સદ્ધર્મલઙ્કાવતારસૂત્ર · અધ્યાય 1

॥ સદ્ધર્મલઙ્કાવતારસૂત્રમ્ ॥
ઓમ્ નમો રત્નત્રયાય । ઓમ્ નમઃ સર્વબુદ્ધબોધિસત્ત્વેભ્યઃ ॥
સ્તર્ત્ પરિવર્ત 1
રાવણાધ્યેષણાપરિવર્તઃ પ્રથમઃ ।
એવં મયા શ્રુતમ્ । એકસ્મિન્ સમયે ભગવાંલ્લઙ્કાપુરે સમુદ્રમલયશિખરે વિહરતિ સ્મ નાનારત્નગોત્રપુષ્પપ્રતિમણ્ડિતે મહતા ભિક્ષુસંઘેન સાર્ધં મહતા ચ બોધિસત્ત્વગણેન નાનાબુદ્ધક્ષેત્રસંનિપતિતૈર્બોધિસત્ત્વૈર્મહાસત્ત્વૈઃ અનેકસમાધિવશિતાબલાભિજ્ઞાવિક્રીડિતૈર્મહામતિબોધિસત્ત્વપૂર્વંગમૈઃ સર્વબુદ્ધપાણ્યભિષેકાભિષિક્તૈઃ સ્વચિત્તદૃશ્યગોચરપરિજ્ઞાનાર્થકુશલૈર્નાનાસત્ત્વચિત્તચરિત્રરૂપનયવિનયધારિભિઃ પઞ્ચધર્મસ્વભાવવિજ્ઞાનનૈરાત્મ્યાદ્વયગતિંગતૈઃ ॥
તેન ખલુ પુનઃ સમયેન ભગવાન્ સાગરનાગરાજભવનાત્ સપ્તાહેનોત્તીર્ણ ઽભૂત્ । અનેકશક્રબ્રહ્મનાગકન્યાકોટિભિઃ પ્રત્યુદ્ગમ્યમાનો લઙ્કામલયમવલોક્ય સ્મિતમકરોત્ - પૂર્વકૈરપિ તથાગતૈરર્હદ્ભિઃ સમ્યક્સંબુદ્ધૈરસ્મિંલ્લઙ્કાપુરીમલયશિખરે સ્વપ્રત્યાત્માર્યજ્ઞાનતર્કદૃષ્ટિતીર્થ્યશ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધાર્યવિષયે તદ્ભાવિતો ધર્મો દેશિતઃ । યન્ન્વહમપિ અત્રૈવ રાવણં યક્ષાધિપતિમધિકૃત્ય એતદેવોદ્ભાવયન્ ધર્મં દેશયેયમ્ ॥
અશ્રૌષીદ્રાવણો રાક્ષસાધિપતિસ્તથાગતાધિષ્ઠાનાત્ - ભગવાન્ કિલ સાગરનાગરાજભવનાદુત્તીર્ય અનેકશક્રબ્રહ્મનાગકન્યાકોટિભિઃ પરિવૃતઃ પુરસ્કૃતઃ સમુદ્રતરંગાનવલોક્ય આલયવિજ્ઞાનોદધિપ્રવૃત્તિવિજ્ઞાનપવનવિષયે પ્રેરિતાંસ્તેભ્યઃ સંનિપતિતેભ્યશ્ચિત્તાન્યવલોક્ય તસ્મિન્નેવ સ્થિતઃ ઉદાનમુદાનયતિ સ્મ - યન્ન્વહં ગત્વા ભગવન્તમધ્યેષ્ય લઙ્કાં પ્રવેશયેયમ્ । તન્મે સ્યાદ્દીર્ઘરાત્રમર્થાય હિતાય સુખાય દેવાનાં ચ મનુષ્યાણાં ચ ॥
અથ રાવણો રાક્ષસાધિપતિઃ સપરિવારઃ પૌષ્પકં વિમાનમધિરુહ્ય યેન ભગવાંસ્તેનોપજગામ । ઉપેત્ય વિમાનાદવતીર્ય સપરિવારો ભગવન્તં ત્રિષ્કૃત્વઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય તૂર્યતાલાવચરૈઃ પ્રવાદ્યદ્ભિરિન્દ્રનીલમયેન
દણ્ડેન વૈડૂર્યમુસાર(ગલ્વ)પ્રત્યુપ્તાં વીણાં પ્રિયઙ્ગુપાણ્ડુના અનર્ધ્યેણ વસ્ત્રેણ પાર્શ્વાવલમ્બિતાં કૃત્વા ષડ્જર્ષભગાન્ધારધૈવતનિષાદમધ્યમકૈશિકગીતસ્વરગ્રામમૂર્છનાદિયુક્તેનાનુસાર્ય સલીલં વીણામનુપ્રવિશ્ય ગાથાભિગીતૈરનુગાયતિ સ્મ -
ચિત્તસ્વભાવનયધર્મવિધિં નૈરાત્મ્યં દૃષ્ટિવિગતં હ્યમલમ્ ।
પ્રત્યાત્મવેદ્યગતિસૂચનકં દેશેહિ નાયક ઇહ ધર્મનયમ્

શુભધર્મસંચિતતનું સુગતં નિર્માણનિર્મિતપ્રદર્શનકમ્ ।
પ્રત્યાત્મવેદ્યગતિધર્મરતં લઙ્કાં હિ ગન્તુ સમયો ઽદ્ય મુને

લઙ્કામિમાં પૂર્વજિનાધ્યુષિતાં પુત્રૈશ્ચ તેષાં બહુરૂપધરૈઃ ।
દેશેહિ નાથ ઇહ ધર્મવરં શ્રોષ્યન્તિ યક્ષ બહુરૂપધરાઃ

અથ રાવણો લઙ્કાધિપતિઃ તોટકવૃત્તેનાનુગાય્ય પુનરપિ ગાથાભિગીતેનાનુગાયતિ સ્મ -
સપ્તરાત્રેણ ભગવાન્ સાગરાન્મકરાલયાત્ ।
સાગરેન્દ્રસ્ય ભવનાત્ સમુત્તીર્ય તટે સ્થિતઃ

સ્થિતમાત્રસ્ય બુદ્ધસ્ય રાવણો હ્યપ્સરૈઃ સહ ।
યક્ષૈશ્ચ નાનાવિવિધૈઃ શુકસારણપણ્ડિતૈઃ

ઋદ્ધ્યા ગત્વા તમધ્વાનં યત્ર તિષ્ઠતિ નાયકઃ ।
અવતીર્ય પૌષ્પકાદ્યાનાદ્વન્દ્ય પૂજ્ય તથાગતમ્ ।
નામ સંશ્રાવયંસ્તસ્મૈ જિનેન્દ્રેણ અધિષ્ઠિતઃ

રાવણો ઽહં દશગ્રીવો રાક્ષસેન્દ્ર ઇહાગતઃ ।
અનુગૃહ્ણાહિ મે લઙ્કાં યે ચાસ્મિન્ પુરવાસિનઃ

પૂર્વૈરપિ હિ સંબુદ્ધૈઃ પ્રત્યાત્મગતિગોચરમ્ ।
શિખરે રત્નખચિતે પુરમધ્યે પ્રકાશિતમ્

ભગવાનપિ તત્રૈવ શિખરે રત્નમણ્ડિતે ।
દેશેતુ ધર્મ વિરજં જિનપુત્રૈઃ પરીવૃતઃ ।
શ્રોતુકામા વયં ચાદ્ય યે ચ લઙ્કાનિવાસિનઃ

દેશનાનયનિર્મુક્તં પ્રત્યાત્મગતિગોચરમ્ ।
લઙ્કાવતારસૂત્રં વૈ પૂર્વબુદ્ધાનુવર્ણિતમ્

સ્મરામિ પૂર્વકૈર્બુદ્ધૈર્જિનપુત્રપુરસ્કૃતૈઃ ।
સૂત્રમેતન્નિગદ્યતે ભગવાનપિ ભાષતામ્

ભવિષ્યન્ત્યનાગતે કાલે બુદ્ધા બુદ્ધસુતાશ્ચ યે ।
એતમેવ નયં દિવ્યં શિખરે રત્નભૂષિતે ।
દેશયિષ્યન્તિ યક્ષાણામનુકમ્પાય નાયકાઃ

દિવ્યલઙ્કાપુરીરમ્યાં નાનારત્નૈર્વિભૂષિતામ્ ।
પ્રાગ્ભારૈઃ શીતલૈઃ રમ્યૈ રત્નજાલવિતાનકૈઃ

રાગદોષવિનિર્મુક્તાઃ પ્રત્યાત્મગતિચિન્તકાઃ ।
સન્ત્યત્ર ભગવન્ યક્ષાઃ પૂર્વબુદ્ધૈઃ કૃતાર્થિનઃ ।
મહાયાનનયે શ્રદ્ધા નિવિષ્ટાન્યોન્યયોજકાઃ

યક્ષિણ્યો યક્ષપુત્રાશ્ચ મહાયાનબુભુત્સવઃ ।
આયાતુ ભગવાન્ શાસ્તા લઙ્કામલયપર્વતમ્

કુમ્ભકર્ણપુરોઇગાશ્ચ રાક્ષસાઃ પુરવાસિનઃ ।
શ્રોષ્યન્તિ પ્રત્યાત્મગતિં મહાયાનપરાયણાઃ

કૃતાધિકારા બુદ્ધેષુ કરિષ્યન્ત્યધુના ચ વૈ ।
અનુકમ્પાર્થં મહ્યં વૈ યાહિ લઙ્કાં સુતૈઃ સહ

ગૃહમપ્સરવર્ગાશ્ચ હારાણિ વિવિધાનિ ચ ।
રમ્યાં ચાશોકવનિકાં પ્રતિગૃહ્ણ મહામુને

આજ્ઞાકરો ઽહં બુદ્ધાનાં યે ચ તેષાં જિનાત્મજાઃ ।
નાસ્તિ તદ્યન્ન દેયં મે અનુકમ્પ મહામુને

તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા ઉવાચ ત્રિભવેશ્વરઃ ।
અતીતૈરપિ યક્ષેન્દ્ર નાયકૈ રત્નપર્વતે

પ્રત્યાત્મધર્મો નિર્દિષ્ટઃ ત્વં ચૈવાપ્યનુકમ્પિતઃ ।
અનાગતાશ્ચ વક્ષ્યન્તિ ગિરૌ રત્નવિભૂષિતે

યોગિનાં નિલયો હ્યેષ દૃષ્ટધર્મવિહારિણામ્ ।
અનુકમ્પ્યો ઽસિ યક્ષેન્દ્ર સુગતાનાં મમાપિ ચ

અધિવાસ્ય ભગવાંસ્તૂષ્ણીં શમબુદ્ધ્યા વ્યવસ્થિતઃ ।
આરૂઢઃ પુષ્પકે યાને રાવણેનોપનામિતે

તત્રૈવ રાવણો ઽન્યે ચ જિનપુત્રા વિશારદાઃ ।
અપ્સરૈર્હાસ્યલાસાદ્યૈઃ પૂજ્યમાનાઃ પુરીં ગતાઃ

તત્ર ગત્વા પુરીં રમ્યાં પુનઃ પૂજાં પ્રલબ્ધવાન્ ।
રાવણાદ્યૈર્યક્ષવર્ગૈર્યક્ષિણીભિશ્ચ પૂજિતઃ ।
યક્ષપુત્રૈર્યક્ષકન્યાભી રત્નજાલૈશ્ચ પૂજિતઃ

રાવણેનાપિ બુદ્ધસ્ય હારા રત્નવિભૂષિતાઃ ।
જિનસ્ય જિનપુત્રાણામુત્તમાઙ્ગેષુ સ્થાપિતાઃ

પ્રગૃહ્ય પૂજાં ભગવાન્ જિનપુત્રૈશ્ચ પણ્ડિતૈઃ ।
ધર્મં વિભાવયામાસ પ્રત્યાત્મગતિગોચરમ્

રાવણો યક્ષવર્ગાશ્ચ સંપૂજ્ય વદતાં વરમ્ ।
મહામતિં પૂજયન્તિ અધ્યેષન્તિ પુનઃ પુનઃ ।
ત્વં પ્રષ્ટા સર્વબુદ્ધાનાં પ્રત્યાત્મગતિગોચરમ્

અહં હિ શ્રોતા યક્ષાશ્ચ જિનપુત્રાશ્ચ સન્નિહ ।
અધ્યેષયામિ ત્વાં યક્ષા જિનપુત્રાશ્ચ પણ્ડિતાઃ

વાદિનાં ત્વં મહાવાદી યોગિનાં યોગવાહકઃ ।
અધ્યેષયામિ ત્વાં ભક્ત્યા નયં પૃચ્છ વિશારદ

તીર્થ્યદોષૈર્વિનિર્મુક્તં પ્રત્યેકજિનશ્રાવકૈઃ ।
પ્રત્યાત્મધર્મતાશુદ્ધં બુદ્ધભૂમિપ્રભાવકમ્

નિર્માય ભગવાંસ્તત્ર શિખરાન્ રત્નભૂષિતાન્ ।
અન્યાનિ ચૈવ દિવ્યાનિ રત્નકોટીરલંકૃતાઃ

એકૈકસ્મિન્ ગિરિવરે આત્મભાવં વિદર્શયન્ ।
તત્રૈવ રાવણો યક્ષ એકૈકસ્મિન્ વ્યવસ્થિતઃ

અત્ર તાઃ પર્ષદઃ સર્વા એકૈકસ્મિન્ હિ દૃશ્યતે ।
સર્વક્ષેત્રાણિ તત્રૈવ યે ચ તેષુ વિનાયકાઃ

રાક્ષસેન્દ્રશ્ચ તત્રૈવ યે ચ લઙ્કાનિવાસિનઃ ।
તત્પ્રતિસ્પર્ધિની લઙ્કા જિનેન અભિનિર્મિતા ।
અન્યાશ્ચાશોકવનિકા વનશોભાશ્ચ તત્ર યાઃ

એકૈકસ્મિન્ ગિરૌ નાથો મહામતિપ્રચોદિતઃ ।
ધર્મં દિદેશ યક્ષાય પ્રત્યાત્મગતિસૂચકમ્ ।
દિદેશ નિખિલં સૂત્રં શતસાહસ્રિકં ગિરૌ

શાસ્તા ચ જિનપુત્રાશ્ચ તત્રૈવાન્તર્હિતાસ્તતઃ ।
અદ્રાક્ષીદ્રાવણો યક્ષ આત્મભાવં ગૃહે સ્થિતમ્

ચિન્તેતિ કિમિદં કો ઽયં દેશિતં કેન વા શ્રુતમ્ ।
કિં દૃષ્ટં કેન વા દૃષ્ટં નગરો વા ક્વ સૌગતઃ

તાનિ ક્ષેત્રાણિ તે બુદ્ધા રત્નશોભાઃ ક્વ સૌગતાઃ ।
સ્વપ્નો ઽયમથ વા માયા નગરં ગન્ધર્વશબ્દિતમ્

તિમિરો મૃગતૃષ્ણા વા સ્વપ્નો વન્ધ્યાપ્રસૂયતમ્ ।
અલાતચક્રધૂમો વા યદહં દૃષ્ટવાનિહ

અથ વા ધર્મતા હ્યેષા ધર્માણાં ચિત્તગોચરે ।
ન ચ બાલાવબુધ્યન્તે મોહિતા વિશ્વકલ્પનૈઃ

ન દ્રષ્ટા ન ચ દ્રષ્ટવ્યં ન વાચ્યો નાપિ વાચકઃ ।
અન્યત્ર હિ વિકલ્પો ઽયં બુદ્ધધર્માકૃતિસ્થિતિઃ ।
યે પશ્યન્તિ યથાદૃષ્ટં ન તે પશ્યન્તિ નાયકમ્

અપ્રવૃત્તિવિકલ્પશ્ચ યદા બુદ્ધં ન પશ્યતિ ।
અપ્રવૃત્તિભવે બુદ્ધઃ સંબુદ્ધો યદિ પશ્યતિ