રત્નગોત્રવિભાગ · અધ્યાય 3

2. દ્વિતીય પરિચ્છેદ
ઉક્તા સમલા તથતા । નિર્મલા તથતેદાનીં વક્તવ્યા । તત્ર કતમા નિર્મલા તથતા યાસૌ બુદ્ધાનાં ભગવતામનાસ્રવધાતૌ સર્વાકારમલવિગમાદાશ્રયપરિવૃત્તિર્વ્યવસ્થાપ્યતે । સા પુનરષ્ટૌ પદાર્થાનધિકૃત્ય સમાસતો વેદિતવ્યા । અષ્ટૌ પદાર્થાઃ કતમે ।
શુદ્ધિઃ પ્રાપ્તિર્વિસંયોગઃ સ્વપરાર્થસ્તદાશ્રયઃ ।
ગમ્ભીર્યૌદાર્યમાહાત્મ્યં યાવત્કાલં યથા ચ તત્

ઇત્યેતે ઽષ્ટૌ પદાર્થા યથાસંખ્યમનેન શ્લોકેન પરિદીપિતાઃ । તદ્યથા સ્વભાવાર્થો હેત્વર્થઃ ફલાર્થઃ કર્માર્થો યોગાર્થો વૃત્ત્યર્થો નિત્યાર્થો ઽચિન્ત્યાર્થઃ । તત્ર યો ઽસૌ ધાતુરવિનિર્મુક્તક્લેશકોશસ્તથાગતગર્ભ ઇત્યુક્તો ભગવતા । તદ્વિશુદ્ધિરાશ્રયપરિવૃત્તેઃ સ્વભાવો વેદિતવ્યઃ । યત આહ । યો ભગવન્ સર્વક્લેશકોશકોટિગૂઢે તથાગતગર્ભે નિષ્કાઙ્ક્ષઃ સર્વક્લેશકોશવિનિર્મુક્તેસ્તથાગતધર્મકાયે ઽપિ સ નિષ્કાઙ્ક્ષ ઇતિ । દ્વિવિધં જ્ઞાનં લોકોત્તરમવિકલ્પં તત્પૃષ્ઠલબ્ધં ચ । લૌકિકલોકોત્તરજ્ઞાનમાશ્રયપરિવૃત્તિહેતુઃ પ્રાપ્તિશબ્દેન પરિદીપિતઃ । પ્રાપ્યતે ઽનેનેતિ પ્રાપ્તિઃ । તત્ફલં દ્વિવિધમ્ । દ્વિવિધો વિસંયોગઃ ક્લેશાવરણવિસંયોગો જ્ઞેયાવરણવિસંયોગશ્ચ । યથાક્રમં સ્વપરાર્થસંપાદનં કર્મ । તદધિષ્ઠાનસમન્વાગમો યોગઃ । ત્રિભિર્ગામ્ભીર્યૌદાર્યમાહાત્મ્યપ્રભવિતૈર્બુદ્ધકાયૈર્નિત્યમા ભવગતેરચિન્ત્યેન પ્રકારેણ વર્તનં વૃત્તિરિતિ । ઉદ્દાનમ્ ।
સ્વભાવહેતુફલતઃ કર્મયોગપ્રવૃત્તિતઃ ।
તન્નિત્યાચિન્ત્યતશ્ચૈવ બુદ્ધભૂમિષ્વવસ્થિતિઃ

( ર્ગ્વ્ 80 ) તત્ર સ્વભાવાર્થે હેત્વર્થે ચારભ્ય બુદ્ધત્વે તત્પ્રાપ્ત્યુપાયે ચ શ્લોકઃ ।
બુદ્ધત્વં પ્રકૃતિપ્રભાસ્વરમિતિ પ્રોક્તં યદાગન્તુક- ક્લેશજ્ઞેયઘનાભ્રજાલપટલચ્છન્નં રવિવ્યોમવત્ ।
સર્વૈર્બુદ્ધગુણૈરુપેતમમલૈર્નિત્યં ધ્રુવં શાશ્વતં
ધર્માણાં તદકલ્પનપ્રવિચયજ્ઞાનાશ્રયાદાપ્યતે

અસ્ય શ્લોકસ્યાર્થઃ સમાસેન ચતુર્ભિઃ શ્લોકૈર્વેદિતવ્યઃ ।
બુદ્ધત્વમવિનિર્ભાગશુક્લધર્મપ્રભાવિતમ્ ।
આદિત્યાકાશવજ્જ્ઞાનપ્રહાણદ્વયલક્ષણમ્

ગઙ્ગાતીરરજો ઽતીતૈર્બુદ્ધધર્મૈઃ પ્રભાસ્વરૈઃ ।
સર્વૈરકૃતકૈર્યુક્તમવિનિર્ભાગવૃતિભિઃ

સ્વભાવાપરિનિષ્પત્તિવ્યાપિત્વાગન્તુકત્વતઃ ।
ક્લેશજ્ઞેયાવૃતિસ્તસ્માન્મેઘવત્ સમુદાહૃતા

દ્વયાવરણવિશ્લેષહેતુર્જ્ઞાનદ્વયં પુનઃ ।
નિર્વિકલ્પ ચ તત્પૃષ્ઠલબ્ધં તજ્જ્ઞાનમિષ્યતે

યદુક્તમાશ્રયપરિવૃત્તેઃ સ્વભાવો વિશુદ્ધિરિતિ તત્ર વિશુદ્ધિઃ સમાસતો દ્વિવિધા । પ્રકૃતિવિશુદ્ધિર્વૈમલ્યવિશુદ્ધિશ્ચ । તત્ર પ્રકૃતિવિશુદ્ધિર્યા વિમુક્તિર્ન ચ વિસંયોગઃ પ્રભાસ્વરાયાશ્ચિત્તપ્રકૃતેરાગન્તુકમલાવિસંયોગાત્ । વૈમલ્યવિશુદ્ધિર્વિમુક્તિર્વિસંયોગશ્ચ વાર્યાદીનામિવ રજોજલાદિભ્યઃ પ્રભાસ્વરાયાશ્ચિત્તપ્રકૃતેરનવશેષમાગન્તુકમલેભ્યો વિસંયોગાત્ । તત્ર વૈમલ્યવિશુદ્ધૌ ફલાર્થમારભ્ય દ્વૌ શ્લોકૌ ।
( ર્ગ્વ્ 81 ) હ્રદ ઇવ વિમલામ્બુઃ ફુલ્લપદ્મક્રમાઢ્યઃ
સકલ એવ શશાઙ્કો રાહુવક્ત્રાદ્વિમુક્તઃ ।
રવિરિવ જલદાદિક્લેશનિર્મુક્તરશ્મિર્
વિમલગુણયુતત્વાદ્ભાતિ મુક્તં તદેવ

મુનિવૃષમધુસારહેમરત્નપ્રવરનિધાનમહાફલદ્રુમાભમ્ ।
સુગતવિમલરત્નવિગ્રહાગ્રક્ષિતિપતિકાઞ્ચનબિમ્બવજ્જિનત્વમ્

અસ્ય ખલુ શ્લોકદ્વયસ્યાર્થઃ સમાસતો ઽષ્ટાભિઃ શ્લોકૈર્વેદિતવ્યઃ ।
રાગાદ્યાગન્તુકક્લેશશુદ્ધિરમ્બુહ્રદાદિવત્ ।
જ્ઞાનસ્ય નિર્વિકલ્પસ્ય ફલમુક્તં સમાસતઃ

સર્વાકારવરોપેતબુદ્ધભાવનિદર્શનમ્ ।
ફલં તત્પૃષ્ઠલબ્ધસ્ય જ્ઞાનસ્ય પરિદીપિતમ્

સ્વચ્છામ્બુહ્રદવદ્રાગરજઃકાલુષ્યહાનિતઃ ।
વિનેયામ્બુરુહધ્યાનવાર્યભિષ્યન્દનાચ્ચ તત્

દ્વેષરાહુપ્રમુક્તત્વા ન્મહામૈત્રીકૃપાંશુભિઃ ।
જગત્સ્ફરણતઃ પૂર્ણવિમલેન્દૂપમં ચ તત્

મોહાભ્રજાલનિર્મોક્ષાજ્જગતિ જ્ઞાનરશ્મિભિઃ ।
તમોવિધમનાત્તચ્ચ બુદ્ધત્વમમલાર્કવત્

અતુલ્યતુલ્યધર્મત્વાત્ સદ્ધર્મરસદાનતઃ ।
ફલ્ગુવ્યપગમાત્તચ્ચ સુગતક્ષૌદ્રસારવત્

( ર્ગ્વ્ 82 ) પવિત્રત્વાદ્ગુણદ્રવ્યદારિદ્રયવિનિવર્તનાત્ ।
વિમુક્તિફલદાનાચ્ચ સુવર્ણનિધિવૃક્ષવત્

ધર્મરત્નાત્મભાવત્વાદ્ દ્વિપદાગ્રાધિપત્યતઃ ।
રૂપરત્નાકૃતિત્વાચ્ચ તદ્રત્નનૃપ બિમ્બવત્

યત્તુ દ્વિવિધં લોકોત્તરમવિકલ્પં તત્પૃષ્ઠલબ્ધં ચ જ્ઞાનમાશ્રયપરિવૃત્તેર્હેતુર્વિસંયોગફલસંજ્ઞિતાયાઃ । તત્કર્મ સ્વપરાર્થસંપાદનમિત્યુક્તમ્ । તત્ર કતમા સ્વપરાર્થસંપત્ । યા સવાસનક્લેશજ્ઞેયાવરણવિમોક્ષાદનાવરણધર્મકાયપ્રાપ્તિરિયમુચ્યતે સ્વાર્થસંપત્તિઃ । યા તદૂર્ધ્વમા લોકાદનાભોગતઃ કાયદ્વયેન સંદર્શનદેશનાવિભુત્વદ્વયપ્રવૃત્તિરિયમુચ્યતે પરાર્થસંપત્તિરિતિ । તસ્યાં સ્વપરાર્થસંપત્તૌ કર્માર્થમારભ્ય ત્રયઃ શ્લોકાઃ ।
અનાસ્રવં વ્યાપ્યવિનાશધર્મિ ચ ધ્રુવં શિવં શાશ્વતમચ્યુતં પદમ્ ।
તથાગતત્વં ગગનોપમં સતામ્ ષડિન્દિયાર્થાનુભવેષુ કારણમ્

વિભૂતિરૂપાર્થવિદર્શને સદા નિમિત્તભૂતં સુકથાશુચિશ્રવે ।
તથાગતાનાં શુચિશીલજિઘ્રણે મહાર્યસદ્ધર્મરસાગ્રવિન્દને

( ર્ગ્વ્ 83 ) સમાધિસંસ્પર્શસુખાનુભૂતિષુ સ્વભાવગામ્ભીર્યનયાવબોધને ।
સુસૂક્ષ્મચિન્તાપરમાર્થગવ્હરં તથાગતવ્યોમ નિમિત્તવર્જિતમ્

અસ્ય ખલુ શ્લોકત્રયસ્યાર્થઃ સમાસતો ઽષ્ટભિઃ શ્લોકૈર્વેદિતવ્યઃ ।
કર્મ જ્ઞાનદ્વયસ્યતદ્વેદિતવ્યં સમાસતઃ ।
પૂરણં મુક્તિકાયસ્ય ધર્મકાયસ્ય શોધનમ્

વિમુક્તિધર્મકાયૌ ચ વેદિતવ્યૌ દ્વિરેકધા ।
અનાસ્રવત્વાદ્વ્યાપિત્વાદસંસ્કૃતપદત્વતઃ

અનાસ્રવત્વં ક્લેશાનાં સવાસનનિ રોધતઃ ।
અસઙ્ગાપ્રતિઘાતત્વાજ્જ્ઞાનસ્ય વ્યાપિતા મતા

અસંસ્કૃતત્વમત્યન્તમવિનાશસ્વભાવતઃ ।
અવિનાશિત્વમુદ્દેશસ્તન્નિર્દેશો ધ્રુવાદિભિઃ

નાશશ્ચતુર્વિધો જ્ઞેયો ધ્રુવત્વાદિવિપર્યયાત્ ।
પૂર્તિર્વિકૃતિરુચ્છિત્તિરચિન્ત્યનમનચ્યુતિઃ

તદભાવાદ્ધ્રુવં જ્ઞેયં શિવં શાશ્વતમચ્યુતમ્ ।
પદં તદમલજ્ઞાનં શુક્લધર્માસ્પદત્વતઃ

યથાનિમિત્તમાકાશં નિમિત્તં રૂપદર્શને ।
શબ્દગન્ધરસ્પૃશ્યધર્માણાં ચ શ્રવાદિષુ

( ર્ગ્વ્ 84 ) ઇન્દ્રિયાર્થેષુ ધીરાણામનાસ્રવગુણોદયે ।
હેતુઃ કાયદ્વયં તદ્વદનાવરણયોગતઃ

યદુક્તમાકાશલક્ષણો બુદ્ધ ઇતિ તત્પારમાર્થિકમાવેણિકં તથાગતાનાં બુદ્ધલક્ષણમભિસંધાયોક્તમ્ । એવં હ્યાહ । સંચેદ્દ્વાત્રિંશન્મહાપુરુષલક્ષણૈસ્તથાગતો દ્રષ્ટવ્યો ઽભવિષ્યત્તદ્રાજાપિ ચક્રવર્તી તથાગતો ઽભવિષ્યદિતિ । તત્ર પરમાર્થલક્ષણે યોગાર્થમારભ્ય શ્લોકઃ ।
અચિન્ત્યં નિત્યં ચ ધ્રુવમથ શિવં શાશ્વતમથ
પ્રશાન્તં ચ વ્યાપિ વ્યપગતવિકલ્પં ગગનવત્ ।
અસક્તં સર્વત્રાપરતિઘપરુષસ્પર્શવિગતં
ન દૃશ્યં ન ગ્રાહ્યં શુભમપિ ચ બુદ્ધત્વમમલમ્

અથ ખલ્વસ્ય શ્લોકસ્યાર્થઃ સમાસતો ઽષ્ટાભિઃ શ્લોકૈર્વેદિતવ્યઃ ।
વિમુક્તિધર્મકાયાભ્યાં સ્વપરાર્થો નિદર્શિતઃ ।
સ્વપરાર્થાશ્રયે તસ્મિન્ યોગો ઽચિન્ત્યાદિભિર્ગુણૈઃ

અચિન્ત્યમનુગન્તવ્યં ત્રિજ્ઞાનાવિષયત્વતઃ ।
સર્વજ્ઞજ્ઞાનવિષયં બુદ્ધત્વં જ્ઞાનદેહિભિઃ

શ્રુતસ્યાવિષયઃ સૌક્ષ્મ્યાચ્ચિન્તાયાઃ પરમાર્થતઃ ।
લૌક્યાદિભાવનાયાશ્ચ ધર્મતાગવ્હરત્વતઃ

દૃષ્ટપૂર્વં ન તદ્યસ્માદ્વાલૈર્જાત્યન્ધકાયવત્ ।
આર્યૈશ્ચ સૂતિકામધ્યસ્થિત બાલાર્કબિમ્બવત્

ઉત્પાદવિગમાન્નિત્યં નિરોધવિગમાદ્ધ્રુવમ્ ।
શિવમેતદ્દ્વયાભાવાચ્છાશ્વતં ધર્મતાસ્થિતેઃ

( ર્ગ્વ્ 85 ) શાન્તં નિરોધસત્યત્વાદ્વ્યાપિ સર્વાવબોધતઃ ।
અકલ્પમપ્રતિષ્ઠાનાદસક્તં ક્લેશહાનિતઃ

સર્વત્રાપ્રતિઘં સર્વજ્ઞેયાવરણશુદ્ધિતઃ ।
પરુષસ્પર્શનિર્મુક્તં મૃદુકર્મણ્યભાવતઃ

અદૃશ્યં તદરૂપિત્વાદગ્રાહ્યમનિમિત્તતઃ ।
શુભં પ્રકૃતિશુદ્ધત્વાદમલં મલહાનિતઃ

યત્પુનરેતદાકાશવદસંસ્કૃતગુણાવિનિર્ભાગવૃત્ત્યાપિ તથાગતત્વામા ભવગતેરચિન્ત્યમહોપાયક્રુણાજ્ઞાનપરિકર્મવિશેષેણ જગદ્ધિતસુખાધાનનિમિત્તમમલૈ સ્ત્રિભિઃ સ્વભાવિકસાંભોગિકનૈર્માણિકૈઃ કાયૈરનુપરતમનુચ્છિન્નમનાભોગેન પ્રવર્તત ઇતિ દ્રષ્ટવ્યમાવેણીકધર્મયુતત્વાદિતિ । તત્ર વૃત્ત્યર્થમારભ્ય બુદ્ધકાયવિભાગે ચત્વારઃ શ્લોકાઃ ।
અનાદિમધ્યાન્તમભિન્નમદ્વયં ત્રિધા વિમુક્તં વિમલાવિકલ્પકમ્ ।
સમાહિતા યોગિનસ્તત્પ્રયત્નાઃ પશ્યન્તિ યં ધર્મધાતુસ્વભાવમ્

અમેયગઙ્ગાસિકતાતિવૃત્તૈર્ગુણૈરચિન્ત્યૈરસમૈરુપેતઃ ।
( ર્ગ્વ્ 86 ) સવાસનોન્મૂલિતસર્વદોષસ્તથાગતાનામમલઃ સ ધાતુઃ

વિચિત્રસદ્ધર્મમયૂખવિગ્રહૈર્જગદ્વિમોક્ષાર્થસમાહૃતોદ્યમઃ ।
ક્રિયાસુ ચિન્તામણિરાજરત્નવદ્વિચિત્રભાવો ન ચ તત્સ્વભવવાન્

લોકેષુ યચ્છાન્તિપથાવતારપ્રપાચનાવ્યાકરણે નિદાનમ્ ।
બિમ્બં તદપ્યત્ર સદાવરુદ્ધમાકાશધાતાવિવ રૂપધાતુઃ

એષાં ખલુ ચતુર્ણાં શ્લોકાનાં પિણ્ડાર્થો વિંશતિશ્લોકૈર્વેદિતવ્યઃ ।
યત્તદ્બુદ્ધત્વમિત્યુક્તં સર્વજ્ઞત્વં સ્વયંભુવામ્ ।
નિર્વૃતિઃ પરમાચિન્ત્યપ્રાપ્તિઃ પ્રત્યાત્મવેદિતા

તત્પ્રભેદસ્ત્રિભિઃ કાયૈર્વૃત્તિઃ સ્વાભાવિકાદિભિઃ ।
ગામ્ભીર્યૈદાર્યમાહાત્મ્યગુણધર્મપ્રભાવિતૈઃ

તત્ર સ્વભાવિકઃ કાયો બુદ્ધાનાં પઞ્ચલક્ષણઃ ।
પઞ્ચાકારગુણોપેતો વેદિતવ્યઃ સમાસતઃ

અસંસ્કૃતમસંભિન્નમન્તદ્વયવિવર્જિતમ્ ।
ક્લેશજ્ઞેયસમાપત્તિત્રયાવરણનિઃસૃતમ્

( ર્ગ્વ્ 87 ) વૈમલ્યાદવિકલ્પત્વાદ્યોગિનાં ગોચરત્વતઃ ।
પ્રભાસ્વરં વિશુદ્ધં ચ ધર્મધાતોઃ સ્વભાવતઃ

અપ્રમેયૈરસંખ્યેયૈરચિન્ત્યૈરસમૈર્ગુણૈઃ ।
વિશુદ્ધિપારમીપ્રાપ્તૈર્યુક્તં સ્વાભાવિકં વપુઃ

ઉદારત્વાદગણ્યત્વાત્ તર્કસ્યાગોચરત્વતઃ ।
કૈવલ્યાદ્વાસનોચ્છિત્તેરપ્રમેયાદયઃ ક્રમાત્

વિચિત્રધર્મસંભોગરૂપધર્માવભાસતઃ ।
કરુણાશુદ્ધિનિષ્યન્દસત્ત્વાર્થાસ્રંસનત્વતઃ

નિર્વિકલ્પં નિરાભોગં યથાભિપ્રાયપૂરિતઃ ।
ચિન્તામણિપ્રભાવર્દ્ધેઃ સાંભોગસ્ય વ્યવસ્થિતિઃ

દેશને દર્શને કૃત્યાસ્રંસને ઽનભિસંસ્કૃતૌ ।
અતત્સ્વભાવાખ્યાને ચ ચિત્રતોક્તા ચ પઞ્ચધા

રઙ્ગપ્રત્યયવૈચિત્ર્યાદતદ્ભાવો યથા મણેઃ ।
સત્ત્વપ્રત્યયવૈચિત્ર્યાદતદ્ભાવસ્તથા વિભોઃ

મહાકરુણયા કૃત્સ્નં લોકમાલોક્ય લોકવિત્ ।
ધર્મકાયાદવિરલં નિર્માણૈશ્ચિત્રરૂપિભિઃ

જાતકાન્યુપપત્તિં ચ તુષિતેષુ ચ્યુતિં તતઃ ।
ગર્ભા[વ]ક્રમણં જન્મ શિલ્પસ્થાનાનિ કૌશલમ્

( ર્ગ્વ્ 88 ) અન્તઃપુરરતિક્રીડાં નૈષ્ક્રમ્યં દુઃખચારિકામ્ ।
બોધિમણ્ડોપસંક્રાન્તિં મારસૈન્યપ્રમર્દનમ્

સંબોધિં ધર્મચક્રં ચ નિર્વાણાધિગમક્રિયામ્ ।
ક્ષેત્રેષ્વપરિશુદ્ધેષુ દર્શયત્યા ભવસ્થિતે

અનિત્યદુઃખનૈરાત્મ્યશાન્તિશબ્દૈરુપાયવિત્ ।
ઉદ્વેજ્ય ત્રિભવાત્ સત્ત્વાન્ પ્રતારયતિ નિર્વૃત્તૌ

શાન્તિમાર્ગાવતીર્ણાશ્ચ પ્રાપ્યનિર્વાણસંજ્ઞિનઃ ।
સદ્ધર્મપુણ્ડરીકાદિધર્મતત્ત્વપ્રકાશનૈઃ

પૂર્વગ્રહાન્નિવર્ત્યૈતાન્ પ્રજ્ઞોપાયપરિગ્રહાત્ ।
પરિપાચ્યોત્તમે યાને વ્યાકરોત્યગ્રબોધયે

સૌક્ષ્મ્યાત્ પ્રભાવસંપત્તેર્બાલસાર્થાતિવાહનાત્ ।
ગામ્ભીર્યૌ દાર્યમાહત્મ્યમેષુ જ્ઞેયં યથાક્રમમ્

પ્રથમો ધર્મકાયો ઽત્ર રૂપકાયૌ તુ પશ્ચિમૌ ।
વ્યોમ્નિ રૂપગતસ્યેવ પ્રથમે ઽન્ત્યસ્ય વર્તનમ્

તસ્યૈવ કાયત્રયસ્ય જગદ્ધિતસુખાધાનવૃત્તૌ નિત્યાર્થમારભ્ય શ્લોકઃ ।
હેત્વાનન્ત્યાત્ સત્ત્વધાત્વક્ષયત્વાત્ કારુણ્યદ્ધિર્જ્ઞાનસંપત્તિયોગાત્ ।
( ર્ગ્વ્ 89 ) ધર્મૈશ્વર્યાન્મૃત્યુમારાવભઙ્ગાન્ નૈઃસ્વા ભાવ્યાચ્છાશ્વતો લોકનાથઃ

અસ્ય પિણ્ડાર્થઃ ષડ્ભિઃ શ્લોકૈર્વેદિતવ્યઃ ।
કાયજીવિતભોગાનાં ત્યાગૈઃ સદ્ધર્મસંગ્રહાત્ ।
સર્વસત્ત્વહિતાયાદિપ્રતિજ્ઞોત્તરણત્વતઃ

બુદ્ધત્વે સુવિશુદ્ધાયાઃ કરુણાયાઃ પ્રવૃત્તિતઃ ।
ઋદ્ધિપાદપ્રકાશાચ્ચ તૈરવસ્થાનશક્તિતઃ

જ્ઞાનેન ભવનિર્વાણદ્વયગ્રહવિમુક્તિતઃ ।
સદાચિન્ત્યસમાધાનસુખસંપત્તિયોગતઃ

લોકે વિચરતો લોકધર્મૈરનુપલેપતઃ ।
શમામૃતપદપ્રાપ્તૌ મૃત્યુમારાપ્રચારતઃ

અસંસ્કૃતસ્વભાવસ્ય મુનેરાદિપ્રશાન્તિતઃ ।
નિત્યમશરણાનાં ચ શરણાભ્યુપપત્તિતઃ

સપ્તભિઃ કારણૈરાદ્યૈર્નિત્યતા રૂપકાયતઃ ।
પશ્ચિમૈશ્ચ ત્રિભિઃ શાસ્તુર્નિત્યતા ધર્મકાયતઃ

સ ચાયમાશ્રયપરિવૃત્તિપ્રભાવિતસ્તથાગતાનાં પ્રાપ્તિનયો ઽચિન્ત્યનયેનાનુગન્તવ્ય ઇતિ ।
અચિન્ત્યાર્થમારભ્ય શ્લોકઃ ।
અવાક્યવત્ત્વાત્ પરમાર્થસંગ્રહાદતર્કભૂમેરુપમનિવૃત્તિતઃ ।
( ર્ગ્વ્ 90 ) નિરુત્તરત્વાદ્ભવશાન્ત્યનુદ્ગ્રહાદચિન્ત્ય આર્યૈરપિ બુદ્ધગોચરઃ

અસ્ય પિણ્ડાર્થશ્ચતુર્ભિઃ શ્લોકૈર્વેદિતવ્યઃ ।
અચિન્ત્યો ઽનભિલાપ્યત્વાદલાપ્યઃ પરમાર્થતઃ ।
પરમાર્થો ઽપ્રતવર્યત્વાદતર્ક્યો વ્યનુમેયતઃ

વ્યનુમેયો ઽનુત્તરત્વાદાનુત્તર્યમનુદ્ગ્રહાત્ ।
અનુદ્ગ્રહો ઽપ્રતિષ્ઠાનાદગુણદોષાવિકલ્પનાત્

પઞ્ચભિઃ કારણૈઃ સૌક્ષ્મ્યાદિચિન્ત્યો ધર્મકાયતઃ ।
ષષ્ઠેનાતત્ત્વભાવિત્વાદચિન્ત્યો રૂપકાયતઃ

અનુત્તરજ્ઞાનમહાકૃપાદિભિર્ગુણૈરચિન્ત્યા ગુણપારગા જિનાઃ ।
અતઃ ક્રમો ઽન્ત્યો ઽયમપિ સ્વયંભુવો ઽભિષેકલબ્ધા ન મહર્ષયો વિદુરિતિ