રસાર્ણવ · અધ્યાય 1

યસ્મિન્ સર્વં યતઃ સર્વં યઃ સર્વં સર્વતશ્ચ યઃ
યશ્ચ સર્વમયો નિત્યં તસ્મૈ સર્વાત્મને નમઃ ॥

કૈલાસશિખરે રમ્યે નાનારત્નવિભૂષિતે
નાનાદ્રુમલતાકીર્ણે ગુપ્તસમ્બન્ધવર્જિતે ॥

દેવદેવં સુખાસીનં નીલકણ્ઠં ત્રિલોચનમ્
પ્રણમ્ય શિરસા દેવી પાર્વતી પરિપૃચ્છતિ ॥

દેવદેવ મહાદેવ કાલ કામાઙ્ગદાહક
કુલકૌલમહાકૌલ સિદ્ધકૌલાદિનાશન ॥

ત્વત્પ્રસાદાચ્છ્રુતં સર્વમ્ અશેષમવધારિતમ્
યદિ તે ઽહમ્ અનુગ્રાહ્યા યદ્યહં તવ વલ્લભા ॥

સૂચિતા સર્વતન્ત્રેષુ યા પુનર્ન પ્રકાશિતા
જીવન્મુક્તિરિયં નાથ કીદૃશી વક્તુમર્હસિ ॥

સાધુ સાધુ મહાભાગે સાધુ પર્વતનન્દિનિ
સાધુ પૃષ્ટં ત્વયા દેવિ ભક્તાનાં હિતકામ્યયા ॥

અજરામરદેહસ્ય શિવતાદાત્મ્યવેદનમ્
જીવન્મુક્તિર્મહાદેવિ દેવાનામપિ દુર્લભા ॥

પિણ્ડપાતે ચ યો મોક્ષઃ સ ચ મોક્ષો નિરર્થકઃ
પિણ્ડે તુ પતિતે દેવિ ગર્દભો ઽપિ વિમુચ્યતે ॥

યદિ મુક્તિર્ભગક્ષોભે કિં ન મુઞ્ચન્તિ ગર્દભાઃ
અજાશ્ચ વૃષભાશ્ચૈવ કિંન મુક્તા ગણામ્બિકે ॥

તસ્માત્ સંરક્ષયેત્ પિણ્ડં રસૈશ્ચૈવ રસાયનૈઃ
શુક્રમૂત્રપુરીષાણાં યદિ મુક્તિર્નિષેવણાત્ ॥

કિંન મુક્તા મહાદેવિ શ્વાનશૂકરજાતયઃ
ષડ્દર્શને ઽપિ મુક્તિસ્તુ દર્શિતા પિણ્ડપાતને ॥

કરામલકવત્ સાપિ પ્રત્યક્ષં નોપલભ્યતે
અકથ્યમપિ દેવેશિ સદ્ભાવં કથયામિ તે ॥

શૂન્યપાપો મન્ત્રયાજી ન પિણ્ડં ધારયેત્ ક્વચિત્
દેવાનામપિ દેવેશિ દુર્લભં પિણ્ડધારણમ્ ॥

કિં પુનર્માનુષાણાં તુ ધરણીતલવાસિનામ્
ધર્મે નષ્ટે કુતો ધર્મઃ ધર્મે નષ્ટે કુતઃ ક્રિયા ॥

ક્રિયાનષ્ટે કુતો યોગઃ યોગે નષ્ટે કુતો ગતિઃ
ગતિનષ્ટે કુતો મોક્ષો મોક્ષે નષ્ટે ન કિંચન ॥

જીવન્મુક્તિસ્વરૂપં તુ દેવદેવ શ્રુતં મયા
તત્પ્રત્યુપાયં મે બ્રૂહિ યદ્યસ્તિ કરુણા મયિ ॥

કર્મયોગેન દેવેશિ પ્રાપ્યતે પિણ્ડધારણમ્
રસશ્ચ પવનશ્ચેતિ કર્મયોગો દ્વિધા મતઃ ॥

મૂર્છિતો હરતિ વ્યાધિં મૃતો જીવયતિ સ્વયમ્
બદ્ધઃ ખેચરતાં કુર્યાત્ રસો વાયુશ્ચ ભૈરવિ ॥

જ્ઞાનાન્મોક્ષઃ સુરેશાનિ જ્ઞાનં પવનધારણાત્
તત્ર દેવિ સ્થિરં પિણ્ડં યત્ર સ્થૈર્યે રસઃ પ્રભુઃ ॥

અચિરાજ્જાયતે દેવિ શરીરમ્ અજરામરમ્
મનસશ્ચ યથા ધ્યાનં રસયોગાદવાપ્યતે ॥

સત્યં સ લભતે દેવિ જ્ઞાનં વિજ્ઞાનપૂર્વકમ્
તસ્ય મન્ત્રાશ્ચ સિધ્યન્તિ યો ઽશ્નાતિ મૃતસૂતકમ્ ॥

યાવન્ન શક્તિપાતસ્તુ ન યાવત્ પાશકૃન્તનમ્
તાવત્તસ્ય કુતો બુદ્ધિઃ જાયતે મૃતસૂતકે ॥

મદ્યમાંસરતા નિત્યં ભગલિઙ્ગેષુ યે રતાઃ
તેષાં વિનષ્ટબુદ્ધીનાં રસજ્ઞાનં સુદુર્લભમ્ ॥

કુલશાસનહીનાનાં સદ્દર્શનમ્ અકાઙ્ક્ષિણામ્
ન સિધ્યતિ રસો દેવિ પિબન્તિ મૃગતૃષ્ણિકામ્ ॥

ગોમાંસં ભક્ષયેદ્યસ્તુ પિબેદમરવારુણીમ્
કુલીનં તમહં મન્યે રસજ્ઞમપરે ઽધમાઃ ॥

ન ગર્ભઃ સમ્પ્રદાયાર્થે રસો ગર્ભો વિધીયતે
તેનાયં લભતે સિદ્ધિં ન સિદ્ધિઃ સૂતકં વિના ॥

યાવન્ન હરબીજં તુ ભક્ષયેત્ પારદં રસમ્
તાવત્તસ્ય કુતો મુક્તિઃ કુતઃ પિણ્ડસ્ય ધારણમ્ ॥

મદ્યમાંસરતાપ્રજ્ઞા મોહિતાઃ શિવમાયયા
જલ્પન્તિ ચ વયં મુક્તા યાસ્યામઃ શિવમન્દિરમ્ ॥

પિણ્ડધારણયોગે ચ નિસ્પૃહા મન્દબુદ્ધયઃ
ખણ્ડજ્ઞાનેન દેવેશિ રઞ્જિતં સચરાચરમ્ ॥

સ્વદેહે ખેચરત્વં ચ શિવત્વં યેન લભ્યતે
તાદૃશે તુ રસજ્ઞાને નિત્યાભ્યાસં કુરુ પ્રિયે ॥

અવતારં રસેન્દ્રસ્ય માહાત્મ્યં તુ સુરેશ્વર
શ્રોતુમિચ્છામિ દેવેશ વક્તુમર્હસિ તત્ત્વતઃ ॥

સાધુ પૃષ્ટં મહાભાગે ગુહ્યાદ્ગુહ્યતરં ત્વયા
અનુગ્રહકરં ધ્યાનં લોકાનામુપકારકમ્ ॥

ત્વં માતા સર્વભૂતાનાં પિતા ચાહં સનાતનઃ
દ્વયોશ્ચ યો રસો દેવિ મહામૈથુનસમ્ભવઃ ॥

સ્વૈરતઃ સમ્ભવાદ્દેવિ પારદઃ કીર્તિતો મહઃ
પારદો ગદિતો યશ્ચ પરાર્થં સાધકોત્તમૈઃ ॥

સૂતો ઽયં મત્સમો દેવિ મમ પ્રત્યઙ્ગસમ્ભવઃ
મમ દેહરસો યસ્માત્ રસસ્તેનાયમુચ્યતે ॥

દર્શનાત્ સ્પર્શનાત્ તસ્ય ભક્ષણાત્ સ્મરણાદપિ
પૂજનાચ્ચ પ્રદાનાચ્ચ દૃશ્યતે ષડ્વિધં ફલમ્ ॥

કેદારાદીનિ લિઙ્ગાનિ પૃથિવ્યા યાનિ કાનિ ચ
તાનિ દૃષ્ટ્વા તુ યત્પુણ્યં તત્પુણ્યં રસદર્શનાત્ ॥

ચન્દનાગુરુકર્પૂર કુઙ્કુમાન્તર્ગતો રસઃ
મૂર્છિતઃ શિવપૂજાયાં શિવસાંનિધ્યસિદ્ધયે ॥

ભક્ષણાત્ પરમેશાનિ હન્તિ પાપત્રયં રસઃ
તથા તાપત્રયં હન્તિ રોગાન્ દોષત્રયોદ્ભવાન્ ॥

દુર્લભં બ્રહ્મનિષ્ણાતૈઃ પ્રાપ્યતે પરમં પદમ્
હૃદ્વ્યોમકર્ણિકાન્તઃસ્થ રસેન્દ્રસ્ય મહેશ્વરિ ॥

સ્મરણાન્મુચ્યતે પાપૈઃ સદ્યો જન્માન્તરાર્જિતૈઃ ॥

સ્વયંભૂલિઙ્ગસાહસ્રૈઃ યત્ફલં સમ્યગર્ચનાત્
તત્ફલં કોટિગુણિતં રસલિઙ્ગાર્ચનાદ્ભવેત્ ॥

અધમઃ ખગવાદસ્તુ વિલવાદસ્તુ મધ્યમઃ
ઉત્તમો મન્ત્રવાદસ્તુ રસવાદો મહોત્તમઃ ॥

મન્ત્રતન્ત્રપરિજ્ઞાને રસયોગસ્ય દૂષકાઃ
પ્રયાન્તિ નરકં સર્વે છિત્ત્વા સુકૃતસંચયમ્ ॥

રસવિદ્યા પરા વિદ્યા ત્રૈલોક્યે ઽપિ સુદુર્લભા
ભુક્તિમુક્તિકરી યસ્માત્ તસ્માદ્દેયા ગુણાન્વિતૈઃ ॥

અસ્તીતિ ભાષતે કશ્ચિત્ કશ્ચિન્નાસ્તીતિ ભાષતે
આસ્તિકે તુ ભવેત્સિદ્ધિઃ તસ્ય સિધ્યતિ ભૂતલે ॥

નાસ્તિકેનાનુભાવેન નાસ્તિ નાસ્તીતિ યો વદેત્
તસ્ય નાસ્તિ પ્રિયે સિદ્ધિર્ જન્મકોટિશતૈરપિ ॥

બ્રહ્મજ્ઞાનેન મુક્તો ઽસૌ પાપી યો રસનિન્દકઃ
નાહં ત્રાતા ભવે તસ્ય જન્મકોટિશતૈરપિ ॥

શ્વાનો ઽયં જાયતે દેવિ યાવત્ જન્મસહસ્રકમ્
ત્રિકોટિજન્મલક્ષાણિ માર્જારો જાયતે રસાત્
રાસભો લક્ષજન્માનિ લક્ષજન્માનિ વાયસઃ ॥

કૃમિકો લક્ષજન્માનિ કુક્કુટો જન્મલક્ષકમ્
ગૃધ્રકો લક્ષજન્માનિ યઃ પાપી રસનિન્દકઃ ॥

આલાપં ગાત્રસંસ્પર્શં યઃ કુર્યાદ્ રસનિન્દકૈઃ
યાવજ્જન્મસહસ્રં તુ સ ભવેદ્દુઃખપીડિતઃ ॥

રસવીર્યવિપાકે ચ સૂતકસ્ત્વમૃતોપમઃ
તેન જન્મજરાવ્યાધીન્ હરતે સૂતકઃ પ્રિયે ॥

ગુરુમારાધયેત્ પૂર્વં વિશુદ્ધેનાન્તરાત્મના
સમ્પ્રદાયં પ્રયચ્છન્તિ ગુરૌ તુષ્ટે મરીચયઃ ॥

ગુરુસેવાં વિના કર્મ યઃ કુર્યાન્ મૂઢચેતનઃ
સ યાતિ નિષ્ફલં કર્મ સ્વપ્નલબ્ધં ધનં યથા ॥

યઃ કર્મ કુરુતે દૃષ્ટં તસ્ય લાભઃ પદે પદે
કારયેદ્ રસવાદં તુ તુષ્ટેન ગુરુણા પ્રિયે ॥

સિદ્ધ્યુપાયોપદેશો ઽયમ્ ઉભયોર્ભોગમોક્ષદઃ
રસાર્ણવં મહાતન્ત્રમ્ ઇદં પરમદુર્લભમ્ ॥

ગોપ્યં ગુરુપ્રસાદેન લબ્ધં સ્યાત્ ફલસિદ્ધયે
લબ્ધ્વાત્ર રસકર્માણિ નાહંકારં સમાચરેત્ ॥

અનુજ્ઞાતશ્ચ ગુરુણા લબ્ધ્વા ચાજ્ઞાં રસાઙ્કુશીમ્
ભૈરવીં તનુમ્ આશ્રિત્ય સાધયેદ્રસભૈરવમ્ ॥

એવમુક્તા રસોત્પત્તિઃ માહાત્મ્યં ચ સુરેશ્વરિ
તન્મમાચક્ષ્વ દેવેશિ કિમન્યચ્છ્રોતુમિચ્છસિ ॥