રેવાખાણ્ડ (સંશોધિત પાઠ) · અધ્યાય 26

॥ ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પઞ્ચમ આવન્ત્યખણ્ડે રેવાખણ્ડે નર્મદામાહાત્મ્યે નીલગઙ્ગાયાઃ સઙ્ગમમાહાત્મ્યવર્ણનંનામ પઞ્ચવિંશો ઽધ્યાયઃ ॥
ર્ક્વ્ અધ્યાય 26
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ:
જાલેશ્વરે ઽપિ યત્પ્રોક્તં ત્વયા પૂર્વં દ્વિજોત્તમ ।
તત્કથં તુ ભવેત્પુણ્યમ્ ઋષિસિદ્ધનિષેવિતમ્

શ્રીમાર્કણ્ડેય ઉવાચ:
જાલેશ્વરાત્ પરં તીર્થં ન ભૂતં ન ભવિષ્યતિ ।
તસ્યોત્પત્તિં કથયતઃ શૃણુ ત્વં પાણ્ડુનન્દન

પુરા ઋષિગણાઃ સર્વે સેન્દ્રાશ્ચૈવ મરુદ્ગણાઃ ।
તાપિતા અસુરૈઃ સર્વૈઃ ક્ષયં નીતા હ્યનેકશઃ

બાણાસુરપ્રભૃતિભિર્જમ્ભશુમ્ભપુરોગમૈઃ ।
વધ્યમાના હ્યનેકૈશ્ચ બ્રહ્માણં શરણં ગતાઃ

વિમાનૈઃ પર્વતાકારૈર્ હયૈશ્ચૈવ ગજોપમૈઃ ।
સ્યન્દનૈર્નગરાકારૈઃ સિંહશાર્દૂલયોજિતૈઃ

કચ્છપૈર્મકરૈશ્ચાન્યે જગ્મુરન્યે પદાતયઃ ।
પ્રાપ્ય તે પરમં સ્થાનમશક્યં યદધાર્મિકૈઃ

દૃષ્ટ્વા પદ્મોદ્ભવં દેવં સર્વલોકસ્ય શઙ્કરમ્ ।
તે સર્વે તત્ર ગત્વા તુ સ્તુતિં ચક્રુઃ સમાહિતાઃ

દેવા ઊચુઃ ।
જયામેય જયાભેદ જય સમ્ભૂતિકારક ।
પદ્મયોને સુરશ્રેષ્ઠ ત્વાં વયં શરણં ગતાઃ

તચ્છ્રુત્વા તુ વચો દેવો દેવાનાં ભાવિતાત્મનામ્ ।
મેઘગમ્ભીરયા વાચા પ્રત્યુવાચ પિતામહઃ

કિં વો હ્યાગમનં દેવાઃ સર્વેષાં ચ વિવર્ણતા ।
કેનાવમાનિતાઃ સર્વે શીઘ્રં કથયતામરાઃ

દેવા ઊચુઃ ।
બાણો નામ મહાવીર્યો દાનવો બલદર્પિતઃ ।
તેનાસ્માકં હૃતં સર્વં ધનરત્નૈર્વિયોજિતાઃ

દેવાનાં વચનં શ્રુત્વા બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ ।
ચિન્તયામાસ દેવેશસ્તસ્ય નાશાય યા ક્રિયા

અવધ્યો દાનવઃ પાપઃ સર્વેષાં વૈ દિવૌકસામ્ ।
મુક્ત્વા તુ શઙ્કરં દેવં ન મયા ન ચ વિષ્ણુના

તત્રૈવ સર્વે ગચ્છામો યત્ર દેવો મહેશ્વરઃ ।
સ ગતિશ્ચૈવ સર્વેષાં વિદ્યતે ઽન્યો ન કશ્ચન

એવમુક્ત્વા સુરૈઃ સર્વૈર્બ્રહ્મા વેદવિદાંવરઃ ।
બ્રાહ્મણૈઃ સહ વિદ્વદ્ભિરતો યત્ર મહેશ્વરઃ

સ્તુતિભિશ્ચ સુપુષ્ટાભિસ્તુષ્ટાવ પરમેશ્વરમ્

દેવા ઊચુઃ ।
જય ત્વં દેવદેવેશ જયોમાર્ધશરીરધૃક્ ।
વૃષાસન મહાબાહો શશાઙ્કકૃતભૂષણ

નમઃ શૂલાગ્રહસ્તાય નમઃ ખટ્વાઙ્ગધારિણે ।
જય ભૂતપતે દેવ દક્ષયજ્ઞવિનાશન

પઞ્ચાક્ષર નમો દેવ પઞ્ચભૂતાત્મવિગ્રહ ।
પઞ્ચવક્ત્રમયેશાન વેદૈસ્ત્વં તુ પ્રગીયસે

સૃષ્ટિપાલનસંહારાંસ્ત્વં સદા કુરુષે નમઃ ।
અષ્ટમૂર્તે સ્મરહર સ્મર સત્યં યથા સ્તુતઃ

પઞ્ચાત્મિકા તનુર્દેવ બ્રાહ્મણૈસ્તે પ્રગીયતે ।
સદ્યો વામે તથાઘોરે ઈશો તત્પુરુષે તથા

હેમજાલે સુવિસ્તીર્ણે હંસવત્કૂજસે હર ।
એવં સ્તુતો મુનિગણૈર્બ્રહ્માદ્યૈશ્ચ સુરાસુરૈઃ

પ્રહૃષ્ટઃ સુમના ભૂત્વા સુરસઙ્ઘાનુવાચ હ

ઈશ્વર ઉવાચ:
સ્વાગતં દેવવિપ્રાણાં સુપ્રભાતાદ્ય શર્વરી ।
કિં કુર્મો વદત ક્ષિપ્રં કો ઽન્યઃ સેવ્યઃ સુરાસુરૈઃ

કિં દુઃખં કો નુ સન્તાપઃ કુતો વો ભયમાગતમ્ ।
કથયધ્વં મહાભાગાઃ કારણં યન્મનોગતમ્

એવમુક્તાસ્તુ રુદ્રેણ પ્રત્યવોચન્સુરર્ષભાઃ ।
સ્વાન્સ્વાન્દેહાન્દર્શયન્તો લજ્જમાના અધોમુખાઃ

અસ્તિ ઘોરો મહાવીર્યો દાનવો બલદર્પિતઃ ।
બાણો નામેતિ વિખ્યાતો યસ્ય તત્ત્રિપુરં મહત્

તેન વૈ સુતપસ્તપ્તં દશવર્ષશતાનિ હિ ।
તસ્ય તુષ્ટો ઽભવદ્બ્રહ્મા નિયમેન દમેન ચ

પુરાણિ તાન્યભેદ્યાનિ દદૌ કામગમાનિ વૈ ।
આયસં રાજતં ચૈવ સૌવર્ણં ચ તથાપરમ્

ત્રિપુરં બ્રહ્મણા સૃષ્ટં ભ્રમત્તત્કામગામિ ચ ।
તસ્યૈવ તુ બલોત્કૃષ્ટાસ્ત્રિપુરે દાનવાઃ સ્થિતાઃ

ત્રૈલોક્યં સકલં દેવ પીડયન્તિ મહાસુરાઃ ।
દણ્ડપાશાસિશસ્ત્રાણિ અવિકારે વિકુર્વતે ।
ત્રિપુરં દાનવૈર્જુષ્ટં ભ્રમત્તચ્ચક્રસંનિભમ્

ક્વચિદ્દૃશ્યમદૃશ્યં વા મૃગતૃષ્ણૈવ લક્ષ્યતે

યસ્મિન્પતતિ તદ્દિવ્યં દૃપ્તસ્ય ત્રિપુરં મહત્ ।
ન તત્ર બ્રાહ્મણા દેવા ગાવો નૈવ તુ જન્તવઃ

ન તત્ર દૃશ્યતે કિંચિત્પતેદ્યત્ર પુરત્રયમ્ ।
નદ્યો ગ્રામાશ્ચ દેશાશ્ચ બહવો ભસ્મસાત્કૃતાઃ

સુવર્ણં રજતં ચૈવ મણિમૌક્તિકમેવ ચ ।
સ્ત્રીરત્નં શોભનં યચ્ચ તત્સર્વં કર્ષતે બલાત્

ન શસ્ત્રેણ ન ચાસ્ત્રેણ ન દિવા નિશિ વા હર ।
શક્યતે દેવસઙ્ઘૈશ્ચ નિહન્તું સ કથંચન

તદ્દહસ્વ મહાદેવ ત્વં હિ નઃ પરમા ગતિઃ ।
એવં પ્રસાદં દેવેશ સર્વેષાં કર્તુમર્હસિ

યેન દેવાશ્ચ ગન્ધર્વા ઋષયશ્ચ તપોધનાઃ ।
પરાં ધૃતિં સમાયાન્તિ તત્પ્રભો કર્તુમર્હસિ

ઈશ્વર ઉવાચ:
એતત્સર્વં કરિષ્યામિ મા વિષાદં ગમિષ્યથ ।
અચિરેણૈવ કાલેન કુર્યાં યુષ્મત્સુખાવહમ્

આશ્વાસયિત્વા તાન્દેવાન્સર્વાનિન્દ્રપુરોગમાન્ ।
ચિન્તયામાસ દેવેશસ્ત્રિપુરસ્ય વધં પ્રતિ

કથં કેન પ્રકારેણ હન્તવ્યં ત્રિપુરં મયા ।
તમેકં નારદં મુક્ત્વા નાન્યોપાયો વિધીયતે

એવં સંસ્તભ્ય ચાત્માનં તતો ધ્યાતઃ સ નારદઃ ।
તત્ક્ષણાદેવ સમ્પ્રાપ્તો વાયુભૂતો મહાતપાઃ

કમણ્ડલુધરો દેવસ્ત્રિદણ્ડી જ્ઞાનકોવિદઃ ।
યોગપટ્ટાક્ષસૂત્રેણ છત્રેણૈવ વિરાજિતઃ

જટાજૂટાબદ્ધશિરા જ્વલનાર્કસમપ્રભઃ ।
ત્રિધા પ્રદક્ષિણીકૃત્ય દણ્ડવત્પતિતો ભુવિ

કૃતાઞ્જલિપુટો ભૂત્વા નારદો ભગવાન્મુનિઃ ।
સ્તોત્રેણ મહતા શર્વઃ સ્તુતો ભક્ત્યા મહામનાઃ

નારદ ઉવાચ:
જય શમ્ભો વિરૂપાક્ષ જય દેવ ત્રિલોચન ।
જય શઙ્કર ઈશાન રુદ્રેશ્વર નમો ઽસ્તુ તે

ત્વં પતિસ્ત્વં જગત્કર્તા ત્વમેવ લયકૃદ્વિભો ।
ત્વમેવ જગતાં નાથો દુષ્ટાતકનિષૂદનઃ

ત્વં નઃ પાહિ સુરેશાન ત્રયીમૂર્તે સનાતન ।
ભવમૂર્તે ભવારે ત્વં ભજતામભયો ભવ

ભવભાવવિનાશાર્થં ભવ ત્વાં શરણં ભજે ।
કિમર્થં ચિન્તિતો દેવ આજ્ઞા મે દીયતાં પ્રભો

કસ્ય સંક્ષોભયે ચિત્તં કો વાદ્ય પતતુ ક્ષિતૌ ।
કમદ્ય કલહેનાહં યોજયે જયતાંવર

નારદસ્ય વચઃ શ્રુત્વા દેવદેવો મહેશ્વરઃ ।
ઉત્ફુલ્લનયનો ભૂત્વા ઇદં વચનમ્ અબ્રવીત્

સ્વાગતં તે મુનિશ્રેષ્ઠ સદૈવ કલહપ્રિય ।
વીણાવાદનતત્ત્વજ્ઞ બ્રહ્મપુત્ર સનાતન

ગચ્છ નારદ શીઘ્રં ત્વં યત્ર તત્ત્રિપુરં મહત્ ।
બાણસ્ય દાનવેન્દ્રસ્ય સર્વલોકભયાવહમ્

ભર્તારો દેવતાતુલ્યાઃ સ્ત્રિયસ્તત્રાપ્સરઃસમાઃ ।
તાસાં વૈ તેજસા ચૈવ ભ્રમતે ત્રિપુરં મહત્

ન શક્યતે કથં ભેત્તું સર્વોપાયૈર્દ્વિજોત્તમ ।
ગત્વા ત્વં મોહય ક્ષિપ્રં પૃથગ્ધર્મૈરનેકધા

નારદ ઉવાચ:
તવ વાક્યેન દેવેશ ભેદયામિ પુરોત્તમમ્ ।
અભેદ્યં બહુધોપાયૈર્યત્તુ દેવૈઃ સવાસવૈઃ

એવમુક્ત્વા ગતો ભૂપ શતયોજનમાયતમ્ ।
બાણસ્ય તત્પુરશ્રેષ્ઠમ્ ઋદ્ધિવૃદ્ધિસમાયુતમ્

કૃતકૌતુકસમ્બાધં નાનાધાતુવિચિત્રિતમ્ ।
અનેકહર્મ્યસંછન્નમ્ અનેકાયતનોજ્જ્વલમ્

દ્વારતોરણસંયુક્તં કપાટાર્ગલભૂષિતમ્ ।
બહુયન્ત્રસમોપેતં પ્રાકારપરિખોજ્જ્વલમ્

વાપીકૃપતડાગૈશ્ચ દેવતાયતનૈર્યુતમ્ ।
હંસકારણ્ડવાકીર્ણં પદ્મિનીખણ્ડમણ્ડિતમ્

અનેકવનશોભાઢ્યં નાનાવિહગમણ્ડિતમ્ ।
એવં ગુણગણાકીર્ણં બાણસ્ય પુરમુત્તમમ્

તસ્ય મધ્યે મહાકાયં સપ્તકક્ષં સુશોભિતમ્ ।
બાણસ્ય ભવનં દિવ્યં સર્વં કાઞ્ચનભૂષિતમ્

મૌક્તિકાદામશોભાઢ્યં વજ્રવૈડૂર્યભૂષિતમ્ ।
રુક્મપટ્ટતલાકીર્ણં રત્નભૂમ્યા સુશોભિતમ્

મત્તમાતઙ્ગનિઃશ્વાસૈઃ સ્યન્દનૈઃ સંકુલીકૃતમ્ ।
હયહેષિતશબ્દૈશ્ચ નારીણાં નૂપુરસ્વનૈઃ

ખડ્ગતોમરહસ્તૈશ્ચ વજ્રાઙ્કુશશરાયુધૈઃ ।
રક્ષિતં ઘોરરૂપૈશ્ચ દાનવૈર્બલદર્પિતૈઃ

એવં ગુણગણાકીર્ણં બાણસ્ય ભવનોત્તમમ્ ।
કૈલાસશિખરપ્રખ્યં મહેન્દ્રભવનોપમમ્

નારદો ગગને શીઘ્રમગમત્પુરસંમુખઃ ।
દ્વારદેશં સમાસાદ્ય ક્ષત્તારં વાક્યમબ્રવીત્

ભોભોઃ ક્ષત્તર્મહાબુદ્ધે રાજકાર્યવિશારદ ।
શીઘ્રં બાણાય ચાચક્ષ્વ નારદો દ્વારિ તિષ્ઠતિ

સ વન્દયિત્વા ચરણૌ નારદસ્ય ત્વરાન્વિતઃ ।
સભામધ્યગતં બાણં વિજ્ઞપ્તુમ્ ઉપચક્રમે

વેપમાનાઙ્ગયષ્ટિસ્તુ કરેણાપિહિતાનનઃ ।
શૃણ્વતાં સર્વયોધાનામિદં વચનમબ્રવીત્

વન્દિતો દેવગન્ધર્વૈર્યક્ષકિન્નરદાનવૈઃ ।
કલિપ્રિયો દુરારાધ્યો નારદો દ્વારિ તિષ્ઠતિ

દ્વારપાલસ્ય તદ્વાક્યં શ્રુત્વા બાણસ્ત્વરાન્વિતઃ ।
દ્વાઃસ્થમાહ મહાદૈત્યઃ સવિસ્મયમિદં તદા

બાણ ઉવાચ:
બ્રહ્મપુત્રં સતેજસ્કં દુઃસહં દુરતિક્રમમ્ ।
પ્રવેશય મહાભાગં કિમર્થં વારિતો બહિઃ

શ્રુત્વા પ્રભોર્વચસ્તસ્ય પ્રાવેશયદુદીરિતમ્ ।
ગત્વા વેગેન મહતા નારદં ગૃહમાગતમ્

દૃષ્ટ્વા દેવર્ષિમ્ આયાન્તં નારદં સુરપૂજિતમ્ ।
સાહસોત્થાય સંહૃષ્ટો વવન્દે ચરણૌ મુનેઃ

દદૌ ચાસનમર્ઘ્યં ચ પાદ્યં પૂજાં યથાવિધિ ।
ન્યવેદયચ્ચ તદ્રાજ્યમાત્માનં બાન્ધવૈઃ સહ

પપ્રચ્છ કુશલં ચાપિ મુનિં બાણાસુરઃ સ્વયમ્

નારદ ઉવાચ:
સાધુ સાધુ મહાબાહો દનોર્વંશવિવર્દ્ધન ।
કો ઽન્યસ્ત્રિભુવને શ્લાઘ્યસ્ ત્વાં મુક્ત્વા દનુપુંગવ

પૂજિતોઽહં દનુશ્રેષ્ઠ ધનરત્નૈઃ સુશોભનૈઃ ।
રાજ્યેન ચાત્મના વાપિ હ્યેવં કઃ પૂજયેત્પરઃ

ન મે કાર્યં હિ ભોગેન ભુઙ્ક્ષ્વ રાજ્યમનામયમ્ ।
ત્વદ્દર્શનોત્સુકઃ પ્રાપ્તો દૃષ્ટ્વા દેવં મહેશ્વરમ્

ભ્રમતે ત્રિપુરં લોકે સ્ત્રીસતીત્વાન્મયા શ્રુતમ્ ।
તાન્દ્રષ્ટુકામઃ સમ્પ્રાપ્તસ્ત્વદ્દારાન્દાનવેશ્વર

મન્યસે યદિ મે શીઘ્રં દર્શયસ્વ ચ માચિરમ્ ।
નારદસ્ય વચઃ શ્રુત્વા કઞ્ચુકિં સમુદીક્ષ્ય વૈ

અન્તઃપુરચરં વૃદ્ધં દણ્ડપાણિં ગુણાન્વિતમ્ ।
ઉવાચ રાજા હૃષ્ટાત્મા શબ્દેનાપૂરયન્દિશઃ

નારદાય મહાદેવીં દર્શયસ્વેહ કઞ્ચુકિન્ ।
અન્તઃપુરચરૈઃ સર્વૈઃ સમેતામ્ અવિશઙ્કિતઃ

નાથસ્યાજ્ઞાં પુરસ્કૃત્ય ગૃહીત્વા નારદં કરે ।
પ્રવિશ્યાકથયદ્દેવ્યૈ નારદો ઽયં સમાગતઃ

દૃષ્ટ્વા દેવી મુનિશ્રેષ્ઠં કૃત્વા પાદાભિવન્દનમ્ ।
આસનં કાઞ્ચનં શુભ્રમ્ અર્ઘ્યપાદ્યાદિકં દદૌ

તસ્યૈ સ ભગવાંસ્તુષ્ટો હ્યાશીર્વાદમદાત્પરમ્ ।
નાન્યા દેવિ ત્રિલોકે ઽપિ ત્વત્સમા દૃશ્યતે ઽઙ્ગના

પતિવ્રતા શુભાચારા સત્યશૌચસમન્વિતા ।
યસ્યાઃ પ્રભાવાત્ત્રિપુરં ભ્રમતે ચક્રવત્સદા

તચ્છ્રુત્વા વચનં દેવી નારદસ્ય સુદાન્વિતમ્ ।
પર્યપૃચ્છદૃષિં ભક્ત્યા ધર્મં ધર્મભૃતાંવરા

રાજ્ઞ્યુવાચ:
ભગવન્માનુષે લોકે દેવાસ્તુષ્યન્તિ કૈર્વ્રતૈઃ ।
કાનિ દાનાનિ દીયન્તે યેષાં ચ સ્યાન્મહત્ફલમ્

ઉપવાસાશ્ચ યે કેચિત્સ્ત્રીધર્મે કથિતા બુધૈઃ ।
યૈઃ કૃતૈઃ સ્વર્ગમાયાન્તિ સુકૃતિન્યઃ સ્ત્રિયો યથા

યત્ તત્ સર્વં મહાભાગ કથયસ્વ યથાતથમ્ ।
શ્રોતુમિચ્છામ્યહં સર્વં કથયસ્વાવિશઙ્કિતઃ

નારદ ઉવાચ:
સાધુ સાધુ મહાભાગે પ્રશ્નો ઽયં વેદિતસ્ત્વયા ।
યં શ્રુત્વા સર્વનારીણાં ધર્મવૃદ્ધિસ્તુ જાયતે

ઉપવાસૈશ્ચ દાનૈશ્ચ પતિપુત્રૌ વશાનુગૌ ।
બાન્ધવૈઃ પૂજ્યતે નિત્યં યૈઃ કૃતૈઃ કથયામિ તે

દુર્ભગા સુભગા યૈસ્તુ સુભગા દુર્ભગા ભવેત્ ।
પુત્રિણી પુત્રરહિતા હ્યપુત્રા પુત્રિણી તથા

ભર્તારં લભતે કન્યા તથાન્યા ભર્તૃવર્જિતા ।
કૃતાકૃતૈશ્ચ જાયન્તે તન્નિબોધસ્વ સુન્દરિ

તિલધેનું સુવર્ણં ચ રૂપ્યં ગા વાસસી તથા ।
પાનીયં ભૂમિદાનં ચ ગન્ધધૂપાનુલેપનમ્

પાદુકોપાનહૌ છત્રં પુણ્યાનિ વ્યઞ્જનાનિ ચ ।
પાદાભ્યઙ્ગં શિરોઽભ્યઙ્ગં સ્નાનં શય્યાસનાનિ ચ

એતાનિ યે પ્રયચ્છન્તિ નોપસર્પન્તિ તે યમમ્ ।
મધુ માષં પયઃ સર્પિર્લવણં ગુડમૌષધમ્

પાનીયં ભૂમિદાનં ચ શાલીનિક્ષુરસાંસ્તથા ।
આરક્તવાસસી શ્લક્ષ્ણે દમ્પત્યોર્લલિતાદિને

સૌભાગ્યં જાયતે ચૈવ ઇહ લોકે પરત્ર ચ ।
બ્રાહ્મણે વૃત્તસમ્પન્ને સુરૂપે ચ ગુણાન્વિતે

તિથૌ યસ્યામિદં દેયં તત્તે રાજ્ઞિ વદામ્યહમ્ ।
પ્રતિપત્સુ ચ યા નારી પૂર્વાહ્ણે ચ શુચિવ્રતા

ઇન્ધનં બ્રાહ્મણે દદ્યાત્પ્રીયતાં મે હુતાશનઃ ।
તસ્યા જન્માનિ ષટ્ત્રિંશદઙ્ગપ્રત્યઙ્ગસન્ધિષુ

ન રજો નૈવ સન્તાપો જાયતે રાજવલ્લભે ।
દ્વિતીયાયાં તુ યા નારી નવનીતમુદાન્વિતા

દદાતિ દ્વિજમુખ્યાય સુકુમારતનુર્ભવેત્ ।
લવણં વિપ્રવર્યાય તૃતીયાયાં પ્રયચ્છતિ

ગૌરી મે પ્રીયતાં દેવી તસ્યાઃ પુણ્યફલં શૃણુ ।
કૌમારિકા પતિં પ્રાપ્ય તેન સાર્દ્ધમુમા યથા

ક્રીડત્યવિધવા ચાપિ લભતે સા મહદ્યશઃ ।
નક્તં કૃત્વા ચતુર્થ્યાં વૈ દદ્યાદ્વિપ્રાય મોદકાન્

પ્રીયતાં મમ દેવેશો ગણનાથો વિનાયકઃ ।
તસ્યાસ્તેન ફલેનાશુ સર્વકર્મસુ ભામિનિ

વિઘ્નં ન જાયતે ક્વાપિ એવમાહ પિતામહઃ ।
પઞ્ચમીં તુ તતઃ પ્રાપ્ય બ્રાહ્મણે તિલદા તુ યા

સા ભવેદ્રૂપસમ્પન્ના યથા ચૈવ તિલોત્તમા ।
ષષ્ઠ્યાં તુ યા મધૂકસ્ય ફલદા તુ ભવેત્સદા

ઉદ્દિશ્ય ચાગ્નિજં દેવં બ્રાહ્મણે વેદપારગે ।
તસ્યાઃ પુત્રો યથા સ્કન્દો દેવસઙ્ઘેષુ ચોત્તમઃ

ઉત્પદ્યતે મહારાજઃ સર્વલોકેષુ પૂજિતઃ ।
સપ્તમ્યાં યા દ્વિજશ્રેષ્ઠં સુવર્ણેન પ્રપૂજયેત્

ઉદ્દિશ્ય જગતો નાથં દેવદેવં દિવાકરમ્ ।
તસ્ય પુણ્યફલં યદ્વૈ કથિતં દ્વિજસત્તમૈઃ

તત્તે રાજ્ઞિ પ્રવક્ષ્યામિ શૃણુષ્વૈકમનાઃ સતિ ।
દદ્રૂચિત્રકકુષ્ઠાનિ મણ્ડલાનિ વિચર્ચિકા

ન ભવન્તીહ ચાઙ્ગેષુ પૂર્વકર્માર્જિતાન્યપિ ।
કૃષ્ણાં ધેનું તથાષ્ટમ્યાં યા પ્રયચ્છતિ ભામિની

બ્રાહ્મણે વૃત્તસમ્પન્ને પ્રીયતાં મે મહેશ્વરઃ ।
તસ્યા જન્માર્જિતં પાપં નશ્યતે વિભવાન્વિતા

જાયતે નાત્ર સન્દેહો યસ્માદ્દાનમનુત્તમમ્ ।
ગન્ધધૂપં તુ યા નારી ભક્ત્યા વિપ્રાય દાપયેત્

કાત્યાયનીં સમુદ્દિશ્ય નવમ્યાં શૃણુ યત્ફલમ્ ।
તસ્યા ભ્રાતા પિતા પુત્રઃ પતિર્વા રણમુત્તમમ્

પ્રાપ્યતે નૈવ સીદન્તિ તેન દાનેન રક્ષિતાઃ ।
ઇક્ષુદણ્ડરસં દેવિ દશમ્યાં યા પ્રયચ્છતિ

લોકપાલાન્સમુદ્દિશ્ય બ્રાહ્મણે વ્યઙ્ગવર્જિતે ।
તેન દાનેન સા નિત્યં સર્વલોકસ્ય વલ્લભા

જાયતે નાત્ર સન્દેહ ઇત્યેવં શઙ્કરો ઽબ્રવીત્ ।
એકાદશ્યામુપોષ્યાથ દ્વાદશ્યામુદકપ્રદા

નારાયણં સમુદ્દિશ્ય બ્રાહ્મણે વિષ્ણુતત્પરે ।
સા સદા સ્પર્શસમ્ભાષૈર્દ્રાવયેદ્ભાવયેજ્જનમ્

યસ્માદ્દાનં મહર્લોકે હ્યનન્તમ્ ઉદકે ભવેત્ ।
પાદાભ્યઙ્ગં શિરોઽભ્યઙ્ગં કામમુદ્દિશ્ય વૈ દ્વિજે

દદાતિ ચ ત્રયોદશ્યાં ભક્ત્યા પરમયાઙ્ગના ।
યસ્યાં યસ્યાં મૃતા જાયેદ્ ભૂયો યોન્યાં તુ જન્મનિ

તસ્યાં તસ્યાં તુ સા ભર્તુર્ન વિયુજ્યેત કર્હિચિત્ ।
તથાપ્યેવં ચતુર્દશ્યાં દદ્યાત્ પાત્રમુપાનહૌ

બ્રહ્મણે ધર્મમુદ્દિશ્ય તસ્યા લોકા હ્યનામયાઃ ।
એવં ચ પક્ષપક્ષાન્તે શ્રાદ્ધે તર્પેદ્ દ્વિજોત્તમાન્

અવ્યુચ્છિન્ના સદા રાજ્ઞિ સન્તતિર્ જાયતે ભુવિ ।
એવં તે તિથિમાહાત્મ્યં દાનયોગેન ભાષિતમ્

તથા વનસ્પતીનાં તુ આરાધનવિધિં શૃણુ ।
જમ્બૂં નિમ્બતરું ચૈવ તિન્દુકં મધુકં તથા

આમ્રં ચામલકં ચૈવ શાલ્મલિં વટપિપ્પલૌ ।
શમીબિલ્વામલીવૃક્ષં કદલીં પાટલીં તથા

અન્યાન્પુણ્યતમાન્વૃક્ષાનુપેત્ય સ્વર્ગમાપ્નુયાત્

નારદ ઉવાચ:
ચૈત્રે માસે તુ યા નારી કુર્યાદ્વ્રતમનુત્તમમ્ ।
તસ્ય વ્રતસ્ય ચાન્યાનિ કલાં નાર્હન્તિ ષોડશીમ્

શ્રુતેન યેન સુભગે દુર્ભગત્વં ન પશ્યતિ ।
યથા હિમં રવિં પ્રાપ્ય વિલયં યાતિ ભૂતલે

તથા દુઃખં ચ દૌર્ભાગ્યં વ્રતાદસ્માદ્વિલીયતે ।
મધુકાખ્યાં તુ લલિતામારાધયતિ યેન વૈ

વિધિં તં શૃણુ સુભગે કથ્યમાનં સુખાવહમ્ ।
ચૈત્રે શુક્લતૃતીયાયાં સુસ્નાતા શુદ્ધમાનસા

પ્રતિમાં મધુવૃક્ષસ્ય શાઙ્કરીમ્ ઉમયા સહ ।
કારયિત્વા દ્વિજવરૈઃ પ્રતિષ્ઠાપ્ય યથાવિધિ

સુગન્ધિકુસુમૈર્ધૂપૈસ્તથા કર્પૂરકુઙ્કુમૈઃ ।
પૂજયેદ્ વિધિના દેવં મન્ત્રયુક્તેન ભામિની

પાદૌ નમઃ શિવાયેતિ મેઢ્રે વૈ મન્મથાય ચ ।
કાલોદરાયેત્ યુદરં નીલકંઠાય કણ્ઠકમ્

શિરઃ સર્વાત્મને પૂજ્ય ઉમાં પશ્ચાત્પ્રપૂજયેત્ ।
ક્ષામોદરાયૈહ્યુદરં સુકણ્ઠાયૈ ચ કણ્ઠકમ્

શિરઃ સૌભાગ્યદાયિન્યૈ પશ્ચાદર્ઘ્યં પ્રદાપયેત્

નમસ્તે દેવદેવેશ ઉમાવર જગત્પતે ।
અર્ઘ્યેણાનેન મે સર્વં દૌર્ભાગ્યં નાશય પ્રભો ।
ઇતિ અર્ઘ્યમન્ત્રઃ

અર્ઘ્યં દત્ત્વા તતઃ પશ્ચાત્કરકં વારિપૂરિતમ્ ।
મધૂકપાત્રોપભૃતં સહિરણ્યં તુ શક્તિતઃ

કરકં વારિસમ્પૂર્ણં સૌભાગ્યેન તુ સંયુતમ્ ।
દત્તં તુ લલિતે તુભ્યં સૌભાગ્યાદિવિવર્ધનમ્ ।
ઇતિ કરકદાનમન્ત્રઃ

મન્ત્રેણાનેન વિપ્રાય દદ્યાત્ કરકમુત્તમમ્ ।
લવણં વર્જયેચ્ છુક્લાં યાવદન્યાં તૃતીયિકામ્

ક્ષમાપ્ય દેવીં દેવેશાં નક્તમ્ અદ્યાત્સ્વયં હવિઃ ।
અનેન વિધિના સાર્ધં માસિ માસિ હ્ય્ અપક્રમેત્

ફાલ્ગુનસ્ય તૃતીયાયાં શુક્લાયાં તુ સમાપ્યતે ।
વૈશાખે લવણં દેયં જ્યેષ્ઠે ચાજ્યં પ્રદીયતે

આષાઢે માસિ નિષ્પાવાઃ પયો દેયં તુ શ્રાવણે ।
મુદ્ગા દેયા નભસ્યે તુ શાલિમાશ્વયુજે તથા

કાર્ત્તિકે શર્કરાપાત્રં કરકં રસસંભૃતમ્ ।
માર્ગશીર્ષે તુ કાર્પાસં કરકં ઘૃતસંયુતમ્

પૌષે તુ કુઙ્કુમં દેયં માઘે પાત્રં તિલૈર્ ભૃતમ્ ।
ફાલ્ગુને માસિ સમ્પ્રાપ્તે પાત્રં મોદકસંભૃતમ્

પશ્ચાત્તૃતીયાદેયં યત્તત્પૂર્વસ્યાં વિવર્જયેત્ ।
વિધાનમાસાં સર્વાસાં સામાન્યં મનસઃ પ્રિયે

પ્રતિમાં મધુવૃક્ષસ્ય તામેવ પ્રતિપૂજયેત્ ।
તસ્મૈ સર્વં તુ વિપ્રાય આચાર્યાય પ્રદીયતે

તતઃ સંવત્સરસ્યાન્તે ઉદ્યાપનવિધિં શૃણુ ।
મધુવૃક્ષં તતો ગત્વા બહુસમ્ભારસંવૃતઃ

નિખનેત્પ્રતિમાં મધ્યે માધૂકીં મધુકસ્ય ચ ।
તત્રસ્થં પૂજયેત્ સર્વમ્ ઉમાદેહાર્દ્ધધારિણમ્

પૂજોપહારૈર્વિપુલૈઃ કુઙ્કુમેન પુનઃપુનઃ ।
શ્લક્ષ્ણાભિઃ પુષ્પમાલાભિઃ કૌસુમ્ભૈઃ કેસરેણ ચ

કૌસુમ્ભે વાસસી શુભ્રે અતસીપુષ્પસન્નિભે ।
પરિધાપ્ય તાં પ્રતિમાં દમ્પતી રવિસંખ્યયા

ઉપાનદ્યુગલૈશ્છત્રૈઃ કણ્ઠસૂત્રૈઃ સકણ્ઠિકૈઃ ।
કટકૈરઙ્ગુલીયૈશ્ચ શયનીયૈઃ શુભાસ્તૃતૈઃ

કુઙ્કુમેન વિલિપ્તાઙ્ગૌ બહુપુષ્પૈશ્ચ પૂજિતૌ ।
ભોજયેદ્ વિવિધૈ રત્નૈર્ મધૂકાવાસકે સ્થિતૌ

ભુક્તોત્થિતૌ તુ વિશ્રામ્ય શય્યાસુ ચ ક્ષમાપયેત્ ।
ગુરુમૂલં યતઃ સર્વં ગુરુર્જ્ઞેયો મહેશ્વરઃ

પ્રીતે ગુરૌ તતઃ સર્વં જગત્પ્રીતં સુરાસુરમ્ ।
યદ્યદિષ્ટતમં લોકે યત્કિંચિદ્દયિતં ગૃહે

તત્સર્વં ગુરવે દેયમાત્મનઃ શ્રેય ઇચ્છતા ।
ઇદં તુ ધનિભિર્ દેયમન્યૈર્ દેયં યથોચ્યતે

દામ્પત્યમેકં વિધિવત્પ્રતિપૂજ્ય શુભવ્રતૈઃ ।
દ્વિતીયં ગુરુદામ્પત્યં વિત્તશાઠ્યં વિવર્જયેત્

તતઃ ક્ષમાપયેદ્દેવીં દેવં ચ બ્રાહ્મણં ગુરુમ્ ।
યથા ત્વં દેવિ લલિતે ન વિયુક્તાસિ શમ્ભુના

તથા મે પતિપુત્રાણામ્ અવિયોગઃ પ્રદીયતામ્ ।
અનેન વિધિના કૃત્વા તૃતીયાં મધુસંજ્ઞિકામ્

ઇન્દ્રાણી ચેન્દ્રપત્નીત્વમવાપ સુતમુત્તમમ્ ।
સૌભાગ્યં સર્વલોકેષુ સર્વર્દ્ધિસુખમુત્તમમ્

અનેન વિધિના યા તુ કુમારી વ્રતમાચરેત્ ।
શોભનં પતિમાપ્નોતિ યથેન્દ્રાણ્યા શતક્રતુઃ

દુર્ભગા સુભગત્વં ચ સુભગા પુત્રિણી ભવેત્ ।
પુત્રિણ્યક્ષયમાપ્નોતિ ન શોકં પશ્યતિ ક્વચિત્

અનેકજન્મજનિતં દૌર્ભાગ્યં નશ્યતિ ધ્રુવમ્ ।
મૃતા તુ ત્રિદિવં પ્રાપ્ય ઉમયા સહ મોદતે

કલ્પકોટિશતં સાગ્રં ભુક્ત્વા ભોગાન્ યથેપ્સિતાન્ ।
પુનસ્તુ સમ્ભવે લોકે પાર્થિવં પતિમ્ આપ્નુયાત્

સુભગા રૂપસમ્પન્ના પાર્થિવં જનયેત્ સુતમ્

એતત્તે કથિતં સર્વં વ્રતાનામુત્તમં વ્રતમ્ ।
અન્યત્પૃચ્છસ્વ સુભગે વાઞ્છિતં યદ્ધૃદિ સ્થિતમ્