રેવાખાણ્ડ (સંશોધિત પાઠ) · અધ્યાય 15

॥ ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પઞ્ચમ આવન્ત્યખણ્ડે રેવાખણ્ડે નર્મદામાહાત્મ્યે કલ્પાનુકથને કાલરાત્રિકૃતજગત્સંહરણવર્ણનં નામ ચતુર્દશો ઽધ્યાયઃ ॥
ર્ક્વ્ અધ્યાય 15
શ્રીમાર્કણ્ડેય ઉવાચ:
તતો માતૃસહસ્રૈશ્ચ રૌદ્રૈશ્ચ પરિવારિતા ।
કાલરાત્રિર્ જગત્સર્વં હરતે દીપ્તલોચના

તતસ્તા માતરો ઘોરા બ્રહ્મવિષ્ણુશિવાત્મિકાઃ ।
વાય્વિન્દ્રાનલકૌબેરા યમતોયેશશક્તયઃ

સ્કન્દક્રોડનૃસિંહાનાં વિચરન્ત્યો ભયાનકાઃ ।
ચક્રશૂલગદાખડ્ગવજ્રશક્ત્યૃષ્ટિપટ્ટિશૈઃ

ખટ્વાઙ્ગૈરુલ્મુકૈર્દીપ્તૈર્વ્યચરન્માતરઃ ક્ષયે ।
ઉમાસંનોદિતા સર્વાઃ પ્રધાવન્ત્યો દિશો દશ

તાસાં ચરણવિક્ષેપૈર્ હુઙ્કારોદ્ગારનિસ્વનૈઃ ।
ત્રૈલોક્યમેતત્સકલં વિપ્રદગ્ધં સમન્તતઃ

હાહારવાક્રન્દિતનિસ્વનૈશ્ચ પ્રભિન્નરથ્યાગૃહગોપુરૈશ્ચ ।
બભૂવ ઘોરા ધરણી સમન્તાત્ કપાલકોશાકુલકર્બુરાઙ્ગી

યદેતચ્છતસાહસ્રં જમ્બૂદ્વીપં નિગદ્યતે ।
સર્વમેવ તદ્ ઉચ્છન્નં સમાધૃષ્ય નૃપોત્તમ

જમ્બું શાકં કુશં ક્રૌઞ્ચં ગોમેદં શાલ્મલિસ્તથા ।
પુષ્કરદ્વીપસહિતા યે ચ પર્વતવાસિનઃ

તે ગ્રસ્તા મૃત્યુના સર્વે ભૂતૈર્માતૃગણૈસ્તથા ।
મહાસુરકપાલૈશ્ચ માંસમેદોવસોત્કટૈઃ

રુધિરોદ્ગારશોણાઙ્ગી મહામાયા સુભીષણા ।
પિબન્તી રુધિરં તત્ર મહામાંસવસાપ્રિયા

કપાલહસ્તા વિકટા ભક્ષયન્તી સુરાસુરાન્ ।
નૃત્યન્તી ચ હસન્તી ચ વિપરીતા મહારવા

ત્રૈલોક્યસંત્રાસકરી વિદ્યુત્સંસ્ફોટહાસિની ।
સપ્તદ્વીપસમુદ્રાન્તાં ભક્ષયિત્વા ચ મેદિનીમ્

તતઃ સ્વસ્થાનમગમદ્યત્ર દેવો મહેશ્વરઃ ।
નર્મદાતીરમ્ આશ્રિત્યાવસન્માતૃગણૈઃ સહ

અમરાણાં કટે તુઙ્ગે નૃત્યન્તી હસિતાનના ।
અમરા દેવતાઃ પ્રોક્તાઃ શરીરં કટમુચ્યતે

તૈઃ કટૈરાવૃતો યસ્માત્ પર્વતો ઽયં નૃપોત્તમ ।
છિન્નભિન્નાસ્થિનિકરૈર્ વસામેદોઽસ્રવિપ્લુતૈઃ

અમરંકટ ઇત્યેવં તેન પ્રોક્તો મનીષિભિઃ ।
મહાપવિત્રો લોકેષુ શમ્ભુના સ વિનિર્મિતઃ

નિત્યં સંનિહિતસ્તત્ર શઙ્કરો હ્યુમયા સહ ।
તતો ઽહં નિયતસ્તત્ર તસ્ય પાદાગ્રસંસ્થિતઃ

પ્રહ્વઃ પ્રણતભાવેન સ્તૌમિ તં નીલલોહિતમ્ ।
તતસ્ તાલકસમ્પાતૈર્ ગણૈર્ માતૃગણૈઃ સહ

સંપ્રનૃત્યતિ સંહૃષ્ટો મૃત્યુના સહ શઙ્કરઃ ।
ખટ્વાઙ્ગૈરુલ્મુકૈશ્ચૈવ પટ્ટિશૈઃ પરિઘૈસ્ તથા

માંસમેદોવસાહસ્તા હૃષ્ટા નૃત્યન્તિ સંઘશઃ ।
વામના જટિલા મુણ્ડા લમ્બગ્રીવોષ્ઠમૂર્દ્ધજાઃ

મહાશિશ્નોદરભુજા નૃત્યન્તિ ચ હસન્તિ ચ ।
વિકૃતૈરાનનૈર્ ઘોરૈર્ અર્ભુજોલ્બણમુખાદિભિઃ

અમરં કણ્ટકં ચક્રુઃ પ્રાપ્તે કાલવિપર્યયે ।
તેષાં મધ્યે મહાઘોરં જગત્સન્ત્રાસકારણમ્

મૃત્યું પશ્યામિ નૃત્યન્તં તડિત્પિઙ્ગલમૂર્દ્ધજમ્ ।
તસ્ય પાર્શ્વે સ્થિતાં દેવીં વિમલામ્બરભૂષિતામ્

કુણ્ડલોદ્ઘુષ્ટગણ્ડાં તાં નાગયજ્ઞોપવીતિનીમ્ ।
વિચિત્રૈરુપહારૈશ્ચ પૂજયન્તીં મહેશ્વરમ્

અપશ્યં નર્મદાં તત્ર માતરં વિશ્વવન્દિતામ્ ।
નાનાતરઙ્ગાં સાવર્તાં સુવેલાર્ણવસંનિભામ્

મહાસરઃસરિત્પાતૈર્ અદૃશ્યાં દૃશ્યરૂપિણીમ્ ।
વન્દ્યમાનાં સુરૈઃ સિદ્ધૈર્મુનિસઙ્ઘૈશ્ચ ભારત

એતસ્મિન્નન્તરે ઘોરાં સપ્તસપ્તકસંજ્ઞિતામ્ ।
મહાવીચ્યૌઘફેનાઢ્યાં કુર્વન્તીં સજલં જગત્

દૃષ્ટવાન્નર્મદાં દેવીં મૃગકૃષ્ણામ્બરાં પુનઃ ।
સધૂમાશનિનિર્હ્રાદૈર્ વહન્તીં સપ્તધા તદા

ઇતિ સંહારમતુલં દૃષ્ટવાન્રાજસત્તમ ।
નષ્ટચન્દ્રાર્કકિરણમ્ અભૂદ્ એતચ્ચરાચરમ્

મહોત્પાતસમુદ્ભૂતં નષ્ટનક્ષત્રમણ્ડલમ્ ।
અલાતચક્રવત્ તૂર્ણમ્ અશેષં ભ્રામયંસ્તતઃ

વિમાનકોટિસંકીર્ણઃ સ કિંનરમહોરગઃ ।
મહાવાતઃ સનિર્ઘાતો યેનાકમ્પચ્ચરાચરમ્

રુદ્રવક્ત્રાત્સમુદ્ભૂતઃ સંવર્તો નામ વિશ્રુતઃ ।
વાયુઃ સંશોષયામાસ વિતતન્ સપ્તસાગરાન્

ઉદ્ધૂલિતાઙ્ગઃ કપિલાક્ષમૂર્દ્ધજો જટાકલાપૈર્ અવબદ્ધમૂર્દ્ધજઃ ।
મહારવો દીપ્તવિશાલશૂલધૃક્સ પાતુ યુષ્માંશ્ચ દિને દિને હરઃ

શૂલી ધનુષ્માન્કવચી કિરીટી શ્મશાનભસ્મોક્ષિતસર્વગાત્રઃ ।
કપાલમાલાકુલકણ્ઠનાલો મહાહિસૂત્રૈરવબદ્ધમૌલિઃ

સ ગોનસૌઘૈઃ પરિવેષ્ટિતાઙ્ગો વિષાગ્નિચન્દ્રામરસિન્ધુમૌલિઃ ।
પિનાકખણ્ટૂવાઙ્ગકરાલપાણિઃ સ કૃત્તિવાસા ડમરુપ્રણાદઃ

સ સપ્તલોકાન્તરનિઃસૃતાત્મા મહભુજાવેષ્ટિતસર્વગાત્રઃ ।
નેત્રેણ સૂર્યોદયસન્નિભેન પ્રવાલકાઙ્કૂરનિભોદરેણ

સન્ધ્યાભ્રરક્તોત્પલપદ્મરાગસિન્દૂરવિદ્યુત્પ્રકરારુણેન ।
તતેન લિઙ્ગેન ચ લોચનેન ચિક્રીડમાનઃ સ યુગાન્તકાલે

હિરણ્મયેનૈવ સમુત્સૃજન્ સ દણ્ડેન યદ્વદ્ ભગવાન્ સમેરુઃ ।
પાદાગ્રવિક્ષેપવિશીર્ણશૈલઃ કુર્વઞ્જગત્ સો ઽપિ જગામ તત્ર

સંહર્તુકામસ્ત્રિદિવં ત્વશેષં પ્રમુઞ્ચમાનો વિકૃતાટ્ટહાસમ્ ।
જહાર સર્વં ત્રિદિવં મહાત્મા સંક્ષોભયન્વૈ જગદીશ એકઃ

તં દેવમીશાનમજં વરેણ્યં દૃષ્ટ્વા જગત્સંહરણં મહેશમ્ ।
સા કાલરાત્રિઃ સહ માતૃભિશ્ચ ગણાશ્ચ સર્વે શિવમર્ચયન્તિ

નન્દી ચ ભૃઙ્ગી ચ ગણાદયશ્ચ તં સર્વભૂતં પ્રણમન્તિ દેવમ્ ।
જાગદ્વરં સર્વજનસ્ય કારણં હરં સ્મરારાતિમ્ અહર્નિશં તે