતિ તથાપિ નૈતિ શાન્તિમ્

મૃગમદતિલકા સ1નીલરત્નશ્રુતિયુગલાભરણા ઘનાભવસ્ત્રા ।
હરિવસનસનાભિકાન્તિર્ એષા સ્વકરતિદીપનતાં સ્વયં જગામ ॥123
જગુર્ ઇહ હરિરાગિ રાધિકાયાશ્ ચરિતમ્ અનૂતનમ્ આલયઃ પ્રસજ્ય ।
સ્વયમ્ ઇયમ્ અપિ તત્ર તાસુ કસ્યાશ્ચિદ્ અપિ જગાવ્ અનુરાગિપૂર્વરાગમ્ ॥1242
મુરજિતિ જનનીગૃહાત્ પ્રયાતે વનમ્ અનુ વર્ષવરાન્ સુસખ્યદિગ્ધાન્ ।
અવસરમ્ અનુ વેષભઙ્ગિભાષાદિષુ વધુપુંસ્તુલિતાન્ દિદેશ સુભ્રૂઃ ॥125
"પ્રતિનિધિતનવઃ સ્થ યૂયમ્ અસ્માકમ્ ઇતિ નિજપ્રભુના સમં પ્રયાત ।
પ્રભુમ્ અપિ તમ્ ઉપેત્ય મદ્વિધાર્હં પરિચરણં કુરુત વ્યતિપ્રસજ્ય ॥
મુહુર્ અથ ચ ભવાદૃગ્ એક એકઃ સુચરિતમ્ અસ્ય નિરીક્ષ્ય નઃ સમેતુ ।"
ઇતિ તદ્ અનુમતઃ સ સક્રમાત્ તં મુહુર્ અનુભૂય જગાદ તામ્ ઉપેત્ય

અથ હરિર્ અગમત્ પિતુઃ સભાયાં દિવિજગણસ્તુતભાવભાવિતાયામ્ ।
પશુપતિપરિપૂજ્યપાશુપત્યવ્રજજનભાસ્કારભાસિતામ્બરાયામ્

દ્વિજકલકલપોષવેદઘોષપ્રકરજમઙ્ગલસઙ્ગતિં વ્રજન્ત્યામ્ ।
દિશિ દિશિ કવિસૂતમાગધાદિપ્રકરરવસ્તવવિસ્તરં ભજન્ત્યામ્ ॥
ભરતવિવૃતગીતવાદ્યનૃત્યપ્રચયભિદાદિવિદાં મુદાં3 ધરણ્યામ્ ।
નિજપિતૃકુલમાતૃવંશતત્તદ્વિવહનપુણ્યયુજાં પ્રમોદખન્યામ્

બલ4સખિસહિતઃ સ સર્વચક્ષુસ્તતિષુ વવર્ષ સુધામ્ ઇવાઙ્ગકાન્તિમ્ ।
જયજયજયકારવારસારઃ સમજનિ યેન તદાનશે જગચ્ ચ

[ચતુર્ભિઃ]
1. (બ્) સુઓ; 2. થિસ્ વેર્સે મિસ્સિન્ગ્ fરોમ્ (બ્); 3. (બ્) મુદા; 4. (અ) મર્ગિન્: સ્વકઓ
અપિ વરગુરવસ્ તમ્ આશુ દૃષ્ટ્વા નિજનિજપીઠવરા ઉપેતવન્તઃ ।
જલનિધિમ્ ઇવ રાગિતાનદી તાન્ પ્રસભમ્ અમું વહતીતિ તચ્ ચ યુક્તમ્

ક્રમમનુ સ ગુરૂન્ વરાન્ અનંસીદ્ યુગપદ્ અથ પ્રણનામ કાંશ્ચિદ્ અન્યાન્
સમગમદ્ અપરાન્ નતાન્ ભુજાભ્યાં કરકમલેન તથા દૃશા પરાંસ્ તુ ॥
વ્રજમ્ અનુ પરમા વરાદિભેદા દવરતયા યદ્ અપિ સ્ફુરન્તિ લોકાઃ ।
તદપિ વિધિર્ અજલ્પદ્ અત્ર મિત્રં પદમ્ ઇતિ હાર્દમ્ અમુષ્ય વક્તિ સુષ્ઠુ1 ॥
હરિર્ અસિતમણિપ્રવેકમૂર્તિર્ લસતિ બલઃ પૃથુપૂર્તિહીરમૂર્તિઃ ।
નિજનિધિર્ ઇતિ પુણ્યજાતલબ્ધઃ સ્વયમ્ ઇતિ સક્રમમ્ આકલિ વ્રજેન ॥135
વ્રજનૃપતિર્ અથ સ્વબાષ્પનીરસ્થગિતગલઃ ક્ષમતે સ્મ નાપિ વક્તુમ્ ।
તદપિ હરિર્ અવેત્ય તસ્ય હૃદ્યં સ્મિતનયનામ્બુવૃતામ્ ઉવાચ વાચમ્ ॥136
"અયિ પિતૃચરણા ન ચાસ્તિ કિઞ્ચિદ્ વ્રજવિપિને ભયદં પુરાવદ્ અત્ર ।
સ્વયમ્ અપિ ધવલા વનાદ્ ઉપેયુસ્ તદપિ વયં ખલુ ખેલિતું વ્રજામઃ ॥"
તમ્ અવદદ્ ઉપનન્દમુખ્યવૃન્દં
"વ્રજસદસામ્ અસવઃ પિતા તવાયમ્ ।
ત્વમ્ અસિ તદ્ અસવસ્ તદ્ અત્ર વાચ્યં
કિમ્ ઇવ ભવેન્ નિખિલં ત્વમ્ એવ વેત્સિ ॥138
વ્રજપતિર્ અથ યાચકાન્ સમીક્ષ્ય સ્વસુતસુખાય પુનર્ દદે બહૂનિ ।
વ્રજપતિસુતમ્ અણ્વ્ અમી યદ્ આશીસ્તતિમ્ અદદુર્ ન સ તત્ર સામ્યમ્ આપ ॥139
અથ વનગતયે ઽઞ્જલિં દધાને મુરજિતિ તદ્ગતિતર્ષમ્ ઊહમાનાઃ ।
શ્રુતિભણિતશુભાન્ દ્વિજાન્ અનુપ્રાગ્ગતિ તમ્ અમી ધવલાન્તિકાય નિન્યુઃ ॥140
સ્વયમ્ અસવિધતઃ સમીક્ષ્ય ધેનૂર્2
ન યયુર્ અમી પ્રયયુસ્ તુ કૃષ્ણમુખ્યાઃ ।
રભસવશમ્ અમૂર્ અમૂંસ્ તુ વીક્ષ્યા-
ત્મજસદૃશાનુ સમં સમં પ્રણેદુઃ ॥141
અથ જિહિ જિહિ કારતઃ સમસ્તા વિદધુર્ અમી ધવલા વનાય નુન્નાઃ ।
હરિસુરભિમ્ અમૂસ્ તુ વિન્દમાના હરિમ્ અનુગમ્ય મુહુર્ નિવૃત્તિમ્ આપુઃ ॥
તદપિ ગુરુગણે સ્થિતે હરિસ્ તુ વિગતમનઃસ્થિતિસૂચનાં ચકાર ।
હરિમતિમ્ અવબુધ્ય બાષ્પકણ્ઠઃ સ ચ કથમ્ અપ્ય્ અપસર્યણં બભાજ ।
વચનવદનમાર્જનાનુશિક્ષાદ્યનુગતિમ્ ઉજ્જહદ્ અપ્ય્ અમુષ્યતાતઃ ।
અમુમ્ અનુનયનાનુવૃત્તિચર્યાં ન તુ શિથિલામ્ ઇવ કર્તુમ્ ઈશિતાસીત્ ॥144
કથમ્ અપિ વિનિવૃત્ય સદ્મ યાતિ વ્રજધરણીશિતરિ વ્રજે ચ કૃત્સ્ને ।
હરિમ્ અનુ વિનિવૃત્ય દૃષ્ટિર્ અસ્માન્ ન વિઘટિતું ઘટતે સ્મ તસ્ય તસ્ય ॥
મુરજિદ્ અથ વિશન્ વનાન્તરાલં ગુરુકુલસન્નતિકૃદ્ વિદૂરતો ઽપિ ।
ગુરુભિર્ અતિતરાં તદાશીસ્તતિભિર્ અપુષ્યત તુષ્યદ્ અક્ષિલક્ષ્મિ ॥146
અથ હરિર્ અટવીમ્ અટન્ સુહૃદ્ભિઃ સહજવરેણ ચ ગાઃ સ્થિરીવિભાવ્ય ।
અભિરુચિતપથઃ પ્રયાણયુક્તા સમવલયન્ મૃદુગાનરીતિહૂતિ ॥147
1. (અ) સ સ્મ [?]; 2. (બ્) ગાવઃ;
અથ વનમ્ અગમદ્ બલાદિસઙ્ગં પરમસુખપ્રદમ્ એષ મન્યમાનઃ ।
વિવિધતરુલતાસુ1 કોકિલાદિદ્વિજમૃગસઙ્ગીતમ્ આવિશત્ પરન્તુ ॥148
મધુપપિકશિખિપ્રધાનપક્ષિપ્લવગરુરુપ્રિયકાદિજન્તુભેદાન્ ।
ધ્વનિતનટકલાભિર્ અન્વકુર્વન્ન્ અજિતબલાદિ2મુદામ્ ઉદારબાલ્યાઃ2 ॥149
ઇતિ બહુવિધખેલયા મુકુન્દં સુખયતિ બાન્ધવવૃન્દમ્ એતમ્ એવ ।
નિજનિજવિવિધસ્વભાવતશ્ ચ પ્રમદયતિ પ્રતિદિષ્ટમ્ ઇષ્ટમિષ્ટમ્ ॥149
સ્થિરતરવરબુદ્ધયઃ સખાયઃ સચિવચરિત્રતયા હરિં ભજન્તિ ।
ચપલમતિમિલદ્વિદૂષકાર્હપ્રહસન3કાવ્યગિરઃ પ્રહાસયન્તિ ॥150
ઋજુતમચરિતપ્રયુક્તયુક્તસ્થિતિગતિરીતિસમાઃ સભાજયન્તિ ।
પ્રતિમુહુર્ અપિ વામતાયમાનસ્વચરચિતજલ્પકલાવિકલ્પયન્તિ ॥1514
અતુલકુલજશીલમીલદુગ્રપ્રકૃતિકગીર્મૃદુલાઃ સદાર્દ્રયન્તિ ।
ગિરિગિરિ ચ વિતણ્ડયાતિચણ્ડપ્રભરચનપ્રભવો વિચિત્રયન્તિ ॥152
ઇતિ નિખિલગણા વિચિત્રતત્તદ્ગુણગુણિતપ્રણયપ્રકર્ષચિત્તાઃ ।
બહુવિધવિધયઃ પરે પરે તે સુખદમ્ અમું સતતં સુખાયયન્તિ ॥153
ક્વચિદ્ અપિ દિવસે સમિત્ય ગોવર્ધનમ્ ઇહ માનસસઞ્જ્ઞિતાં ચ ગઙ્ગામ્ ।
રવિદુહિતરમ્ અત્ર ચાહ્નિ લીલાઃ સ્થલગલગા વિદધે ત્વદીયકાન્તઃ ॥154
ક્વચન ચ સખીભિઃ સમેતિ ભાણ્ડીરકમ્ અધિયોજનમ્ અસ્તિ યઃ પ્રસજ્ય ।
સ્થલવનયમુનાદિ કેલિમ્ અસ્મિન્ વિવિધવિધં વિદધાતિ કૃષ્ણચન્દ્રઃ ॥155
અયિ તવ દયિતઃ કલેન વેણોશ્ ચલયતિ દેવગણાંસ્ તથા પતઙ્ગાન્ ।
ઇદમ્ અપિ ઘટતાં પરન્તુ ચિત્રં સ હિ ધુનુતે નિરસૂન્ અચેતનાંશ્ ચ ।156
હ્વયતિ ચ ધવલાજનાય યર્હિ ત્વદધિપતિર્ મધુરેણ શબ્દિતેન ।
જલમ્ અપિ કરકાયમાણમ્ આસાં મૃદુ મૃદુ ચર્વણયા5 રસં બિભર્તિ ॥157
નિરુદકગિરિસાનુગાઃ કદાચિદ્ બહુધવલાઃ શવલાસ્ તૃષા નિરીક્ષ્ય ।
ધ્વનયતિ મુરલીં પતિસ્ તવાસ્માદ્ધરણિધરદ્રવતા હિ તાઃ પિપર્તિ6 ॥158
કલયતિ યમુનાદિસઞ્જ્ઞયા તાઃ શુષિરકલાશ્રિતયા સ એષ ધેનૂઃ ।
ઇહ નિજનિજનામબુદ્ધિનદ્યઃ કિમ્ અયુર્ અમું કિમ્ ઉ વા કલાન્તકૃષ્ટિ ॥159
ક્વચન ચ દિવસે નિદાઘમાધ્યાહ્નિકસમયે વિગતા વૃષ્ટિ7પ્રદેશે ।
દધદ્ અથ મુરલીકલં પયોદાંશ્ ચ્યુતસલિલાન્ વિદધાતિ ગોષુ ગોષુ ॥160
ક્વચન ચ દિવસે સમાર્દ્રચિત્તઃ કલયતિ વેણુકલં તથા યથાનુ ।
દ્રવતિ ગિરિગણે પદાઙ્કમુદ્રા જહતિ શિલા ન કદાપિ તત્ર તેષામ્ ॥161
રચયતિ મુરલીં કદાપિ નાવં સરિતિ પશૂન્ પશુપાંશ્ ચ તારયન્ સઃ ।
મધુરકલતયા યદા તુ તસ્યા ઘટયતિ તાં કઠિનાં કુતૂહલેન ॥162
ક્વચિદ્ અપિ કવયઃ શિલાદ્રવાદ્યં બત કવયન્તિ કવિપ્રચારવૃત્ત્યા ।
1. (અ) ઓલતાલિઓ; 2. (અ) મર્ગિન્: મુદે મુદા વયસ્યાઃ; 3. (બ્) પ્રહસનં; 4. થિસ્ વેર્સે અબ્સેન્ત્ fરોમ્ (બ્); 5. (અ) ચ વર્ણયા; 6. (અ) પિપર્ત્તિઃ; 7. (બ્) વિગતાવૃતિઓ
દધતિ સરસતાં ચ તત્ર વિજ્ઞા હરિમ્ અનુ તત્ તુ નિજં કિમ્ અત્ર વર્ણ્યમ્

સખિવૃષમહિષાન્ મુદા યુધા તાન્ વલયતિ સંવલતે ચ તત્ર તત્ર ।
ક્વ ચ વિજયપરાજયાવ્ અભીક્ષ્ય પ્રહસિતમ્ અઞ્ચતિ યુષ્મદીયકાન્તઃ

ક્વચન ચ રચનાઞ્ચિવસ્ત્રયુગ્મં ક્વચ સતિરીટમ્1 અકુઞ્ચકાન્તરીયમ્ ।
ક્વચ નટરુચિભૃત્પટં ક્વચાપિ પ્રવલિતમલ્લતુલં સ વષ્ટિ વેષમ્

ક્વચિદ્ અપિ વિદધાતિ મલ્લલીલાં ક્વચિદ્ અપિ નૃત્યકલાં સુહૃદ્ભિર્ એષઃ ।
દ્વયમ્ અપિ ભિદયા મૃશામિ નેદં ગતિર્ અતિચિત્રતમા સમા દ્વયે ઽપિ

હરિણવિહરણં સતુણ્ડયુદ્ધં નયનનિમીલન્શાલિનર્મગાલિઃ ।
ઇતિ બહુવિધખેલનાપ્તવેલં સ્વમ્ અશનમ્ અપ્ય્ અનિશં વિસસ્મરુસ્ તે

અથ બહુવિહૃતિં વિચિત્રચર્યાં સ રચિતવાન્ સખિભિઃ સુખં નિષણ્ણઃ ।
શયનમ્ અનુગતશ્ ચ વીજનાદ્યૈઃ પરિચરિતઃ સુખમ્ એતિ તદ્ દદાતિ

ઇતિ હરિચરિતે તુ તેન તેન શ્રવસિ ચિતે મુરલીનિનાદરમ્યે ।
સપદિ તદવધાનમ્ આદધાના મુહુર્ અભજન્ત દશામ્ અમૂમ્ અમૂશ્ ચ

અધિ હરિમુરલિસ્વપૂર્વરાગસ્ફુરણદશાવશાપુરાવદીહઃ2 ।
વૃષરવિતનયામુખાઃ સુદુઃખાસ્ તદમિલનાન્ મુમુહુર્ મુહુર્મુહુશ્ ચ

ઇતિ સતિ સચિવાયમાનરામા જગદુર્ "અહો કથમ્ અત્ર વિહ્વલાઃ સ્થ? ।
વ્રજનૃપગૃહિણીનિદેશવર્યં કથમ્ અથ વિસ્મૃતમ્ આર્તિભિઃ કુરુધ્વે ॥171
અદિશત સદયા હરેઃ પ્રસૂર્ યદ્ દ્વિવિદરિપોર્ અપિ સા વિધાય યુક્તિમ્ ।
તદ્ અનુસરત કાન્તરાગશાન્તસ્મૃતિતતયસ્ તદ્ ઉપાયમ્ આતનુધ્વમ્ ॥172
પ્રથમમ્ અશનમ્ ઈશિતુઃ પ્રભાતે સ્ફુટમ્ અપરં પ્રતિભાતિ સાર્ધયામે ।
અવરમ્ અપિ તુરીયયામાલમ્ભે પરમ્ અથ રાત્રિમુખે વ્યતીતમાત્રે ॥173
પ્રથમમ્ અશનમ્ અર્પ્યતે જનન્યા તદપરમ્ આવ્રિયતે સુહૃદ્ગણેન ।
પિતૃમુખગુરુભિર્ વ્રિયેત તુર્યં ભવદુપયુક્તમ્ અતસ્ તૃતીયમ્ એવ ॥174
વ્રજતટમ્ અટતઃ મુરારિશત્રોર્ અભિગમનં ભવતીભિર્ અત્ર યુક્તમ્ ।
સ હિ મિષમ્ ઉપધાય યુષ્મદીયં પરિસરમ્ એષ્યતિ ધાસ્યતે ચ શર્મ ॥175
ત્વરિતમ્ ઇહ તુ કાન્તભોજ્યવર્યં કુરુત કિમ્ અપ્ય્ અધુના તુ તાઃ પ્રયાન્તિ
વ્રજનરપતિના સમશ્નતા યા વ્યધિશત દાપયિતું સુતાય ભોજ્યમ્" ॥176
ઇતિ હરિવનિતાસુ સુસ્થિતાસુ વ્રજપતિગીર્વશતઃ પુરન્ધ્રિમુખ્યાઃ ।
બહુવિધમ્ અશનં વિધાય શીર્ષ્ણિ પ્રમદભરં મનસિ વ્રજાન્તમ્ ઈયુઃ ॥
અથ નિજનિજકુલ્યબાલસઙ્ઘા કુતુકપરીતતયા દ્રવન્ન્ અમૂભિઃ ।
ક્વચિદ્ અપિ પુરતઃ ક્વચિચ્ ચ પશ્ચાત્ ક્વચિદ્ અપિ દક્ષિણવામતઃ પ્રસજ્ય ।8
વનલસદશનપ્રધાનખેલાકુતુકકુલં બત ચિત્ત તસ્ય પશ્ય ।
ત્વમ્ અસિ કિલ કિયન્ મુનીન્દ્રવર્યાન્ અપિ યદ્ ઇદં નિજવન્દિનઃ કરોતિ

ક ઇહ બત ભવન્તિ તે મુનીન્દ્રાઃ સ્વયમ્ અપિ યચ્છ્રવણે ઽપિ રાધિકા સા ।
1.(બ્) સકિરીટમ્; 2. (બ્) ઓઈહાઃ
અજિતમ્ અપિ ગુણેન મોહયન્તી મુહુર્ અપિ મોહમ્ ઉપૈતિ તત્ર કસ્ ત્વમ્? ।180॥
હરિહરિસુહૃદઃ સ્ફુરદ્વિહારા દદૃશુર્ અમૂર્ અમુકાન્ અમૂશ્ ચ તત્ર ।
તદપિ તદ્ ઉભયં કુલં ન ભોગં પ્રતિ વિવિવેચ વિહારમગ્નબુદ્ધિ ।181॥
કથમ્ અપિ મધુમઙ્ગલસ્ તુ પશ્યન્ન્ અથ વિવિવેચ જવાદ્ ઉવાચ તત્ર ।
"ધૃતવિહૃતિમદા ન ચેત્ પુરસ્ તાત્કૃતમ્ અપિ પશ્યથ કા ક્ષુધા વરાકી?" ॥
જગદુર્ અથ ધૃતસ્મિતં સખાયઃ "ક્વચિદ્ અપિ ચેન્ ન ભવેત્ પ્રયોજનાય ।
પ્રકટતરમ્ અજાગલસ્તનસ્ય પ્રતિમદશાં દ્વિજ એષ સંવલેત ॥183
ઇતિ બહુહસિતં વિધાય તસ્મિન્ સ્થલવલયે વિનિવિશ્ય કૃષ્ણમુખ્યાઃ ।
ચરણકરમુખં વિશદ્ય વાર્ભિઃ સમશનશર્મકૃતે ધૃતેહમ્ આસન્

બહુરુચિરુચિરાંશુકં દુકૂલાદિકમ્ અધિકૃત્ય શુભઃ શુભંયુવેશઃ ।
સહસખિનિકરઃ સ એષ કૃષ્ણઃ સરભસભોજનતૃષ્ણતાં બભાજ

વિધુમ્ અનુ કમલં બલિં પ્રદત્તે હસતિ ચકોરયુગં તદ્ એવ વીક્ષ્ય ।
ઇતિ હરિમ્ અવલોક્ય તત્ર તસ્થુર્ વ્રજમહિલા બત ચિત્રતાં ભજન્ત્યઃ

પૃથકદ્ ઉપવિશન્1 વિલોકયન્ત્યઃ સ ચ મધુમઙ્ગલકઃ સનર્મજલ્પઃ ।
પૃથગ્ ઇવ પરિવેષયન્ પ્રહાસં રસમ્ ઇતવાન્ સુરસાન્ ષડ્ અપ્ય્ અમુષ્ણાત્ ॥
સમમ્ અશનસમર્પિણીભિર્ આપ્તાન્ વ્રજપૃથુકાન્ સવિધે વિધાય સાસ્રઃ ।
મુરજિદ્ અદનભાજનાદ્ અમીભ્યઃ પ્રતિકવલં કવલં દદન્ નનન્દ

સુરભિઘૃતપરિષ્કૃતાન્ સમસ્તાન્2 ષડપિ રસાન્ પ્રતિચર્વણં રુચિપ્રાન્ ।
પ્રતિલવરુચિભોક્તૃષુ પ્રદાય પ્રતિલવમ્ આપ રુચિં પુરન્ધ્રિવર્ગઃ

ઇહ બહુવિધસન્ધિતાનિ નિમ્બૂપ્રભૃતિફલાનિ રુચાર્પિતાનિ રેજુઃ ।
નિકટવિનિહિતાનિ યાનિ ચાસન્ પ્રતિમુહુર્ એવ ચ સર્વરોચનાનિ

અભિનવપરિપક્વનારિકેલદ્રવવલિતં મરિચાદિચારુગન્ધમ્ ।
લવલવણરસપ્રિયં કદુષ્ણં સમુચિતપાત્રભૃતં ચ મુદ્ગયૂષમ્

સુરભિસુરભિજાતજાતસર્પિઃપ્લુતમ્ અથ પીતનપીતમિષ્ટગન્ધમ્ ।
અપિ પરિમલશાલિદિવ્યશાલિપ્રભવસુકોમલશુભ્રશોચિર્ અન્નમ્

શૃતઘૃતમુહુરુદ્ધૃતપ્રમૃષ્ટ-દ્વિદલવટીવિવિધપ્રકારવારમ્ ।
હરિર્ અભિજલસિક્તનિક્તતિક્ત-સ્વરસવિવિક્તવિચિત્રપાકભેદમ્

નવચણકકલાયમાષમુદ્ગ-પ્રવરજયુક્તકટુપ્રસક્તસૂપમ્ ।
ફલદલકુસુમત્વગષ્ટિકન્દ-પ્રસવકૃતપ્રથયુક્તિપઙ્ક્તિભેદમ્

શૃતઘૃતધૃતજીરકાઞ્ચિધાત્રી-ફલરસપાકકષાયરમ્યચુક્રમ્3 ।
બહુવિધરચનાચણામ્લસઙ્ઘં ઘનદધિમણ્ડકરોટિકાજ્યપક્વમ્

શ્રપિતપયસિ બાષ્પપઙ્કપિષ્ટપ્રવલિતશર્કરમુગ્ધદુગ્ધસારમ્ ।
અમૃતજયિરસપ્રસારશાલા-નિભવિભવપ્રસરાગ્રણીરસાનામ્

સપરિમલં જલં તથામ્બધાત્રી4 પ્રણયજકોપવિલાસવલ્ગુવાચમ્ ।
1. (બ્) પૃથક્ સમુપવિશન્; 2. (બ્) સમાપ્તાન્; 3. (અ) ઓચુક્રુઃ; 4. (બ્) ઓસ્વધાત્રીઃકુલવરપરિવેષિકાતતીનાં સખિવલયેન વિવાદશર્મજાતમ્

અનુભવદ્ ઇહ રામકૃષ્ણયુગ્મં મુહુર્ અપિ ભોજનતૃષ્ણતામ્ અવાપ ।
તદપિ ચ નિજસેવકેષુ ફલાવિતરણકામતયા તતો વ્યરંસીત્

[અષ્ટભિઃ]1
અરસયદ્ ઇહ તેમનાનિ ષષ્ટિં સહસખિસઙ્ઘતયા સ્વયં મુરારિઃ ।
મુહુર્ અતિસરસાનિ યાનિ તત્ર સ્પૃહિજનભાવભિદાં વિધુન્વતે સ્મ

સપરિમલજલેન વક્ત્રશુદ્ધિં વિદધુર્ અમી બત તાદૃશેન યત્ તુ ।
અશનજસુખપૂરિ સુષ્ઠુ ચક્રે હૃદયગતં કિમ્ અપિ પ્રસાદશાતમ્

હિમજલહિમબાલુકાસિતાભિર્ વિરચિતપાનકપાયકાઃ સખાયઃ ।
હિમકરવરગન્ધવીટિકાભિઃ કૃતમુખવાસતયા સુખં વિરેજુઃ

ઇતિ હરિમ્ ઉપલભ્ય તૃપ્તિમ્ એતા
હરિજનનીમ્ ઉપલમ્ભયામ્બભ્હૂવુઃ ।
તદશનમ્ અમૃતં વિભાતિ તસ્મિન્
કથમ્ અથ તત્કથનં તથા ન તસ્યામ્

તદનુ તદનુગા તુ કાપિ કાપિ વ્રજકમલાઃ સજતી તદેકશર્મા ।
હરિચરિતકથાસુ લમ્ભિતાશા હરિમ્ અપિ લમ્ભયિતું દ્રુતં વવાઞ્છ2

અથ પશુપકુલક્ષિતીશપત્ન્યાઃ સ્વમ્ અશનકાલમ્ અધીત્ય તત્ર યાતાઃ ।
તદશનમ્ અનુ તાં નિષેવ્ય તદ્ગીર્વશમ્ અશનં રહસા ચરન્ત્વ્ અમૂશ્ ચ

અથ મુહુર્ ઉપલબ્ધગોપરાજ્ઞીવચનબલાઃ સ્વયમ્ ઇચ્છમાનસાશ્ ચ ।
નિજનિજકરસાધિતં વિતર્તું નિજરમણાય રમા બભૂવુર્ ઉત્કાઃ

દયિતમ્ અભિસરન્તુ તં તુ ધન્યાઃ શતશતયૂથમ્ ઇતાઃ સ એવ ચાસુ ।
વિરચયતુ ગતિં કયાપિ શક્ત્યા સ્મર મમ ચિત્ત મુદા સદાપિ રાધામ્

શૃણુ હૃદય દિશામિ રાધિકાયાં હરિમ્ અભિસારય તત્ર તાં કદાપિ ।
દ્વયમ્ ઇદમ્ અનુ પૂજનં તદ્ એવ દ્વયમ્ અનુ યત્ પુરુતોષપોષકારિ

અથ સહ ધવલાભિર્ આવ્રજન્તં વ્રજતટમ્ અહ્નિ તુરીયયામભાગે ।
પુરુયુગવિરહાદ્ ઇવાતિખિન્ના વ્યતિકૃતસત્વરતાવિધાયિજલ્પાઃ

ઘૃતરચિતપચં સુમિષ્ટમ્ ઇષ્ટં તદ્ અનુ ચ ષાડવસઙ્ગિનીં રસાલામ્ ।
દ્રુતતરગમના વૃષાર્કજાતા વ્રજદ્ અભિગૃહ્ય સખીભિર્ આત્મકાન્તમ્

[યુગ્મકમ્]
નિજવનગમનાર્હસૂક્ષ્મરન્ધ્રં દ્રુતમ્ અતિગમ્ય વનં પ્રવિશ્ય સર્વાઃ ।
પ્રણયિ સવિધદૂરતસ્ તુ તસ્થુર્ જડહૃદયાઃ સ્પૃહયા ચ લજ્જયા ચ

હરિર્ ઇદમ્ અવગમ્ય રમ્યચેતાશ્ છલમ્ અકરોન્ નિખિલેષુ વચ્મિ તચ્ ચ ।
દિનદિનમ્ અનુ કાપિ દેવતા માં કલયિતુમ્ એતિ રહસ્ તતઃ પ્રયામિ

ત્વરિતમ્ ઇહ તુ યૂયમ્ આવ્રજન્તં કલયત મામ્ ઇતિ દૂરતામ્ ઉપેત્ય ।
અથ કિમ્ ઉચિતમ્ ઇત્થમ્ ઊહમાનસ્ ત્રિચતુરવાલકસઙ્ગિ તિષ્ઠતિ સ્મ

1. (બ્) અદ્દ્સ્ કુલકમ્; 2. (અ) મર્ગિન્: ગતં રસાઞ્ચિ;
અથ કથિતચરાઃ સખીસદૃક્ષા નવનવવર્ષવરા હરિં પરીત્ય ।
સ્વગતમ્ ઉત તદીયમ્ ઇષ્ટમ્ અર્થં સમઘટયન્ સહ સા બભાષિરે ચ ॥213
"વ્રજનૃપસુત તાઃ સદા ભજન્તે નવનવતાં તદ્ અમૂઃ સદા કુમાર્યઃ ।
અપિ ધૃતસુબૃહદ્વ્રતાસ્ તદાસાં તવ મુરલી ક્ષિપતિ વ્રતં મુહુશ્ ચ ॥"214॥
હરિર્ ઇદમ્ અવબુધ્ય સુધ્યધીશઃ સહસિતમ્ આહ "કથં ક્વ વાત્ર દોષઃ ।
અહમ્ અપિ સ કુમાર એવ તસ્માદ્ અભિગમનં મયિ યુક્તમ્ એવ તાસામ્

તદપિ ચ બત તા વ્રતેન ખિન્નાઃ પુનર્ ઇયદ્ આગમનં ન તાસુ યુક્તમ્ ।
ઇતિ યદ્ અભિગતં તદ્ એવ તાસાં વયમ્ અનુયામ તથા સદાશ્રયામ ॥"216॥
ઇતિ સ પરિહસન્ન્ અમૂન્ અમૂષાં હૃદિ મુરલીજનિમોહનં તુ જાનન્ ।
સકરુણદૃગ્ અમૂં સમીપમ્ અઞ્ચન્ પ્રચુરસખીમિલિતાં દદર્શ રાધામ્

હરિમિલનવિદૂરભાવનાતઃ ક્વચન ચ દૃષ્ટિવિસૃષ્ટિયુક્તં નેત્રાઃ ।
હરિતનુમ્ અવલોક્ચ્ય તાસ્ તુ સાક્ષાત્ કુચિતવપુર્ લઘુ લિલ્યિરે લતાસુ

અથ હરિર્ અનુનીય તાઃ પુરસ્તાત્ પરિવલયન્ન્ ઉપહારમ્ આદદાનઃ ।
સ્વહૃદિ સુખસુખં પ્રસજ્ય તાભિઃ પ્રતતપરસ્પરશર્મતાં દધાર

યદપિ સમયભેદતઃ સમગ્રા દધતિ તદાસ્પદતાં ભુવઃ ક્રમસ્થાઃ ।
તદપિ દિગવલોકનાય યોગ્યં નિશમય ચિત્ત તદ્ એતદ્ અદ્ય ધામ

પુરુમણિચયચારુશોભગોવર્ધનશિવદિગ્ગતસાણુનિ પ્રશસ્તે ।
સુરતરુજયિભૂરુહાલિશાલિપ્રસવસમુચ્ચયમણ્ડિકુણ્ડયુગ્મમ્

અનુપમિતિતદન્તરાલવાલે મૃદુમૃદુમારુતભાજિ કેલિધામ્નિ ।
પરિમલવનકૃષ્ટધૃષ્ટહૃષ્ટભ્રમરરવક્રમજાતજાતસામ્નિ

મુરજિદુપવિશન્ સ્મિતાર્પિતાશીર્ અસિતમણિપ્રણિધાનહારિભાસી ।
કનકગણમનઃપ્રકામમાનપ્રવસશનકૃદ્વસનશ્રિયાં નિવાસી

નિજવરરમણીસુવર્ણવર્ણવ્રતતિતતિસ્મિતપારિજાતજાતિમ્ ।
અનુભવપદવીં નયન્ન્ અયં પ્રમદમદસ્થગનાય નાપ સાતિમ્

[ચતુર્ભિઃ]
ક્વ ચ યદિ ગણનાતિગાઃ સહાયાઃ સ્થલમ્ અપુરુપ્રથમ્ એકકશ્ ચ કૃષ્ણઃ ।
તદપિ ભવતિ સાવકાશરીતિત્રયમ્ અપિ ચિત્ત વિચિત્રમ્ અત્ર પશ્ય

યદપિ સુબહવસ્ તદીયકાન્તા નિજનિજગર્વધરાધરાદ્ અબન્ધ્યાઃ ।
તદપિ કલય ચિત્ત સા તુ રાધા નિખિલપુરઃસરતાં ગતા વિભાતિ

હરિમ્ અનુ રસનીયમ્ એતયા યત્ પરિપરિવેષિતમ્ અત્ર તત્ તુ ભાવ્યમ્ ।
રસતતિર્ ઇહ પર્યવેષિ યાન્યા કથમ્ અથ સા પરિચેયતાં પ્રયાતુ

નયનવલયયાન્વસૂચિ કિઞ્ચિન્ નિટિલકચાલનયા તથાન્યદ્ અત્ર ।
મૃદુતરવચસા તથા પરં ચ પ્રિયતમપૃષ્ટતમં તયા રમણ્યા

હરિર્ અથ વિવિધં વિભજ્ય ભોજ્યં
પૃથુ-પૃથુકાન્ અપિ તાન્ મુદોપયોજ્ય ।
મુખમ્ અનુ સરસં જગામ યં યં1
નહિ મુખતઃ પ્રથનાય તસ્ય શેકે

અશનરસનયા જગામ્ તૃપ્તિં ન તુ દૃશિ રોચનયા મુરારિર્ અસ્યાઃ ।
તદપિ મુરરિપુર્2 ગાવાં વ્રજાય વ્રજનમ્ અનુવ્રજિતું તતો વ્યરંસીત્

અથ મુખ3કરશોધનાય તસ્મિન્ સુરભિજલાદિકમ્ અર્પિતં સખીભિઃ ।
યદનુ સુરભિતા ન ચાસ્ય માત્રં સુરભિતમ્ આચરદ્ અપ્ય્ અમુષ્ય ચિત્તમ્

અશનપદમ્ ઇદં વિસૃજ્ય કૃષ્ણઃ સુભગમ્ અનુ4 પુરતઃ સ્થલં સમિત્ય ।
સુખમનુમુખવાસનં પ્રિયાભિઃ સહ રસયન્ મુખવાસનં જગામ

તદનુ ચ પરિતઃ સખીસખીભિર્ નિજનિજશિલ્પવિલાસહારમાલ્યમ્ ।
ઉપહૃતિપદતામ્ અનાયિ તચ્ ચ પ્રતિરુચિભિશ્ ચિતમ્ ઉલ્લાલસ તસ્ય

અસિતમણિસુવર્ણવર્ણમ્ આગાદ્ અભિમુખતાં મિથુનં મિથસ્ તદગ્રે ।
પ્રતિફલિતતયા વિલોક્ય યત્ તુ વ્યતિષજ્યમાનમ્ ઇવ સ્મિતં સખીભિઃ

અથ વિદધદ્ અમૂષુ નર્મવાચં સ્વયમ્ અનુસન્દધદ્ અપ્ય્ અમૂમ્ અમૂષામ્ ।
અમૃતસરિતિ સેકકેલિમ્ આભિઃ સમમ્ અમત સ્ફુટમ્ અચ્યુતશ્ ચિરાય

અથ હરિર્ અવદદ્ ગવાવનાય ત્વરિગહનાન્તર્ અહં રહઃ પ્રયામિ ।
પુરુ મમ જનની નિદેશતુષ્ટિપ્રથનકૃતે ત્વમ્ અપિ વ્રજં પ્રયાહિ

અથ વરસુદૃશાં શ્રુતિસ્ તદ્ એતત્ પ્રવણતયા નિરધારયદ્ યથાર્થમ્ ।
નિજગૃહગમહાક્ષમા તુ દૃષ્ટિઃ શ્રુતિપથરોધનકૃદ્ વિઘૂર્ણતિ સ્મ

નયનયુગલમ્ અશ્નુતે સદામ્ભઃ ક્વ નુ નિવસેદ્ બત દુર્લભઃ સ એષઃ ।
ઇતિ હરિવનિતા હરિં નિરીક્ષ્ય ધ્રુવમ્ અજહુર્ નયનામ્ભસાં કુલાનિ5

મુરજિદ્ ઉચિતચારુચાતુરીભિર્ મુહુર્ અપિ નેત્રવિનોદનક્રિયાભિઃ ।
સ્વસદનવદનં વિધાતુમ્ આસાં નિકરમ્ અશક્યત ન સ્વમગ્નમ્ અન્તઃ

યદપિ મુરરિપુઃ પ્રિયાવદ્ એવ પ્રવસનકાતરતામ્ અવાપ તત્ર ।
તદપિ તમ્ અનુ પૌરુષં બભૂવ સ્ફુટમ્ અબલાવલયાવલમ્બનાય

દિવિજફલજયીનિ તર્હિ વૃન્દાવનજફલાનિ બલીન્ પ્રિયાવલીશામ્ ।
સુખયિતુમ્ અયમ્ આલિસાદકર્ષીત્ પરિમલસાત્કૃતવન્તિ તાનિ તાશ્ ચ

અથ કિયદ્ અપિ દૂરવર્ત્મ યાતા વનવલયં જલતીરગં નિરીક્ષ્ય ।
શ્રમવિરતિકૃતે મુરારિરામા નિવિવિશિરે વૃષભાનુજાપ્રધાનાઃ

અથ વૃષરવિદેહજા સખીભિર્ વ્યતિહસિતપ્રથયા મુદાઞ્ચિતાભિઃ ।
મુરવિજિદશનાવિશેષમ્ આદત્ તદશનશર્મકલામ્ અભાવયચ્ ચ

સમગુણપરિચારિકાભિર્ એતાઃ સુરભિજલવ્યજનાદિધારિણીભિઃ ।
સરભસમ્ ઉપસેવિતાઃ સમન્તાજ્ જિતકમલાદિગુણાદ્ વિરેજુઃ

અથ સખિ-ગણ-વેષમ્ આશ્રયન્ત્યઃ પટુ-ગતિ-વર્ષ-વરા મુરારિ-પાર્શ્વમ્ ।
પ્રતિ સપદિ ગતાસ્ તદા ચ ગોષ્ઠં હરિ-દયિતા નિજ-સદ્મ-પદ્મમ્ આપ

1. (બ્) યત્ તન્; 2. (બ્) મધુરિપુર્; 3. (અ) મર્ગિન્: સુખઓ; 4. (અ) અતઃ; 5. (બ્) કુલાલિ;
વ્રજપદમ્ અનુગમ્ય ગોપરાજ્ઞીમ્1 અપિ તદનુજ્ઞપિતા સ્વધામ ગત્વા ।
સ્વદયિતમ્ ઉપસેવિતું રજન્યાં બહુવિધશિલ્પવિકલ્પમ્ આચચાર

ઇહ મૃદુ મૃદુ કૃષ્ણગાનકર્ત્રી વૃષરવિજા લલિતાદિભિઃ સખીભિઃ ।
મુહુર્ અપિ સમસાન્ત્વિકૃષ્ણવૃત્તાન્ મુદમ્ અનુ વર્ષવરેણ તેન તેન

શૃણુ સખિ મુરજિદ્ યદા તુ યુષ્મદ્ વ્યવહિતિમ્ આપ તદા જગામ ધેનુઃ ।
મધુમધુરકલાન્ ન ધેનુમાત્રં પરમ્ અપરં ચ ચકર્ષ જીવમાત્રમ્

મુરજિદ્ અથ સમસ્તજીવજાતિવ્યતિકરવીક્ષણતઃ ક્ષમામ્ અવિન્દન્ ।
અકુરુત મુરલીકલીવિશેષં યદ્ અજનિ સર્વકમ્ એવ તત્ર ભિન્નમ્

વયમ્ અખિલસખિપ્રસક્તનાના હરિચરિતાકલનાય યર્હિ યાતાઃ ।
અપરહરિરમાભિર્ અન્યદ્ આરાદ્2 બહુવિધભોજ્યમ્ અદાયિ તર્હિ ગુપ્તમ્

દનુજરિપુર્ અશેષમ્ એવ સર્વાન્ પ્રતિ વિબભાજ ચ ભાજનાવલીષુ ।
અતિગણિતતયા નયાદ્ વિવિક્તં સમુપહૃતં તદ્ ઇદં કયા કયેતિ

હરિર્ અથ જલપાયનાય ધેનૂર્ હ્વયતિ યદા સ્મ તદા સ્રવત્પદાઙ્કાઃ3 ।
અપિ નિખિલમ્ અમૂસ્ તૃષા વિહીનં વિદધુર્ અમૂષુ તથા કથાસ્તુ4 દૂરે

તદપિ ચ સલિલાનિ પાયયિત્વા નિજકરસઙ્કરતાસુધાયિતાનિ ।
બહૂનિ કટમુખીશ્ ચકાર ધેનૂર્ નિજમુખતામ્ અપિ બિભ્રતીઃ પ્રયત્ય5

ન ભવતિ વિનિવર્તનાદ્યુપાયઃ પ્રતિગતિયષ્ટિવિચાલનાદિરૂપઃ ।
અપિ તુ હરિગવીષુ દૃષ્ટિવેણૂ સપદિ હરેઃ સ્ફુરતઃ સ્મ તત્ર તત્ર

અભિગૃહમ્ અજિતસ્ય યા નિવૃત્ય પ્રતિગતિર્ અત્ર ચ કૌતુકં વિભાતિ ।
ઉપસુરસુરજાતયઃ સમન્તાન્ નટનકલાઘટનપ્રથામ્ અટન્તિ

અથ ચ યદિ તદા સમસ્તહૃદ્ભિર્ ભરતકલામ્ અનુવિન્દતે મુકુન્દઃ ।
દિવિ ફલકરવે તદા દિવીશા દિશિ દિશિ ચિત્રનિભાનિ ભાલયતિ ॥"256॥
ઇતિ ભણતિ તદા તદીયવર્ગે કલકલભાગ્ અજનિ પ્રર્મોદિગોષ્ઠમ્ ।
ઇહ સતિ વૃષભાનુજાદિવર્ગસ્ ત્વરિગતિ ચન્દ્રનિવેશમ્ આરુરોહ

ઉપરિગૃહગતઃ સ તત્ર તત્ર
દ્રવદ્ ઇવ ગોપકુલદ્રવાદ્ દદર્શ ।
દૃશમ્ અથ ભૃશમ્ અગ્રતઃ પ્રયચ્છન્
નભસિ ગતાં રજસાં નદીમ્ અપશ્યત્

સ્ફુરદ્ અથ ખુરરમ્ભણાદિશબ્દપ્રસરણમ્ આવૃતસર્વમ્ એષ6 શૃણ્વન્ ।
અવદદ્ અપિ પરસ્પરં તદ્ ઇત્થં સ્વહૃદયરઙ્ગતરઙ્ગનૃત્યતુલ્યમ્

કલય સખિ પુરઃ સુરભ્યનીકં તદનુ ચ યુક્તનિયુક્તલોકસઙ્ઘઃ ।
તમ્ અનુ સખિસુહૃત્કુમારવૃન્દં વિલસતિ તત્ર ચ શુભ્રકૃષ્ણયુગ્મમ્

ક્વચિદ્ અપિ પશુનામ ભાષમાણઃ ક્વચિદ્ અપિ રક્ષકનામ વેણુપાણિઃ ।
ક્વચિદ્ અપિ સખિનામ મિષ્ટવંશીસ્વરકલયાખિલમોહમ્ આતનોતિ

1. (અ) ઓરાજીમ્;; 2. (બ્) અન્યદાવદ્; 3. (અ) પદ્યોસ્કાઃ (?); 4. (બ્) તથાસ્તુ; 5. (બ્) પ્રયત્તઃ; 6. (બ્) એવ;
ઉપરિરચિતપુષ્પવૃષ્ટિસૃષ્ટિઃ સ્તવકૃતસંસ્તવ એવ દિવ્યલોકઃ ।
સુખયતિ સખિ ગોકુલસ્ય લોકાન્ પ્રિયમ્ અનુ સપ્રિયતાં હિ સુષ્ઠુ ધત્તે

હરિમ્ અથ ધવલાનિવાસમ્ આપ્તં સ્વમ્ અનુ ચ સન્નતમ્ અગ્રજેન સાર્ધમ્ ।
વ્રજપતિર્ ઉપલભ્ય તચ્છ્રમાપં મુહુર્ અપમૃજ્ય ચિરં દદર્શ સાસ્રમ્

સ્વયમ્ અથ જનકઃ સમસ્તયુક્તઃ પશુકુલમ્ આકુલમ્ આલયાય નીત્વા ।
સકલમ્ અઘહરં શ્રમાપનુત્તિં પ્રતિનિદિદેશ યતઃ સ એષ એતિ

ઇતિ વદતિ સખીજને સમન્તાદ્ વૃષરવિજાં વદતિ સ્મ કાચિદ્ એત્ય ।
"વ્રજનૃપદયિતા સમં વધૂભિશ્ ચલતિ સુતં પ્રતિ મઙ્ગલાનુસઙ્ગિ

ઇદમ્ અવકલયન્ સખીસમૂહસ્ ત્વરિનિખિલાધિકરાધિકં પ્રતસ્થે ।
વ્રજનૃપવનિતાનુષઙ્ગઃ કામઃ કરમ્ અનુ ચાસજતિ સ્મ મઙ્ગલાનિ

અઘરિપુજનની તુ સર્વયુક્તા સ્વપથમ્ અભીક્ષ્ણમ્ અસાવ્ અભીક્ષમાણા ।
વૃષરવિતનુજાદિભિઃ સ્નુષાભિઃ સમનુગતા સ્વસુખા ચકાર1

અથ જયજયશબ્દભવ્યગીતસ્તવઘૃતદીપકપૂર્ણકુમ્ભલાજાન્ ।
વચસિ શિરસિ હસ્તયોઃ શ્રયન્તી હરિજનનીપ્રભૃતિસ્ તતિઃ પ્રતસ્થે

સમગમદ્ અવરોધનિષ્ક્રમદ્વારવધિમ્ ઇયં સ તદા તુ કૃષ્ણચન્દ્રઃ ।
સહબલમ્ અભિયન્ પુરઃ પ્રદેશં શ્રમજરુચાપ્ય્ અભિતઃ સુખં વવર્ષ

અથ સકુસુમલાજવૃષ્ટિનીરાજનસુખમ્ અન્વ્ અનુ માતુર્ અઙ્ઘ્રિલગ્નઃ ।
અપરગુરુજનેષુ2 ચાન્વતિષ્ઠત્ તદ્ અથ યથા યુગપદ્ બલશ્ ચ તદ્વત્

તદનુ ચ જનની હૃદાસદાશીસ્તતિમ્ અદદાદ્ વચસા તુ નેતિ સર્વા ।
સનયનજલગદ્ગદં ગદન્તી કલકલવલ્ગુગિરાશિષઃ શશંસ

અથ બલજનનીયુતા યશોદા સુતયુગલં દધતી કરેણ દોષ્ણિ ।
સ્વસદનમ્ ઉપનીય ખેદરિક્તં કરણલઘુવ્યજનં વિધૂનુતે સ્મ

ક્ષણકતિપયમાતૃલાલનાયાં જડવદ્ ઉપેયતુર્ અસ્મૃતિં સહોત્થૌ ।
તદનુ ચ તનુસેવકાઃ સમૂચુઃ સ્નપનજલપ્રમુખં સમસ્તમ્ અસ્તિ

હરિર્ અથ હરિચન્દનેન રક્તં મૃગજમદેન બલસ્ તુ વસ્ત્રયુગ્મમ્ ।
દધદ્ અનુદધદ્ અઙ્ગરાગમ્ એવં ભૂષણમ્ આપ માતૃપાર્શ્વમ્

સકલમ્ અવયવં નિજં સવેશં સુરભિતમ્ અપ્ય્ અતુલં કરોતિ કૃષ્ણઃ ।
નિટિલમ્ અતિતમાં3 યદ્ અસ્ય પશ્યત્ય્ અપિ પુરુજિઘૃતિતાતમાતૃયુગ્મમ્

સુતયુગમ્ અથ માતૃયુગ્મમ્ આપ્તં તદુચિતચિત્રકચિત્રમ્ આશુ કૃત્વા ।
અમૃતરુચિધરેણ પાનકેન ક્રમુકપુટેન ચ નન્દયાઞ્ચકાર

સ્ફુરદ્ ઇહ જનનીયુગં પ્રસૂત્યોર્ યુગમ્ અપિ ચિત્રતયા વિભાતિ નિત્યમ્ ।
યુગયુગમ્ અનુતર્ક્યતે ન શીલાત્ ક્વ નુ જનની જનનીયતાવિભાગઃ

શિરસિ દધદ્ અપૂર્વપટ્ટપાશં કરમ્ અનુ રત્નજચિત્રમિત્રયષ્ટિમ્ ।
બલસહિતતયાચલજ્ જનન્યોશ્ ચરણનતિં વિદધત્ પયાંસિ દોગ્ધુમ્

1. (બ્) સુખીચકાર; 2. (અ) ઓજનીસુચાન્વતિષ્ઠત્; 3. (બ્) અતિતમં
અથ કનકજ-દોહનાદિ-પાત્રાણ્ય્ અનુગ-જનાઃ સમમ્ એવ તે ગૃહીત્વા ।
વ્યતિજય-મનસા દ્રવં દધાના દ્રવ-ગમનાઃ સમયુસ્ તદીય-પદ્યામ્

પુનર્ અથ વૃષભાનુજાદિ-વર્ગઃ સદન-શિરો-ગૃહ-જાલ-રન્ધ્ર-લગ્નઃ ।
ઉપદિશતિ પરસ્પરં સ્મ વીક્ષ્ય પ્રિય-ચરિતં ગવિ-દોહનાય જાતમ્

કલય સખિ હરિઃ પિતૃ-નિદેશં સ્વયમ્ અનુ યાચનયા પ્રપદ્યમાનઃ ।
પશુપ-જનનિ-યોજનાનુપૂર્વ્યા સહ-બલમ્ આચરતિ સ્મ ગોષુ દોહમ્

યદપિ ચ હરિહૂતિમાધુરીભિઃ સ નદતિ સર્વક એવ ધેનુસઙ્ઘૈઃ ।
તદપિ ચ બત કાપિ તસ્ય શિક્ષાવશાગતયા તમ્ ઇયર્તિ તેન હૂતા

અથ પરિહિતમ્ ઉત્તરીયબદ્ધં દ્રઢયતિ ગાઢતયા ગવામ્ અધીન્દ્રઃ ।
તદ્ અનુ ચ મૃદુપાશનદ્ધવત્સં નવધવલાચરણેન સંયુનક્તિ

ક્ષિતિમ્ અનુ ચરણાગ્રદત્તભારઃ
પ્રણમિતજાનુયુગાન્તરસ્થપાત્રઃ ।
મુહુર્ અપિ કલયન્ સગોસ્તનાગ્રં
સ્મિતમ્ અપિ દુગ્ધમ્ અપિ સ્મ દોગ્ધિ કૃષ્ણઃ

કલય હરિર્ અમૂમ્ અદુગ્ધ ધેનું કથમ્ અપરા દુહતે સ્વયં વિલોક્ય ।
અહહ તદવલોક્ય પશ્ય દૂરાદ્ અનુકુરુતે જરદઙ્ગનાગણશ્ ચ

દ્રુતમ્ અથ પયસાં નિપાન્ પ્રહૃત્ય પ્રયયુર્ અમી વ્રજરાન્મુખા ગૃહાય ।
હરિર્ અથ સકલઃ સુહૃદ્વૃતિશ્રીઃ કવિકવિતઃ સ સસાર રાજસદ્મ

બલમ્ અનુ સખિભિઃ સહાસજલ્પઃ કરકરતાડનયા મિથઃ પ્રમોદી ।
સમદગજગતિર્ વિચિત્રવેત્રઃ પરિસરમ્ એતિ સરન્ સરોજનેત્રઃ

સરણિમ્ અનુસરન્ન્ અમું પ્રદેશં પુનર્ અમુમ્ અપ્ય્ અમુમ્ અપ્ય્ અમું વિવેશ
મુરજિદ્ અધિરુરોહ કર્ણિકાગ્રં નિજનિજસેવનસિદ્ધયે પ્રયામઃ

ઇતિ વિવિધતયાનુવર્ણ્યમાનઃ સવિધસમેતતયાવકર્ણ્યમાનઃ ।
ઉપજનનૈસ એત્ય તન્નિદેશાત્ ક્લમમ્ અપનેતુમ્ ઇયાય વાસસદ્મ

દ્રુતમ્ અથ વૃષભાનુજાદિવર્ગઃ પ્રિયમ્ ઉપસેવિતુમ્ આવૃતીયમાનઃ ।
અકુરુત જલતાલવૃન્તચર્ચાદ્યુપકરણં કલયંસ્ તદીયશર્મ

રુચિરમૃદુલતૂલિકાઞ્ચિખટ્ટામ્ ઉપરિ નિવેશમ્ અમું નિષેવ્યમાણાઃ ।
યદ્ ઇહ સુખમ્ અમુષ્ય તન્ નિજાત્મપ્રતિફલિતં નિજમ્ એવ તા વિદુઃ સ્મ

યદપિ તમ્ અનુસેવતે સમસ્તા તતિર્ ઇયમ્ ઉત્તમકલ્પમ્ અલ્પકં ન ।
તદપિ ચ વૃષભાનુજા યદા યત્ કલયતિ તન્ નવતાં સદા પ્રયાતિ

નવમ્ ઇવ મિથુનં મિથઃ સ્થિતં યન્
નવમ્ ઇવ રાગજનુશ્ ચ યસ્ય નિત્યમ્ ।
કથમ્ ઇવ નવતાં ન તસ્ય વિન્દેદ્
વ્યતિભજનં હરિરાધિકાભિધસ્ય

ઇતિ રજનિમુખે ગતે સુખેન પ્રહિતચરઃ શિશુર્ આગતઃ સ્મ વક્તિ ।
વ્રજપતિર્ અધુના સ્વભોગધામ પ્રવિશતિ તેન સમં બલાદયશ્ ચ

અથ મુરવિજયી ચચાલ તસ્માત્ પિતૃસવિધં પિદધન્ નિજસ્મિતાદિ ।
સુદૃગ્ ઇયમ્ અપિ તર્હિ ગોપરાજ્ઞીનિકટમ્ અતિપ્રકટં વિહાય વર્ત્મ

મુરજિતિ સવિધં ગતે વ્રજેજ્યા નૃપસહિતા મુદિતા બલાદયશ્ ચ ।
સજલજલમુચીવ ચાતકાદ્યાઃ કલકલવલ્ગુ યયુસ્ તદાભિમુખ્યમ્

યદપિ રવિસમઃ શશી વિભાતિ વ્રજભુવિ તર્હ્ય્ અપિ કાન્તિભેદરીત્યા ।
રજનિદિનવિભાગમ્ ઈક્ષમાણા વ્યવહૃતિભેદમ્ અમી સદા ભજન્તિ

અથ નિવિવિશિરે વ્રજેશ્વરાદ્યા દનુજરિપુપ્રમુખાશ્ ચ ભિન્નપઙ્ક્તિ ।
ઇતિ1 હિ હસરસઃ સમસ્તભોજ્યં સ્વદનવિધિં નયતે તદ્ અન્યથા ન

દિનમુખમ્ અનુ તત્ર પાકવૃન્દે દિનજઠરપ્રસરં દિનાઙ્ઘ્રિપૂર્તિમ્ ।
ઋતુવલયનિદેશદેશભેદં વિવિધવિધાનગતીઃ સ્વયં તુ વિદ્ધિ

પ્રથમમ્ ઇહ ફુલં વનાદ્ ઉપાત્તં બકરિપુના સ્વદનાય સુષ્ઠુ જાતમ્ ।
પુનર્ ઇહ હવિર્2આદિગોરસાન્તં શતવિધતેમનજેમનં બભૂવ

અથ સુરભિજલેન સુષ્ઠુ તામ્બૂલજપુટકેન ચ શોધિતાસ્યપદ્માઃ ।
વ્રજનૃપતિતદીયનન્દનાદ્યા બહિર્ ઉપવેશસભામ્ અભાસયન્ત

અથ પુનર્ અધિરુહ્ય ચન્દ્રશાલા3-
મુખમ્ અમૃતાંશુ4મુખીગણાઃ સ્વકાન્તમ્ ।
અભિમુખસદસિ સ્ફૂરન્નિવેશં
દદૃશુર્ અમું નિભૃતં મિથો ઽપ્ય્ અનૂચુઃ

ઇહ વિવિષકલાકલાપવિજ્ઞાઃ સમુદિતતાં સમવાપુર્ ઉત્કચિત્તાઃ ।
અમુમ્ ઉદિતામ્ ઇતાઃ કલાનિધાનં સ્વકુલકલાં વિનિવેદ્ય ભર્તુમ્ ઐચ્છન્

યદપિ હરિર્ અસૌ કલાનિવિજ્ઞસ્ તદપિ તદલ્પકલાસુ તોષમ્ એતિ ।
યદપિ કૃતમુખાઃ કલાસુ સભ્યાસ્ તદપિ હરેર્ મુખવીક્ષયા રમન્તે

ન ભજતિ સકલં સદા સભાયાઃ સમવસરં બત કાવ્યનાટકાદિ ।
ઇતિ નિશિ નિશિ ભિન્નતાનુમત્યા વ્રજપતિર્ ઇષ્ટતમં તદાતનિષ્ટ

ક્વચ નિશિ નૃપતિઃ સ વષ્ટિ કાવ્યં ક્વચિદ્ અપિ નાટ્યકલાં ક્વચાપિ ચિત્રમ્ ।
પૃથગ્ અપિ ન પૃથગ્ વિભાતિ સર્વં હરિરચિતાનિ પરં પુરઃ કરોતિ

ઇતિ પુરુકુતુકે ગતે તુ યામે હરિબલસંવલિતાઃ સમસ્તલોકાઃ ।
વ્રજનરપતિમ્ ઉત્થિતં વિલોક્ય પ્રતિ તદવસ્થિતિ તસ્થુર્ આદરેણ

મુરજિતિ ગદિતું કિમ્ અપ્ય્ અનીશે પિતરિ ચ બાષ્પનિરુદ્ધકણ્ઠદેશે ।
સ્થવિરગુરુજના દ્વયં નિવેદ્ય પ્રતિવિધયે સમનસ્કમ્ આચરન્ સ્મ

અવનતપિતૃકઃ પરાન્ યથાર્હં નતિવિનયાદિભૃતાન્ વિધાય કૃષ્ણઃ ।
સહબલમ્ અનુગત્ય માતૃયુગ્મં તદુચિતલાલિતતાં ચિરં જગામ

અનુમતિમ્ અથ માતૃયુગ્મદત્તામ્ અવકલયન્ પ્રણમન્ સનમ્રદૃષ્ટિઃ ।
હલધરમ્ અનુગમ્ય તં પ્રણમ્ય શ્રિતનવવર્ષવરઃ સ્વવાસમ્ આપ

1. (બ્) ઇહ; 2. (અ) હરિર્ આદિઓ; 3. (બ્) ચન્દ્રશાલીઓ ; 4. (અ) અમૃતાશુઓ
ઇતિ મુરહરવર્ણનાં સ કુર્વન્ મુરહરમ્ અપ્ય્ અવલોક્ય સદ્મસીમ્નિ ।
દ્રુતતરમ્ અવરુહ્ય રાધિકાદિર્ નિજતદપહ્ણવમ્ આચચાર વર્ગઃ

ઇહ મતમ્ અપરેણ સર્વકાન્તાસ્વ્ અનુનિશમ્ અઞ્ચતિ સો ઽયમ્ ઇત્થમ્ અસ્તુ ।
હૃદય કલય કિન્તુ ચારુ રાધાહરિચરિતં પરિતઃ સ્મર ત્વમ્ અત્ર

વૃષરવિતનયાદિભિસ્ તદા દ્રાક્ સમગમિ હારિ હરિઃ સુવેશ એષઃ ।
નવઘન ઇવ વિદ્યુતાવલીભિર્ યદ્ અમૃતવૃષ્ટિમયી બભૂવ દૃષ્ટિઃ

વ્રતતિમણિવિવેકખણ્ડિશોભા
પરિમલભાગ્ ઇહ સદ્મ કિન્તુ કુઞ્જમ્ ।
ઇહ કિમ્ ઉ કુસુમં કિમ્ અંશુકં વા
શયનં ઇદં મિથુનમ્ યદ્ અધ્યશેતે