રામચરિતમાનસ · અધ્યાય 1

વર્ણાનામર્થસઙ્ઘનાં રસાનાં છન્દસામપિ।
મઙ્ગલાનાં ચ કર્તારૌ વન્દે વાણીવિનાયકૌ॥૧॥

ભવાનીશઙ્કરૌ વન્દે શ્રદ્ધાવિશ્વાસરૂપિણૌ।
યાભ્યાં વિના ન પશ્યન્તિ સિદ્ધાઃ સ્વાન્તઃસ્થમીશ્વરમ્॥૨॥

વન્દે બોધમયં નિત્યં ગુરું, શઙ્કરરૂપિણમ્।
યમાશ્રિતો હિ વક્રોપિ ચન્દ્રઃ સર્વત્ર વન્દ્યતે॥૩॥

સીતારામગુણગ્રામપુણ્યારણ્યવિહારિણૌ।
વન્દે વિશુદ્ધવિજ્ઞાનૌ કવીશ્વરકપીશ્વરૌ॥૪॥

ઉદ્ભવસ્થિતિસંહારકારિણીં ક્લેશહારિણીમ્।
સર્વશ્રેયસ્કરીં સીતાં નતોઽહં રામવલ્લભામ્॥૫॥

યન્માયાવશવર્ત્તિ વિશ્વમખિલં બ્રહ્માદિદેવાસુરાઃ।
યત્સત્ત્વાદમૃષૈવ ભાતિ સકલં રજ્જૌ યથાઽહેર્ભ્રમઃ।
યત્પાદપ્લવ એક એવ હિ ભવાસ્સોધેસ્તિતીવિતામ્।
વન્દેઽહં તમશેષકારણપરં રામાખ્યમીશં હરિમ્॥૬॥

નાનાપુરાણનિગમાગમસમ્મતં યદ્રામાયણે નિગદિતં ક્વચિદન્યતોઽપિ।
સ્વાન્તઃસુખાયતુલસી રઘુનાથગાથાભાષાનિવન્ધમતિમઞ્જુલમાતનોતિ॥૭॥

રઠા-જેહિ સુમિરત સિધિ હોઇ, ગન-નાયક કરિ-બર-બદન।
કરૌ અનુગ્રહ સોઇ, બુદ્ધિ-રાસિ સુભ-ગુન-સદન॥
મૂક હોઇ બાચાલ, પઙ્ગુ ચઢૈ ગિરિવર ગહન।
જાસુ કૃપા સો દયાલ, દ્રવૌ સકલ-કલિમલ-દહન॥
નીલ-સરોરુહ-સ્યામ, તરુન-અરુન-બારિજ નયન।
કરૌ સો મમ ઉર ધામ, સદા છીર-સાગર-સયન।
કુન્દ-ઇન્દુ-સમ દેહ, ઉમા-રમન કરુના-અયન।
જાહિ દોન પર નેહ, કરૌ કૃપા મર્દન-મયન॥
બન્દૌઁ ગુરુ-પદ-કઞ્જ, કૃપા-સિન્ધુ નર-રૂપ-હરિ।
મહામોહ-તમ-પુઞ્જ, જાસુ બચન-રબિ-કર-નિકર॥
બન્દૌઁ ગુરુ-પદ-પદુમ-પરાગા। સુરુચિ-સુબાસ સરસ અનુરાગા॥
અમિય મૂરિ-મય ચૂરન ચારૂ સમન સકલ-ભવ-રુજ-પરિવારૂ॥૧॥

સુકૃત સમ્ભૂ-તન વિમલ બિભૂતી। મજ્જુલ મઙ્ગલ-મોદ-પ્રસૂતી॥
જન મન મજ્જુ મુકુર મલ હરની। કિયે તિલક ગુન-ગન બસ કરની॥૨॥

શ્રીગુરુ-પદ-નખ મનિ-ગન-જોતી। સુમિરત દિવ્ય-દૃષ્ટિ હિય હોતી।
દલન મોહ-તમ સાસુ પ્રકાસૂ। બડે ભાગ ઉર આવૈ જાસૂ॥૩॥

ઉઘરહિઁ બિમલ બિલોચન હી કે। મિટહિઁ દોષ દુખ ભવ-રજની કે॥
સૂઝહિઁ રામચરિત-મનિ-માનિક। ગુપુત પ્રગટ જહઁ જો જેહિ ખાનિક॥૪॥

જથા સુઅઞ્જન અઞ્જિ દૃગ, સાધક સિદ્ધ સુજાન।
કૌતુક દેખહિઁ સૈલ બન, ભૂતલ ભૂરિ નિધાન॥૧॥

ગુરુ-પદ-રજ મૃદુ મઞ્જુલ અઞ્જન। નયન-અમિય દૃગ દોષ બિભઞ્જન।
તેહિ કરિ બિમલ બિબેક બિલોચન। બરનૌઁ રામચરિત ભવ-મોચન॥૧॥

બન્દૌઁ પ્રથમ મહોસુરચરના। માહ જનિત સંસય સબ હરના॥
સુજન-સમાજ સકલ-ગુન-ખાની। કરૌઁ પ્રનામ સપ્રેમ સુબાની॥૨॥

સાધુ ચરિત સુભ સરિસ કપાસૂ। નિરસ બિસદ ગુન-મય ફલ જાસૂ॥
જો સહિ દુખ પર-છિદ્ર દુરાવા। વન્દનીય જેહિ જગ જસ પાવા॥૩॥

મુદ-મઙ્ગલ-મય સન્ત-સમાજૂ। જો જગ જઙ્ગમ તીરથરાજૂ॥
રામભગતિ જહઁ સુરસરિ ધારા। સરસૈ બ્રહ્મ-વિચાર-પ્રચારા॥૪॥

વિધિ-નિષેધ-મય કલિમલ-હરની। કરમ કથા રવિનન્દિનિ બરની॥
હરિ-હર-કથા બિરાજતિ બેની। સુનત સકલ-મુદ-મઙ્ગલ દેની॥૫॥

બટ બિસ્વાસ અચલ નિજ-ધર્મા। તીરથરાજ-સમાજ સુકર્મા॥
સબહિ સુલભ સબ દિન સબ દેસા। સેવત સાઇર સમન કલેસા॥૬॥

અકથ અલૌકિક તીરથરાઊ। દેઇ સદ્ય ફલ પ્રગટ પ્રમાઊ॥૭॥

સુનિ સમુઝહિઁ જન મુદિત મન, મજ્જહિઁ અતિ અનુરાગ।
લહહિં ચારિ-ફલ અછત-તનુ, સાધુ-સમાજ પ્રયાગ॥૨॥

મજ્જન ફલ પેખિય તતકાલા। કાક હોહિં પિક બકૌ મરાલા॥
સુનિ આચરજ કરૈ જનિ કોઈ। સત-સઙ્ગતિ-મહિમા નહિઁ ગાઈ॥૧॥

બાલમીકિ નારદ ઘટજોની। નિજ નિજ મુખનિ કહી નિજ હોની॥
જલચર થલચર નભચર નાના। જે જડ-ચેતન જીવ જહાના॥૨॥

મતિ કીરતિ ગતિ ભૂતિ ભલાઈ। જબ જેહિ જતન જહાઁ જેહિ પાઈ॥
જાનબ સતસઙ્ગ પ્રભાઊ। લોકહુ બેદ ન આન ઉપાઊ॥૩॥

બિનુ સતસઙ્ગ બિબેક ન હોઈ। રામ-કૃપા-બિનુ સુલમ ન સોઈ॥
સતસઙ્ગતિ મુદ-મઙ્ગલ મૂલા। સાઇ ફલ સિધિ સબ સાધન ફૂલા॥૪॥

સઠ સુધરહિઁ સતસઙ્ગતિ પાઈ। પારસ પરસ કુધાતુ સુહાઈ॥
વિધિ બસ સુજન કુસઙ્ગતિ પરહીં। ફનિ મનિ સભ નિજ ગુન અનુસરહીઁ॥૫॥

બિધિ હરિ હર કબિ કોબિદ બાની। કહત સાધુ-મહિમા સકુચાની॥
મો સન કહિ જાત ન કૈસે। સાક-બનિક મનિ-ગન-ગુન જૈસે॥૬॥

બન્દૌઁ સન્ત સમાન ચિત, હિત અનહિત નહિં કોઉ।
અઞ્જલિ-ગત સુભ-સુમન જિમિ, સમ સુગન્ધ કર દોઉ॥
સન્ત સરલ ચિત જગત હિત, જાનિ સુભાઉ સનેહુ।
બાલ બિનય સુનિ સુરુચિ લખિ, રામ-ચરન-રતિ દેહુ॥૩॥

બહુરિવન્દિ ખલગન સતિભાયે। જે બિનુ કાજ દાહિનેહુઁ બાઁયે।
પર-હિત-હાનિ લાભ જિન્હ કેરે। ઉજરે હરષ વિષાદ બસેરે॥૧॥

હરિ-હર-જસ રાકેસ રાહુ સે। પર અકાજ ભટ સહસબાહુ સે॥
જે પર-દોષ લખહિઁ સહસાખી। પરહિત ઘૃત જિનકે મન માખી॥૨॥

તેજ-કૃપાનુ રોષ મહિષેસા। અઘ-અવગુન-ધન ધની ધનેસા॥
ઉદય કેતુ સમ હિત સબહી કે। કુમ્ભકરન સમ સોવત નીકે॥૩॥

પર અકાજ લગિ તનુ પરિહરહીં। જિમિ હિમ-ઉપલ કૃષી દલિ ગરહીં॥
બન્દૌઁ ખલ જસ સેષ સરોષા। સહસ-બદન બરનૈ પર-દોષા॥૧॥

પુનિ પ્રનવવોઁ પૃથુરાજ સમાના। પર અઘ સુનૈ સહસ-દસ-કાના॥
બહુરિ સક્ર સમ બિનવૌઁ તેહી। સન્તત સુરા-નીક હિત જેહી॥૫॥

બચન બજ્ર જેહિ સદા પિયારા। સહસ-નયન પર દોષ નિહારા॥૬॥

ઉદાસીન-અરિ-મીત-હિત, સુનત જરહિં ખલ રીતિ।
જાનિ પાનિ જુગ જીરિ જન, વિનતી કરૈ સપ્રીતિ॥૪॥

મેં અપની દિસિ કીન્હ નિહોરા। તિન્હ નિજ ઓર ન લાઉબ ભોરા॥
બાયસ પાલિય અતિ અનુરાગા। હોહિઁ નિરામિષ કબહુઁ કિ કાગા॥૧॥

બન્દૌઁ સન્ત અસજ્જન ચરના। દુખ-પ્રદ-ઉભય બીચ કછુ ધરના।
મિછુરત એક પ્રાન હરિ લેહીં। મિલત એક દારુન દુખ દેહીં॥૨॥

ઉપજહિઁ એક સઙ્ગ જગ માહીં। જલજ જોઁક જિમિ ગુન બિલગાહીં॥
સુધા સુરા સમ સાધુ અસાધૂ। જનક એક જગ જલધિ અગાધૂ॥૩॥

ભલ અનભલનિજનિજ કરતૂતી। લહત સુજસ અપલોક બિભૂતી॥
સુધા-સુધાકર-સુરસરિ-સાધૂ। ગરલ-અનલ-કલિમલસરિ-બ્યાધૂ॥૪॥

ગુન અવગુન જાનત સબ કોઈ। જો જેહિ ભાવ નીક તેહિ સોઈ॥૫॥

ભલો ભલાઇહિ પૈ લહૈ, લહૈ નિચાઇહિ નીચુ।
સુધા સરાહિય અમરતા, ગરલ સરાહિય મીચુ॥૫॥

ખલ-અઘ-અગુન સાધુ-ગુન-ગાહા। ઉભય અપાર ઉદધિ અવગાહા॥
તેહિ તેઁ કછુ ગુન દોષ બખાને। સઙ્ગ્રહ ત્યાગ ન બિનુ પહિચાને॥૧॥

ભલેઉ પોચ સબ વિધિ ઉપજાયે। ગનિ ગુન દોષ બેદ બિલગાયે॥
કહહિઁ બેદ ઇતિહાસ પુરાના। બિધિ-પ્રપઞ્ચ ગુન અવગુન સાના॥૨॥

દુખ-સુખ પાપ-પુન્ય દિન-રાતી। સાધુ-અસાધુ સુજાતિ-કુજાતી॥
દાનવ-દેવ ઊઁચ અરુ નીચૂ। અમિય સજીવન માહુર મીચૂ॥૩॥

માયા બ્રહ્મ જીવ-જગદીસા। લચ્છિ-અલચ્છિ રઙ્ક-અવનીસા॥
કાસી-મગ સુરસરિ-ક્રમનાસા। મરુ-માલવ મહિદેવ-ગવાસા॥૪॥

સરગ-નરક અનુરાગ-બિરાગા। નિગમ-અગમ ગુન-દોષ-વિભાગા॥૫॥

જડ-ચેતન ગુન-દોષ મય, બિસ્વ કીન્હ કરતાર।
સન્ત હંસ ગુન ગહહિઁ પય, પરિહરિ બારિ બિકાર॥૬॥

અસ બિબેક જબ દેઇ બિધાતા। તબ તજિ દોષ ગુનહિ મન રાતા॥
કાલ સુભાઉ કરમ બરિઆઈ। અલૌ પ્રકૃતિ-બસ ચુકૈ ભલાઈ॥૧॥

સુધારિ હરિજન જિમિ લેહીઁ। દલિ દુખ દોષ બિમલ જસ દેહીં।
ખલૌ કરહિઁ અલ પાઇ સુસઙ્ગ। મિટૈ ન મલિન સુભાઉ અભઙ્ગૂ॥૨॥

લખિ સુબેષ જગ બઞ્ચક જેઊ। બેષ પ્રતાપ પૂજિયહિ તેઊ।
ઉઘરહિઁ અન્ત ન હાઇ નિબાહૂ। કાલનેમિ જિમિ રાવન રાહૂ॥૩॥

કિયે કુબેષ સાધુ સનમાનૂ। જિમિ જગ જામવન્ત હનુમાનૂ॥
હાનિ-કુસઙ્ગ સુસઙ્ગતિ-લાહૂ। લોકહુ બેદ બિદિત સબ કાહૂ॥૪॥

ગગન ચઢૈ રજ પવન પ્રસઙ્ગા। કોચહિ મિલૈ નીચ જલ સઙ્ગા॥
સાધુ-અસાધુ-સદન સુક સારી। સુમિરહિં રામ દેહિ ગનિ ગારી॥
ધૂમ કુસઙ્ગતિ કારિખ હોઈ। લિખિય પુરાન મજ્જુ મસિ સોઈ॥
ઇ જલ અનલ અનિલ સઙ્ઘાતા। હોઇ જલદ જગ-જીવન-દાતા॥૬॥

ગ્રહ ભેષજ જલ પવન પટ, પાઇ કુજોગ સુજોગ।
હોહિં કુબસ્તુ સુબસ્તુ જગ, લખહિઁ સુલચ્છન લોગ।
સમ પ્રકાસ તમ પાખ દુહુઁ, નામ ભેદ બિધિ કીન્હ।
સસિ પોષક સેઓષક સમુઝિ, જગ જસ અપજસ દીન્હ॥
જડ ચેતન જગ જીવ જત, સકલ રામ-મય જાનિ।
બન્દૌઁ સબ કે પદ-કમલ, સદા જારિ જુગ પાનિ॥
દેવ દનુજ નર નાગ ખગ, પ્રેત પિતર ગન્ધર્વ।
બન્દૌઁ કિન્નર રજનિચર, કૃપા કરહુ અબ સર્વ॥૭॥

આકર ચારિ લાખ ચૌરાસી। જાતિ જીવ જલ-થલ-નભ-વાસી॥
સીય-રામ-મય સબ જગ જાની। કરૌઁ પ્રનામ જોરિ જુગ પાની॥૧॥

જાનિ કૃપાકર કિઙ્કર મોહૂ। સબ મિલિ કરહુ છાડિ છલ છોહૂ॥
નિજબુધિબલ ભરોસ મોહિઁનાહીઁ। તા તેં બિનય કરૌઁ સબ પાહીં॥૨॥

કરન ચહૌઁ રઘુપતિ-ગુન-ગાહા। લઘુ-મતિ-મોરિ ચરિત અવગાહા।
સૂઝ ન એકૌ અઙ્ગ ઉપાઊ। મન-મતિ-મનોરથ રાઊ॥૩॥

મતિ અતિ નીચ ઊઁચિ રુચિ આછી। ચહિય અમિય જગ જુરૈ ન છાછી॥
મિહહિઁ સજ્જન મોરિ ઢિઠાઈ। સુનિહહિઁ બાલ બચન મન લાઈ॥૪॥

જૌં બાલક કહ તોતરિ બાતા। સુનહિઁ મુદિત મન પિતુ અરુ માતા॥
હઁસિહહિઁ કૂર કુટિલ કુબિચારી। જે પર-દૂષન ભૂષન-ધારી॥૫॥

નિજ કબિત્ત કેહિ લાગ ન નીકા। સરસ હોઉ અથવા અતિ ફીકા॥
જે પર-ભનિતિ સુનત હરષાહીં। તે બર પુરુષ બહુત જગ નાહી॥૬॥

જગ બહુ નર સરિ સર સમ ભાઈ। જે નિજ બાઢિ બઢહિ જલ પાઈ।
સજ્જન સકૃત સિન્ધુ સમ કોઈ। દેખિ પૂર બિધુ બાઢડ જાઈ ॥૭॥

ભાગ છોટ અભિલાષ બડ, કરૌઁ એક બિસ્વાસ।
પૈહહિં સુખ સુનિ સુજન જન, ખલ કરિહહિઁ ઉપહાસ ॥૮॥

ખલ પરિહાસ હોઇ હિત મોરા। કાક કહહિં કલકંઠ કઠોરા॥
હંસહિ બક દાદુર ચાતકહી। હઁસહિં મલિન ખલ બિમલ બતકહી ॥૧॥

કબિત રસિક ન રામ-પદ-નેહૂ। તિન્હ કહઁ સુખદ હાસરસ એહૂ॥
ભાષા ભનિતિ ભોરિ મતિ મોરી। હઁસિબે જોગ હઁસે નહિં ખોરી॥૨॥

પ્રભુ-પદ-પ્રીતિ ન સાભુક્તિ નીકી। તિન્હહિં કથા સુનિ લાગિહિ ફીકી॥
હરિ-હર-પદ-રતિ મતિનકુતરકી। તિન્હ કહઁ મધુર કથા રઘુબર કી॥૩॥

રામગતિ-ભૂષિત જિય જાની। સુનિહહિં સુજન સરાહિ સુબાની॥
કબિ ન હોઉઁ નહિઁ ચતુર પ્રબીનૂ। સકલ કલા સબ બિદ્યા-હીનૂ॥૧॥

આખર અરથ અલંકૃત નાના। છન્દ પ્રબન્ધ અનેક વિધાના॥
ભાવ-ભેદ રસ-ભેદ અપારા। કબિત દોષ-ગુન બિબિધ પ્રકારા॥૫॥

કબિત બિબેક એક નહિં મોરે। સત્ય કહૌઁ લિખિ કાગદ કોરે॥૬॥

ભનિતિ મોરિ સબ ગુન રહિત, વિસ્વ વિદિત ગુન એક।
બિચારિ સુનિહહિઁ સુમતિ, જિન્હ કે બિમલ બિબેક॥૬॥

એહિ મહઁ રઘુપતિ નામ ઉદારા। અતિ પાવન પુરાન-સ્રુતિ-સારા॥
મઙ્ગલ-ભવન અમઙ્ગલ-હારી। ઉમા સહિત જેહિ જપત પુરારી॥૧॥

ભનિતિ બિચિત્ર સુકબિ કૃત જોઊ। રામ નામ બિનુ સોહ ન સોઊ॥
બિપુ-બદની સબ ભાઁતિ સઁવારી। સોહ ન બસન બિના બર નારી॥૨॥

સબ ગુન રહિત કુકબિ કૃત બાની। રામ નામ જસ અઙ્કિત જાની॥
સાદર કહહિઁ સુનહિ બુધ તાહી। મધુકર સરિસ સન્ત ગુન-ગ્રાહી॥૩॥

જદપિ કબિત રસ એકૌ નાહીં। રામ-પ્રતાપ પ્રગટ એહિ માહીં।
ઇ ભરોસ મોરે મન આવા। કેહિ ન સુસઙ્ગ બડપ્પન પાવા॥૧॥

ધૂમૌ તજૈ સહજ કરુઆઈ। અગર પ્રસઙ્ગ સુગન્ધ બસાઈ
ભનિતિ ભદેસ બસ્તુ ભલિ બરની। રામ-કથા જગ-મઙ્ગલ-કરની॥૫॥

મઙ્ગલ-કરનિ કલિમલ-હરનિ તુલસી કથા રઘુનાથ કી।
ગતિ કૂર કબિતા-સરિત કી જ્યોઁ સરિત-પાવન-પાથ કી॥
પ્રભુ સુજસ સઙ્ગતિ ભનિતિ મલિ હોઇહિ સુજન મન-ભાવની।
ભવ-અઙ્ગ ભૂતિ મસાન કી સુમિરત સુહાવનિ પાવની॥૧॥

પ્રિય લાગિહિ અતિ સબહિ મમ, ભનિતિ તિ રામ-જસ-સઙ્ગ।
દારુ બિચાર કિ કરૈ કોઉ, બન્દિય મલય પ્રસઙ્ગ।
સ્યામ-સુરભિ-પય બિસદ અતિ, ગુનદ-કરહિં સબ પાન।
ગિરાગ્રામ્ય સિય-રામ-જસ, ગાવહિઁ સુનહિઁ સુજાન॥૧૦॥

મનિ-માનિક-મુકતા-છબિ જૈસી।અહિ-ગિરિ-ગજ-સિરસોહનતૈસી।
નૃપ-કિરીટ તરુની-તનુ પાઈ। લહહિં સકલ સોભા અધિકાઈ॥૧॥

તૈસેહિ સુકબિ કબિત બુધ કહહીં। ઉપજહિઁ અનત અનત છબિ લહહીં॥
ભગતિ-હેતુ બિધિ ભવન બિહાઈ। સુમિરત સારદ આવતિ ધાઈ॥૨॥

રામચરિતસર બિનુ અન્હવાયે। સો સમ જાઇ ન કોટિ ઉપાયે॥
કબિ કોબિદ અસ હૃદય બિચારી। ગાવહિં હરિજસ કલિમલ-હારી॥૩॥

કીન્હે પ્રાકૃત-જન ગુનગાના। સિર ધુનિ ગિરા લગતિ પછિતાના।
હૃદય-સિન્ધુ મતિ-સીપિ સમાના। સ્વાતી-સારદ કહહિઁ સુજાના॥૪॥

જૌં બરષદ બર-બારિ બિચારૂ। હોહિઁ કબિત-મુકતા-મનિ ચારૂ॥૫॥

જુગુતિ બેધિ પુનિ પોહિયહિ, રામચરિત બર તાગ।
પહિરહિઁ સજ્જન બિમલ ઉર, સોભા અતિ અનુરાગ॥૧૧॥

જે જનમે કલિકાલ કરાલા। કરતબ બાયસ બેષ મરાલા॥
ચલત કુપન્થ બેદ-મગ છાઁડે। કપટ-કલેવર કલિમલ-ભાઁડે॥૧॥

બઞ્ચક ભગત કહાઇ રામ કે। કિઙ્કર કઞ્ચન કોહ-કામ કે।
તિન્હ મહઁ પ્રથમ રેખ જગ મારી। ધિક ધરમધ્વજ ધન્ધક ધોરી॥૨॥

જૌં અપને અવગુન સબ કહઊઁ। બાઢૈ કથા પાર નહિઁ લહઊઁ॥
તાતેઁ મૈં અતિ અલપ બખાને। થોરે મહઁ જાનિહહિઁ સયાને॥૩॥

સમુઝિ બિબિધ બિધિ બિનતી મોરી। કોઉ ન કથા સુનિ દેઇહિ ખોરી॥
એતેહુ પર કરિહહિં જે સઙ્કા। મોહિ તે અધિક તે જડ મતિ-રક્ષા॥૪॥

કબિ ન હોઉઁ નહિં ચતુર કહાવૌઁ। મતિ અનુરૂપ રામ-ગુન ગાવૌઁ॥
કહઁ રઘુપતિ કે ચરિત અપારા। કહઁ મતિ મોરિ નિરત સંસારા॥૫॥

જેહિ મારુત ગિરિ મેરુ ઉડાહીઁ। કહહુ તૂલ કેહિ લેખે માહીં॥
સમુઝત અમિત રામ પ્રભુતાઈ। કરત કથા મન અતિ કદરાઈ॥૬॥

સારદ સેષ મહેસ બિધિ, આગમ નિગમ પુરાન।
નેતિ નેતિ કહિ જાસુ ગુન, કરહિં નિરન્તર ગાન॥૧૨॥

સબ જાનત પ્રભુ પ્રભુતા સોઈ। તદપિ કહે બિનુ રહા ન કોઈ॥
તહાઁ બેદ અસ કારન રાખા। ભજન પ્રભાઉ ભાઁતિ બહુ ભાખા॥૧॥

એક અનીહ અરૂપ અનામા। અજ સચ્ચિદાનન્દ પરધામા॥
વ્યાપક બિસ્વ-રૂપ ભગવાના। તેહિ ધરિ દેહ ચરિત કૃત નાના॥૨॥

કેવલ ભગતન્હ હિત લાગી। પરમ કૃપાલ પ્રનત-અનુરાગી॥
જેહિ જન પર મમતા અતિ છોહૂ। જેહિં કરુના કરિ કીન્હ ન કોહૂ॥૩॥

ગઈ બહોર ગરીબ-નેવાજૂ। સરલ સબલ સાહિબ રઘુરાજૂ॥
બુધ બરનહિઁ હરિજસ અસ જાની। કરહિં પુનીત સુફલ નિજ-બાની॥૪॥

તેહિ બલ મૈં રઘુપતિ ગુન-ગાથા। કહિહૌઁ નાઇ રામ-પદ માથા।
મુનિન્હ પ્રથમ હરિ-કીરતિ ગાઈ। તેહિ મગ ચલત સુગમ મોહિ ભાઈ॥૫॥

અતિ અપાર જે સરિત બર, જૌઁ નૃપ સેતુ કરાહિઁ।
ચઢિ પિપીલિકૌ પરમ-લઘુ, બિનુ સ્રમ પારહિ જાહિ॥૧૩॥

એહિ પ્રકાર બલ મનહિઁ દેખાઈ। કરિહૌઁ રઘુપતિ કથા સુહાઈ॥
વ્યાસ-આદિકબિ-પુઙ્ગવ નાના। જિન્હ સાદર હરિ સુજસ બખાના॥૧॥

ચરન-કમલ બન્દૌઁ તિન્હ કેરે। પુરવહુઁ સકલ મનોરથ મેરે॥
કલિ કે કબિન્હ કરૌઁ પરનામા। જિન્હ બરને રઘુપતિ-ગુન-ગ્રામા॥૨॥

જે પ્રાકૃતિ કબિ પરમ સયાને। ભાષા જિન્હ હરિ ચરિત બખાને॥
ભયે જે અહહિં જે હોઇહહિં આગે। પ્રનવૌઁ સબહિ કપટ છલ ત્યાગે॥૩॥

હોહુ પ્રસન્ન દેહુ બરદાનૂ। સાધુ-સમાજ ભનિતિ સનમાનૂ॥
જો પ્રબન્ધ બુધ નહિં આદરહી। સો બમ બાદિ બાલ-કબિ કરહીં ॥૪॥

કીરતિ ભનિતિ ભૂતિ ભલિ સોઈ। સુરસરિ સમ સબ કહઁ હિત હોઈ॥
રામ-સુકીરતિ ભનિતિ ભદેસા। અસમઞ્જસ અસ હમહિઁ અઁદેસા॥૫॥

તુમ્હરી કૃપા સુલભ સોઉ મોરે। સિયનિ સુહાવનિ ટાટ પટોરે॥૬॥

સરલ કબિત કીરતિ બિમલ, સોઇ આદરહિં સુજાન।
સહજ બયર બિસરાઇ રિપુ, જો સુનિ કરહિઁ બખાન॥
ન હોઇ બિનુ બિમલ મતિ, મોહિ મતિ-બલ અતિ થોર।
કરૌ કૃપા હરિ-જસ કહૌઁ, પુનિ પુનિ કરૌઁ નિહોર॥
કબિ કોબિદ રઘુબર-ચરિત, માનસ મઞ્જુ મરાલ।
બાલ-બિનય સુનિ સુરુચિ લખિ, મો પર હોહુ કૃપાલ॥
બન્દૌઁ મુનિ-પદ-કઞ્જુ, રામાયન જેહિં નિરમયેઉ।
સખર સકોમલ મઞ્જુ, દોષ-રહિત દૂષન-સહિત॥
બન્દૌઁ ચારિઉ બેદ, ભવ-બારિધિ-બોહિત સરિસ।
જિન્હહિં ન સપનેહુઁ ખેદ, બરનત રઘુવર-બિસદ-જસ॥
બન્દૌઁ બિધિ-પદ-રેનુ, ભવ-સાગર જેહિ કીન્હ જહઁ।
સન્ત-સુધા-સસિ-ધેનુ, પ્રગટે ખલ-વિષ-બારુની॥
બિબુધ બિપ્ર બુધ ગ્રહ ચરન, બન્દિ કહૌઁ કર જોરિ।
હોઇ પ્રસન્ન પુરવહુ સકલ, મઞ્જુ મનોરથ મોરિ॥૧૪॥

પુનિ બન્દૌઁ સારદ સુરસરિતા। જુગલ પુનીત મનોહર-ચરિતા॥
મજ્જન પાન પાપ હર એકા। કહત સુનત એક હર અબિબેકા॥૧॥

ગુરુ પિતુ માતુ મહેસ-ભવાની। પ્રનવૌઁ દીનબન્ધુ દિન-દાની॥
સેવક સ્વામિ સખા સિય-પીકે। હિતનિરુપધિ સબ વિધિ તુલસી કે॥૨॥

કલિ બિલોકિ જગ-હિત હર-ગિરજા। સાબર મન્ત્ર જાલ જિન્હ સિરજા।
અનમિલ આખર અરથ ન જાપૂ। પ્રગટ પ્રભાઉ મહેસ પ્રતાપૂ॥૩॥

મહેસ મોહિ પર અનુકૂલા। કરૌઁ કથા મુદ-મઙ્ગલ-મૂલા॥
સુમિરિ સિવા-સિવ પાઇ પસાઊ। બસ્નૌઁ રામચરિત ચિત-ચાઊ॥૪॥

ભનિતિ મોરિ સિવ કૃપા બિભાતી। સસિ-સમાજ મિલિ મનહુઁ સુરાતી।
જે એહિ કથહિ સનેહ-સમેતા। કહિહહિઁ સુનિહહિઁ સમુઝિ સચેતા॥૫॥

હોઇહહિઁ રામ-ચરન-અનુરાગી। કલિમલ-રહિત સુમઙ્ગલ-ભાગી॥૬॥

સપનેહુઁ સાઁચેહુ મોહિ પર, જૌઁ હર-ગૌરિ-પસાઉ।
તૌ ફુર હોઉ જો કહૌઁ સબ, ભાષા-ભનિતિ-પ્રભાઉ॥૧૫॥

બન્દૌઁ અવધપુરી અતિપાવનિ। સરજૂ-સરિ કલિ-કલુષ-નસાવનિ॥
પ્રનવૌઁ પુર-નર-નારિ બહોરી। મમતા જિન્હ પર પ્રભુહિ ન થોરી॥૧॥

સિય-નિન્દક અઘ-ઓઘ નસાયે। લોક બિસાક બનાઇ બસાયે।
બન્દૌઁ કૌસલ્યા દિસિ પ્રાચી। કીરતિ જાસુ સકલ જગ માચી॥૨॥

પ્રગટેઉ જહઁ રઘુપતિ સસિ ચારૂ। બિસ્વ-સુખદ ખલ-કમલ-તુસારૂ॥
દસરથ રાઉ સહિત સબ રાની। સુકૃત-સુમઙ્ગલ મૂરતિ માની॥૩॥

કરૌઁ પ્રનામ કરમ-મન-બાની। કરહુ કૃપા સુત-સેવક જાની॥
જિન્હહિઁ બિરચિ બડભયૌ વિધાતા। મહિમા-અવધિ રામ-પિતુ-માતા॥૪॥

બન્દૌઁ અવધ ભુઆલ, સત્ય પ્રેમ જેહિ રામ પદ।
બિછુરત દીનદયાલ, પ્રિય તનુ તૃન ઇવ પરિહરેઉ॥૧૬॥

પ્રનવૌઁ પરિજન સહિત બિદેહૂ। જાહિ રામ-પદ ગૂઢ-સનેહૂ॥
જોગ ભોગ મહઁ રાખેઉ ગોઈ। રામ બિલોકત પ્રગટેઉ સોઈ॥૧॥

પ્રનવૌઁ પ્રથમ ભરત કે ચરના। જાસુ નેમ બ્રત જાઇ ન બરના॥
રામ-ચરન-પઙ્કજ મન જાસૂ। લુબુધ મધુપ ઇવ તજૈ ન પાસૂ॥૨॥

બન્દૌઁ લછિમન-પદ-જલ જાતા । સીતલ સુભગ ભગત-સુખદાતા॥
રઘુપતિ કીરતિ બિમલ પતાકા। દંડ-સમાન ભયૌ જસ જાકા॥૩॥

સેષ સહસ્ત્ર-સીસ જગ કારન। જો અવતરેઉ ભૂમિ-ભય-ટારન॥
સદાસા સાનુકૂલ રહ મા પર। કૃપાસિન્ધુ સૌમિત્રિ ગુનાકર॥૪॥

રિપુસૂદન પદ કમલ નમામી। સૂર સુસીલ ભરત અનુગામી॥
મહાબીર બિનવૌઁ હનુમાના। રામ જાસુ જસ આપુ બખાના॥૫॥

પ્રનવૌઁ પવન કુમાર, ખલ બન પાવક જ્ઞાન ઘન।
જાસુ હૃદય આગાર, બસહિં રામ સર ચાપ ધર॥૧૭॥

ચી॰ – કપિપતિ રીછ નિસાચર રાજા। અઙ્ગદાદિ જે કીસ-સમાજા॥
બન્દૌઁ સબ કે ચરન સુહાયે। અધમ-સરીર રામ જિન્હ પાયે॥૧॥

રઘુપતિ ચરન ઉપાસક જેતે। ખગ મૃગ સુર નર અસુર સમેતે॥
ઘન્દૌઁ પદ-સરોજ સઘ કેરે। જે બિનુ કામ રામ કે ચેરે॥૨॥

સુક સનકાદિ ભગત મુનિ નારદ। જે મુનિવર બિજ્ઞાન બિસારદ॥
પ્રનવૌઁ સબહિઁ ધરનિ ધરિ સીસા। કરહુ કૃપા જન જાનિ મુનીસા॥૩॥

જનક-સુતા જગ-જનનિ જાનકી। અતિસય પ્રિય કરના નિધાન કી।
તાકે જુગ-પદ-કમલ મનાવૌઁ। જાસુ કૃપા નિરમલ મતિ પાવૌઁ॥૪॥

પુનિ મન-બચન-કરમ રઘુનાયક। ચરન-કમલ બન્દૌઁ સબ લાયક॥
રાજિવ-નયન ધરે ધનુ-સાયક। ભગત-વિપતિ-મઞ્જન સુખદાયક॥૫॥

ગિરા-અરથ જલ-બીચિ સમ, કહિયત ભિન્ન ન ભિન્ન।
બન્દૌઁ સીતા-રામ-પદ, જિન્હહિ પરમ પ્રિય ખિન્ન॥૮॥

બન્દૌઁ નામ રામ રઘુબર કો। હેતુ કૃસાનુ-ભાનુ-હિમકર કો।
બિધિ-હરિ-હર-મય-બેદ-પ્રાન સો। અગુન અનૂપમ ગુન-નિધાન સો॥૧॥

મહા મન્ત્ર જોઇ જપત મહેસૂ। કાસી મુકુતિ હેતુ ઉપદેસૂ॥
મહિમા જાસુ જાન ગનરાઊ। પ્રથમ પૂજિયત નામ પ્રભાઊ॥૨॥

જાન આદિકબિ નામ-પ્રતાપૂ। ભયૌ સુદ્ધ કરિ ઉલટા જાપૂ॥
સહસ-નામ-સમ સુનિ સિવ બાની। જપિ જેઁઈ પિય સઙ્ગ ભવાની॥૩॥

હરષે હેતુ હેરિ હર હી કો। કિય ભૂષન તિય ભૂષન તી કો।
નામ પ્રભાવ જાન સિવ નીકો। કાલકૂટ ફલ દીન્હ અમી કો॥૪॥

બરષા રિતુ રઘુપતિ ભગતિ, તુલસી સાલિ સુદાસ।
રામ નામ બર બરન જુગ, સાવન ભાદવઁ માસ॥૧૬॥

આખર મધુર મનોહર દોઊ। બરન બિલોચન જન જિય જોઊ॥
સુમિરત સુલભ સુખદ સબ કાહૂ। લોક-લાહુ પરલોક-નિબાહૂ॥૧॥

કહત સુનત સુમિરત સુઠિ નીકે। રામ-લખન-સમ પ્રિય તુલસી કે॥
બરનત બરન પ્રીતિ બિલગાતી। બ્રહ્મ-જીવ-સમ સહજ-સઁઘાતી॥૨॥

નર-નારાયન-સરિસ સુભ્રાતા। જગ પાલક બિસેષ જન ત્રાતા॥
ભગતિ-સુતિય કલ કરન-બિભૂષન। જગ-હિત-હેતુ બિમલ બિધુ-પૂષન॥૩॥

સ્વાદ તોષ સમ સુગતિ સુધા કે। કમઠ સેષ સમ ધર બસુધા કે॥
જન-મન-મઞ્જુ-કઞ્જ-મધુ કર સે। જીહ જસોમતિ હરિ હલધર સે॥૪॥

એક છત્ર એક મુકુટ-મનિ, સબ બરનન્હિ પર જોઉ।
તુલસી રઘુબર નામ કે, બરન બિરાજિત દોઉ॥૨૦॥

સમુઝત સરિસ નામ અરુ નામી। પ્રીતિ પરસપર પ્રભુ અનુગામી॥
નામ રૂપ દુઈ ઈસ ઉપાધી। અકથ અનાદિસુસામુઝિ સાધી॥૧॥

કો બડ છોટ કહત અપરાધૂ। સુનિ ગુન ભેદ સમુઝિહહિઁ સાધૂ॥
દેખિઅહિ રૂપ નામ-આધીના। રૂપ-જ્ઞાન નહિ નામ બિહીના॥૨॥

રૂપ બિસેષ નામ બિનુ જાને। કરતલ ગત ન પરહિઁ પહિચાને।
સુમિરિય નામ રૂપ બિનુ દેખે। આવત હૃદય સનેહ બિસેખે॥૩॥

નામ-રૂપ-ગુન અકથ કહાની। સમુઝત સુખદ ન પરતિ બખાની॥
અગુન સગુન બિચ નામ સુસાખી। ઉભય પ્રબોધક ચતુર દુભાખી॥૪॥

રામ-નામમનિ-દીપ ધરુ, જીહ દેહરી-દ્વાર।
તુલસી ભીતર બાહરહુઁ, જૌં ચાહસિ ઉઁજિયાર॥૨૧॥

નામ જીહ જપિ જાગહીઁ જોગી। વિરતિ બિરઞ્ચિ પ્રપઞ્ચ વિયોગી।
બ્રહ્મ સુખહિ અનુભવહિઁ અનૂપા। અકથ અનામય નામ ન રૂપા॥૧॥

જાના ચહહિં ગૂઢ ગતિ જેઊ। નામ જીહ જપિ જાનહિઁ તેઊ॥
સાધક નામ જપહિં લવ લાયે। હોહિં સિદ્ધ અનિમાદિક પાયે॥૨॥

જપહિઁ નામ જન આરત ભારી। મિટહિઁ કુસઙ્કટ હોહિં સુખારી॥
રામ ભગત જગ ચારિ પ્રકારા। સુકૃતી ચારિઉ અનઘ ઉદારા॥૩॥

ચહૂઁ ચતુર કહઁ નામ અધારા। જ્ઞાની પ્રભુહિ બિસેષ પિયારા॥
ચહુઁ જુગ ચહુઁ સ્રુતિ નામ પ્રભાઊ। કલિ બિસેષ નહિઁ આન ઉપાઊ॥૪॥

સકલ કામના હીન જે, રામ ભગતિ રસ લીન।
નામ પ્રેમ પીયૂષ હૃદ, તિન્હહૂઁ કિયે મન મોન॥૨૨॥

અગુનસગુનદુઇ બ્રહ્મ સરૂપા। અકથ અગાધ અનાદિ અનૂપા॥
મારે મત બડ નામ દુહૂઁ તે। કિયજેહિ જુગનિજ બસ નિજ બૂતે॥૧॥

પ્રૌઢ સુજન જનિ જાનહિં જન કી। કહૌઁ પ્રતીતિ પ્રીતિ રુચિ મન કી॥
એક દારુ ગત દેખિય એકૂ। પાવક સમ જુગ બ્રહ્મ બિબેકૂ॥૨॥

ઉભય અગમ જુગ સુગમ નામ તેઁ। કહૌઁ નામ બડ બ્રહ્મ રામ તેં॥
વ્યાપક એક બ્રહ્મ અબિનાસી। સત ચેતન ઘન આનઁદ રાસી॥૩॥

અસ પ્રભુ હૃદય અછત અબિકારી। સકલ જીવ જગ દીન દુખારી॥
નામ નિરૂપન નામ જતન તેં। સોઉ પ્રગટત જિમિ મોલ રતન તેં॥૪॥

નિરગુન તે એહિ ભાઁતિ બડ, નામ પ્રભાઉ અપાર।
કહૌઁ નામ બડ રામ તેં, નિજ બિચાર અનુસાર॥૨૩॥

રામ ભગત હિત નર તનુ ધારી। સહિ સઙ્કટ કિય સાધુ સુખારી॥
નામ સપ્રેમ જપત અનયાસા। ભગત હોહિઁ મુદ મઙ્ગલ બાસા॥૧॥

રામ એક તાપસ તિય તારી। નામ કોટિ ખલ કુમતિ સુધારી॥
રિષિ હિત રામ સુકેતુસુતાકી। સહિત સેન સુત કીન્હ બિબાકી॥૨॥

સહિત દોષ-દુખ દાસ દુરાસા। દલૈ નામ જિમિ રબિ નિસિ નાસા॥
ભઞ્જેઉઁ રામ આપુ ભવચાપૂ। ભવ-ભય-અઞ્જન નામ-પ્રતાપૂ॥૩॥

દંડક બન પ્રભુ કીન્હ સુહાવન। જન-મન-અમિત નામ કિય પાવન॥
નિસિચર-નિકર દલે રઘુનન્દન। નામ સકલ-કલિ-કલુષ નિકન્દન॥૪॥

સબરી ગીધ સુસેવકનિ, સુગતિ દીન્હિ રઘુનાથ।
નામ ઉધારે અમિત ખલ, બેદ બિદિત ગુન-ગાથ॥૨૪॥

રામ સુકંઠ બિભીષન દોઊ। રાખે સરન જાન સબ કોઊ॥
નામ ગરીબ અનેક નિવાજે। લોક બેદ બર બિરદ બિરાજે॥૧॥

રામ ભાલુ-કપિ-કટક બટોરા। સેતુ-હેતુ સ્રમ કીન્હ ન થોરા॥
નામ લેત ભવ-સિન્ધુ સુખાહીં। કરહુ વિચાર સુજન મન માહીં॥૨॥

રામ સકુલ-રન-રાવન મારા। સીય સહિત નિજ-પુર પગ ધારા॥
રાજા રામ અવધ રજધાની। ગાવત ગુન સુર-મુનિ-બર-બાની॥૩॥

સેવક સુમિરત નામ સપ્રીતી। બિનુ સમ પ્રબલ મોહ દલ જીતી॥
ફિરત સનેહ-મગન સુખ અપને। નામ પ્રસાદ સોચ નહિઁ સપને॥૪॥

બ્રહ્મ-રામ-તેઁ નામ બડ, બરદાયક બરદાનિ।
રામચરિત-સતકોટિ મહઁ, લિય મહેસ જિય જાનિ॥૨॥

નામ પ્રસાદ સમ્ભુ અબિનાસી। સાજ-અમઙ્ગલ મઙ્ગલ-રાસી।
સુક સનકાદિ સિદ્ધ મુનિ જોગી। નામ-પ્રસાદબ્રહ્મ-સુખ-ભોગી॥૧॥

નારદ જાનેઉ નામ પ્રતાપૂ। જગ-પ્રિય-હરિ હરિ-હર-પ્રિય આપૂ॥
નામ જપત પ્રભુ કીન્હ પ્રસાદૂ। ભગત-સિરોમનિ ભે પ્રહલાદૂ॥૨॥

ધ્રુવ સગલાનિ જપેઉ હરિ-નાઊઁ। પાયૌ અચલ અનૂપમ ઠાઊઁ।
સુમિરિ પવન-સુત પાવન નામૂ। અપને બસ કરિ રાખે રામૂ ॥૩॥

અપત અજામિલ ગજ ગનિકાઊ। ભયે મુકુત હરિ નામ પ્રભાઊ॥
કહૌઁ કહાઁ લગિ નામ બડાઈ। રામ ન સકહિં નામ-ગુન ગાઈ॥૪॥

નામ રામ કો કલ્પતરુ, કલિ કલ્યાન-નિવાસ।
જો સુમિરત ભયો ભાઁગ તેં, તુલસી તુલસીદાસ॥૨૬॥

ચહુઁ જુગ તીનિ કાલ તિહુઁ લોકા। ભયે નામ જપિ જીવ વિસોકા॥
બેદ-પુરાન-સન્ત મત એહૂ। સકલ સુકૃત ફલ રામ સનેહૂ॥૧॥

ધ્યાન પ્રથમ જુગ મખ વિધિ દૂજે। દ્વાપર પરિતોષન પ્રભુ પૂજે॥
કલિ કેવલ મલ મૂલ મલીના। પાપ પયોનિધિ જન મન મીના॥૨॥

નામ કામતરુ કાલ કરાલા। સુમિરત સમન સકલ જગ જાલા॥
રામ નામ કલિ અભિમત દાતા। હિત પરલોક લોક પિતુ માતા॥૩॥

નહિં કલિ કરમ ન ભગતિ બિબેકૂ। રામ નામ અવલમ્બન એકૂ॥
કાલનેમિ કલિ કપટ નિધાનૂ। નામ સુમતિ સમરથ હનુમાનૂ॥૪॥

રામ નામ નરકેસરી, કનકકસિપુ કલિકાલ।
જાપક જન પ્રહલાદ જિમિ, પાલિહિ દલિ સુર સાલ॥૨૭॥

ભાય કુભાય અનખ આલસહૂઁ। નામ જપત મઙ્ગલ દિસિ દસહૂઁ॥
સુમિરિ સો નામ રામ ગુનગાથા। કરૌઁ નાઇ રઘુનાથહિ માથા॥૧॥

મોરિ સુધારિહિ સોસબ ભાઁતી। જાસુ કૃપા નહિઁ કૃપા અઘાતી॥
રામ સુસ્વામિ કુસેવક મો સો। નિજ દિસિ દેખિ દયાનિધિ પોસો॥૨॥

લોકહુ બેદ સુસાહિબ રીતી। બિનય સુનત પહિચાનત પ્રીતી॥
ગની ગરીબ ગ્રામ નર નાગર। પંડિત મૂઢ મલીન ઉજાગર॥૩॥

સુકબિ કુકબિ નિજ-મતિ-અનુહારી। નૃપહિ સરાહત સબ નર નારી॥
સાધુ સુજાન સુસીલ નૃપાલા। ઈસ-અંસ-ભવ પરમ કૃપાલા॥૪॥

સુનિ સનમાનહિ સબહિ સુબાની। ભનિતિ ભગતિ નતિ ગતિ પહિચાની॥
યહ પ્રાકૃત મહિપાલ સુભાઊ। જાન-સિરોમનિ કોસલરાઊ॥૫॥

રીઝત રામ સનેહ નિસાતે। કો જગ મન્દ મલિન-મન મો તે॥૬॥

સઠ સેવક કી પ્રીતિ રુચિ, રખિહહિઁ રામ કૃપાલુ।
ઉપલ કિયે જલજાન જેહિ, સચિવ સુમતિ કપિ ભાલુ॥
હૌઁહુઁ કહાવત સબ કહત, રામ સહત ઉપહાસ।
સાહિબ સીતાનાથ સે, સેવક તુલસીદાસ॥૨૮॥

અતિ બડિ મોરિ ઢિઠાઈ ખોરી। સુનિ અઘ નરકહુનાક સિકોરી॥
સમુઝિસહમમોહિઅપડરઅપને। સો સુધિ રામ કીન્હ નહિં સપને॥૧॥

સુનિ અવલોકિ સુચિત ચખ ચાહી। ભગતિ મોરિ મતિ સ્વામિ સરાહી॥
કહત નસાઇ હોઇ હિય નીકી। રીઝત રામ જાનિ જન જી કી॥૨॥

રહતિ ન પ્રભુ ચિત ચૂક કિયે કી। કરત સુરતિ સય બાર હિયે કી॥
જેહિ અઘ બધેઉ બ્યાધ ઇવ બાલી। ફિરિ સુકંઠ સોઇ કીન્હિ કુચાલી॥૩॥

ઇ કરતૂતિ બિભીષન કેરી। સપનેહુઁ સો ન રામ હિય હેરી॥
તે ભરતહિ ભેઁટત સનમાને। રાજ-સભા રઘુબીર બખાને॥
પ્રભુ તરુ તર કપિ ડાર પર, તે કિય આપુ સમાન।
તુલસી કહીં ન રામ સે, સાહિબ સીલ-નિધાન॥
રામ નિકાઈ રાવરી, હૈ સબહી કો નીક।
જૌં યહ સાઁચી હૈ સદા, તૌ નીકો તુલસીક॥
એહિ બિધિ નિજ ગુન દોષ કહિ, સબહિ બહુરિ સિર નાઇ।
બરનૌઁ રઘુબર-બિસદ-જસ, સુનિ કલિ કલુષ નસાઇ॥૨૬॥

જાગબલિક જો કથા સુહાઈ। ભરદ્વાજ મુનિબરહિ સુનાઈ॥
કહિહૌઁ સોઇ સમ્બાદ બખાની। સુનહુ સકલ સજ્જન સુખ માની॥૧॥

સમ્ભુ કીન્હ યહ ચરિત સુહાવા। બહુરિ કૃપા કરિ ઉમહિ સુનાવા॥
ઇ શિવ કાગભુસુંડિહિ દીન્હા। રામભગતિ અધિકારી ચીન્હા॥૨॥

તેહિ સન જાગબલિક પુનિ પાવા। તિન્હ પુનિ મરવાજ પ્રતિ ગાવા॥
તે ખોતા બકતા સમ સીલા। સમદરસી જાનહિઁ હરિલીલા॥૩॥

જાનહિઁ તીનિ કાલ નિજ-જ્ઞાના। કરતલ ગત આમલક સમાના।
ઔરૌ જે હરિભગત સુજાના। કહહિઁ સુનહિઁ સમુઝહિઁ વિધિ નાના॥૪॥

મૈં પુનિ નિજ ગુરુસન સુની, કથા સો સૂકરખેત।
સમુઝી નહિઁ તસિ બાલપન, તબ અતિ રહેઉઁ અચેત॥
સીતા બકતા જ્ઞાન-નિધિ, કથા રામ કે ગૂઢ।
કિમિ સમુઝૌઁ મેં જીવ જડ, કલિમલ ગ્રસિત-બિમૂઢ॥૩૦॥

તદપિકહી ગુરુબારહિ બારા। સમુઝિ પરી કછુ ભતિ અનુસારા।
ભાષાબદ્ધ કરબ મૈં સોઈ। મોરે મન પ્રબોધ જેહિ હાઈ॥૧॥

જસ કછુ બુધિ-બિબેક-બલ મેરે। તસ કહિહૌઁ હિય હરિ કે પ્રેરે॥
નિજ સન્દેહ-મોહ-ભ્રમ-હરની। કરૌઁ કથા ભવ-સરિતા-તરની॥૨॥

બુધ-બિસ્રામ સકલ-જન-રઞ્જનિ। રામ-કથા કલિ-કલુષ-બિભઞ્જનિ॥
રામકથા-કલિ-પન્નગ-ભરની। પુનિ બિબેક-પાવક કહઁ અરની॥૩॥

રામકથા કલિ કામદ ગાઈ। સુજન સજીવનિ મૂરિ સુહાઈ॥
ઇ બસુધાતલ સુધા તરઙ્ગિનિ। ભય ભઞ્જનિ ભ્રમ ભેક ભુઅઙ્ગિનિ॥૪॥

અસુર સેન સમ નરક નિકન્દિનિ। સાધુ બિધુધ કુલ હિત ગિરિનન્દિનિ।
સન્ત સમાજ પયોધિ રમા સી। બિસ્વ ભાર ભર અચલ છમા સી॥૫॥

જમગન મુઁહ મસિ જગ જમુના સી। જીવન મુકુતિ હેતુ જનુ કાસી॥
રામહિ પ્રિય પાવનિ તુલસી સી। તુલસિદાસ હિત હિય હુલસી સી॥૬॥

સિવ પ્રિય મેકલ સૈલ સુતા સી। સકલ સિદ્ધિ સુખ સમ્પતિરાસી।
સદગુન મુરગન અમ્બ અદિતિ સી। રઘુવર ભગતિ પ્રેમ પરમિતિ સી॥૭॥

રામકથા મન્દાકિની, ચિત્રકૂટ ચિત ચારુ।
તુલસી સુભગ સનેહ બન, સિય રઘુબીર બિહારુ॥૩૧॥

રામ ચરિત ચિન્તામનિ ચારૂ। સન્ત સુમતિ તિય સુભગ સિંગારૂ॥
જગ મઙ્ગલ ગુન ગ્રામ રામ કે। દાનિ મુકુનિ ધન ધરમ ધામ કે॥૧॥

સદગુરુ જ્ઞાન બિરોગ-જોગ કે। બિબુધ બૈદ ભવ ભીમ રોગ કે।
જનનિ જનક સિય રામ પ્રેમ કે। બીજ સકલ બ્રત ધરમ નેમ કે॥૨॥

સમન પાપ સન્તાપ સોક કે। પ્રિય પાલક પરલોક લોક કે॥
સચિવ સુભટ ભૂપતિ બિચાર કે। કુમ્ભજ લોભ ઉદધિ અપાર કે॥૩॥

કામ-કોહ કલિમલ કરિ ગન કે। કેહરિ સાવક જન મન બન કે॥
અતિથિ પૂજ્ય પ્રિયતમ પુરારિ કે। કામદ ઘન દારિદ દવારિ કે॥૪॥

મન્ત્ર મહા મનિ બિષય બ્યાલ કે। મેટત કઠિન કુઅઙ્ક ભાલ કે॥
હરન મોહ તમ દિનકર કર સે। સેવક સાલિ પાલ જલધર સે॥૫॥

અભિમત દાનિ દેવતરુ બર સે। સેવત સુલભ સુખદ હરિ હર સે॥
સુકબિ સરદ નભ મન ઉડુગન સે। રામ ભગત જન જીવન ધન સે॥૬॥

સકલ સુકૃત ફલ ભૂરિ ભોગ સે। જગ હિત નિરુપધિ સાધુ લોગ સે॥
સેવક મન માનસ મરાલ સે। પાવન ગઙ્ગ તરઙ્ગ માલ સે॥૭॥

કુપથ કુતર્ક કુચાલ કલિ, કપટ દમ્ભ પાખંડ।
દહન રામ ગુનગ્રામ જિમિ, ઈંધન અનલ પ્રચંડ॥
રામચરિત રાકેસ કર, સરિસ સુખદ સબ કાહુ।
સજ્જન કુમુદ ચકોર ચિત, હિત બિસેષ બડ લાહુ॥૩૨॥

કીન્હ પ્રસ્ન જેહિ ભાઁતિ ભવાની। જેહિ વિધિ સઙ્કર કહા બખાની॥
સબ હેતુ કહબ મૈં ગાઈ। કથા પ્રબન્ધ વિચિત્ર ધનાઈ॥૧॥

જેહિ યહ કથા સુની નહિં હોઈ। જનિ આચરજ કરૈ સુનિ સોઈ॥
કથા અલૌકિક સુનહિઁ જે જ્ઞાની। નહિઁ આચરજ કરહિં અસ જાની॥૨॥

રામ કથાકૈ મિતિ જગ નાહીઁ। અસ પ્રતીતિ તિન્હ કે મન માહીઁ॥
નાના ભાઁતિ રામ અવતારા। રામાયન સતકોટિ અપારા॥૩॥

કપલ ભેદ હરિચરિત સુહાયે। ભાઁતિ અનેક મુનીસન્હ ગાયે॥
કરિય ન સંસય અસ ઉર આની। સુનિય કથા સાદર રતિ માની॥૪॥

રામ અનન્ત અનન્ત ગુન, અમિત કથા વિસ્તાર।
સુનિ આચરજ ન માનિહહિઁ, જિન્હ કે બિમલ વિચાર॥૩૩॥

યહિ બિધિ સબ સંસય કરિ દૂરી। સિર ધરિ ગુરુ પદ પઙ્કજ ધૂરી॥
પુનિ સબહી પ્રનવૌઁ કર જોરી। કરત કથા જેહિ લાગ ન ખોરી॥૧॥

સાદર સિવહિ નાઇ અબ માથા। બરનૌઁ બિસદ રામ ગુન ગાથા॥
સમ્બત સોરહ સૈ ઇકતીસા। કરૌઁ કથા હરિ પદ ધરિ સીસા॥૨॥

નૌમી ભૌમબાર મધુ માસા। અવધપુરી યહ ચરિત પ્રકાસા॥
જેહિ દિન રામ જનમ સ્રુતિ ગાવહિઁ। તીરથ સકલ તહાઁ ચલિ આવહિ॥૩॥

અસુર નાગ ખગ નર મુનિ દેવા। આઇ કરહિઁ રઘુનાયક સેવા॥
જન્મ મહોત્સવ રચહિઁ સુજાના। કરહિં રામ કલ કીરતિ ગાના॥૪॥

મજ્જહિઁ સજ્જન બૃન્દ બહુ, પાવન સરજૂ નીર।
જપહિઁ રામ ધરિ ધ્યાન ઉર, સુન્દર સ્યામ સરીર॥૩૪॥

દરસ પરસ મજ્જન અરુ પાના। હરઈ પાપ કહ બેદ પુરાના॥
નદી પુનીત અમિત મહિમા અતિ। કહિ ન સકૈસારદાબિમલ મતિ॥૧॥

રામ ધામદા પુરી સુહાવનિ। લોક સમસ્ત વિદિત અતિ પાવનિ॥
ચારિ ખાનિ જગ જીવ અપારા। અવધ તજે તન નહિઁ સંસારા॥૨॥

સબ બિધિ પુરી મનોહર જાની। સકલ સિદ્ધિ પ્રદ મઙ્ગલ ખાની॥
બિમલ કથા કર કીન્હ અરમ્ભા। સુનત નસાહિઁ કામ મદ દમ્ભા॥૩॥

રામચરિતમાનસ એહિ નામા। સુનત સ્રવન પાઇય બિસ્રામા॥
મન કરિ વિષય અનલ બન જરઈ। હોઇ સુખી જૌઁ એહિ સર પરઈ॥૪॥

રામચરિતમાનસ મુનિ ભાવન। બિરચેઉ સમ્ભુ સુહાવન પાવન॥
ત્રિબિધ દોષ દુઃખ દારિદ દાવન। કલિ કુચાલિકુલિ કલુષ નસાવન॥૫॥

રચિ મહેસ નિજ માનસ રાખા। પાઇ સુસમૌ સિવા સન ભાખા॥
તાતેં રામચરિતમાનસ બર। ધરેઉ નામ હિય હેરિ હરષિ હર॥૬॥

કહૌઁ કથા સોઇ સુખદ સુહાઈ। સાદર સુનહુ સજન મન લાઈ॥૭॥

જસ માનસ જેહિ બિધિ ભયૌ, જગ પ્રચાર જેહિ હેતુ॥
અબ સોઇ કહૌઁ પ્રસઙ્ગ સબ, સુમિરિ ઉમા બૃષકેતુ॥૩૫॥

સમ્ભુ પ્રસાદ સુમતિહિય હુલસી। રાનચરિતમાનસ કબિ તુલસી॥
કરૈ મનોહર મતિ અનુહારી। સુજન સુચિત સુનિ લેહુ સુધારી॥૧॥

સુમતિ ભૂમિ થલ હૃદય અગાધૂ। બેદ પુરાન ઉદધિ ઘન સાધૂ॥
બરષહિં રામ સુજસ ઘર બારી। મધુર મનોહર મઙ્ગલકારી॥૨॥

લીલા સગુન જો કહહિઁ બખાની। સોઇ સ્વચ્છતા કરઈ મલહાની॥
પ્રેમ ભગતિ જો બરનિ ન જાઈ। સોઇ મધુરતા સુસીતલતાઈ॥૩॥

જલ સુકૃત-સાલિ હિત હોઈ। રામભગત જન જીવન સાઈ॥
મેધા મહિ ગત સે જલ પાવન। સકિલિ સ્રવન મગચલેઉ સુહાવન॥૪॥

ભરેઉ સુમાનસ સુથલ થિરાના। સુખદ સીત રુચિ ચારુ ચિરાના॥૫॥

સુઠિ સુન્દર સમ્બાદ બર, બિરચે બુદ્ધિ બિચારિ।
તેઇ એહિ પાવન સુભગ સર, ઘાટ મનોહર ચારિ॥૩૬॥

સપ્ત પ્રબન્ધ સુજગ સોપાના। જ્ઞાન-નયન નિરખત મન માના॥
રઘુપતિ-મહિમા અગુન અબાધા। બરનબ સોઇબર બારિ અગાધા॥૧॥

રામ-સીય જસ સલિલ સુધાસમ। ઉપમા બીચિ બિલાસ મનોરમ॥
પુરૈન સઘન ચારુ ચૌપાઈ। જુગુતિ મઞ્જુ મનિ સીપ સુહાઈ॥૨॥

ન્દ સોરઠા સુન્દર દોહા। સોઇ બહુ રઙ્ગ કમલ કુલ સોહા॥
અરથ અનૂપ સુભાવ સુભાસા। સોઇ પરાગ મકરન્દ સુબાસા॥૩॥

સુકૃત પુજ મઞ્જુલ અલિમાલા। જ્ઞાન બિરાગ બિચાર મરાલા॥
ધુનિ અવરેબ કબિત ગુન જાતી। મીન મનોહર તે બહુ ભાઁતી॥૪॥

અરથ ધરમ કમાદિક ચારોં। કહબ જ્ઞાન બિજ્ઞાન બિચારી॥
નવરંસ જપ તપ જોગ બિરાગા। તે સબ જલચર ચારુ તડાગા॥૫॥

સુકૃતી સાધુ નામ ગુન ગાનો। તે બિચિત્ર જલ બિહઁગ સમાના॥
સન્તસભા ચહુઁ દિસિ અઁબરાઈ। સ્રદ્ધા રિતુ બસન્ત સમ ગાઈ॥૬॥

ભગતિ નિરૂપન બિબિધ બિધાના। છમા દયા દમ લતા બિતાના॥
સમ જમ નિયમ ફૂલ ફલ જ્ઞાના। હરિ પદ રતિ રસ બેદ બખાના॥૭॥

ઔરૌ કથા અનેક પ્રસઙ્ગા। તેઇ સુક પિક બહુ બરન વિહઙ્ગા॥૮॥

પુલક બાટિકા-બાગ બન, સુખ સુવિહઙ્ગવિહારુ।
માલી સુમન સનેહ જલ સીંચત લોચન ચારુ॥૩૭॥

જે ગાવહિં યહ ચરિત સઁભારે। તેઇ એહિ તાલ ચતુર રખવારે॥
સદા સુનહિઁ સાદર નર નારી। તેઇ સુર બર માનસ અધિકારી॥૧॥

અતિ-ખલ જે વિષયી બક કાગા। એહિ સર નિકટ ન જાહિઁ અભાગા॥
સમ્બુક ભેક સિવાર સમાના। ઇહાઁ ન વિષય કથા-રસ નાના॥૨॥

તેહિ કારન આવત હિય હારે। કામી કાક બલાક બિચારે॥
આવત એહિ સર અતિ કઠિનાઈ। રામ કૃપા બિનુ આઇ ન જાઈ॥૩॥

કઠિન કુસઙ્ગ કુપન્થ કરાલા। તિન્હ કે બચન બાઘ હરિ વ્યાલા॥
ગૃહ કારજ નાના જઞ્જાલા। તેઇ અતિ દુર્ગમ સૈલ બિસાલા॥૪॥

બન બહુ વિષમ મોહ મદ માના। નદી કુતર્ક ભયઙ્કર નાના॥૫॥

જે સ્રદ્ધા સમ્બલ રહિત, નહિઁ સન્તન્હ કર સાથ।
તિન્હ કહઁ માનસ અગમ અતિ, જિન્હહિ ન પ્રિય રઘુનાથ॥૩૮॥

જૌં કરિ કષ્ટ જાઇ પુનિ કોઈ। જાતહિ નીદ જુડાઈ હોઈ॥
જડતા જાડ વિષમ ઉર લાગા। ગયહુન મજ્જ ન પાવ અભાગા॥૧॥

કરિ ન જાઇ સર મજ્જન પાના। ફિરિ આવૈ સમેત અભિમાના।
જૌઁ બહોરિ કોઉ પૂછન આવા। સર નિન્દા કરિ તાહિ બુઝાવા॥૨॥

સકલ વિઘ્ન બ્યાપહિઁ નહિઁ તેહી। રામ સુકૃપા બિલોકહિં જેહી॥
ઇ સાદર મજ્જન સર કરઈ। મહાઘોર ત્રય તાપ ન જરઈ॥૩॥

તે નર યહ સર તજહિઁ ન કાઊ। જિન્હ કે રામ ચરન ભલ ભાઊ॥
જો નહાઇ ચહ એહિ સર ભાઈ। સો સતસઙ્ગ કરૌ મન લાઈ॥૪॥

અસ માનસ માનસ ચષ ચાહી। ભૈ કબિ બુદ્ધિ બિમલ અવગાહી॥
ભયૌ હૃદય આનન્દ ઉછાહૂ। ઉમગેઉ પ્રેમ પ્રમોદ પ્રબાહૂ॥૫॥

ચલી સુભગ કબિતા સરિતા સી। રામ બિમલ જસ જલ ભરિતા સો॥
સરજૂ નામ સુમઙ્ગલ મૂલા। લોક બેદ મત મઞ્જુલ કૂલા॥૬॥

નદી પુનીત સુમાનસ નન્દિનિ। કલિમલ ત્રિન તરુ મૂલ નિકન્દિનિ॥૭॥

સ્રોતા ત્રિવિધિ સમાજ પુર, ગ્રામ નગર દુહુઁ કૂલ।
સન્ત સભા અનુપમ અવધ, સકલ સુમઙ્ગલ મૂલ॥૩॥

રામભગતિ સુરસરિતહિ જાઈ। મિલી સુકીરતિ સરજુ સુહાઈ॥
સાનુજ રામ સમર જસ પાવન। મિલેઉ મહાનદ સોન સુહાવન॥૧॥

જુગ ઘિચ ભગતિ દેવ ધુનિ ધારા। સોહતિ સહિત સુધિરતિ બિચારા॥
ત્રિવિધિ તાપ ત્રાસક તિમુહાની। રામ સરૂપ સિન્ધુ સમુહાની॥૨॥

માનસ-મૂલ મિલી સુરસરિહી। સુનત સુજન-મન પાવન કરિહી॥
બિચ બિચ કથા વિચિત્ર બિભાગા। જનુ સરિ તીર તીર બન બાગા॥૩॥

ઉમા-મહેસ-બિબાહ બરાતી। તે જલચર અગનિત બહુ ભાઁતી॥
રઘુબર-જનમ અનન્દ-બધાઈ। ભઁવર તરઙ્ગ મનોહરતાઈ॥
બાલચરિત ચહુઁ બન્ધુ કે, બનજ બિપુલ બહુ રઙ્ગ।
નૃપ-રાની-પરિજન સુકૃત, મધુકર બારિ બિહઙ્ગ॥૪૦॥

સીય-સ્વયમ્બર-કથા સુહાઈ। સરિત સુહાવનિ સો છબિ છાઈ॥
નદી નાવ પટુ પ્રસ્ન અનેકા। કેવટ કુમલ ઉતર સબિબેકા॥૧॥

સુનિ અનુકથન પરસપર હોઈ। પથિક-સમાજ સોહ સરિ સોઈ॥
ઘોર ધાર ભૃગુનાથ રિસાની। ઘાટ સુબન્ધ રામ બર બાની॥૨॥

સાનુજ રામ-બિબાહ-ઉછાહૂ। સો સુન ઉમગ સુખદ સબ કાહૂ॥
કહત સુનત હરષહિઁ પુલકાહીં। તે સુકૃતી મન મુદિત નહાહીં॥૩॥

રામ તિલક હિત મઙ્ગલ સાજા। પરબ જોગ જનુ જુરેઉ સમાજા॥
કાઈ કુમતિ કેકઈ કેરી। પરી જાસુ ફલ બિપતિ ઘનેરી॥૪॥

સમન અમિત ઉતપાત સબ, ભરત ચરિત જપ જાગ।
કલિ અઘ ખલ અવગુન કથન, તે જલ મલ બક કાગ॥૪૧॥

કીરતિ સરિત છહૂઁ રિતુ રૂરી। સમય સુહાવનિ પાવનિ ભૂરી॥
હિમ હિમસૈલ-સુતા સિવ બ્યાહૂ। સિસિર સુખદ પ્રભુ-જનમ-ઉછાહૂ॥૧॥

બરનબ રામ વિવાહ સમાજૂ। સો મુદ-મઙ્ગલ મય રિતુરાજૂ॥
ગ્રીષમ દુસહ રામ-બન-ગવનૂ। પન્થ-કથા ખર-આતપ-પવનૂ॥૨॥

બરષા ઘોર નિસાચર રારી। સુર-કુલ-સાલિ સુમઙ્ગલ-કારી॥
રામ-રાજસુખ બિનય બડાઈ। બિસદ સુખદ સોઇ સરદ સુહાઈ॥૩॥ ॥
સતી-સિરોમનિ સિય-ગુન-ગાથા। સોઇ ગુન અમલ અનૂપમ પાથા॥
ભરત સુભાઉ સુસીતલતાઈ। સદા એકરસ બરનિ ન જાઈ ॥૪॥

અવલોકનિ બોલનિ મિલનિ, પ્રીતિ પરસપર હાસ।
ભાયપ ભલિ ચહુઁ બન્ધુ કી, જલમાધુરી સુબાસ॥૪૨॥

આરતિ બિનય દીનતા મોરી। લઘુતા લલિત સુબારિ ન ખોરી॥
અદભુત સલિલ સુનત ગુનકારી। આસ પિયાસ મનામલ-હારી॥૧॥

રામ સુપ્રેમહિ પોષત પાની। હરત સકલ કલિ-કલુષ ગલાની॥
ભવ સ્રમ સોષક તોષક તોષા। સમન દુરિત દુખ દારિદ દોષા॥૨॥

કામ કોહ મદ મોહ નસાવન। બિમલ બિબેક બિરાગ બઢાવન॥
સાદર મજ્જન પાન કિયે તે। મિટિહિ પાપ પરિતાપ હિયે તે॥૩॥

જિન્હ એહિ બારિ ન માનસ ધોયે। તે કાયર કલિકાલ બિગોયે॥
તૃષિત નિરખિ રબિ-કર-ભવ-બારી। ફિરિહહિઁ મૃગ જિમિ જીવ દુખારી॥૪॥

મતિ અનુહારિ લુબારિ ગુન, ગન ગનિ મન અન્હવાઇ।
સુમિરિ ભવાની-સઙ્કરહિ, કહ કબિ કથા સુહાઇ॥
અબ રઘુપતિ-પદ-પઙ્કરુહ, હિય ધરિ પાઇ પ્રસાદ।
કહૌઁ જુગલ મુનિબર્જ કર, મિલન સુભગ સમ્બાદ॥૪૩॥

ભરદ્વાજ મુનિ બસહિઁ પ્રયાગા। તિન્હહિઁ રામ-પદ અતિ અનુરાગા॥
તાપસ સમ-દમ-દયા નિધાના। પરમારથ-પથ પરમ સુજાના॥૧॥

માઘ મકર-ગત-રબિ જબ હાઈ। તીરથપતિહિ આવ સબ કોઈ॥
દેવદનુજ-કિન્નર-નર-સ્રેની। સાદર મજ્જહિઁ સકલ ત્રિબેની॥૨॥

પૂજહિઁ માધવ-પદ-જલજાતા। પરસિ અષયવટ હરષહિઁ ગાતા॥
ભરદ્વાજ-આશ્રમ અતિ પાવન। પરમ-રમ્ય મુનિબર મન ભાવન॥૩॥

તહાઁ હોઇ મુનિ-રિષય-સમાજા। જાહિઁ જે મજ્જન તીરથરાજા॥
મજ્જહિં પ્રાત સમેત ઉછાહા। કહહિં પરસપર હરિ-ગુન-ગાહા॥૪॥

બ્રહ્મ નિરૂપન ધર્મ-બિધિ, બરનહિં તત્વ-વિભાગ।
કહહિં ભગતિ ભગવન્ત કૈ, સજ્જુત-જ્ઞાન-વિરાગ॥૪૪॥

એહિ પ્રકાર ભરિભાઘ નહાહીઁ। પુનિ સબ નિજ નિજ આસ્રમ જાહીઁ॥
પ્રતિ સમ્બત અતિ હોઇ અનન્દા। મકર મજ્જિ ગવનહિઁ મુનિબૃન્દા॥૧॥

એક બાર ભરિ મકર નહાયે। સબ મુનીસ આસ્રમન્હ સિધાયે॥
જાગબલિકમુનિપરમબિબેકી। ભરદ્વાજ રાખે પદ ટેકી॥૨॥

સાદર ચરન-સરોજ પખારે। અતિ પુનીત આસન બૈઠારે॥
કરિ પૂજા મુનિ-સુજસ બખાની। બોલે અતિ પુનીત મૃદુ-બાની॥૩॥

નાથ એક સંસય બડ મોરે। કરગત વેદ-તત્ત્વ સબ તોરે॥
કહત સો મોહિ લાગત ભય લાજા। જૌઁ ન કહૌઁ બડ હોઇ અકાજા॥૪॥

સન્ત કહહિઁ અસ નીતિ પ્રભુ, સ્રુતિ-પુરાન-મુનિ ગાવ।
હોઇ ન બિમલ બિબેક ઉર, ગુરુ સન કિયે દુરાવ॥૪॥

અસબિચારિ પ્રગદૌઁ નિજમોહૂ। હરહુ નાથ કરિ જન પર છોહૂ॥
રામ નામ કર અમિત પ્રભાવા। સન્ત પુરાન ઉપનિષદ ગાવા॥૧॥

સન્તત જપત સમ્ભુ અબિનાસી। સિવ ભગવાન જ્ઞાન-ગુન-રાસી॥
આકર ચારિજીવ જગ અહહીઁ। કાસી મરત પરમ-પદ લહહીઁ॥૨॥

પિ રામ-મહિમા મુનિરાયા। સિવ ઉપદેસ કરત કરિ દાયા॥
રામ કવન પ્રભુ પૂછૌઁ તોહી। કહિય બુઝાઇ કૃપાનિધિ મોહી॥૩॥

એક રામ અવધેસ-કુમારા। તિન્હ કર ચરિત બિદિત સંસારા॥
નારિ બિરહ દુખ લહેઉ અપારા। ભયૌ રોષ રન રાવન મારા॥૪॥

પ્રભુ સોઇ રામ કિ અપર કોઉ, જાહિ જપત ત્રિપુરારિ।
સત્યધામ સર્વજ્ઞ તુમ્હ, કહહુ બિબેક બિચારિ॥૪૬॥

જૈસે મિટૈ મોહ ભ્રમ ભારી। કહહુ સો કથા નાથ બિસ્તારી॥
જાગબંલિક બોલે મુસુકાઈ। તુમ્હહિઁ વિદિત રઘુપતિ પ્રભુતાઈ॥૧॥

રામભગત તુમ્હ મન ક્રમ બાની। ચતુરાઈ તુમ્હારિ મૈં જાની॥
ચાહહુ સુનૈ રામ-ગુન-ગૂઢા। કીન્હેહુ પ્રસ્ન મનહુઁ અતિ મૂઢા॥૨॥

તાત સુનહુ સાદર મન લાઈ। કહૌઁ રામ કૈ કથા સુહાઈ॥
મહામોહ મહિષેસ બિસાલા। રામકથા કાલિકા કરાલા॥૩॥

રામકથા સસિ-કિરન સમાના। સન્ત ચકોર કરહિં જેહિ પાના॥
ઐસૈ સંસય કીન્હ ભવાની। મહાદેવ તબ કહા બખાની॥૪॥

કહૌઁ સો મતિ અનુહારિ અબ, ઉમા-સમ્ભુ સમ્બાદ।
ભયૌ સમય જેહિ હેતુ જેહિ, સુનુ મુનિ મિદિહિ બિષાદ॥૪૭॥

એક બાર ત્રેતાજુગ માહીં। સમ્ભુ ગયે કુમ્ભજ રિષિ પાહીં॥
સઙ્ગ સતી જગજનનિ ભવાની। પૂજે રિષિ અખિલેસ્વર જાની॥૧॥

રામકથા મુનિબર્જ બખાની। સુની મહેસ પરમ સુખ માની॥
રિષિ પૂછી હરિભગતિ સુહાઈ। કહી સમ્ભુ અધિકારી પાઈ॥૨॥

કહત સુનત રઘુપતિ-ગુન-ગાથા। કછુ દિન તહાઁ રહે ગિરિનાથા॥
મુનિ સન બિદા માઁગિ ત્રિપુરારી। ચલે ભવન સઁગ દચ્છકુમારી॥૩॥

તેહિ અવસર ભઞ્જન મહિભારા। હરિ રઘુબંસ લીન્હ અવતારા॥
પિતા બચન તજિ રાજ ઉદાસી। દંડકબન બિચરત અબિનાસી॥૪॥

હૃદય વિચારત જાત હર, કેહિ બિધિ દરસન હોઇ।
ગુપુત-રૂપ અવતરેઉ પ્રભુ, ગયે જાન સબ કોઈ॥
સઙ્કર ઉર અતિછાભ, સતી ન જાનૈ મરમ સોઇ।
તુલસી દરસન લોભ, મન ડર લોચન લાલચી॥૪૮॥

રાવન મરન મનુજ કર જાઁચા। પ્રભુ બિધિ બચન કીન્હ ચહ સાઁચા॥
જૌઁ નહિઁ જાઉઁ રહૈ પછિતાવા। કરત બિચાર ન બનત બનાવા॥૧॥

એહિ બિધિ ભયે સોચબસ ઈસા। તેહી સમય જાઇ દસસીસા॥
લીન્હ નીચ મારીચહિ સઙ્ગા। ભયૌ તુરત સે કપટ-કુરઙ્ગા॥૨॥

કરિ છલ મૂઢ હરી બૈદેહી। પ્રભુ પ્રમાઉ તસ બિદિત ન તેહી॥
મૃગ બધિ બન્ધુ સહિત પ્રભુ આયે। આસ્રમ દેખિ નયન જલ છાયે॥૩॥

બિરહ બિકલ નર ઇવ રઘુરાઈ। ખોજત બિપિન ફિરત દોઉ ભાઈ॥
કબહૂઁ જોગ બિયોગ ન જા કે। દેખા પ્રગટ દુસહ દુખ તાકે॥૪॥

અતિ બિચિત્ર રઘુપતિ ચરિત, જાનહિઁ પરમ સુજાન।
જે મતિમન્દ બિમોહબસ, હૃદય ધરહિઁ કછુ આન॥૪૯॥

સમ્ભુ સમય તેહિ રામહિઁ દેખા। ઉપજા હિય અતિ હરષ બિસેખા॥
ભરિ લોચન છબિસિન્ધુ નિહારી। કુસમય જાનિ ન કીન્હ ચિન્હારી॥૧॥

જય સચ્ચિદાનન્દ જગ-પાવન। અસ કહિ ચલેઉ મનોજ-નસાવન॥
ચલે જાત સિવ સતી-સમેતા। પુનિ પુનિ પુલકત કૃપાનિકેતા॥૨॥

સતી સો દસા સમ્ભુ કૈ દેખી। ઉર ઉપજા સન્દેહ બિસેખી॥
સઙ્કર જગતબન્ધ જગદીસા। સુર નર મુનિ સબ નાવહિઁ સીસા॥૩॥

તિન્હ નૃપ-સુતહિ કીન્હ પરનામા। કહિ સચ્ચિદાનન્દ પરધામા।
ભયે મગન છબિ તાસુ બિલોકી। અજહુઁ પ્રીતિ ઉર રહતિ ન રોકી॥૪॥

બ્રહ્મ જો બ્યાપક બિરજ અજ, અકલ અનીહ અભેદ।
કિ દેહ ધરિ હોઇ નર, જાહિ ન જાનત બેદ॥૫૦॥

બિનુ જો સુર-હિત નર-તનુ-ધારી। સોઉ સરબજ્ઞ જથા ત્રિપુરારી॥
ખોજૈ સો કિ અજ્ઞ ઇવ નારી। જ્ઞાન-ધામ શ્રીપતિ અસુરારી॥૧॥

સમ્ભુ ગિરા પુનિ મૃષા ન હોઈ। સિવ સરબજ્ઞ જાન સબ કોઈ॥
અસ સંસય મન ભયૌ અપારા। હોઇ ન હૃદય પ્રબોધ પ્રચારા॥૨॥

જદ્યપિ પ્રગટ ન કહેઉ ભવાની। હર અન્તરજામી સબ જાની॥
સુનહુ સતી તવ નારિ સુભાઊ। સંસય અસ ન ધરિય ઉર કાઊ॥૩॥

જાસુ કથા કુમ્ભજ રિષિ ગાઈ। ભગતિ જાસુ મૈં મુનિહિઁ સુનાઈ॥
ઇ મમ ઇષ્ટદેવ રઘુબીરા। સેવત જાહિ સદા મુનિ ધીરા॥૧॥

મુનિધીર જોગી સિદ્ધ સન્તત, બિમલ મન જેહિ ધ્યાવહીં।
કહિ નેતિ નિગમ પુરાન આગમ, જાસુ કીરતિ ગાવહીં।
ઇ રામ વ્યાપક બ્રહ્મ ભુવન-નિકાય-પતિ માયાધની।
અવતરેઉ અપને ભગત-હિત નિજતન્ત્ર નિત રઘુકુલ-મની॥૨॥

લાગ ન ઉર ઉપદેસ, જદપિ કહેઉ સિવ બાર બહુ।
બોલે બિહઁસિ મહેસ, હરિ-માયા-બલ જાનિ જિય॥૫૧॥

જૌઁ તુમ્હરે મન અતિ સન્દેહૂ। તૌ કિન જાઇ પરીછા લેહૂ॥
તબલગિ બૈઠ અહૌઁ બટ છાહીઁ। જબલગિ તુમ્હ ઐહહુ મોહિ પાહીં॥૧॥

જૈસે જાઇ મોહ-ભ્રમ-ભારી। કરેહુ સો જતન બિબેક બિચારી॥
ચલી સતી સિવ આયસુ પાઈ। કરૈ વિચાર કરૌઁ કા ભાઈ॥૨॥

ઇહાઁ સમ્ભુ અસ મન અનુમાના। દચ્છ-સુત્તા કહઁ નહિ કલ્યાના॥
મોરેહુ કહે ન સંસય જાહીં। બિધિ બિપરીત મલાઈ નાહીં॥૩॥

હોઇહિ સોઇ જો રામ રચિ રાખા। કો કરિ તરક બઢાવૈ સાખા॥
અસ કહિ જપન લગે હરિ-નામા। ગઈ સતી જહઁ પ્રભુ સુખધામા॥૪॥

પુનિ પુનિ હૃદય બિચાર કરિ, ધરિ સીતા કર રૂપ।
આગે હોઇ ચલિ પન્થ તેહિ, જેહિ આવત નર-ભૂપ॥૩૨॥

લછિમન દીખ ઉમા-કૃત-બેષા। ચકિત મયે ભ્રમ હૃદય બિસેષા॥
કહિ ન સકત કછુ અતિ ગમ્ભીરા। પ્રભુ પ્રભાઉ જાનત મતિધીરા॥૧॥

સતી કપટ જાનેઉ સુર-સ્વામી। સબદરસી સબઅન્તર-જામી॥
સુમિરત જાહિ મિટૈ અજ્ઞાના। સોઇ સરબજ્ઞ રામ ભગવાના॥૨॥

સતી કીન્હ ચહ તહૌઁ દુરાઊ। દેખહુ નારિ-સુભાઉ-પ્રભાઊ॥
નિજ-માયા-બલ હૃદય બખાની। બાલે બિહઁસિ રામ મૃદુ-બાની॥૩॥

જોરિ પાનિ પ્રભુ કોન્હ પ્રનામૂ। પિતા સમેત લીન્હ નિજ નામૂ॥
કહેઉ બહોરિ કહાઁ બૃષકેતૂ। બિપિન અકેલિ ફિરહુ કેહિ હેતૂ॥૪॥

રામ-બચન-મૃદુ ગૂઢ સુનિ, ઉપજા અતિ સઙ્કોચ।
સતી સભીત મહેસ પહિઁ, ચલી હૃદય બડ સેઆચ॥૫૩॥

મૈં સઙ્કર કર કહા ન માના। નિજ અજ્ઞાન રામ પર આના॥
જાઇ ઉતર અબ દેઇહૌઁ કાહા। ઉર ઉપજા અતિ દારુન-દાહા॥૧॥

જાના રામ સતી દુખ પાવા। નિજ પ્રભાઉ કછુ પ્રગટિ જનાવા॥
સતી દીખ કૌતુક મગ જાતા। આગે રામ સહિત શ્રી ભ્રાતા॥૨॥

ફિરિ ચિતવા પાછે પ્રભુ દેખા। સહિત બન્ધુ સિય સુન્દર બેખા॥
જહઁ ચિતવહિઁ તહઁ પ્રભુ આસીના। સેવહિઁ સિદ્ધ મુનીસ પ્રબીના॥૩॥

દેખે સિવ બિધિ બિષ્નુ અનેકા। અમિત પ્રભાઉ એક તેઁ એકા॥
બન્દત ચરન કરત પ્રભુ સેવા। બિબિધ બેષ દેખે સબ દેવા॥૪॥

સતી બિધાત્રી ઇન્દિરા, દેખી અમિત અનૂપ।
જેહિ જેહિ બેષ અજાદિ સુર, તેહિ તેહિ તનુ અનુરૂપ॥૫૪॥

દેખે જહઁ તહઁ રઘુપતિ જેતે। સક્તિન્હ સહિત સકલ સુર તેતે॥
જીવ ચરાચર જે સંસારા। દેખે સકલ અનેક પ્રકારા॥૧॥

પૂજહિં પ્રભુહિ દેવ બહુ બેખા। રામ-રૂપ દૂસર નહિઁ દેખા॥
અવલોકે રઘુપતિ બહુતેરે। સીતા સહિત ન બેષ ઘનેરે॥૨॥

ઇ રઘુબર સોઇ લછિમન સીતા। દેખિ સતી અતિ ભઈ સભીતા॥
હૃદય કમ્પ તન સુધિ કછુ નાહીં। નયન મૂઁદિ બૈઠી મગ માહીઁ॥૩॥

બહુરિ બિલોકેઉ નયન ઉધારી। કછુ ન દીખ તહઁ દચ્છકુમારી॥
પુનિ પુનિ નાઇ રામ-પદ સીસા। ચલી તહાઁ જહઁ રહે ગિરીસા॥૪॥

ગઈ સમીપ મહેસ તબ, હઁસિ પૂછી કુસલાત।
લીન્હિ પરીછા કવન વિધિ, કહહુ સત્ય સબ બાત॥૫૫॥

સતી સમુઝિ રઘુબીર પ્રભાઊ। ભય-બસ પ્રભુ સન કીન્હ દુરાઊ॥
કછુ ન પરીછા લીન્હિ ગોસાઁઈ। કીન્હ પ્રનામ તુમ્હારિહિ નાઁઈ॥૧॥

જો તુમ્હ કહા સો મૃષા ન હોઈ। મોરે મન પ્રતીતિ અતિ સોઈ॥
તબ સઙ્કર દેખેઉ ધરિ ધ્યાના। સતી જો કીન્હ ચરિત સબ જાના॥૨॥

બહુરિ રામ-માયહિ સિર નાવા। પ્રેરિ સતિહિ જેહિ ઝૂઠ કહાવા॥
હરિ-ઇચ્છા ભાવી બલવાના। હૃદય બિચારત સમ્ભુ સુજાના॥૩॥

સતી કીન્હ સીતા કર વેષા। સિવ-ઉર ભયૌ બિષાદ બિસેષા॥
જૌઁ અબ કરૌઁ સતી સન પ્રીતી। મિટૈ ભગતિ-પથ હોઇ અનીતી॥૪॥

પરમ-પ્રેમ તજિ જાઇ નહિઁ, કિયે પ્રેમ બડ પાપ।
પ્રગટિ ન કહત મહેસ કછુ, હૃદય અધિક સન્તાપ॥૫૬॥

તબ સઙ્કર પ્રમુ-પદ સિર નાવા। સુમિરત રામ હૃદય અસ આવા॥
એહિ તન સતિહિ ભેઁટ મોહિ નાહીઁ। સિવ સઙ્કલ્પ કીન્હ મન માહીં॥૧॥

અસ બિચારિ સઙ્કર મતિધીરા। ચલે ભવન સુમિરત રઘુબીરા॥
ચલત ગગન ભૈ ગિરા સુહાઈ। જય મહેસ ભલિ ભગતિ દિઢાઈ॥૨॥

અસ પન તુમ્હ બિનુ કરૈ કો આના। રામ ભગત સમરથ ભગવાના॥
સુનિ નભ-ગિરા સતી ઉર સોચા। પૂછા સિવહિ સંમેત સકોચા॥૩॥

કીન્હ કવન પન કહહુ કૃપાલા। સત્ય-ધામ પ્રભુ દીનદયાલા॥
જદપિ સતી પૂછા બહુ ભાઁતી। તદપિ ન કહેઉ ત્રિપુર-આરાતી॥૪॥

સતીહૃદય અનુમાન કિય, સબ જાનેઉઁ સરબજ્ઞ।
કીન્હ કપટ મૈં સમ્ભુ સન, નારિ સહજ જડ અજ્ઞ॥
જલ પય સરિસ બિકાઇ, દેખહુ પ્રીતિ કિ રીતિ મલિ।
બિલગ હોત રસ જાઇ, કપટ ખટાઈ પરતહીં॥૫૭॥

હૃદય સોચ સમુઝત નિજ કરની। ચિન્તા અમિત જાઇ નહિઁ બરની॥
કૃપાસિન્ધુ સિવ પરમ અગાધા। પ્રગટ ન કહેઉ મોર અપરાધા॥૧॥

સઙ્કર-રુખ અવલોકિ ભવાની। પ્રભુ મોહિ તજેઉ હૃદય અંકુલાની॥
નિજ અઘ સમુઝિ ન કછુ કહિ જાઈ। તપૈઅવાઁ ઇવ ઉર અધિકાઈ॥૨॥

સતિહિ સસોચ જાનિ બૃષકેતૂ। કહી કથા સુન્દર સુખ-હેતૂ॥
બરનત પન્થ બિબિધ ઇતિહાસા। બિસ્વનાથ પહુઁચે કૈલાસા॥૩॥

તહઁ પુનિ સમુઝિ સમુઝિ પન આપન। બૈઠે બટ તર કરિ કમલાસન॥
સઙ્કર સહજ-સરૂપ સઁભારા। લાગિ સમાધિ અખંડ અપારા॥૪॥

સત્તી બસહિ કૈલાસ તબ, અધિક સોચ મન માહિઁ।
મરમ ન કોઊ જાન કછુ, જુગ સમ દિવસ સિગહિઁ॥૫૮॥

નિત નવ સોચ સતી ઉરમારા। કબ જૈહૌઁ દુખ-સાગર પારા॥
મૈં જો કીન્હ રઘુપતિ અપમાના। પુનિ પતિ-વચન મૃષા કરિ જાના॥૧॥

ફલ મોહિ બિધાતા દીન્હા। જો કછુ ઉચિત રહા સેઆઇ કીન્હા॥
અબ વિધિઅસબૂઝિય નહિઁ તોહી। સઙ્કર-બિમુખ જિઆવસિ મોહી॥૨॥

કહિ ન જોડ કછુ હૃદય ગલાની। મન મહઁ રામહિઁ સુમિરિ સયાની॥
જૌઁ પ્રભુ દીનદયાલ કહાવા। આરતિ-હરન બેદ જસ ગાવા॥૩॥

તો મૈં બિનય કરૌઁ કર જોરી। છૂટૈ બેગિ દેહ યહ મોરી॥
જૌઁ મેરે સિવ-ચરન સનેહૂ। મન ક્રમ બચન સત્ય વ્રત એહૂ॥૪॥

તૌ સબદરસી સુનિય પ્રભુ, કરૌ સો બેગિ ઉપાઇ।
હોઇ મરન જેહિ બિનહિઁ સ્રમ, દુસહ બિપત્તિ બિહાઇ॥૫૯॥

એહિ બિધિ દુખિત પ્રજેસકુમારી। અકથનીય દારુન દુખ ભારી॥
બીતે સમ્બત સહસ-સતાસી। તજી સમાધિ સમ્ભુ અબિનાસી॥૧॥

રામ નામ સિવ સુમિરન લાગે। જાનેઉ સતી જગતપતિ જાગે॥
જાઇ સમ્ભુ-પદ બન્દન કીન્હા। સન્મુખ સઙ્કર આસન દીન્હા॥૨॥

લગે કહન હરિકથા રસાલા। દચ્છ પ્રજેસ ભયે તેહિ કાલા॥
દેખા બિધિ બિચારિ સબ લાયક। દચ્છહિ કીન્હ પ્રજાપતિ-નાયક॥૩॥

બડ અધિકાર દચ્છ જબ પાવા। અતિ અભિમાન હૃદય તબ આવા॥
નહિઁ કોઉ અસ જનમા જગ માહીઁ। પ્રભુતા પાઇ જાહિ મદ નાહીં॥૪॥

દચ્છ લિયે મુનિ બોલિ સબ, કરન લગે બડ જાગ।
નેવતે સાદર સકલ સુર, જે પાવત મખ ભાગ ॥૬૦॥

કિન્નર નાગ સિદ્ધ ગન્ધર્વા। બધુન્હ સમેત ચલે સુર સર્બા॥
બિષ્નુ બિરઞ્ચિ મહેસ બિહાઈ। ચલે સકલ સુર જાન બનાઈ॥૧॥

સતી બિલોકે બ્યોમ બિમાના। જાત ચલે સુન્દર વિધિ નાના॥
સુર-સુન્દરી કરહિઁ કલ ગાના। સુનત સ્રવન છૂટહિઁ મુનિ ધ્યાના॥૨॥

પૂછેઉ તબ સિવ કહેઉ બખાની। પિતા જગ્ય સુનિ કછુ હરષાની॥
જૌઁ મહેસ મોહિ આયસુ દેહૌઁ। કછુ દિન જાઇ રહૌઁ મિસ એહીઁ॥૩॥

પતિ-પરિત્યાગ હૃદય દુખ ભારી। કહૈ ન નિજ અપરાધ બિચારી॥
બાલી સતી મનોહર બાની। ભય સઙ્કોચ પ્રેમ રસ સાની॥૪॥

પિતા ભવન ઉત્સવ પરમ, જૌઁ પ્રભુ આયસુ હોઇ।
તો મૈઁ જાઉઁ કૃપાયતન, સાદર દેખન સોઇ॥૬૧॥

કહેહુ નીક મોરે મન ભાવા। યહ અનુચિત નહિઁ નેવત પઠાવા॥
દચ્છ સકલ નિજ સુતા બોલાઈ। હમરે બયર તુમ્હહુઁ બિસરાઈ॥૧॥

બ્રહ્મ-સભા હમ સન દુખ માના। તેહિ તેઁ અજહુઁ કરહિં અપમાના॥
જૌઁ બિનુ બોલે જાહુ ભવાની। રહૈ ન સીલ સનેહ ન કાની॥૨॥

જદપિ મિત્ર-પ્રભુ-પિતુ-ગુરુ ગેહા। જાઇય બિનુ બોલે ન સઁદેહા॥
તદપિ બિરોધ માન જહઁ કોઈ। તહાઁ ગયે કલ્યાન ન હોઈ॥૩॥

ભાઁતિ અનેક સમ્ભુ સમુઝાવા। ભાવી બસ ન જ્ઞાન ઉર આવા॥
કહ પ્રભુ જાહુ જો બિનહિ બોલાયે। નહિઁ મલિ બાત હમારે ભાયે॥૪॥

કરિ દેખા હર જતન બહુ, રહૈ ન દચ્છકુમારિ।
દિયે મુખ્ય ગન સઙ્ગ તબ, બિદા કીન્હ ત્રિપુરારિ॥૬૨॥

પિતા-ભવન જબ ગઈ ભવાની। દચ્છ-ત્રાસ કાહુ ન સનમાની॥
સાદર ભલેહિ મિલી એક માતા। ભગિની મિલીઁ બહુત મુસુકાતા॥૧॥

દચ્છ ન કછુ પૂંછી કુસલાતા। સતિહિ બિલોકિ જરે સબ ગાતા॥
સતી જાઇ દેખેઉ તબ જાગા। કતહુઁ ન દોખ સમ્ભુ કર ભાગા॥૨॥

તબ ચિત્ત ચઢેઉ જો સઙ્કર કહેઊ। પ્રભુ-અપમાન સમુઝિ ઉર દહેઊ॥
પાછિલ દુખ ન હૃદય અસ બ્યાપા। જસ યહ ભયૌ મહા પરિતાપા॥૩॥

જદ્યપિ જગ દારુન દુખ નાના। સબ તેઁ કઠિન જાતિ-અપમાના॥
સમુઝિ સો સતિહિ ભયૌ અતિ ક્રોધા। બહુ બિધિ જનની કીન્હ પ્રબોધા॥૪॥

સિવ અપમાન ન જાઇ સહિ, હૃદય ન હોઇ પ્રબોધ।
સકલ સમાહિ હઠિ હટકિ તબ, બોલી બચન સક્રોધ॥૬૩॥

સુનહુ સભાસદ સકલ મુનિન્દા। કહી સુની જિન્હ સઙ્કર નિન્દા॥
ફલ તુરત લહબ સબ કાહૂ। ભલી ભાઁતિ પછિતાબ પિત્તાહૂ॥૧॥

સન્ત-સમ્ભુ-શ્રીપતિ અપબાદા। સુનિય જહાઁ તહઁ અસિ મરજાદા॥
કાઢિય તાસુ જીભ જો બસાઈ। સ્રવન મૂઁદિ ન ત ચલિય પરાઈ॥૨॥

જગદાતમા મહેસ પુરારી। જગત-જનક સબ કે હિતકારી॥
પિતા-મન્દમતિ નિન્દત તેહી। દચ્છ-સુક્ર-સમ્ભવ યહ દેહી॥૩॥

તજિહૌઁ તુરત દેહ તેહિ હેતૂ। ઉર ધરિ ચન્દ્રમૌલિ બૃષકેતૂ॥
અસ કહિ જોગ-અગિનિ તનુ જારા। ભયૌ સકલ મખ હાહાકારા॥૪॥

સતી મરન સુનિ સમ્ભુ ગન, લગે કરન મખ ખીસ।
જગ્ય-બિધન્સ બિલોકિ ભૃગુ, રચ્છા કોન્હિ મુનીસ॥૬૪॥

સમાચાર સબ સઙ્કર પાયે। બીરભદ્ર કરિ કોપ પઠાયે॥
જગ્ય બિધન્સ જાઇ તિન્હ કીન્હા। સકલ સુરન્હ બિધિવત ફલ દીન્હા॥૧॥

ભૈ જગ બિદિત દચ્છ-ગતિ સોઈ। જસિ કછુ સમ્ભુ-બિમુખ કૈ હોઈ॥
યહ ઇતિહાસ સકલ જગ જાના। તાત સંછેપ બખાના॥
સતી મરત હરિ સન બર માઁગા। જનમ જનમ સિવ-પદ અનુરાગા॥
તેહિ કારન હિમગિરિ-ગૃહ જાઈ। જનમી પારબતી તનુ પાઈ॥૩॥

જબ તેઁ ઉમા સૈલ-ગૃહ-જાઈ। સકલ સિદ્ધિ સમ્પતિ તહઁ છાઈ॥
જહઁ તહઁ મુનિન્હ સુઆસ્ત્રમ કીન્હે। ઉચિત બાસ હિમ ભૂધર દીન્હેં॥૪॥

સદા સુમન ફલ સહિત સબ, દ્રુમ નવ નાના જાતિ।
પ્રગટી સુન્દર સૈલ પર, મનિ-આકર બહુ ભાઁતિ॥૬૫॥

સરિતા સબ પુનીત જલ બહહીઁ। ખગ મૃગ મધુપ સુખી સબ રહહીઁ॥
સહજ-બયર સબ જીવન્હ ત્યાગા। ગિરિ પર સકલ કરહિઁ અનુરાગા॥૧॥

હ સૈલ ગિરિજા ગૃહ આયે। જિમિ જન રામપ્રગતિ કે પાયે॥
નિત નૂતન મઙ્ગલ ગૃહ તાસૂ। બ્રહ્માદિક ગાવહિઁ જસ જાસૂ॥૨॥

નારદ સમાચાર સબ પાયે। કૌતુકહીં ગિરિ-ગેહ સિધાયે॥
સૈલરાજ બડ આદર કીન્હા। પદ પખારિ બર આસન દીન્હા॥૩॥

નારિ સહિત મુનિ-પદ સિર નાવા। ચરન-સલિલ સબ ભવન સિંચાવા॥
નિજ સૌભાગ્ય બહુત વિધિ બરના। સુતા બોલિ મેલી મુનિ ચરના॥૪॥

ત્રિકાલભ્ય સર્વગ્ય તુમ્હ, ગતિ સર્વત્ર તુમ્હારિ।
કહહુ સુતા કે દોષ ગુન, મુનિબર હૃદય બિચારિ॥૬૬॥

કહ મુનિ બિહઁસિ ગૂઢ મૃદુ બાની। સુતા તુમ્હારિ સકલ-ગુન-ખાની॥
સુન્દર સહજ સુસીલ સયાની। નામ ઉમા અમ્બિકા ભવાની॥૧॥

સબ લચ્છન્ન-સમ્પન્ન કુમારી। હોઇહિ સન્તત પિયહિ પિયારી॥
સદા અચલ એહિ કર અહિવાતા। એહિ તે જસ પૈહહિ પિતુ-માતા॥૨॥

હોઇહિ પૂજ્ય સકલ જગ માહીં। એહિ સેવત કછુ દુર્લભ નાહીઁ॥
એહિ કર નામ સુમિરિ સંસારા। તિય ચઢિહહિં પતિવ્રત અસિ ધારા॥૩॥

સૈલ સુલચ્છનિ સુતા તુમ્હારી। સુનહુ જે અબ અવગુન દુઇ-ચારી॥
અગુન અમાન માતુ-પિતુ હીના। ઉદાસીન સબ સંસય છીના॥૪॥

જોગી જટિલ અકામ-મન, નગન અમઙ્ગલ-બેખ।
અસ સ્વામી એહિ કહઁ મિલિહિ, પરી હસ્ત અસિ રેખ॥૬૭॥

સુનિ મુનિ-ગિરા સત્ય જિય જાની। દુખ-દમ્પતિહિ ઉમા-હરખાની॥
નારદહૂ યહ ભેદ ન જાના। દસા એક સમુઝબ બિલગાના॥૧૫॥

સકલ સખી ગિરિજા ગિરિ મૈના। પુલક સરીર ભરે જલ નૈના॥
હોઇ ન મૃષા દેવરિષિ ભાખા। ઉમા સો વચન હૃદય ધરિ રાખા॥૨॥

ઉપજેઉ સિવ-પદ-કમલ સનેહૂ। મિલન કઠિન ભા મન સન્દેહૂ॥
જાનિ કુઅવસર પ્રીતિ દુરાઈ। સખી-ઉછઙ્ગ બૈઠિ પુનિ જાઈ॥૩॥

ઝૂઠિ ન હોઇ દેવરિષિ બાની। સોચહિઁ દમ્પતિ સખી સયાની॥
ઉર ધરિ ધીર કહૈ ગિરિરાઊ। કહહુ નાથ કા કરિય ઉપાઊ॥૪॥

કહ મુનીસ હિમવન્ત સુનુ, જો વિધિ લિખા લિલાર।
દેવ દનુજ નર નાગ મુનિ, કોઉ ન મેટનિહાર॥૬૮॥

તદપિ એક મૈં કહૌઁ ઉપાઈ। હોઇ કરૈ જૌઁ દૈવ સહાઈ॥
જસ ઘર મૈં બરનેઉઁ તુમ્હ પાહીઁ। મિલિહિ ઉમહિ તસ સંસય નાહીઁ॥૧॥

જે જે બર કે દોષ બખાને। તે સબ સિવ પહિઁ મૈં અનુમાને॥
જૌઁ બિબાહ સઙ્કર સન હોઈ। દોષૌ ગુન સમ કહ સબ કોઈ॥૨॥

જૌઁ અહિ-સેજ સયન હરિ કરહીં। બુધ કછુ તિન્હ કર દોષ ન ધરહીઁ॥
ભાનુ-કૃસાનુ સર્બ-રસ ખાહીઁ। તિન્હ કહઁ મન્દ કહત કોઉ નાહીઁ॥૩॥

સુભ અરુ અસુભ સલિલ સબ બહઈ। સુરસરિ કોઉ અપુનીત ન કહઈ॥
સમરથ કહઁ નહિઁ દોષ ગોસાઁઈ। રવિ પાવક સુરસરિ કી નાઁઈ॥૪॥

જૌઁ ઐસહિ ઇસિષા કરહિઁ, નર વિવેક અભિમાન।
પરહિઁ કલપ ભરિ નરક મહઁ, જીવ કિ ઈસ સમાન॥૬૬॥

સુરસરિ જલ કૃત બારુનિ જાના। કબહુઁ ન સન્ત કરહિઁ તેહિ પાના॥
સુરસરિ મિલે સો પાવન જૈસે। ઈસ અનીસહિ અન્તર તૈસે॥૧॥

સમ્ભુ સહજ સમરથ ભગવાના। એહિ બિબાહ સબ વિધિ કલ્યાના॥
દુરારાધ્ય પૈ અહહિઁ મહેસૂ। આસુતોષ પુનિ કિયે કલેસૂ॥૨॥

જૌઁ તપ કરૈ કુમારિ તુમ્હારી। ભાવિઉ મેદિ સકહિઁ ત્રિપુરારી॥
જદ્યપિ બર અનેક જગ માહીં। એહિ કહ સિવ, તજિ દૂસર નાહીઁ॥૩॥

બર-દાયક પ્રનતારતિ-ભઞ્જન। કૃપાસિન્ધુ સેવક-મન-રઞ્જન॥
ઇચ્છિત-ફલ બિનુ સિવ અવરાધે। લહિય ન કોટિ જોગજપ સાધે॥૪॥

અસ કહિ નારદ સુમિરિ હરિ, ગિરિજહિ દોન્હિ અસીસ।
હોઇહિ અબ કલ્યાન સબ, સંસય તજહુ ગિરીસ॥૭॥

અસ કહિ બ્રહ્મ-ભવન મુનિ ગયઊ। આગિલ ચરિત સુનહુ જસ ભયઊ॥
પતિહિ એકન્ત પાઇ કહ મૈના। નાથ ન મૈં સમુઝે મુનિ-બૈના॥૧॥

જૌઁ ઘર બર કુલ હોઇ અનૂપા। કરિય બિબાહ સુતા-અનુરૂપા।
ન ત કન્યા બરુ રહૌ કુઁઆરી। કન્ત ઉમા મમ પ્રાન-પિયારી॥૨॥

જૌઁ ન મિલિહિ બર ગિરજહિ જોગૂ। ગિરિ જડ સહજ કહિહિ સબ લાગૂ॥
ઇ બિચારિ પતિ કરહુ બિબાહૂ। જેહિ ન બહોરિ હોઇ ઉર દાહૂ॥૩॥

અસ કહિ પરી ચરન ધરિ સાસા। બોલે સહિત સનેહ ગિરીસા॥
બરુ પાવક પ્રગટૈ સસિ માહીઁ। નારદ બચન અન્યથા નાહીં॥૪॥

પ્રિયા સોચ પરિહરહુ સબ, સુમિરહુ શ્રીભગવાન।
પારબતી નિરમયૌ જેહિ, સાઇ કરિહિ કલ્યાન॥૭૧॥

અબ જૌઁ તુમ્હહિઁ સુતા પર નેહૂ। તો અસ જાઇ સિખાવન દેહૂ॥
કરૈ સો તપ જૈહિ મિલહિ મહેસૂ। આન ઉપાય ન મિટિહિ કલેસૂ॥૧॥

નારદ બચન સગર્ભ સહેતૂ। સુન્દર સબ-ગુન-નિધિ-બૃષકેતૂ॥
અસ બિચારિ તુમ્હ તજહુ અસઙ્કા। સબહિ ભાઁતિ સઙ્કર અકલઙ્કા॥૨॥

સુનિ પતિ-બચન હરષિ મન માહીઁ। ગઈ તુરત ઉઠિ ગિરિજા પાહીઁ॥
ઉમહિ બિલોકિ નયન ભરિ બારી। સહિત સનેહ ગોદ બૈઠારી॥૩॥

બારહિઁ બાર લેતિ ઉર લાઈ। ગદગદ કંઠ ન કછુ કહિ જાઈ॥
જગત-માતુ સર્બજ્ઞ ભવાની। માતુ-સુખદ બોલી મૃદુ-બાની॥૪॥

સુનહિ માતુ મૈં દીખ અસ, સપન સુનાવૌઁ તાહિ।
સુન્દર ગૌર સુબિપ્ર-બર અસ ઉપદેસેઉ મોહિ॥૭૨॥

કરહિ જાઇ તપ સૈલકુમારી। નારદ કહા સો સત્ય બિચારી॥
માતુ-પિતહિ પુનિ યહ મત ભાવા। તપ-સુખ પ્રદ દુખ-દોષ-નસાવા॥૧॥

તપ-બલ રચૈ પ્રપઞ્ચ બિધાતા। તપ-બલ વિષ્નુ સકલ-જગ-ત્રાતા॥
તપ-અલ સમ્ભુ કરહિ સંહારા। તપ-બલ સેષ ધરહિઁ મહિ ભારા॥૨॥

તપ અધાર સબ સૃષ્ટિ ભવાની। કરહિ જાઇ તપ અસ જિય જાની॥
સુનત બચન બિસમિત મહઁતારી। સપન સુનાયૌ ગિરિહિ હઁકારી॥૩॥

માતુ-પિતહિ બહુ બિધિ સમુઝાઈ। ચલી ઉમા તપ-હિત હરષાઈ॥
પ્રિય પરિવાર પિતા અરુ માતા। ભયે વિકલ મુખ આવ ન બાતા॥૪॥

બેદસિરા-મુનિ આઇ તબ, સબહિઁ કહા સમુઝાઇ।
પારબતી મહિમા સુનત, રહે પ્રબોધહિ પાઇ॥૭૩॥

ઉર ધરિ ઉમા પ્રાન-પતિ-ચરના। જાઇ બિપિન લાગી તપ કરના॥
અતિ સુકુમારિ ન તનુ તપ જોગૂ। પતિ-પદ સુમિરિ તજે સબ ભોગૂ॥૧॥

નિત નવ ચરન ઉપજ અનુરાગા। બિસરી દેહ તપહિ મન લાગા॥
સમ્બત સહસ મૂલ ફલ ખાયે। સાગ ખાઇ સત બરષ ગઁવાયે॥૨॥

કછુ દિન ભોજન બારિ બતાસા। કિયે કઠિન કછુ દિન ઉપવાસા॥
બેલ-પાતિ મહિ પર સુખાઈ। તીનિ સહસ સમ્બત સે ખાઈ॥૩॥

પુનિ પરિહરે સુખાને સુખાને પરના। ઉમહિઁ નામ તય ભયૌ અપરના॥
દેખિ ઉમહિઁ તપ-ખીન-સરીરા। બ્રહ્મ-ગિરા ભૈ ગગન ગઁભીરા॥૪॥

ભયૌ મનોરથ સુફલ તવ, સુનુ ગિરિરાજ-કુમારિ।
પરિહરુ દુસહ કલેસ સન્ન, અબ મિલિહહિ ત્રિપુરારિ॥૭૪॥

અસ તપ કાહુ ન કીન્હ ભવાની। ભયે અનેક ધીર મુનિ જ્ઞાની॥
અબ ઉર ધરહુ બ્રહ્મ-બર-બાની। સત્ય સદા સન્તત સુચિ જાની॥૧॥

આવહિઁ પિતા બુલાવન જબહીં। હઠ પરિહરિ ઘર જાયહુ તબહીં॥
મિલહિઁ તુમ્હહિઁ જબ સપ્ત-રિષીસા। જાનેહુ તબ પ્રમાન બાગીસા॥૨॥

સુનત ગિરા વિધિ ગગન બખાની। પુલકગાત ગિરિજા હરષાની॥
ઉમા ચરિત સુન્દર મૈં ગાવા। સુનહુ સમ્ભુ કર ચરિત સુહાવા॥૩॥

જબ તેઁ સતી જાઇ તનુ ત્યાગા। તબ તેઁ સિવ-મન ભયૌ બિરાગા॥
જપહિઁ સદા રઘુનાયક-નામા। જહઁ તહઁ સુનહિઁ રામ-ગુન-ગ્રામા॥૪॥

ચિદાનન્દ સુખ-ધામ સિબ, બિગત મોહ-મદ-કામ।
બિચરહિઁ મહિ ધરિ હૃદય હરિ, સકલ-લોક-અભિરામ॥૭૫॥

કતહુઁ મુનિન્હ ઉપદેસહિઁ જ્ઞાના। કતહુઁ રામ ગુન કરહિં બખાના॥
જદપિ અકામ તદપિ ભગવાના। ભગત-બિરહ-દુખ દુખિત-સુજાના॥૧॥

એહિ વિધિ ગયૌ કાલ બહુ બીતી। નિત નૈ હોઇ રામ-પદ-પ્રીતી॥
નેમ પ્રેમ સઙ્કર કર દેખા। અબિચલ હૃદય ભગતિ કૈ રેખા॥૨॥

પ્રગટે રામ કૃતજ્ઞ કૃપાલા। રૂપ-સીલ-નિધિ તેજ બિસાલા॥
બહુ પ્રકાર સઙ્કરહિ સરાહા। તુમ્હ બિનુ અસ બ્રત કો નિરબાહા॥૩॥

બહુ બિધિ રામ સિવહિ સસુઝાવા। પારબતી કર જનમ સુનાવા॥
અતિ પુનીત ગિરિજા કૈ કરની। બિસ્તર સહિત કૃપાનિધિ બરની॥૪॥

અબ બિનતી મમ સુનહુ સિવ, જૌઁ મો પર નિજ-નેહુ।
જાઇ બિબાહહુ સૈલજહિ, યહ મોહિ માઁગે દેહુ॥૭૬॥

કહ સિવ જદપિ ઉચિત અસ-નાહીઁ। નાથ બચન પુનિમેટિ ન જાહીં॥
સિર ધરિ આયસુ કરિય તુન્હારા। પરમ ધરમ યહ નાથ હમારા॥૧॥

માતુ-પિતા-ગુરુ-પ્રભુ કૈ બાની। બિનહિ બિચાર કરિય સુભ જાની॥
તુમ્હ સબ ભાઁતિ પરમ હિતકારી। અજ્ઞા સિર પર નાથ તુમ્હારી॥૨॥

પ્રભુ તોષેઉ સુનિ સઙ્કર બચના। ભગતિ-વિવેક-ધર્મજુત રચના॥
કહ પ્રભુ હર તુમ્હાર પન રહેઊ। અબ ઉર રોખેઉ હમ જો કહેઊ॥૩॥

અન્તરધાન ભયે અસ ભાખી। સઙ્કર સેઆઇ મૂરતિ ઉર રાખી॥
તબહિઁ સપ્તરિષિ સિવ પહિઁ આયે। બોલે પ્રભુ અતિ બચન સુહાયે॥૪॥

પારબતી પહિઁ જાઇ તુમ્હ, પ્રેમ પરિચ્છા લેહુ।
ગિરિહિ પ્રેરિ પઠયહુ ભવન, દૂરિ કરેહુ સન્દેહુ॥૭૭॥

રિષિન્હ ગૌરિ દેખી તહઁ કૈસી। મૂરતિવન્ત તપસ્યા જૈસી।
બોલે મુનિ સુનુ સૈલકુમારી। કરહુ કવન કારન તપ ભારી॥૧॥

કેહિ અવરાધહુ કા તુમ્હ ચહહૂ। હમ સન સત્ય મરમ સબ કહહૂ।
સુનત રિષિન્હ કે બચન ભવાની। બોલી ગૂઢ મનોહર બાની॥૨॥

કહત મરમ મન અતિ સકુચાઈ। હઁસિહહુ સુનિ હમારિ જડતાઈ॥
મન હઠ પરા ન સુનૈ સિખાવા। ચહત બારિ પર ભીતિ ઉઠાવા॥૩॥

નારદ કહા સત્ય સોઇ જાના। બિનુ પઙ્ખન્હ હમ ચહહિઁ ઉડાના॥
દેખહુ મુનિ અબિબેક હમારા। ચાહિય સદા સિવહિ ભરતારા॥૪॥

સુનત બચન બિહઁસે રિષય, ગિરિ-સમ્ભવ તવ દેહ।
નારદ કર ઉપદેસ સુનિ, કહહુ બસેઉ કો ગેહ॥૭૮॥

દચ્છ-સુતન્હ ઉપદેસેન્હિ જાઈ। તિન્હ ફિરિ ભવન ન દેખા આઈ॥
ચિત્રકેતુ કર ઘર ઉન્હ ઘાલા। કનકકસિપુકર પુનિ અસ હાલા॥૧॥

નારદ સિખ જે સુનહિઁ નર નારી। અવસિ હોહિઁ તજિ ભવન ભિખારી॥
મન કપટી તન-સજ્જન ચીન્હા। આપુ સરિસ સબહી ચહ કીન્હા॥૨॥

તેહિ કે બચન માનિ બિસ્વાસા। તુમ્હ ચાહહુ પતિ સહજ ઉદાસા॥
નિર્ગુન નિલજ કુબેષ કપાલી। અકુલ અગેહ દિગમ્બર બ્યાલી॥૩॥

કહહુ કવન સુખ અસ બર પાયે। ભલ ભૂલિહુ ઠગ કે બૌરાયે॥
પઞ્જ કહે સિવ સતી બિબાહી। પુનિ અવડેરિ મરાયેન્હિ તાહી॥૪॥

અબ સુખ સોવત સોચ નહિઁ, ભીખ માઁગિ ભવ ખાહિઁ।
સહજ-એકાકિન્હ કે ભવન, કબહુઁ કિ નારિ ખટોહિઁ॥૭૯॥

અજહૂઁ માનહુ કહા હમારા। હમ તુમ્હ કહઁ બર નીક બિચારા॥
અતિ-સુન્દર સુચિસુખદ સુસીલા। ગાવહિઁ બેદ જાસુ જસ લીલા॥૧॥

દૂષનરહિત સકલ-ગુન-રાસો। શ્રીપતિ પુર-બૈકુંઠ-નિવાસી॥
અસ બર તુમ્હહિઁ મિલાઉબ આની। સુનત બિહઁસિ કહ બચન મવાની॥૨॥

સત્ય કહેહુ ગિરિ-ભવ તનુ એહા। હઠ ન છૂટ છૂટૈ બરુ દોહા॥
કનકૌ પુનિ પષાન તેઁ હોઈ। જારેહુ સહજ ન પરિહર સેઆઈ॥૩॥

નારદ બચન ન મૈં પરિહરઊઁ। બસૌ ભવન ઉજરૌ નહિઁ ડરઊઁ॥
ગુરુ કે બચન પ્રતીતિ ન જેહી। સપનેહુઁ સુગમ ન સુખ સિધિ તેહી॥૪॥

મહાદેવ અવગુન અવગુન ભવન, બિષ્નુ સકલ-ગુન-ધામ।
જેહિ કર મન રમ જાહિ સન, તેહિ તેહી સન કામ ॥૮૦॥

જૌઁ તુમ્હ મિલતેહુ પ્રથમ મુનીસા। સુનતિઉઁ સિખ તુમ્હારિ ધરિ સીસા॥
અબ મૈં જનમ સમ્ભુ હિત હારા। કો ગુનદૂષન કરૈ વિચારા॥૧॥

જૌઁ તુમ્હરે હઠ હૃદય બિસેષી। રહિ ન જાઇ બિનુ કિયે બરેષી॥
તૌ કૌતુકિઅન્હ આલસ નાહીઁ। વર-કન્યા અનેક જગ માહીં॥૨॥

જનમ કોટિ લગિ રગરિ હમારી। બરૌઁ સમ્મુ ન ત રહૌઁ કુઁઆરી॥
તજૌઁ ન નારદ કર ઉપદેસૂ। આપુ કહહિઁ સત બાર મહેસૂ॥૩॥

મૈં પાઁ પરૌઁ કહૈ જગદમ્બા। તુમ્હ ગૃહ ગવનહુ ભયૌ બિલમ્બા॥
દેખિ પ્રેમ બોલે મુનિ જ્ઞાની। જય જય જગદમ્બિકે ભવાની॥૪॥

તુમ્હ માયા ભગવાન સિવ, સકલ જગત પિતુ માતુ।
નાઇ ચરન સિર મુનિ ચલે, પુનિ પુનિ હરષિત ગાતુ॥૮॥

જાઇ મુનિન્હ હિમવન્ત પઠાયે। કરિ બિનતી ગિરિજહિ ગૃહ લ્યાયે॥
બહુરિ સપ્તરિષિ સિવ પહિં જાઈ। કથા ઉમા કૈ સકલ સુનાઈ॥૧॥

ભયે મગન સિવ સુનત સનેહા। હરષિ સપ્તરિષિ ગવને ગેહા॥
મન થિર કરિ તબ સમ્ભુ સુજાના। લગે કરન રઘુનાયક ધ્યાના॥૨॥

તારક-અસુર ભયૌ તેહિ કાલા। ભુજ પ્રતાપ બલ તેજ બિસાલા॥
તેહિઁ સબ લોક લોકપતિ-જીતે। ભયે દેવ સુખ-સમ્પતિ રીતે॥૩॥

અજર અમર સો જીતિ ન જાઈ। હારે સુર કરિ બિબિધ લરાઈ॥
તબ બિરઞ્ચિ પહિં જાઇ પુકારે। દેખે બિધિ સબ દેવ દુખારે॥૪॥

સબ સન કહા બુઝાઇ બિધિ, દનુજ નિધન તબ હોઇ।
સમ્ભુ-સુક્ર-સમ્ભૂત-સુત, એહિ જીતૈ રન સોઇ॥૨॥

મોર કહા સુનિ કરહુ ઉપાઈ। હોઇહિ ઈસ્વર કરિહિ સહાઈ॥
સતી જો તજી દચ્છ-મખ દેહા। જનમી જાઇ હિમાચલ ગેહા॥૧॥

તેહિ તપ કીન્હ સમ્ભુ પતિ લાગી। સિવ સમાધિ બૈઠે સબ ત્યાગી॥
જદપિ અહૈ અસમઞ્જસ ભારી। તદપિ બાત એક સુનહુ હમારી॥૨॥

પઠવહુ કામ જાઇ સિવ પાહીઁ। કરૈ છોભ સઙ્કર મન માહીં॥
તબ હમ જાઇ સિવહિ સિર નાઈ। કરવાઉબ બિબાહ બરિઆઈ॥૩॥

એહિ વિધિ ભલેહિ દેવ હિત હોઈ। મત અતિ નીક કહૈ સબ કોઈ॥
અસ્તુતિ સુરન્હ કીન્હિ અતિ-હેતૂ। પ્રગટેઉ વિષમબાન ઝખકેતૂ॥૪॥

સુરન્હ કહી નિજ બિપતિ સબ, સુનિ મન કીન્હ બિચાર।
સમ્ભુ બિરોધ ન કુસલ મોહિ, બિહઁસિ કહેઉ અસ માર॥૩॥

તદપિ કરબ મૈં કાજ તુમ્હારા। સ્રુતિ કહ પરમ-ધરમ-ઉપકારા॥
પરહિન લાગિ તજૈ જો દેહી। સન્તત સન્ત પ્રસંસહિ તેહી॥।૧॥ઽ
અસ કહિ ચલેઉ સબહિ સિર નાઈ। સુમન ધનુષ કર સહિત સહાઈ॥
ચલત માર અસ હૃદય બિચારા। સિવ-બિરોધ ધ્રુવ મરન હમારા॥૨॥

તબ આપન પ્રભાવ વિસ્તારા। નિજ બસ કીન્હ સકલ સંસારા॥
કોપેઉ જબહિઁ બારિચર-કેતૂ। છન મહઁ મિટે સકલ સ્રુતિ-સેતૂ॥૩॥

બ્રહ્મચર્જ બ્રત સઞ્જમ નાના। ધીરજ ધરમ જ્ઞાન બિજ્ઞાના॥
સદાચાર જપ જોગ બિરાગા। સમય બિબેક કટક સબ ભાગા॥૪॥

ભાગેઉ બિબેક સહાય સહિત સો સુભટ સઞ્જુગ-મહિ મુરે।
સદગ્રન્થ-પર્બત-કન્દરન્હિ મહઁ, જાઈ તેહિ અવસર દુરે॥
હોનિહાર કા કરતાર કો રખવાર જગ ખરભર પરા।
દુઇ માથ કેહિ રતિનાથ જેહિ કહઁ, કોપિ કર ધનુ-સર ધરા॥૩॥

જે સજીવ જગ ચર અચર, નારિ પુરુષ અસ નામ।
તે નિજ નિજ મરજાદ તજિ, ભયે સકલ બસ કામ॥૮૪॥

સબ કે હૃદય મદન અભિલાખા। લતા નિહારિ નવહિં તરુ સાખા॥
નદી ઉમગિ અમ્બુધિ કહઁ ધાઈ। સઙ્ગમ કરહિં તલાવ તલાઈ॥૧॥

જહઁ અસિ દસા જડન્હ કૈ બરની। કો કહિ સકૈ સચેતન્હ કરની॥
પસુ પચ્છી નભ-જલ-થલ-ચારી। ભયે કામ-બસ સમય-બિસારી॥૨॥

મદન-અન્ધ બ્યાકુલ સબ લોકા। નિસિ દિન નહિઁ અવલોકહિ કોકા॥
દેવ દનુજ નર કિન્નર બ્યાલા। પ્રેત પિસાચ ભૂત બેતાલા॥૩॥

ઇન્હ કી દસા ન કહેઉઁ બખાની। સદા કામ કે ચેરે જાની॥
સિદ્ધ બિરક્ત મહામુનિ જોગી। તેપિ કામબસ અયે વિયોગી॥૪॥

ભયે કામ-બસ જોગીસ તાપસ, પાઁવરનિ કી કો કહૈ।
દેખહિઁ ચરાચર નારિ મય જે, બ્રહ્મ-મય દેખત રહૈ॥
અબલા બિલોકહિઁ પુરુષ-મય-જગ, પુરુષ સબ અબલા-મયં।
દુઇ દંડ ભરિ બ્રહ્માંડ ભીતર, કામ કૃત કૌતુક અયં॥૪॥

ધરા ન કાહૂઁ ધીર, સબ કે મન મનસિજ હરે।
જે રાખે રઘુબીર, તે ઉબરે તેહિ કાલ મહઁ॥૮૫॥

ઉભયઘરી અસ કૌતુક ભયઊ। જબ લગિ કામ સમ્ભુ પહિઁ ગયઊ॥
સિવહિ બિલોકિ સસઙ્કેઉ મારૂ। ભયૌ જથાથિતિ સબ સંસારૂ॥૧॥

ભયે તુરત સબ જીવ સુખારે। જિમિ મદ ઉતરિ ગયે મતવારે॥
રુદ્રહિ દેખિ મદન ભય માના। દુરાધરષ દુર્ગમ ભગવાના॥૨॥

ફિરત લાજ કછુ કરિનહિં જાઈ। મરન ઠાનિ મન રચેસિ ઉપાઈ॥
પ્રગટેસિ તુરત રુચિર રિતુરાજા। કુસુમિત નવ તરુ સખા બિરાજા॥૩॥

બન ઉપબન બાપિકા તડાગા। પરમ સુભગ સબ દિસા વિભાગા॥
જહઁ તહઁ જનુ ઉમગત અનુગગા। દેખિ મુયેહુ મન મનસિજ જાગા॥૪॥

જાગેઉ મનોભવ મુયેહુ મન બન, ‒ સુભગતા ન પરૈ કહી।
સીતલ સુગન્ધ સુમન્દ મારુત, મદન-અનલ સખા સહી॥
બિકસે સરન્હિ બહુ કઞ્જ ગુઞ્જત, ‒પુજ્જ મઞ્જુલ મધુકરા।
કલહંસ પિક સુક સરસ-રવ કરિ, ‒ગાન નાચહિઁ અપછરા॥૫॥

સકલ કલા કરિ કોટિ બિધિ, હારેઉ સેન સમેત।
ચલી ન અચલ સમાધિ સિવ, કોપેઉ હૃદય નિકેત॥૬॥

દેખિ રસાલ બિટપ બર સાખા। તેહિ પર ચઢેઉ મદન મન માખા॥
સુમન ચાપ નિજ સર સન્ધાને। અતિ રિસિ તાકિ સ્રબન લગિ તાને॥૧॥

આઁડેઉ વિષમ બાન ઉર લાગે। છૂટિ સમાધિ સમ્ભુ તબ જાગે॥
ભયૌ ઈસ મન છોભ બિસેખી। નયન ઉઘારિ સકલ દિસિ દેખી॥૨॥

સૌરભ-પલ્લવ મદન બિલોકા। ભયૌ કોપ કમ્પેઉ ત્રૈલોકા॥
તબ સિવ તીસર નયન ઉઘારા। ચિતવત કામ ભયૌ જરિછારા॥૩॥

હાહાકાર ભયૌ જગ ભારી। ડરપે સુર ભયે અસુર સુખારી॥
સમુઝિ કામ-સુખ સોચહિઁ ભોગી। ભયે અકંટક સાધક જોગી॥૪॥

જોગી અકંટક ભયે પતિ-ગતિ, સુનત રતિ મુરછિત ભઈ।
રોદતિ બદતિ બહુ ભાઁતિ કરુના, કરતિ સઙ્કર પહિ ગઈ॥
અતિ પ્રેમ કરિ બિનતી બિબિધ બિધિ, જોરિ કર સનમુખ રહી।
પ્રભુ આસુતોષ કૃપાલ સિવ, અબલા નિરખિ બોલે સહી॥૬॥

અબ તેઁ રતિ તવ નાથ કર, હોઇહિ નામ અનઙ્ગ।
બિનુ બપુ બ્યાપિહિ સબહિ પુનિ, સુનુ નિજ મિલન પ્રસઙ્ગ॥૮૭॥

જન જદુબંસ કૃષ્ન અવતારા। હોઇહિ હરન મહા મહિ ભારા॥
કૃષ્ન-તનય હોઇહિ પતિ તોરા। બચન અન્યથા હોઇન મોરા॥૧॥

રતિ ગવની સુનિ સઙ્કર બાની। કથા અપર અબ કહૌઁ બખાની॥
દેવન્હ સમાચાર પાયે। બ્રહ્માદિક બૈકટ સિધાયે॥૨॥

સબ સુર બિષ્નુ બિરઞ્જિ સમેતા। ગયે જહાઁ સિવ કૃપા-નિકેતા॥
પૃથક પૃથક તિન્હ કીન્હ પ્રસંસા। ભયે પ્રસન્ન ચન્દ્ર-અવતંસા॥૩॥

બોલે કૃપાસિન્ધુ બૃષકેતૂ। કહહુ અમર આયહુ કેહિ હેતૂ॥
કહ બિધિ તુમ્હ પ્રભુ અન્તરજામી। તદપિભગતિ-બસબિનવૌઁસ્વામી॥૪॥

સકલ સુરન્હ કે હૃદય અસ, સઙ્કર પરમ ઉછાહ।
નિજ નયનન્હિ દેખા ચહહિઁ, નાથ તુમ્હાર બિબાહ॥૮૮॥

યહ ઉત્સવ દેખિય ભરિ લોચન। સોહ કછુ કરહુ મદન-મદ-મોચન॥
કામ જારિ રતિ કહઁ બર દીન્હા। કૃપાસિન્ધુ યહ અતિભલ કીન્હા॥૧॥

સાસતિ કરિ પુનિ કરહિઁ પસાઊ। નાથ પ્રભુન્હ કર સહજ-સુભાઊ॥
પારબતી તપ કીન્હ અપારા। કરહુ તાસુ અબ અઙ્ગીકારા॥૨॥

સુનિ વિધિ બિનય સમુઝિ પ્રભુ બાની। ઐસૈ હોઉ કહા સુખ માની॥
તબ દેવન્હ દુન્દુભી બજાઈ। બરષિ સુમન જયજય સુર-સાઁઈ॥૩॥

અવસર જાનિ સપ્તરિષિ આયે। તુરતહિ બિધિ ગિરિ-ભવન પઠાયે॥
પ્રથમ ગયે જહઁ રહી ભવાની। બોલે મધુર બચન છલ-સાની॥૪॥

કહા હમાર ન સુનેહુ તબ, નારદ કે ઉપદેસ।
અબ ભા ઝૂઠ તુમ્હાર પન, જારેઉ કામ મહેસ॥૮૯॥

સુનિ બોલી મુસુકાઇ ભવાની। ઉચિત કહેઉ મુનિબર બિજ્ઞાની॥
તુમ્હરે જાન કામ અબ જારા। અબ લગિ સમ્ભુ રહે સબિકારા ॥૧॥

હમરે જાન સદા સિવ જોગી। અજ અનવદ્ય અકામ અભોગી ॥
જૌઁ મૈઁ સિવ સેયેઉઁ અસ જાની। પ્રીતિ સમેત કરમ-મન-બાની ॥૨॥

તૌ હમાર પન સુનહુ મુનીસા। કરિહહિઁ સત્ય કૃપાનિધિ ઈસા ॥
તુમ્હ જો કહા હર જારેઉ મારા। સો અતિ બડ અવિબેક તુમ્હારા ॥૩॥

તાત અનલ કર સહજ સુભાઊ। હિમ તેહિ નિકટ જાઇ નહિઁ કાઊ ॥
ગયે સમીપ સો અવસિ નસાઈ। અસિ મનમથ મહેસ કૈ નાઈ ॥૪॥

હિય હરષે મુનિ બચન સુનિ, દેખિ પ્રીતિ બિસ્વાસ ।
ચલે ભવાનિહિ નાઇ સિર, ગયે હિમાચલ પાસ ॥૯૦॥

સબપ્રસઙ્ગગિરિ પતિહિ સુનાવા। મદન દહન સુનિ અતિ દુખ પાવા ॥
બહુરિ કહેઉ રતિ કરબરદાના। સુનિ હિમવન્ત બહુત સુખ માના ॥૧॥

હૃદય બિચારિ સમ્ભૂ પ્રભુતાઈ। સાદર મુનિવર લિયે બોલાઈ॥
સુદિન સુનખત સુઘરી સોચાઈ। બેગિ બેદ વિધિ લગન ધરાઈ ॥૨॥

પત્રી સપ્તરિષિન્હ સો દીન્હી। ગહિ પદ વિનય હિમાચલ કીન્હી॥
જાઇ વિધિહિ તિન્હ દીન્હિ સે પાતી। બાઁચત પ્રીતિ ન હૃદય સમાતી ॥૩॥

લગન બાઁચિ બિધિ સબહિ સુનાઈ। હરષે સુનિ સત્ર સુર સમુદાઈ॥
સુમન વૃષ્ટિ નભ બાજન બાજે। મઙ્ગલ કલસ દસહુ દિસિ સાજે ॥૪॥

લગે સઁવારન સકલ સુર, બાહન બિવિધ વિમાન॥
હોહિઁ સગુન મઙ્ગલ સુખદ, કરહિઁ અપછરા ગાન ॥૯૧॥

સિવહિ સમ્ભુગન કરહિઁ સિઁગારા। જટા-મુકુટ અહિ-મૌર સઁવારા॥
કુંડલ કઙ્કન પહિરે બ્યાલા। તન-વિભૂતિ પઠ-કેહરિ-છાલા॥૧॥

સસિ લલાટ સુન્દર સિર ગઙ્ગા। નયન-તીનિ ઉપબીત-ભુજઙ્ગા॥
ગરલ-કંઠ ઉર નર-સિર-માલા। અસિવ-બેષ સિવ-ધામ કૃપાલા ॥૨॥

કર ત્રિસૂલ અરુ ડમરુ વિરાજા। ચલે બસહ ચઢિ બાજહિઁ બાજા॥
દેખિ સિવહિઁ સુર-ત્રિય મુસુકાહીઁ। બર લાયક દુલહિનિ જગ નાહીં ॥૩॥

બિષ્નુ બિરચ્જિ આદિ સુર બ્રાતા। ચઢિ ચઢિ બાહન ચલે બરાતા॥
સુર-સમાજ સબ ભાઁતિ અનૂપા। નહિઁ બરાત દૂલહ અનુરૂપા ॥૪॥

બિષ્નુ કહા અસ બિહઁસિ તબ, બોલિ સકલ દિસિરાજ।
બિલગ બિલગ હાએઇ ચલહુ સબ, નિજ નિજ સહિત સમાજ ॥૨॥

બર અનુહારિ બરાત ન ભાઈ। હઁસી કરૈહૌ પર પુર જાઈ॥
બિષ્નુ બચન સુનિ સુર મુસુકાને। નિજ નિજ સેન સહિત બિલગાને ॥૧॥

મનહીઁ મન મહેસ મુસુકાહીઁ। હરિ કે વ્યઙ્ગ બચન નહિઁ જાહીં॥
અતિપ્રિય-બચન સુનત પ્રિયકેરે। ભૃઙ્ગિહિ-પ્રેરિ સકલ ગન ટેરે ॥૨॥

સિવ અનુસાસન સુનિ સબ આયે। પ્રભુ-પદ-જલજ સીસ તિન્હ નાયે॥
નાના-બાહન નાના-બેખા। બિહઁ સે સિત્વ સમાજ નિજ દેખા ॥૩॥

કોઉ મુખ-હીન બિપુલ-મુખ કાહૂ। બિનુ-પદ-કર કોઉ બહુ-પદ-બાહૂ॥
બિપુલ-નયન કોઉ નયન-બિહીના। રિષ્ટ-પુષ્ટ કોઉ અતિ તન ખીના ॥૪॥

તન-ખીન કોઉ અતિ-પીન પાવન, કોઉ અપાવન ગતિ ધરે।
ભૂષન કરાલ કપાલ કર સબ, સદ્ય સોનિત તન ભરે॥
ખર-ખાન-સુઅર-સૃગાલ-મુખ ગન, બેષ અગનિત કો ગનૈ।
બહુ જિનિસ પ્રેત-પિસાંચ-જોગિ-જમાતિ બરનત નહિઁ બનૈ ॥૭॥

નાચહિઁ ગાવહિઁ ગીત, પરમ તરઙ્ગી ભૂત સબ।
દેખત અતિ બિપરીત, બોલહિઁ બચન વિચિત્ર વિધિ ॥૯૩॥

જસ દૂલહ તસ બની બરાતા। કૌતુક બિબિધ હાએહિઁ ભગ જાતા॥
ઇહાઁ હિમાચલ રચેઉ બિતાના। અતિ બિચિત્ર નહિઁ જાઇ બખાના ॥૧॥

સૈલ સકલ જહઁ લગિ જગ માહીઁ। લઘુ બિસાલ નહિઁ વરનિ સિરાહીઁ॥
બન સાગર સબ નદી તલાવા। હિમગિરિ સબ કહઁ નેવત પઠાવા ॥૨॥

કામરૂપ સુન્દર તનુ ધારી। સહિત સમાજ સાએહ બર નારી॥
આયે સકલ હિમાચલ ગેહા। ગાવહિઁ મઞ્જુર સહિત સનેહા ॥૩॥

પ્રયમહિઁ ગિરિ બહુ ગૃહ સઁવરાયે। જથાજોગ જહઁ તહઁ સબ છાયે॥
પુર-સોભા અવલોકિ સુહાઈ। લાગૈ લઘુ બિરચ્જિ નિપુનાઈ ॥૪॥

લઘુ લાગિ બિધિ કી નિપુનતા, અવલોકિ પુર સોભા સહી।
બન બાગ કૂપ તડાગ સરિતા, સુભગ સબ સક કો કહી॥
મઙ્ગલ બિપુલ તોરન પતાકા, કેતુ ગૃહ ગૃહ સોહહીઁ॥
બનિતા પુરુષ સુન્દર ચતુર છબિ,-દેખિ મુનિ મન માએહહીઁ ॥૮॥

જગદમ્બા જહઁ અવતરી, સો પુર બરનિ કિ જાઇ।
રિધિ સિધિ સમ્પતિ સકલ સુખ, નિત નૂતન અધિકાઇ ॥૯૪॥

નગર નિકટ બરાત જબ આઈ। પુર ખરભર સોભા અધિકાઈ॥
કરિ બનાવ સજિ બાહન નાના। ચલે લેન સાદર અગવાના ॥૧॥

હિય હરષે સુર-સેન નિહારી। હરિહિ દેખિ અતિ ભયે સુખારી॥
સિવ સમાજ જબ દેખન લાગે। બિડરિ ચલે બાહન સબ ભાગે ॥૨॥

ધરિ ધીરજ તહાઁ રહે સયાને। બાલક સબ લેઇ જીવ પરાને॥
ગયે મવન પૂછહિઁ પિતુ માતા। કહહિઁ બચન ભય કમ્પિત ગાતા ॥૩॥

કહિય કાહ કહિ જાઇ ન બાતા। જમ કર ધારિ કિધૌઁ બરિયાતા॥
બર બૌરાહ બરદ અસવારા। વ્યાલ કપાલ બિભૂષન છારા ॥૪॥

તન છાર બ્યાલ કપાલ ભૂષન, નગન જટિલ ભયઙ્કરા।
સઁગ ભૂત પ્રેત પિસાચ જોગિનિ, બિકટ-મુખ રજનીચરા॥
જો જિયત રહિહિ બરાત દેખત, પુન્ય બડ તેહિ કર સહી।
દેખિહિ સો ઉમા બિબાહ ઘર ઘર, બાત અસિ લરિકન્હ કહી ॥૯॥

સમુઝિ મહેસ સમાજ સબ, જનનિ જનક મુસુકાહિઁ।
બાલ બુઝાયે બિબિધ વિધિ, નિડર હોહુ ડર નાહિઁ ॥૯૫॥

લેઇ અગવાન બરાતહિ આયે। દિયે સબહિ જનવાસ સુહાયે॥
મૈના સુભ આરતી સઁવારી। સઙ્ગ સુમઙ્ગલ ગાવહિઁ નારી ॥૧॥

કઞ્ચનથાર સાએહ બર પાની। પરિછન ચલી હરહિ હરષાની॥
વિકટ-બેષ રુદ્રહિ જબ દેખા। અબલન્હ ઉર ભય ભયૌ બિસેખા ॥૨॥

ભાગિ ભવન પૈઠી અતિ ત્રાસા। ગયે મહેસ જહાઁ જનવાસા॥
મૈના હૃદય ભયૌ દુખ ભારી। લીન્હી બોલિ ગિરીસ-કુમારી ॥૩॥

અધિક સનેહ ગોદ બૈઠારી। સ્યામ-સરોજ નયન ભરિ બારી ॥
જેહિ બિધિ તુમ્હહિઁ રૂપ અસ દીન્હા। તેહિ જડ બર બાઉર કસ કીન્હા॥૪॥

કસ કીન્હ બર બૌરાહ બિધિ જેહિ, તુમ્હહિઁ સુન્દરતા દઈ।
જો ફલ ચહિય સુરતરુહિ સો, બરબસ બબૂરહિ લાગઈ॥
તુમ્હ સહિત ગિરિ તેઁ ગિરૌઁ પાવક, જરૌઁ જલનિધિ મહઁ પરૌઁ॥
ઘર જાઉ અપજસ હોઉ જગ, જીવત બિબાહ ન હૌઁ કરૌઁ ॥૧૦॥

ભઈ બિકલ અબલા સકલ, દુખિત દેખિ ગિરિ-નારિ।
કરિ બિલાપ રોદતિ બદતિ, સતા સનેહ સઁભારિ ॥૯૬॥

નારદ કર મૈં કાહ બિગારા। ભવન મોર જિન્હ બસત ઉજારા॥
અસ ઉપદેસ ઉમહિઁ જિન્હ દીન્હા। બૌરે બરહિ લાગિ તપ કીન્હા ॥૧॥

સાઁચેહુ ઉનકે મોહ ન માયા। ઉદાસીન ધન ધામ ન જાયા॥
પર-ઘર-ઘાલક લાજ ન ભીરા। વાઁઝ કિ જાન પ્રસવ કી પીરા ॥૨॥

જનનિહિઁ વિકલ બિલોકિ ભવાની। બોલી જુત-બિબેક મૃદુ બાની॥
અસ બિચારિ સેઆચહિ મતિ માતા। સો ન ટરૈ જો રચૈ વિધાતા ॥૩॥

કરમ લિખા જૌઁ બાઉર નાહૂ। તૌ કત દોષ લગાઇય કાહૂ॥
તુમ્હ સન મિઠિહિ કિ વિધિ કે અઙ્કા। માતુ વ્યર્થ જનિ લેહુ કલઙ્કા ॥૪॥

જનિ લેહુ માતુ કલઙ્ક કરુના,-પરિહરહુ અવસર નહીઁ।
દુખસુખ જો લિખા લિલાર હમરે, જાબ જહઁ પાઉબ તહીઁ॥
સુનિ ઉમા બચન બિનીત કોમલ, સકલ અબલા સોચહીઁ।
બહુ ભાઁતિ બિધિહિ લગાઇ દૂષન, નયન બારિ બિમાએએચહીં ॥૧૧॥

તેહિ અવસર નારદ સહિત, અરુ રિષિ-સપ્ત સમેત।
સમાચાર સુનિ તુહિન-ગિરિ, ગવને તુરત નિકેત ॥૯૭॥

તબ નારદ સબહી સમુઝાવા। પૂરબ-કથા-પ્રસઙ્ગ સુનાવા॥
મૈના સત્ય સુનહુ મમ બાની। જગદમ્બા તવ સુતા ભવાની ॥૧॥

અજા અનાદિ-સક્તિ અબિનાસિનિ। સદા સમ્ભુ અરઘઙ્ગ-નિવાસિનિ॥
જગ-સમ્ભવ-પાલન-લય કારિનિ। નિજ-ઇચ્છા લીલા બપુ ધારિનિ ॥૨॥

જનમી પ્રથમ દચ્છ-ગૃહ જાઈ। નામ સતી સુન્દર તનુ પાઈ॥
તહૌઁ સતી સઙ્કરહિ બિબાહોઁ। કથા પ્રસિદ્ધ સકલ જગ માહીઁ ॥૩॥

એક બાર આવત સિવ સઙ્ગા। દેખેડ રઘુકુલ કમલ પતઙ્ગા॥
ભયૌ મોહ સિવ કહા ન કીન્હા। ભ્રમ બસ બેષ સીય કર લીન્હા ॥૪॥

સિય બેષ સતી જો કીન્હ તેહિ, અપરાધ સઙ્કર પરિહરી।
હર બિરહ જાઇ બહોરિ પિતુ કે, જગ્ય જોગાનલ જરી॥
અબ જનમિ તુમ્હરે ભવન નિજપતિ, લાગિ દારુન તપ કિયા।
અસ જાનિ સંસય તજહુ ગિરિજા, સર્વદા સઙ્કર પ્રિયા ॥૧૨॥

સુનિ નારદ કે બચન તબ, સબ કર મિટા વિષાદ।
ન મહઁ બ્યાપેઉ સકલ પુર, ઘર ઘર યહ સમ્બાદ ॥૯૮॥

તબ મૈના હિમવન્ત અનન્દે। પુનિ પુનિ પારવતી-પદ બન્દે।
નારિ પુરુષ સિસુ જુબા સયાને। નગર લોગ સબ અતિ હરપાને ॥૧॥

લગે હોન પુર મઙ્ગલ ગાના। સજે સબહિઁ હાટક-ઘટ નાના॥
ભાઁતિ અનેક ભઈ જેવનારા। સૂપ-સાસ્ત્ર જસ કિછુ વ્યવહારા ॥૨॥

જેવનાર કિ જાઇ બખાની। બસહિઁ ભવન જેહિ માતુ ભવાની॥
સાદર બોલે સકલ બરાતી। બિષ્નુ બિરચ્જિ દેવ સબ જાતી ॥૩॥

બિબિધ પાઁતિ બૈઠી જેવનારા। લગે પરોસન નિપુન સુઆરા॥
નારિ-બૃન્દ સુર જેઁવત જાની। લગીઁ દેન ગારી મૃદુ બાની ॥૪॥

ગારી મધુર સુર દેહિઁ સુન્દરિ, વ્યઙ્ગ બચન સુનાવહીઁ।
ભોજન કરહિઁ સુર અતિ બિલમ્બ, બિનોદ સુનિ સચુ પાવહીઁ॥
જેઁવત જો બઢેઉ અનન્દ સો, મુખ કોટિહૂ ન પરૈ કહ્યો।
અઁચવાઇ દીન્હે પાન ગવને, બાસ જહઁ જાકો રહ્યો ॥૧૩॥

બહુરિ મુનિન્હ હિમવન્ત કહઁ, લગન સુનાઈ આઇ।
સમય બિલોકિ બિબાહ કર, પઠયે દેવ બુલાઇ ॥૯૯॥

બોલિ સકલ સુર સાદર લીન્હે। સબહિ જયોચિત આસન દીન્હે॥
બેદી બેદ-બિધાન સઁવારી। સુભગ સુમઙ્ગલ ગાવહિં નારી ॥૧॥

સિંહાસન અતિ દિબ્ય સુહાવા। જાઇ ન બરનિ બિચિત્ર બનાવા॥
બૈઠે સિવ વિપ્રન્હ સિર નાઈ। હૃદય સુમિરિ નિજ પ્રભુ રઘુરાઈ ॥૨॥

બહુરિ મુનીસન્હ ઉમા બોલાઈ। કરિ સિઙ્ગાર સખી લેઇ આઈ॥
દેખત રૂપ સકલ. સુર મોહે। બરનૈ છબિ અસ જગ કબિ કો હે ॥૩॥

જગદમ્બિકા જાનિ ભવ-ભામા। સુરન્હ મનહિં મન કીન્હ પ્રનામા॥
સુન્દરતા-મરજાદ ભવાની। જાઇ ન કોટિહુ બદન બખાની ॥૪॥

કોટિહુ બદન નહિઁ બનૈ બરનત, જગ-જનનિ-સાએભા મહા।
સકુચહિઁ કહત ખુતિ સેષ સારદ, મન્દ-મતિ તુલસી કહા ॥
બિ-ખાનિ માતુ ભવાનિ ગવની, મધ્ય મંડપ સિવ જહાઁ।
અવલોકિ સકૈ ન સકુચ પતિ-પદ,-કમલ મન મધુકર તહાઁ ॥૧૪॥

મુનિ અનુસાસન ગનપતિહિ, પૂજેઉ સમ્મુ-ભવાનિ।
કોઉ સુનિ સંસય કરૈ જનિ, સુર અનાદિ જિય જાનિ ॥૧૦૦॥

જસિ બિબાહ કે બિધિ ખુતિ ગાઈ। મહામુનિન્હ સો સબ કરવાઈ॥
ગહિ ગિરીસ કુસ કન્યા પાની। ભવહિ સમરપી જાનિ ભવાની ॥૧॥

પાનિ-ગ્રહન જબ કીન્હ મહેસા। હિય હરષે તબ સકલ સુરેસા॥
બેદ મન્ત્ર મુનિબર ઉચ્ચરહીઁ। જય જય જય સઙ્કર સુર કરહીઁ ॥૨॥

બાજહિઁ બાજન વિબિધ બિધાના। સુમન બૃષ્ટિ નભ ભૈ બિધિ નાના॥
હર ગિરિજા કર ભયેઉ બિધાહૂ। સકલ ભુવન ભરિ રહા ઉછાહૂ ॥૩॥

દાસી દાસ તુરગ રથ નાગા। ધેનુ બસન મનિ બસ્તુ વિભાગા॥
અન્ન કનક-ભાજન ભરિ જાના। દાઇજ દીન્હ ન જાઇ બખાના ॥૪॥

દાઇજ દિયાએ બહુ ભાઁતિ પુનિ કર,-જોરિ હિમ-ભૂધર કહ્યો।
કા દેઉઁ પૂરનકામ સઙ્કર, ચરન-પઙ્કજ ગહિ રહ્યો॥
સિવ કૃપાસાગર સસુર કા સન્તોષ સબ ભાઁતિહિ કિયાએ।
પુનિ ગહે પદ-પાથોજ મૈના, પ્રેમ પરિપૂરન હિયો ॥૧૫॥

નાથ ઉમા મમ પ્રાન પ્રિય, ગૃહ-કિઙ્કરી કરેહુ।
મેહુ સકલ અપરાધ અબ, હાઇ પ્રસન્ન બર દેહુ ॥૧૦૧॥

બહુ બિધિ સમ્ભુ સાસ સમુઝાઈ। ગવની ભવન ચરન સિર નાઈ॥
જનની ઉમા બોલિ તબ લીન્હી। લેઇ ઉછઙ્ગ સુન્દરસિખ દીન્હો॥૧॥

કરેહુ સદા સઙ્કર-પદ-પૂજા। નારિ ધરમ પતિ-દેવ ન દૂજા॥
બચન કહત ભરિ લોચન બારી। બહુરિ લાઇ ઉરલીન્હિ કુમારી ॥૨॥

કત બિધિ સૃજી નારિ જગ માહીઁ। પરાધીન સપનેહુઁ સુખ માહીં॥
ભૈ અતિ પ્રેમ બિકલ મહઁતારી। ધીરજ કીન્હ કુસમય બિચારી ॥૩॥

પુનિ પુનિ મિલતિ પરતિ ગહિ ચરના। પરમ પ્રેમ કછુ જાઇ ન વરના॥
સબ નારિન્હ મિલિ મૈઁટિ ભવાની। જાઇ જનનિ ઉર પુનિ લપટાની ॥૪॥

જનનિહિ બહુરિ મિલિ ચલી ઉચિત અસીસ સબ કાહૂ દઈ।
ફિરિ ફિરિ બિલોકતિ માતુ તન તબ, સખી લૈ સિવ પહિઁ ગઈ।
જાચક સકલ સન્તોષિ સઙ્કર, ઉમા સહિત ભવન ચલે।
સબ અમર હરષે સુમન બરષિ નિસાન નભ બાજે ભલે ॥૧૬॥

ચલે સઙ્ગ હિમવન્ત તબ, પહુઁચાવન અતિ હેતુ।
બિબિધ ભાઁતિ પરિતોષ કરિ, બિદા કીન્હિ વૃષકેતુ ॥૧૦૨॥

તુરત ભવન આયે ગિરિરાઈ। સકલ સૈલ સર લિયે બોલાઈ॥
આદર દાન બિનય બહુ માના। સબ કર વિદા કીન્હ હિમવાના॥૧॥

જબહિં સમ્ભુ કૈલાસહિ આયે। સુર સબ નિજ નિજ લોક સિધાયે॥
જગત માતુ-પિતુ સમ્ભુ-ભવાની। તેહિ સિઙ્ગાર ન કહૌઁ બખાની ॥૨॥

કરહિઁ બિબિધ બિધિ ભોગ બિલાસા। ગનન્હ સમેત બસહિઁ કૈલાસા॥
હર-ગિરિજા બિહાર નિત નયઊ ।એહિ વિધિ બિપુલ કાલ ચલિ ગયઊ ॥૩॥

તબ જનમેઉ ષટ-બદન-કુમારા। તારક અસુર સમર જેહિ મારા॥
આગમ નિગમ પ્રસિદ્ધ પુરાના। ષટ-મુખ જનમ સકલ જગ જાના ॥૪॥

જગ જાન ષનમુખ જનમ કરમ પ્રતાપ પુરુષારથ મહા।
તેહિ હેતુ મૈઁ વૃષકેતુ-સુત કર, ચરિત સઞ્છેપહિ કહા॥
યહ ઉમા-સમ્ભુ બિબાહ જે નર, નારિ કહહિઁ જે ગાવહીઁ।
કલ્યાન કાજ બિબાહ મઙ્ગલ, સર્બદા સુખ પાવહીં ॥૧૭॥

ચરિત-સિન્ધુ ગિરિજારવન, બેદ ન પાવહિઁ પાર।
બરનૈ તુલસીદાસ કિમિ, અતિ મતિ-મન્દ ગઁવાર ॥૧૦૩॥

સમ્ભુ ચરિત સુનિ સરસ સુહાવા। ભરદ્વાજ મુનિ અતિ સુખ પાવા॥
બહુ લાલસા કથા પર બાઢી। નયન-નીર રોમાવલિ ઠાઢી ॥૧॥

પ્રેમ બિબસ મુખ આવ ન બાની। દસા દેખિ હરષે મુનિ-જ્ઞાની॥
અહો ધન્ય તબ જનમ મુનીસા। તુમ્હહિઁ પ્રાન સમ પ્રિય ગૌરીસા ॥૨॥

સિવ-પદ-કમલ જિન્હહિઁ રતિ નાહીં। રામહિઁ તે સપનેહુઁ ન સુહાહીઁ॥
બિનુ છલ વિસ્વનાથ-પદ નેહૂ। રામભગત કર લચ્છન એહૂ ॥૩॥

સિવ સમ કો રઘુપતિ-બ્રત-ધારી। બિનુ અઘ તજી સત્તી અસિ નારી॥
પન કરિ રઘુપતિ-ભગતિ દિઢાઈ। કો સિવ સમ રામહિઁ પ્રિય ભાઈ ॥૪॥

પ્રથમહિઁ કહિ મૈઁ સિવ ચરિત, બૂઝા મરમ તુમ્હાર।
સુચિ સેવક તુમ્હ રામ કે, રહિત સમસ્ત બિકાર ॥૧૦૪॥

મૈઁ જાના તુમ્હાર ગુન સીલા। કહૌઁ સુનહુ અબ રઘુપતિ-લીલા॥
સુનુ મુનિ આજુ સમાગમ તોરે। કહિ ન જાઇ જસ સુખ મન મારે ॥૧॥

રામચરિત અતિ અમિત મુનીસા। કહિ ન સકહિઁ સતકોટિ અહીસા॥
તદપિ જથા સ્રુત કહૌઁ બખાની। સુમિરિ ગિરાપતિ પ્રભુ ધનુ-પાની ॥૨॥

સારદ દારુ-નારિ-સમ સ્વામી। રામ-સૂત્રધર અન્તરજામી॥
જેહિ પર કૃપા કરહિઁ જન જાની। કબિ-ઉર-અજિર નચાવહિઁ બાની ॥૩॥

પ્રનવૌઁ સોઇ કૃપાલ રઘુનાથા। બરનૌઁ વિષદ તાસુ ગુન ગાથા॥
પરમ રમ્ય ગિરિબર કૈલાસૂ। સદા જહાઁ સિવ-ઉમા નિવાસૂ ॥૪॥

સિદ્ધ તપોધન જોગિ જન, સુર કિન્નર મુનિ બૃન્દ।
બસહિ તહાઁ સુકૃતી સકલ, સેવહિઁ સિવ સુખકન્દ ॥૧૦૫॥

હરિ-હર-વિમુખ ધરમ રતિ નાહીઁ। તે નર તહઁ સપનેહુઁ નહિઁ જાહોઁ।
તેહિ ગિરિ પર બટ બિટપ વિસાલા। નિત નૂતન સુન્દર સબ કાલા ॥૧॥

ત્રિવિધ સમીર સુસીતલ છાયા। સિવ-બિસ્રામ બિટપ સ્રુતિ ગાયા॥
એક બાર તેહિ તર પ્રભુ ગયઊ। તરુ બિલોકિ ઉર અતિ સુખ ભયઊ ॥૨॥

નિજ કર ડાસિ નાગ-રિપુ-છાલા। બૈઠે સહજહિઁ સમ્ભુ કૃપાલા॥
કુન્દ-ઇન્દુ-દર ગૌર સરીરા। ભુજ-પ્રલમ્બ પરિધન-મુનિ-ચીરા ॥૩॥

તરુન-અરુન-અમ્બુજ સમ ચરના। નખ-દુતિ ભગત-હૃદય-તમ-હરના।
ભુજગ-ભૂતિ-ભૂષન ત્રિપુરારી। આનન સરદ-ચન્દ-છવિ હારી ॥૪॥

જટા-મુકુટ-સુરસરિત સિર, લોચન નલિન બિસાલ।
નીલકંઠ લાવન્યનિધિ, સાએહ બાલ-બિધુ-ભાલ ॥૧૦૬॥

બૈઠે સાએહ કામ-રિપું કૈસે। ઘરે સરીર સાન્ત-રસ જૈસે।
પારબતીભલ અવસર જાની। ગઈ સમ્ભુ પહિઁ માતુ ભવાની ॥૧॥

જાનિ પ્રિયા આદર અતિ કીન્હા। બામ-ભાગ આસન હર દીન્હા।
બૈઠી સિવ સમીપ હરપાઈ। પૂરબ-જનમ-કથા ચિત આઈ ॥૨॥

પતિ-હિય-હેતુ અધિક મન માની। બિહઁસિ ઉમા બોલી મૃદુ બાની॥
કથા જો સકલ-લોક-હિતકારી। સોઇ પૂછન ચહ સૈલ-કુમારી ॥૩॥

બિસ્વનાથ મમ-નાથ પુરારી। ત્રિભુવન મહિમા બિદિત તુમ્હારી॥
ચર અરુ અચર નાગ નર દેવા । સકલ કરહિઁ પદ-પઙ્કજ-સેવા ॥૪॥

પ્રભુ સમરથ સરબજ્ઞ સિવ, સકલ કલા-ગુન ધામ।
જોગ-જ્ઞાન-બૈરાગ્ય-નિધિ, પ્રનત-કલપતરુ નામ ॥૧૦૭॥

જૌઁ માએ પર પ્રસન્ન સુખરાસી। જાનિય સત્ય માહિ નિજ-દાસી॥
તૌ પ્રભુ હરહુ મોર અજ્ઞાની। કહિ રઘુનાથ કથા બિધિ નાના ॥૧॥

જાસુ ભવન સુરતરુ તર હોઈ। સહ કિ દરિદ્ર-જનિત-દુખ સાએઈ॥
સસિ-ભૂષન અસ હૃદય બિચારી। હરહુ નાથ મમ મતિ ભ્રમ ભારી ॥૨॥

પ્રભુ જે મુનિ પરમારથબાદી। કહહિઁ રામ કહઁ બ્રહ્મ અનાદી॥
સેષ સારદા બેદ પુરાના। સકલ કરહિઁ રઘુપતિ-ગુન-ગાના ॥૩॥

તુમ્હ પુનિ રામ રામ દિન રાતી। સાદર જપહુ અનઙ્ગ-અરાતી॥
રામ સો અવધ-તૃપતિ-સુત સાઈ। કી અજ અગુન અલખ-ગતિ કોઈ ॥૪॥

જૌઁ નૃપ-તનય ત બ્રહ્મ કિમિ, નારિ બિરહ મતિ ભોરિ।
દેખિ ચરિત મહિમા સુનત, ભ્રમતિ બુદ્ધિ અતિ માએરિ ॥૧૦૮॥

જૌઁ અનીહ વ્યાપક બિભુ કોઊ। કહહુ બુઝાઇ નાથ મોહિ સોઊ॥
અજ્ઞ જાનિ રિસ ઉર જનિ ધરહૂ। જેહિ વિધિ મોહ મિટૈ સોઇ કરહૂ ॥૧॥

મૈઁ બન દીખ રામ પ્રભુતાઈ। અતિ-ભય-વિકલ ન તુમ્હહિઁ સુનાઈ॥
તદપિ મલિન મનબોધન આવા। સાએ ફલ ભલી ભાઁતિ હમ પાવા ॥૨॥

અજહૂઁ કછુ સંસય મન મોરે। કરહુ કૃપા વિનવૌઁ કર જોરે॥
પ્રભુ તબ મોહિ બહુ ભાઁતિ પ્રબોધા। નાથ સો સમુઝિ કરહુ જનિ ક્રોધા ॥૩॥

તબ કર અસ બિમાએહ અબ નાહીઁ। રામ-કથા પર રુચિ મન માહીઁ॥
કહહુ પુનીત રામ-ગુન-ગાથા। ભુજગરાજ-ભૂષન સુર-નાથા ॥૪॥

બન્દૌઁ પદ ધરિ ધરનિ સિર, વિનય કરૌઁ કર જોરિ।
બરનહુ રઘુબર-બિસદ-જસ, સ્ત્રુતિ-સિદ્ધાન્ત નિચોરિ ॥૧૦૯॥

જદપિ જોષિતા અનઅધિકારી। દાસી મન ક્રમ બચન તુમ્હારી॥
ગૂઢૌ તત્વ ન સાધુ દુરાવહિઁ। આરત અધિકારી જહઁ પાવહિઁ ॥૧॥

અતિ આરતિ પૂછૌઁ સુરરાયા। રઘુપતિ કથા કહહુ કરિ દાયા॥
પ્રથમ સાએ કારન કહહુ બિચારી। નિર્ગુન-બ્રહ્મ સગુન-જપુ-ધારી ॥૨॥

પુનિ પ્રભુ કહહુ રામ અવતારા। બાલચરિત પુનિ કહહુ ઉદારા॥
કહહુ જથા જાનકી બિબાહી। રાજ તજા સો દૂષન કાહી ॥૩॥

બન બસિ કીન્હે ચરિત અપારા। કહહુ નાથ જિમિ રાવન મારા॥
રાજ વૈઠિ કીન્હી બહુ લીલા। સકલ કહહુ સઙ્કર સુભ-સીલા ॥૪॥

બહુરિ કહહુ કરુનાયતન, કીન્હ જો અચરજ રામ।
પ્રજા સહિત રઘુબંસ-મનિ, કિમિ ગવને નિજ-ધામ ॥૧૧૦॥

પુનિ પ્રભુ કહહુ સાતત્વ બખાની। જેહિ બિજ્ઞાન મગન મુનિજ્ઞાની।
ભગતિ જ્ઞાન બિજ્ઞાન બિરાગા। પુનિ સબ બરનહુ સહિત બિભાગા ॥૧॥

ઔરૌ રામ-રહસ્ય અનેકા। કહહુ નાથ અતિ બિમલ બિબેકા॥
જો પ્રભુ મૈઁ પૂછા નહિઁ હોઈ। સોઉ દયાલ રાખહુ જનિ ગાએઈ ॥૨॥

તુમ્હ ત્રિભુવન ગુરુ બેદ બખાના। આન જોવ પાઁવર કા જાના।
પ્રસ્ન ઉમા કૈ સહજ સુહાઈ। છલ બિહીન સુનિ સિવ મન ભાઈ ॥૩॥

હર હિય રામ-ચરિત સબ આયે। પ્રેમ પુલક લોચન જલં છાયે।
શ્રીરઘુનાથ-રૂપ ઉર આવા। પરમાનન્દ અમિત સુખ પાવા ॥૪॥

ભગન ધ્યાન-રસ દંડ જુગ, પુનિ મન બાહેર કીન્હ।
રઘુપતિ-ચરિત મહેસ તબ, હરષિત બરનૈ લીન્હ ॥૧૧૧॥

ઝૂઠૌ સત્ય જાહિ વિનુ જાને। જિમિ ભુજઙ્ગ બિનુ રજુ પહિચાને॥
જેહિ જાને જગ જાઇ હેરાઈ। જાગે જથા સપન ભ્રમ જાઈ ॥૧॥

બન્દૌઁ બાલ-રૂપ સોઇ રામૂ। સબ સિધિ સુલભ જપત જિસુ નામૂ॥
મઙ્ગલ-ભવન અમઙ્ગલ-હારી। દ્રવૌ સો દસરથ અજિર-બિહારી ॥૨॥

કરિ પ્રનામ રામહિઁ ત્રિપુરારી। હરષિ સુધા સમ ગિરા ઉચારી॥
ધન્ય ધન્ય ગિરિરાજ-કુમારી। તુમ્હ સમાન નહિઁ કોઉ ઉપકારી ॥૩॥

પૂછેહુ રઘુપતિ-કથા પ્રસઙ્ગા। સકલ-લોક જગ-પાવનિ ગઙ્ગા॥
તુમ્હ રઘુબીર ચરન અનુરાગી। કોન્હિહુ પ્રસ્ન જગત-હિત લાગો ॥૪॥

રામકૃપા તેઁ પારબતિ, સપનેહુઁ તબ મન માહિઁ।
ક મોહ સન્દેહ ભ્રમ, મમ બિચાર કછુ નાહિઁ ॥૧૧૨॥

તદપિ અસઙ્કા કીન્હિહુ સાએઈ। કહત સુનત સબ કર હિત હાઈ॥
જિન્હ હરિકથા સુની નહિઁ કાના। ખવન-રન્ધ્ર અહિ-ભવન સમાના ॥૧॥

નયનન્હિ સન્ત દરસ નહિઁ દેખા। લોચન માએર-પડ્ખ કર લેખા॥
તે સિર કટુ-તૂઁચરિ સમતૂલા। જે ન નમન હરિ-ગુરુ-પદ-મૂલા ॥૨॥

જિન્હ હરિભગતિ હૃદય નહિઁ આની। જીવત સવ સમાન તે પ્રાની॥
જો નહિઁ કરૈ રામ-ગુન-ગાના। જીહ સા દાદુર-જીહ સમાના ॥૩॥

કુલિસ-કઠોર નિઠુર સોઇ છાતી। સુનિ હરિ-ચરિત ન જો હરપાતી।
ગિરિજા સુનહુ રામ કૈ લીલા। સુર-હિત દનુજ-બિમોહન-સોલા ॥૪॥

રામકથા સુરધેનુ સમ, સેવત સબ સુખ-દાનિ।
સતસમાજ સુરલોક સબ, કો ન સુનૈ અસ જાનિ ॥૧૧૩॥

રામકથા સુન્દર કરતારી। સંસય-બિહગ ઉડાવનિહારી॥
રામકથા કલિ-બિટપ કુઠારી। સાદર સુનુ ગિરિરાજ-કુમારી ॥૧॥

રામ નામ ગુન ચરિત સુહાયે। જનમ કરમ અગનિત સુતિ ગાયે॥
જથા અનન્ત રામ ભગવાના। તથા કથા કીરતિ ગુન નાના ॥૨॥

તદપિ જથા-સુત જસિ મતિ માએરી। કહિહૌઁ દેખિ પ્રીતિ અતિ તારી॥
ઉમા પ્રસ્ન તબ સહજ સુહાઈ। સુખદ સન્ત સમ્મત માહિ ભાઈ ॥૩॥

એક બાત નહિઁ માહિ સુહાની। જદપિ મોહ-બસ કહેહુ ભવાની॥
તુમ્હ જો કહા રામ કોઉ આના। જેહિ ખુતિ ગાવ ધરહિઁ મુનિધ્યાના॥૪॥

કહહિઁ સુનહિઁ અસ અધમ નર, ગ્રસે જે માહ પિસાચ।
પાખંડી હરિ-પદ-બિમુખ, જાનહિઁ ઝૂઠ ન સાઁચ ॥૧૯૪॥

અજ્ઞ અકોબિદ અન્ધ અભાગી। કાઈ બિષય મુકુર-મન લાગી॥
લમ્પદ કપટી કુટિલ બિસેખી। સપનેહુઁ સન્ત-સભા નહિઁ દેખી ॥૧॥

કહહિઁ તે બેદ અસમ્મત બાની। જિન્હહિઁ ન સૂઝ લાભ નહિ હાની॥
મુકુર મલિન અરુ નયન બિહીના। રામ-રૂપ દેખહિઁ કિમિ દીના ॥૨॥

જિન્હ કે અગુન ન સગુન બિબેકા। જલ્પહિઁ કલ્પિત બચન અનેકા॥
હરિ-માયા-બસ જગત ભ્રમાહીઁ। તિન્હહિઁ કહત કછુ અઘટિત નાહીઁ ॥૩॥

બાતુલ ભૂત-બિબસ મતવારે। તે નહિઁ બોલહિઁ બચન બિચારે॥
જિન્હ કૃત મહા-મોહ-મદ પાના। તિન્હ કર કહા કરિય નહિઁ કાના ॥૪॥

અસ નિજ હૃદય બિચારિ, તજુ સંસય ભજુ રામ-પદ।
સુનુ ગિરિરાજ-કુમારિ, ભ્રમ-તમ રબિ-કર-વચન-મમ ॥૧૧૫॥

સગુનહિઁ અગુનહિઁ નહિઁ કછુ ભેદા। ગાવહિઁ મુનિ પુરાન બુધ વેદા॥
અગુન અરૂપ અલખ અજ જોઈ। ભગત-પ્રેમ-બસ સગુન સાએ હોઈ ॥૧॥

જો ગુન રહિત સગુન સોઇ કૈસે। જલ-હિમ-ઉપલ બિલગ નહિઁ જૈસે॥
જાસુ નામ ભ્રમ-તિમિર-પતઙ્ગા। તેહિ કિમિ કહિય બિમાએહ પ્રસઙ્ગા ॥૨॥

રામ સચ્ચિદાનન્દ દિનેસા। નહિઁ તહઁ મોહ-નિસા-લવલેસા॥
સહજ પ્રકાસ-રૂપ ભગવાના। નહિઁ તહઁ પુનિ બિજ્ઞાન બિહાના ॥૩॥

હરષ બિષાદ જ્ઞાન અજ્ઞાના। જીવ-ધરમ અહમિત અભિમાના॥
રામ બ્રહ્મ બ્યાપક જગ જાના। પરમાનન્દ પરેસ પુરાના ॥૧॥

પુરુષ-પ્રસિદ્ધ પ્રકાસ-નિધિ, પ્રગટ પરાવર-નાથ।
રઘુકુલ-મનિ મમ સ્વામિ સોઇ, કહિ સિવ નાયૌ માથ ॥૧૧૬॥

નિજભ્રમ નહિઁ સમુઝહિઁ અજ્ઞાની। પ્રભુ પરમોહ ધરહિઁ જડ પ્રાની॥
જથા ગગન ધન-પટલ નિહારી ઝાઁપેઉ ભાનુ કહહિઁ કુભિચારી ॥૧॥

ચિત્તવ જો લોચન અઙ્ગુલિ લાયે। પ્રગટ જુગલ સસિ તેહિ કે ભાયે॥
ઉમા રામ-વિષયક અસ માએહા। નભ તમ-ધૂમ-ધૂરિ જિમિ સોહા ॥૨॥

વિષય કરન સુર જીવ સમેતા। સકલ એક તેઁ એક સચેતા॥
સબ કર પરમ-પ્રકાસક જોઈ। રામ અનાદિ અવધપતિ સેઆઈ ॥૩॥

જગત પ્રકાસ્ય પ્રકાસક રામૂ। માયાધીસ જ્ઞાન-ગુન-ધામૂ॥
જાસુ સત્યતા તેઁ જડ માયા। ભાસ સત્ય ઇવ માહ સહાયા ॥૪॥

રજત સીપ મહઁ ભાસ જિમિ, જથા ભાનુ-કર-વારિ।
જદપિ મૃષા તિહુઁ કાલ સો, ભ્રમ ન સકૈ કોઉ ટારિ ॥૧૧૭॥

એહિ બિધિ જગહરિ આસ્ત્રિત રહઈ। જદપિ અસત્ય દેત દુખ અહઈ॥
જૌઁ સપને સિર કાટૈ કોઈ। બિનુ જાગે ન દૂરિ દુખ હોઈ ॥૧॥

જાસુ કૃપા અસ ભ્રમ મિટિ જાઈ। ગિરિજા સેઆઇ કૃપાલુ રઘુરાઈ॥
આદિ અન્ત કોઉ જાસુ ન પાવા,। મતિ અનુમાન નિગમ અસ ગાવા ॥૨॥

બિનુ પદ ચલૈ સુનૈ બિનુ કાના। કર બિનુ કરમ કરૈ વિધિ નાના॥
આનન રહિત સકલ-રસ-ભોગી। બિનુ બાની વકતા બડ જોગી ॥૩॥

તન બિનુ પરસ નયન બિનુ દેખા। ગ્રહૈ ધ્રાન બિનુ બાસ અસેખા।
અસિ સબ ભાઁતિ અલૌકિક કરની। મહિમા જાસુ જાઇ નહિઁ બરની ॥૪॥

જેહિ ઇમિ ગાવહિઁ વેદ બુધ, જાહિ ધરહિઁ મુનિ ધ્યાન।
સાએઇ દસરથ-સુત ભગત-હિત, કોસલપતિ-ભગવાન ॥૧૧૮॥

કાસી મરત જન્તુ અવલોકી। જાસુ નામ બલ કરૌઁ બિસોકી॥
ઇ પ્રભુ મોર ચરાચર સ્વામી। રઘુબર સબ ઉર અન્તરજામી ॥૧॥

બિસહુ જાસુ નામ નર કહહીઁ। જનમ અનેક રચિત અઘ દહહીઁ॥
સાદર સુમિરન જે નર કરહીઁ। ભવ-બારિધિ ગો-પદ ઇવ તરહીઁ ॥૨॥

રામ સાએ પરમાતમા ભવાની। તહઁ ભ્રમ અતિ અબિહિત તબ બાની॥
અસ સંસય આનત ઉર માહીઁ। જ્ઞાન વિરાગ સકલ ગુન જાહીઁ ॥૩॥

સુનિ સિવ કે સમ-ભઞ્ચન-બચના। મિટિ ગૈ સબ કુતરક કૈ રચના।
ભૈ રઘુપતિ-પદ પ્રીતિ પ્રતીતી। દારુન અસમ્ભાવના બીતી ॥૪॥

પુનિ પુનિ પ્રભુ-પદ કમલ ગહિ, જોરિ પઙ્કરુહ પાનિ।
બોલી ગિરિજા બચન બર, મનહુઁ પ્રેમ રસ સાનિ ॥૧૯૯॥

સસિ-કર સમ સુનિ ગિરા તુમ્હારી। મિટા મોહ સરદાત પ મારી।
તુમ્હ કૃપાલ મમ સંસય હરેઊ। રામ-સરૂપ જાનિ મેઆહિ પરેઊ ॥૧॥

નાથ કૃપા અબ ગયૌ વિષાદા। સુખી ભૈઉઁ પ્રભુ-ચરન-પ્રસાદા।
અબ મોહિ આપનિ કિઙ્કરિ જાની। જદપિ સહજ જડ નારિ અયાની ॥૨॥

પ્રથમ જો મૈઁ પૂછા સોઇ કહહૂ। જૌઁ મો પર પ્રસન્ન પ્રભુ અહહૂ॥
રામ બ્રહ્મ ચિન્મય અબિનાસી। સર્વ રહિત સબ ઉર-પુર વાસી ॥૩॥

નાથ ધરેઉ નર તનુ કેહિ હેતૂ। મીહિ સમુઝાઇ કહહુ ચુપકેતૂ॥
ઉમા બચન સુનિ પરમ બિનીતા। રામ કથા પર પ્રીતિ પુનીતા ॥૪॥

હિય હરષે કામારિ તબ, સઙ્કર સહજ સુજાન।
બહુ વિધિ ઉમહિઁ પ્રસંસિ પુનિ, બોલે કૃપાનિધાન॥
સુનુ સુભ-કથા ભવાનિ, રામચરિતમાનસ બિમલ।
કહા ભુસુંડિ બખાનિ, સુના બિહગ-નાયક ગરુડ॥
હરિ-ગુન નામ અપાર, કથા રૂપ અગનિત અમિત।
મૈં નિજ મતિ અનુસાર, કહૌઁ ઉમા સાદર સુનહુ।
સમ્બાદ ઉદાર, જેહિ બિધિ ભા આગે કહબ।
સુનહુ રામ અવતાર, ચરિત પરમ સુન્દર અનઘ॥
હરિ ગુન નામ અપાર, કથા રૂપ અગનિત અમિત।
મૈં નિજ મતિ અનુસાર, કહૌઁ ઉમા સાદર સુનહુ ॥૧૨૦॥

સુનુ ગિરિજા હરિચરિત સુહાયે। બિપુલ બિસદ નિગમાગમ ગાયે॥
હરિ અવતાર હેતુ જેહિ હોઈ। ઇદમિત્થં કહિ જાઇ ન સાઈ ॥૧॥

રામ અતર્ક્ય બુદ્ધિ મન બાની। મત હમાર અસ સુનહિઁ સયાની॥
તદપિ સન્ત મુનિ બેદ પુરાના। જસ કછુ કહહિઁ સ્વમતિ અનુમાના ॥૨॥

તસ મૈઁ સુમુખિ સુનાવૌઁ તોહી। સમુઝિ પરૈ જસ કારન માએહી॥
જબ જબ હોઇ ધરમ કૈ હાની। બાઢૈ અસુર અધમ અભિમાની ॥૩॥

કરહિઁ અનીતિ જાઇ નહિઁ બરની । સીદહિઁ બિપ્ર-ધેનુ-સુર-ધરની॥
તબ તબ પ્રભુ ધરિ બિબિધ સરીરા। હરહિં કૃપાનિધિ સજ્જન પીરા ॥૪॥

અસુર મારિ થાપહિઁ સુરન્હ, રાખહિઁ નિજ-ખુતિ-સેતુ।
જગ બિસ્તારહિઁ વિસદ જસ, રામ-જનમ કર હેતુ ॥૧૨૧॥

સાઇ જસ ગાઇ ભગત ભવ તરહીઁ। કૃપાસિન્ધુ જન-હિત તનુ ધરહીઁ।
રામ-જનમ કે હેતુ અનેકા। પરમ બિચિત્ર એક તેઁ એકા ॥૧॥

જનમ એક દુઇ કહૌઁ બખાની। સાવધાન સુનુ સુમતિ ભવાની॥
દ્વારપાલ હરિ કે પ્રિય દોઊ। જય અરુ બિજય જાન સબ કોઊ ॥૨॥

બિન સાપ તેઁ દૂનૌઁ ભાઈ। તામસ અસુર દેહ તિન્હ પાઈ॥
કનકકસિપુ અરુ હાટકલોચન। જગતવિદિત સુરપતિ મદ-મોચન ॥૩॥

બિજઈ સમર બીર બિખ્યાતા। ધરિ બરાહ વપુ એક નિપાતા॥
હોઇ નરહરિ દૂસર પુનિ મારા। જન પ્રહલાદ સુજસ વિસ્તારા ॥૪॥

ભયે નિસાચર જાઇ તેઇ, મહાબીર બલવાન।
કુમ્ભકરન રાવન, સુભટ, સુર-બિજઈ જગ જાન ॥૧૨૨॥

મુકુત ન ભયે હતે ભગવાના। તીનિ જનમ દ્વિજ બચન પ્રમાના॥
એક બાર તિન્હ કે હિત લાગી। ઘરેઉ સરીર ભગત અનુરાગી ॥૧॥

કસ્યપ અદિતિ તહાઁ પિતુ માતા। દસરથ કૌસલ્યા બિખ્યાતા॥
એક કલપ એહિ બિધિ અવતારા। ચરિત પવિત્ર કિયે સંસારા ॥૨॥

એક કલપ સુર દેખિ દુખારે। સમર જલન્ધર સન સબ હારે।
સમ્ભુ કીન્હ સઙ્કામ અપારા। દનુજ મહાબલ મરૈ ન મારા ॥૩॥

પરમ-સતી અસુરાધિપ-નારી। તેહિ બલ તાહિ ન જિતહિઁ પુરારી ॥૪॥

છલ કરિ ટારેઉ તાસુ બ્રત, પ્રભુ સુર કારજ કીન્હ।
જબ તેઇઁ જાનેઉઁ મરમ તબ, સાથ કોપ કરિ દીન્હ ॥૧૨૩॥

તાસુ સાપ હરિ કીન્હ પ્રબાના। કૌતુક-નિધિ કૃપાલ ભગવાના॥
તહાઁ જલન્ધર રાવન ભયઊ। રન હતિ રામ પરમ-પદ દયઊ ॥૧॥

એક જનમ કર કારન એહા। જેહિ લગિ રામ ધરી નર-દેહા॥
પ્રતિ અવતાર કથા પ્રભુ કેરી। સુનુ મુનિ બરની કબિન્હ ઘનેરી ॥૨॥

નારદ સાપ દીન્હ એક બારા। કલપ એક તેહિ લગિ અવતારા॥
ગિરિજા ચકિત ભઈ સુનિ બાની। નારદ બિષ્નુ ભગત પુનિ જ્ઞાની ॥૩॥

કારન કવન સાપ મુનિ દીન્હા। કા અપરાધ રમાપતિ કીન્હા।
યહ પ્રસઙ્ગ માએહિ કહહુ પુરારી। મુનિ મન માએહ આચરજ ભારી ॥૪॥

બોલે બિહઁસિ મહેસ તબ, જ્ઞાની મૂઢ ન કોઇ।
જેહિ જસ રઘુપતિ કરહિઁ જબ, સો તસ તેહિ છન હોઇ॥
કહૌઁ રામ-ગુન ગાથ, ભરદ્વાજ સાદર સુનહુ।
ભવ ભજ્જન રઘુનાથ, ભજુઃ તુલસી તજિ માન મદ ॥૧૨૪॥

હિમ ગિરિ ગુહા એક અતિ પાવનિ। બહ સમીપ સુરસરી સુહાવનિ॥
આસ્ત્રમ પરમ પુનીત સુહાવા। દેખિ દેવરિષિ મન અતિભાવા ॥૧॥

નિરખિ સૈલ સરિ બિપિન વિભાગા। ભયૌ રમાપતિ-પદ અનુરાગા॥
સુમિરત હરિહિ સાપ ગતિ બાધી। સહજ બિમલ મન લાગિ સમાધી ॥૨॥

મુનિ ગતિ દેખિ સુરેસ ડરાના। કામહિઁ બોલિ કીન્હ સનમાના॥
સહિત સહાય જાહુ મમ હેતૂ। ચલેઉ હરષિ હિય જલચર કેતૂ ॥૩॥

સુનાસીર મન મહઁ અસિ ત્રાસા। ચહત દેવરિષિ મમ પુર બાસા।
જે કામી લોલુપ જગ માહીઁ। કુટિલ કાક ઇવ સબહિ ડેરાહીઁ ॥૪॥

સૂખ હાડ લેઇ ભાગ સઠ, સ્વાન નિરખિ મૃગરાજ।
ઈનિ લેઇ જનિ જાનિ જડ, તિમિ સુરપતિહિ ન લાજ ॥૧૨૫॥

તેહિ આસ્ત્રમહિ મદન જબ ગયઊ। નિજ માયા બસન્ત નિરમયઊ।
કુસુમિત બિબિધ બિટપ બહુ રઙ્ગા। કૂજહિઁ કોકિલ ગુઞ્જહિઁ ભૃઙ્ગા ॥૧॥

ચલી સુહાવનિ ત્રિબિધ બયારી। કામ-કૃસાનુ બઢાવનિ હારી।
રમ્ભાદિક સુર-નારિ નબીના। સકલ અસમસર-કલા-પ્રબીના ॥૨॥

કરહિઁ ગાન બહુ તાન તરઙ્ગા। બહુ બિધિ ક્રીડહિઁ પાનિ-પતઙ્ગા॥
દેખિ સહાય મદન હરષાના। કીન્હેસિ પુનિ પ્રપઞ્ચ વિધિ નાના ॥૩॥

કામ-કલા કછુ મુનિહિઁ ન બ્યાપી। નિજ-ભય ડરેઉ મનેઆભવ પાપો॥
સીમ કિ ચાપિ સકૈ કોઉ તાસૂ। બડ રખવાર રમાપતિ જાસૂ ॥૪॥

સહિત સહાય સમીત અતિ, માનિ હારિ મન મૈન।
ગહેસિ જાઇ મુનિ ચરન તબ, કહિં સુઠિ આરત બૈન ॥૧૨૬॥

ભયૌ ન નારદ મન કછુ રોષા। કહિ પ્રિય બચન કામ પરિતોષા।
નાઇ ચરન સિર આયસુ પાઈ। ગયૌ મદન તવ સહિત સહાઈ ॥૧॥

મુનિ સુસીલતા આપનિ કરની। સુરપતિ-સભા જાઇ સબ બરની॥
સુનિ સબ કે મન અચરજ આવા। મુનિહિ પ્રસંસિ હરિહિ સિર નાવા ॥૨॥

તવ નારદ ગવને સિવ પાહીઁ। જિતા કામ અહમિતિ મન માહીઁ।
માર ચરિત સઙ્કરહિ સુનાયે। અતિ પ્રિય જાનિ મહેસ સિખાયે ॥૩॥

બાર બાર બિનવૌઁ મુનિ તોહી। જિમિ યહ કથા સુનાયહુ માએહી॥
તિમિ જનિ હરિહિ સુનાયહુ કબહૂઁ। ચલેહુ પ્રસઙ્ગ દુરાયહુ તબહૂઁ ॥૪॥

સમ્ભુ દીન્હ ઉપદેસ હિત, નહિઁ નારદહિ સોહાન।
ભરદ્વાજ કૌતુક સુનહુ, હરિ-ઇચ્છા બલવાન ॥૧૨૭॥

રામ કીન્હ ચાહહિઁ સાએઇ હોઈ। કરૈ અન્યથા અસ નહિઁ કોઈ॥
સમ્ભુ બચન મુનિ મન નહિઁ ભાયે। તબ બિરઞ્ચિ કે લોક સિધાયે ॥૧॥

એક બાર કરતલ બર-બીના। ગાવત હરિ-ગુન ગાન-પ્રબીના॥
ઈરસિન્ધુ ગવને મુનિનાથા। જહઁ બસ શ્રીનિવાસ સ્ત્રુતિમાથા ॥૨॥

હરષિ મિલે ઉઠિ રમાનિકેતા। બૈઠે આસન રિષિહિ સમેતા॥
બોલે બિહઁસિ ચરાચર-રાયા। બહુતે દિનન્હ કીન્હિ મુનિ દાયા ॥૩॥

કામ-ચરિત નારદ સબ ભાખે। જદ્યપિ પ્રથમ બરજિ સિવ રાખે॥
અતિ પ્રચંડ રઘુપતિ કૈ માયા। જેહિ ન મોહ અસ કો જગ જાયા ॥૪॥

રૂખ બદન કરિ બચન મૃદુ, બોલે શ્રીભગવાન।
તુમ્હરે સુમિરન તેઁ મિટહિઁ, મોહ માર મદ માન ॥૧૨૮॥

સુનુ મુનિ મોહ હાએઇ મન તાકે। જ્ઞાન બિરાગ હૃદય નહિં જાકે॥
બ્રહ્મચરજ-વ્રત-રત સતિધીરા। તુમ્હહિઁ કિ કરૈ મનોભવ પીરા ॥૧॥

નારદ કહેઉ સહિત અભિમાના। કૃપા તુમ્હારિ સકલ ભગવાના॥
કરુનાનિધિ મન દીખ બિચારી। ઉર-અડ્કુરેઉ ગર્બ-તરુ ભારી ॥૨॥

બેગિ સો મૈં ડારિહૌઁ ઉપારી। પન હમાર સેવક-હિતકારી॥
મુનિ કર હિત મમ કૌતુક હોઈ। અવસિ ઉપાય કરબ મૈઁ સાએઈ ॥૩॥

તબ નારદ હરિ-પદ સિર નાઈ। ચલે હૃદય અહમિતિ અધિકાઈ॥
શ્રીપતિ નિજ-માયા તબ પ્રેરી। સુનહુ કઠિન કરની તેહિ કેરી ॥૪॥

વિરચેલ ભગ મહઁ નગર તેહિ, સત જોજન વિસ્તાર।
શ્રીનિવાસપુર તેઁ અધિક, રચના વિવિધ પ્રકાર ॥૧૨૯॥

બસહિઁ નગર સુન્દર નર નારી। જનુ બહુ મનસિજ-રતિ તનુ ધારી॥
તેહિ પુર બસૈ સોલનિધિ રાજા। અગનિત હય ગય સેન સમાજા ॥૧॥

સત-સુરેસ સમ બિભવ બિલાસા। રૂપ તેજ બલ નીતિ નિવાસા॥
બિસ્વ-મોહની તાસુ કુમારી। શ્રી બિમોહ જિસુ રૂપ નિહારી ॥૨॥

ઇ હરિ માયા સબ ગુન ખાની। સોભા તાસુ કિ જાઇ બખાની॥
કરૈ સ્વયમ્બર સે નપ-બાલા। આયે તહઁ અગનિત મહિપાલા ॥૩॥

મુનિ કૌતુકી નગર તેહિ ગયઊ। પુરબાસિન્હ સબ પૂછત ભયઊ॥
સુનિ સબ ચરિત ભૂપ ગૃહ આયે। કરિ પૂજા નૃપ મુનિ બૈઠાયે ॥૪॥

આનિ દેખાઈ નારદહિ, ભૂપતિ રાજકુમારિ।
કહહુ નાથ ગુન દોષ સબ, એહિ કે હૃદય બિચારિ ॥૧૩૦॥

દેખિ રૂપ મુનિ બિરતિ બિસારી। બડી બાર લગિ રહે નિહારી॥
લચ્છન તાસુ બિલોકિ ભુલાને। હૃદય હરષ નહિઁ પ્રગટ બખાને ॥૧॥

જો એહિ બરૈ અમર સોઇ હોઈ। સમર ભૂમિ તેહિ જીત ન કોઈ॥
સેવહિઁ સકલ ચરાચર તાહી। બરૈ સીલનિધિ કન્યા જાહી ॥૨॥

લચ્છન સબ બિચારિ ઉર રાખે। કછુક ધનાઇ ભૂપ સલ ભાખે॥
સુતા સુલચ્છન કહિ નૃપ પાહીઁ। નારદ ચલે સોચ મન માહીઁ ॥૩॥

કરૌઁ જાઇ સોઇ જતન બિચારી। જેહિ પ્રકાર માએહિ બરૈ કુમારી॥
જપ તપ કછુ ન હોઇ તેહિ કાલા। હે બિધિ મિલૈ કવન બિધિ બાલા ॥૪॥

એહિ અવસર ચાહિય પરમ, સોભા રૂપ બિસાલ।
જો બિલોકિ રીઝૈ કુઁઅરિ, તબ મેલૈ જયમાલ ॥૧૩૧॥

હરિ સન માઁગૌઁ સુન્દરતાઈ। હોઇહિ જાત ગહરુ મોહિ ભાઈ॥
મોરે હિત હરિ સમ નહિઁ કોઊ। એહિ અવસર સહાય સેઆઇ હોઊ ॥૧॥

બહુ બિધિ બિનય કીન્હ તેહિ કાલા। પ્રગટેઉ પ્રભુ કૌતુકી કૃપાલા॥
પ્રભુ બિલોકિ મુનિ નયન જુડાને। હોઇહિ કાજ હિયે હરષાને ॥૨॥

અતિ આરતિ કહિ કથા સુનાઈ। કરહુ કૃપા કરિ હોહુ સહાઈ॥
આપન રૂપ દેહુ પ્રભુ માએહી। આન માઁતિ નહિઁ પાવૌઁ ઓહી ॥૩॥

જેહિ બિધિ નાથ હોઇ હિત માએરા। કરહુ સે બેગિ દાસ મૈઁ તાએરા॥
નિજ-માયા બલ દેખિ બિસાલા। હિય હઁસિ વાલે દીનદયાલા ॥૪॥

જેહિ બિધિ હોઇહિ પરમ હિત, નારદ સુનહુ તુમ્હાર।
ઇ હમ કરવ ન આન કછુ, બચન ન મૃષા હમાર ॥૧૩૨॥

કુપથ માઁગ રુજ વ્યાકુલ રોગી। બૈદ ન દેઇ સુનહુ મુનિ જોગી॥
એહિ બિધિ હિત તુમ્હાર મૈઁ ઠયઊ। કહિ અસ અન્તરહિત પ્રભુ ભયઊ॥૧॥

માયા બિબસ ભયે મુનિ મૂઢા। સમુઝી નહિઁ હરિ ગિરા નિગૂઢા॥
ગવને તુરત તહાઁ રિષિરાઈ। જહાઁ સ્વયમ્બર-ભૂમિ બનાઈ ॥૨॥

નિજ નિજ આસન બૈઠે રાજા। બહુ બનાવ કરિ સહિત સમાજા॥
મુનિ મન હરષ રૂપ અતિ મોરે। મોહિ તજિ આનહિઁ બરિહિ ન ભાએરે ॥૩॥

મુનિ હિત કારન કૃપાનિધાના। દીન્હ કુરૂપ ન જાઇ બખાના॥
ચરિત્ર લખિ કાહુ ન પાવા। નારદ જાનિ સબહિ સિર નાવા ॥૪॥

રહે તહાઁ દુઇ રુદ્ર ગન, તે જાનહિઁ સબ ભેઉ।
બિપ્ર બેષ દેખત ફિરહિઁ, પરમ કૌતુકી તેઉ ॥૧૩૩॥

જેહિ સમાજ બૈઠે મુનિ જાઈ। હૃદય રૂપ અહમિતિ અધિકાઈ॥
તહઁ બૈઠે મહેસ ગન દોઊ। બિપ્ર બેષ ગતિ લખૈ ન કોઊ ॥૧॥

કરહિઁ કૂટિ નારદહિ સુનાઈ। નીકિ દોન્હિ હરિ સુન્દરતાઈ॥
રોભિહિ રાજકુઁઅરિ છવિ દેખી। ઇન્હહિઁ બરિહિ હરિ જાનિ બિસેખી ॥૨॥

મુનિહિ માહ મન હાથ પરાયે। હઁસહિઁ સમ્ભુ-ગન અતિ સચુ પાયે॥
જદપિસુનહિઁ મુનિ અટપટિ બાની। સમુઝિ ન પરૈ બુદ્ધિભ્રમ સાની ॥૩॥

કાહુ ન લખા સો ચરિત બિસેખા। સો સરૂપ નૃપ કન્યા દેખા॥
મર્કટ બદન ભયઙ્કર દેહી। દેખત હૃદય કોધ ભા તેહી ॥૪॥

સખી સઙ્ગ લેઇ કુઁવરિ તબ, ચલિ જનુ રાજમરાલ।
દેખત ફિરૈ મહીપ સબ, કર સરીજ જયમાલ ॥૧૩૪॥

જેહિ દિસિ બૈઠે નારદ ફૂલી। સો દિસિ તેહિન બિલાએકી ભૂલી॥
પુનિ પુનિ મુનિ ઉકસહિઁ અકુલાહીઁ। દેખિ દસા હુર-ગન મુસુકાહીઁ ॥૧॥

ધરિ નૃપ તનુ તહઁ ગયૌ કૃપાલા। કુઁઅરિ હરષિ મેલેઉ જયમાલા॥
દુલહિનિ લેઇ ગયે લચ્છિનિવાસા। નૃપ-સમાજ સબ ભયૌ નિરાસા ॥૨॥

મુનિ અતિ બિકલ માહ મતિ નાઁઠી। મનિ ગિરિ ગઈ છૂટિ જનુ ગાઁઠી॥
તબ હર-ગન બોલે મુસુકાઈ। નિજ મુખ મુકુર બિલોકહુ જાઈ ॥૩॥

અસ કહિ દોઉ ભાગે ભય ભારી। બદન દીખ મુનિ બારિ નિહારી॥
બેષ બિલોકિ ક્રોધ અતિ બાઢા। તિન્હહિઁ સરાપ દીન્હ અતિ ગાઢા ॥૪॥

હાએહુ નિસાચર જાઇ તુમ્હ, કપટી પાપી દોઉ।
હઁસેહુ હમહિઁ સો લેહુ ફલ, બહુરિ હઁસેહુ મુનિ કોઉ ॥૧૩૫॥

પુનિ જલ દીખ રૂપ નિજ પાવા। તદપિ હૃદય સન્તોષ ન આવા॥
ફરકત અધર કોપ મન માહીઁ। સપદિ ચલે કમલાપતિ પાહીઁ ॥૧॥

દેઇહૌઁ સાપ કિ મરિહૌઁ જાઈ। જગત મેરિ ઉપહાસ કરાઈ॥
બીચહિ પન્થ મિલે દનુજારી। સઙ્ગ રમા સોઇ રાજકુમારી ॥૨॥

બોલે મધુર બચન સુર-સાઁઈ। મુનિ કહઁ ચલે બિકલ કી નાઁઈ॥
સુનત બચન ઉપજા અતિ ક્રોધા। માયા-બસ ન રહા મન બોધા ॥૩॥

પર સમ્પદા સકહુ નહિઁ દેખી। તુમ્હરે ઇરિષા કપટ બિસેખી ॥
મથત સિન્ધુ રુદ્રહિ બૌરાયેહુ। સુરન્હ પ્રેરિ વિષ પાન કરાયેહુ ॥૪॥

અસુર સુરા બિષ સઙ્કરહિઁ, આપુ રમા મનિ ચારુ।
સ્વારથ સાધક કુટિલ તુમ્હ, સદા કપટ વ્યવહારુ ॥૧૩૬॥

પરમ સ્વતન્ત્ર ન સિર પર કોઈ। ભાવૈ મનહિઁ કરહુ તુમ્હ સોઈ॥
ભલેહિ મન્દ મન્દેહિ ભલ કરહૂ। બિસમય હરષન હિય કછુ ધરહૂ ॥૧॥

ડહઁકિ ડહઁકિ પરચેઉ સબ કાહૂ। અતિ અસઙ્ક મન સદા ઉછાહૂ॥
કરમ સુભાસુભ તુમ્હહિઁ ન બાધા। અબ લગિ તુમ્હહિઁ ન કાહૂ સાધા ॥૨॥

ભલે ભવન અબ બાયન દીન્હા। પાબહુગે ફલ આપન કીન્હા॥
બજ્ચેહુ મોહિ જવનિ ધરિ દેહા। સોઇ તનુ ધરહુ સાપ મમ એહા ॥૩॥

કપિ આકૃતિ તુમ્હ કીન્હિ હમારી। કરિહહિઁ કીસ સહાય તુમ્હારી॥
મમ અપકાર કીન્હ તુમ્હ ભારી। નારિ-બિરહ તુમ્હ હોબ દુખારી ॥૪॥

સાપ સીસ ધરિ હરષિ હિય, પ્રભુ બહુ બિનતી કીન્હ।
નિજ-માયા કે પ્રબલતા, કરષિ કૃપાનિધિ લીન્હ ॥૧૩૭॥

જબ હરિ માયા દૂરિ નિવારી। નહિઁ તહઁ રમા ન રાજકુમારી॥
તબ મુનિ અતિ સભીત હરિ-ચરના। ગહે પાહિ પ્રનતારતિ હરના ॥૧॥

મૃષા હોઉ મમ સાપ કૃપાલા। મમ ઇચ્છા કહ દીનદયાલા॥
મૈઁ દુર્બચન કહે બહુતેરે। કહ મુનિ પાપ મિટિહિ કિમિ મેરે ॥૨॥

જપહુ જાઇ સઙ્કર સત-નામા। હોઇહિ હૃદય તુરત બિસ્રામા।
કોઉ નહિઁ સિવ સમાન પ્રિય મોરે। અસિ પરતીતિ તજહુ જનિ ભાએરે ॥૩॥

જેહિ પર કૃપા ન કરહિઁ પુરારી। સો ન પાવ મુનિ ભગતિ હમારી।
અસ ઉર ધરિ મહિ બિચરહુ જાઈ। અબ ન તુમ્હહિઁ માયા નિયરાઈ ॥૪॥

બહુ બિધિ મુનિહિ પ્રબોધિ પ્રભુ, તબ ભયે અન્તરધાન।
સત્યલોક નારદ ચલે, કરત રામ-ગુન-ગાન ॥૧૩૮॥

હર-ગન મુનિહિ જાત પથ દેખી। બિગત માહ મન હરષ બિસેખી॥
અતિ સભીત નારદ પહિઁ આયે। ગહિ-પદ આરત બૈન સુનાયે ॥૧॥

હર-ગન-હમ ન બિપ્ર મુનિરાયા। બડ અપરાધ કીન્હ ફલ પાયા॥
સાપ-અનુગ્રહ કરહુ કૃપાલા। બોલે નારદ દીનદયાલા ॥૨॥

નિસિચર જાઇ હોહુ તુમ્હ દોઊ। બૈભવ બિપુલ તેજ બલ હોઊ॥
ભુજ-બલ બિસ્વ જિતબ તુમ્હ જહિઆ। ધરિહહિઁ બિષ્નુ મનુજ તનુ તહિઆ॥૩॥

સમર ભરન હરિ હાથ તુમ્હારા। હોઇહહુ મુકુત ન પુનિ સંસારા॥
ચલે જુગલ મુનિ-પદ સિર નાઈ। ભયે નિસાચર કાલહિ પાઈ ॥૪॥

એક કલપ એહિ હેતુ પ્રભુ, લીન્હ મનુજ અવતાર।
સુર-રજ્જન સજ્જન-સુખદ, હરિ ભજ્જન-ભુબિ-ભાર ॥૧૩૯॥

એહિ બિધિ જનમ કરમ હરિ કેરે। સુન્દર સુખદ બિચિત્ર ઘનેરે॥
કલપ કલપ પ્રતિ પ્રભુ અવતરહીઁ। ચારુ ચરિત નાના વિધિ કરહીઁ ॥૧॥

તબ તબ કથા મુનીસન્હ ગાઈ। પરમ પુનીત પ્રબન્ધ બનાઈ॥
બિબિધ પ્રસઙ્ગ અનૂપ બખાને। કરહિઁ ન સુનિ આચરજ સયાને ॥૨॥

હરિ-અનન્ત હરિ-કથા-અનન્તા। કહહિઁ સુનહિ બહુ બિધિ સબ સન્તા॥
રામચન્દ્ર કે ચરિત સુહાયે। કલપ કોદિ લગિ જાહિઁ ન ગાયે ॥૩॥

યહ પ્રસઙ્ગ મૈઁ કહા ભવાની। હરિ-માયા મોહહિઁ મુનિ જ્ઞાની॥
પ્રભુ કૌતુકી પ્રનત-હિતકારી। સેવત સુલભ સકલ-દુખ-હારી ॥૪॥

સુર નર મુનિ કોઉ નાહિઁ, જેહિ ન માહ માયા પ્રબલ॥
અસ બિચારિ મન માહિઁ, ભજિય મહા-માયા-પતિહિ ॥૧૪૦॥

અપર હેતુ સુનુ સૈલકુમારી। કહૌઁ બિચિત્ર કથા બિસ્તારી॥
જેહિ કારન અજ અગુન અરૂપા। બ્રહ્મ ભયૌ કોસલપુર-ભૂપા ॥૧॥

જો પ્રભુ બિપિન ફિરત તુમ્હ દેખા। બન્ધુ સમેત ધરે મુનિ બેખા॥
જાસુ ચરિત અવલોકિ ભવાની। સતી સરીર રહિહુ બૌરાની ॥૨॥

અજહુઁ ન છાયા મિટતિ તુમ્હારી। તાસુ ચરિત સુનુ ભ્રમ-રુજ-હારી॥
લીલા કીન્હિ જો તેહિ અવતારા। સો સબ કહિહૌઁ મતિ અનુસારા ॥૩॥

ભરદ્વાજ સુનિ સઙ્કર બાની। સકુચિ સપ્રેમ ઉમા હરષાની।
લગે બહુરિ બરનૈ વૃષકેતૂ। સો અવતાર ભયૌ જેહિ હેતૂ ॥૪॥

સાએ મૈઁ તુમ્હ સન કહૌઁ સબ, સુનુ મુનીસ મન લાઇ।
રામકથા-કલિમલ-હરનિ, મઙ્ગલ-કરનિ સુહાઇ ॥૧૪૧॥

સ્વાયમ્ભુવ-મનુ અરુ સતરૂપા। જિન્હ તેઁ મૈ નર સૃષ્ટિ અનૂપા॥
દમ્પતિ ઘરમ-આચરન નીકા। અજહુઁ ગાવ સુતિ જિન્હ કૈ લીકા ॥૧॥

નૃપ ઉત્તાનપાદ સુત તાસૂ। ધ્રુવ હરિ-ભગત ભયૌ સુત જાસૂ॥
લઘુ સુત નામ પ્રિયબ્રત તાહી। બેદ પુરાન પ્રસંસહિઁ જાહી ॥૨॥

દેવહૂતિ પુનિ તાસુ કુમારી। જો મુનિ-કર્દમ કે પ્રિય નારી॥
આદિદેવ પ્રભુ દીનદયાલા। જઠર ધરેઉ જેહિ કપિલ કૃપાલા ॥૩॥

સાંખ્યસાસ્ત્ર જિન્હ પ્રગટ ગખાના। તત્વ બિચાર નિપુન ભગવાના॥
તેહિ મનુ રાજ કીન્હ બહુ કાલા। પ્રભુ આયસુ સબ બિધિ પ્રતિપાલા ॥૪॥

હોઇ ન બિષય બિરાગ, ભવન બસત ભા ચૌથ પન।
હૃદય બહુત દુખ લાગ, જનમ ગયૌ હરિભગતિ બિનુ ॥૧૪૨॥

બરબસ રાજ સુતહિ નૃપ દીન્હા। નારિ સમેત ગવન બન કીન્હા॥
તીરથ બર નૈમિષ બિખ્યાતા। અતિ પુનીત સાધક-સિધિ-દાતા॥૧॥

બસહિઁ તહાઁ મુનિ-સિદ્ધ-સમાજા। તહઁ હિય હરષિ ચલે મનુરાજા॥
પન્થ જાત સાએહહિં મતિ-ધીરા। જ્ઞાન-ભગતિ જનુ ધરે સરીરા ॥૨॥

પહુઁચે જાઇ ધેનુમતિ-તીરા। હરષિ નહાને નિરમલ નીરા॥
આયે મિલન સિદ્ધિ મુનિ જ્ઞાની। ધરમ-ધુરન્ધર નૃપરિષિ જાની ॥૩॥

જહઁ જહઁ તીરથ રહે સુહાયે। મુનિન્હ સકલ સાદર કરવાયે॥
કૃસ-સરીર મુનિ-પટ પરિધાના। સત-સમાજ નિત સુનહિઁ પુરાના ॥૪॥

દ્વાદસ અચ્છર મન્ત્ર પુનિ, જપહિઁ સહિત અનુરાગ।
બાસુદેવ-પદ-પઙ્કરુહ, દમ્પતિ મન અતિ લાગ ॥૧૪૩॥

કરહિઁ અહાર સાક ફલ કન્દા। સુમિરહિઁ બ્રહ્મ સચ્ચિદાનન્દા॥
પુનિ હરિ હેતુ કરન તપ લાગે। બારિ-અધાર મૂલ ફલ ત્યાગે ॥૧॥

ઉર અભિલાષ નિરન્તર હોઈ। દેખિય નયન પરમ પ્રભુ સેઆઈ॥
અગુન અખંડ અનન્ત અનાદી। જેહિ ચિન્તહિઁ પરમારથબાદી ॥૨॥

નેતિ નેતિ જેહિ બેદ નિરૂપા। ચિદાનન્દ નિરુપાધિ અનૂપા॥
સમ્ભુ બિરજ્ચિ બિષ્નુ ભગવાના। ઉપજહિઁ જાસુ અંસ તેઁ નાના ॥૩॥

ઐસેઉ પ્રભુ સેવક બસ અહઈ। ભગત હેતુ લીલા તનુ ગહઈ।
જૌઁ યહ બચન સત્ય સ્ત્રુતિ ભાષા। તૌ હમાર પૂજિહિ અભિલાષા ॥૪॥

એહિ બિધિ બીતે બરષ ષટ,—સહસ બારિ આહાર।
સમ્બત સપ્ત-સહસ્ત્ર પુનિ, રહે સમીર અધાર ॥૧૪૪॥

બરષ સહસ-દસ ત્યાગેઉ સોઊ। ઠાઢે રહે એક પગ દોઊ॥
વિધિ હરિ હર તપ દેખિ અપારા। મનુ સમીપ આયે બહુ બારા ॥૧॥

માઁગહુ બર બહુ ભાઁતિ લોભાયે। પરમ ધીર નહિઁ ચલહિઁ ચલાયે॥
અસ્થિ–માત્ર હોઇ રહેઉ સરીરા। તદપિ મનાગ મનહિઁ નહિઁ પીરા ॥૨॥

પ્રભુ સર્બજ્ઞ દાસ નિજ જાની। ગતિ અનન્ય તાપસ નૃપ-રાની॥
માઁગુ માઁગુ બર ભૈ નભ બાની। પરમ ગંભીર કૃપામૃત સાની ॥૩॥

મૃતક–જિઆવનિ ગિરા સુહાઈ। સવન–રન્ધ્ર હોઇ ઉર જબ આઈ॥
હૃષ્ટ-પુષ્ટ તન ભયે સુહાયે। માનહુઁ અબહિઁ ભવન તૈઁ આયે ॥૪॥

સ્ત્રવન સુધા-સમ બચન સુનિ, પુલક પ્રફુલ્લિત ગાત।
બાએલે મનુ કરિ દંડવત, પ્રેમ ન હૃદય સમાત ॥૧૪૫॥

સુનુ સેવક સુરતરુ-સુરધેનૂ। બિધિ-હરિ-હર-બન્દિત પદ-રેનૂ॥
સેવત સુલભ સકલ સુખદાયક। પ્રનત પાલ સચરાચર નાયક ॥૧॥

જૌઁ અનાથ-હિત હમ પર નેહૂ। તૌ પ્રસન્ન હોઇ યહ બર દેહૂ॥
જો સરૂપ બસ સિવ મન માહીઁ। જેહિ કારન મુનિ જતન કરાહીઁ ॥૨॥

જો ભુસુંડિ-મન-માનસ હંસા। સભુન અગુન જેહિ નિગમ પ્રસંસા॥
દેખહિ હમ સો રૂપ ભરિ લોચન। કૃપા કરહુ પ્રનતારતિ-મોચન ॥૩॥

દમ્પતિ બચન પરમ પ્રિય લાગે। મૃદુલ બિનીત પ્રેમ-રસ પાગે॥
ભગત-બછલ પ્રભુ કૃપાનિધાના। વિસ્વબાસ પ્રગટે ભગવાના ॥૪॥

નીલ-સરોરુહ નીલ-મનિ, નીલ-નીરધર-સ્યામ।
લાજહિઁ તનુ સાભા નિરખિ, કોટિ કોટિ સત કામ ॥૧૪૬॥

સરદ-મયઙ્ક-બદન છબિ સીવાઁ। ચારુ-કપાલ ચિબુક દર ગ્રીવાઁ॥
અધર-અરુન રદ સુન્દર નાસા। બિધુકર નિકર બિનિન્દક હાસા ॥૧॥

નવ અમ્બુજ અમ્બક-છબિ નીકી। ચિતવનિ લલિત ભાવતી જી કી॥
ભૃકુટિ મનોજ-ચાપ છબિ-હારી। તિલક લલાટ-પટલ દુતિકારી ॥૨॥

કુંડલ મકર મુકુટ સિર ભ્રાજા। કુટિલ કેસ જનુ મધુપ-સમાજા॥
ઉર શ્રીવતસ રુચિર બનમાલા। પદિક-હાર ભૂષન મનિ-જાલા ॥૩॥

કેહરિ-કન્ધર ચારુ જનેઊ। બાહુ બિભૂષન સુન્દર તેઊ॥
કરિ-કર સરિસ-સુભગ ભુજદંડા। કટિ નિષઙ્ગ કર સર કોદંડા ॥૧॥

તડિત બિનિન્દક પીત-પટ, ઉદર રેખ બર તીનિ॥
નાભિ મનોહર લેતિ જનુ, જમુન-ભઁવર છબિ છીનિ ॥૧૪૭॥

પદ-રાજીવ બરનિ નહિ જાહી। મુનિ મન મધુપ બસહિઁ જિન્હ માહીં॥
બામ ભાગ સમિતિ અનુકૂલા। આદિ સક્તિ છબિ-નિધિ જગ-મૂલા ॥૧॥

જાસુ અંસ ઉપજહિઁ ગુન ખાની। અગનિત લચ્છિ ઉમા બ્રહ્માની॥
ભૃકુટિ બિલાસ જાસુ જગ હોઈ। રામ બામ-દિસિ સીતા સાઈ ॥૨॥

વિ-સમુદ્ર હરિ રૂપ બિલોકી। એક ટક રહે નયન પટ રોકી॥
ચિતવહિઁ સાદર રૂપ અનૂપા। તૃપ્તિ ન માનહિઁ મનુ સતરૂપા ॥૩॥

હરષ-બિબસ તનુ દસા ભુલાની। પરે દંડ ઇવ ગહિ પદ પાની॥
સિર પરસે પ્રભુ નિજ-કર-કઞ્જા। તુરત ઉઠાયે કરુના-પુઞ્જા ॥૪॥

બોલે કૃપા-નિધાન પુનિ, અતિ પ્રસન્ન માએહિ જાનિ।
માઁગહુ બર જોઇ ભાવ મન, મહાદાનિ અનુમાનિ ॥૧૪૮॥

સુનિ પ્રભુ બચન જોરિ જુગ પાની। ધરિ ધીરજ બોલે મૃદુ બાની॥
નાથ દેખિ પદ-કમલ તુમ્હારે। અવ પૂરે સબ કામ હમારે ॥૧॥

એક લાલસા બડિ ઉર માહીઁ। સુગમ અગમ કહિ જાતિ સો નાહીઁ॥
તુમ્હહિઁ દેત અતિ સુગમ ગોસાઁઈ। અગમ લાગ મોહિ નિજ કૃપિનાઈ ॥૨॥

જથા દરિદ્ર કલ્પતરુ પાઈ। બહુ સમ્પત્તિ માઁગત સકુચાઈ॥
તાસુ પ્રભાવ જાન નહિઁ સાઈ। તથા હૃદય મમ સંસય હોઈ ॥૩॥

તુમ્હ જાનહુ અન્તરજામી। પુરવહુ માર મનોરથ સ્વામી॥
સકુચ બિહાઇ માઁગુ નપ મોહી। મોરે નહિઁ અદેય કછુ તાએહી ॥૪॥

દાનિ-સિરોમનિ કૃપાનિધિ, નાથ કહૌઁ સતભાઉ।
ચાહૌઁ તુમ્હહિઁ સમાન સુત, પ્રભુ સન કંવન દુરાઉ ॥૧૪૯॥

દેખિ પ્રીતિ સુનિ બચન અમોલે। એવમસ્તુ કરુનાનિધિ બોલે॥
આપુ સરિસ ખોજૌઁ કહઁ જાઈ। નૃપ તવ તનય હોબ મૈઁ આઈ ॥૧॥

સતરૂપહિ બિલોકિ કર જોરે। દેબિ માઁગુ બર જો રુચિ તાએરે॥
જો બર નાથ ચતુર નૃપ માઁગા। સોઇ કૃપાલ માએહિ અતિ પ્રિય લાગા ॥૨॥

પ્રભુ પરન્તુ સુઠિ હોતિ ઢિઠાઈ। જદપિ ભગત-હિત તુમ્હહિઁ સુહાઈ॥
તુમ્હ બ્રહ્માદિ-જનક જગ ખામી। બ્રહ્મ સકલ-ઉર-અન્તરજામી ॥૩॥

અસ સમુઝત મન સંસય હોઈ। કહા જો પ્રભુ પ્રબાન પુનિ સાએઈ॥
જે નિજ ભગત નાથ તવ અહહીઁ। જો સુખ પાવહિઁ જો ગતિ લહહીઁ ॥૪॥

સાએઇ-સુખ સાએઇ-ગતિ સાએઇ-ભગતિ, સોઇ નિજ ચરન-સનેહુ।
સાએઇ-બિબેક સાઇ-રહનિ પ્રભુ, હમહિઁ કૃપા કરિ દેહુ ॥૧૫૦॥

સુનિ મૃદુ ગૂઢ રુચિર બચ રચના। કૃપાસિન્ધુ બોલે મૃદુ બચના॥
જો કછુ રુચિ તુમ્હરે મન માહીઁ। મૈઁ સાએ દીન્હ સબ સંસય નાહીઁ ॥૧॥

માતુ બિબેક અલૌકિક તોરે। કબહુઁ ન મિટિહિ અનુગ્રહ મોરે॥
બન્દિ ચરન મનુ કહેઉ બહોરી। ઔર એક વિનતી પ્રભુ માએરી ॥૨॥

સુત-વિષયક તવ પદ-રતિ હોઊ। માએહિ બડ મૂઢ કહૈ કિન કોઊ॥
મનિ બિનુ ફનિ જિમિ જલ બિનુ મીના। મમ જીવન તિમિ તુમ્હહિઁ અધીના ॥૩॥

અસ બર માઁગિ ચરન ગહિ રહેઊ। એવમસ્તુ કરુનાનિધિ કહેઊ॥
અબ તુમ્હ મમ અનુસાસન માની। બસહુ જાઇ સુરપતિ-રજધાની ॥૪॥

તહઁ કરિ ભોગ બિસાલ, સાત ગયે કછુ કાલ પુનિ।
હોઇહહુ અવધ-ભુઆલ, તબ મૈઁ હોબ તુમ્હાર સુત ॥૧૫૧॥

ઇચ્છામય નર-બેષ સઁવારે। હોઇહૌઁ પ્રગટ નિકેત તુમ્હારે॥
અંસન્હ સહિત દેહ ધરિ તાતા। કરિહૌઁ ચરિત ભગત-સુખ-દાતા ॥૧॥

જેહિ સુનિ સાદર નર બડભાગી। ભવ તરિહહિઁ મમતા-મદ ત્યાગી॥
આદિસક્તિ જેહિ જગ ઉપજાયા। સોઉ અવતરિહિ માએરિ યહ માયા ॥૨॥

પુરૌબ મૈઁ અભિલાષ તુમ્હારા। સત્ય સત્ય પન સત્ય હમારા॥
પુનિ પુનિ અસ કહિ કૃપાનિધાના। અન્તરધાન ભયે ભગવાના ॥૩॥

દમ્પપિ ઉર ધરિ ભગતિ કૃપાલા। તેહિ આસ્ત્રમનિ બસે કછુ કાલા।
સમય પાઇ તનુ તજિ અનયાસા। જાઇ કીન્હ અમરાવતિ બાસા ॥૪॥

યહ ઇતિહાસ પુનીત અતિ, ઉમહિ કહા વૃષકેતુ।
ભરદ્વાજ સુનુ અપર પુનિ, રામ-જનમ કર હેતુ ॥૧૫૨॥

સુનુ મુનિ કથા પુનીત પુરાની। જો ગિરિજા પ્રતિ સમ્ભુ બખાની॥
બિસ્વ-બિદિત એક કૈકય દેસૂ। સત્યકેતુ તહઁ બસૈ નરેસૂ ॥૧॥

ધરમ-ધુરન્ધર નીતિ-નિધીના। તેજ પ્રતાપ સીલ બલવાના॥
તેહિ કે ભયે જુગલ-સુત બીરા। સબ-ગુન-ધામ મહા-રનધીરા ॥૨॥

રાજ-ધની જો જેઠ સુત આહી। નામ પ્રતાપ-ભાનુ અસ તાહી ॥
અપર-સુતહિ અરિમર્દન નામા। ભુજ-બલ-અતુલ અચલ-સઙ્ગામા ॥૩॥

ભાઇહિ માઇહિ પરમ સમીતી। સકલ દોષ છલ વરજિત પ્રીતી॥
જેઠે સુતહિ રાજ નૃપ દીન્હા। હરિ હિત આપુ ગવન બન કીન્હા ॥૪॥

જબ પ્રતાપ-રબિ ભયૌ નપ, ફિરી દોહાઈ દેસ।
પ્રજા પાલ અતિ બેદ વિધિ, કતહુઁ નહીઁ અઘ લેસ ॥૧૫૩॥

નૃપ-હિત-કારક સચિવ સયાના। નામ ધરમરુચિ સુક્ર સમાના॥
સચિવ સયાન બન્ધુ-બલ-બીરા। આપુ પ્રતાપ-પુઞ્જ રનધીરા ॥૧॥

સેન સઙ્ગ ચતુરઙ્ગ અપારા। અમિત સુભટ સબ સમર જુઝારા॥
સેન બિલોકિ રાઉ હરષાના। અરુ બાજે ગહગહે નિસાના ॥૨॥

બિજય હેતુ કટકઈ બનાઈ। સુદિન સાધિ નૃપ ચલેઉ બજાઈ॥
જહઁ તહઁ પરી અનેક લરાઈ। જીતે સકલ ભૂપ બરિઆઈ ॥૩॥

સપ્ત-દીપ ભુજ-બલ બસ કીન્હે। લેઇ લેઇ દંડ છાડિ નૃપ દીન્હે॥
સકલ અવનિ-મંડલ તેહિ કાલા। એક પ્રતાપ-ભાનુ મહિપાલા ॥૧॥

સ્વબસ બિસ્વ કરિ બાહુ બલ, નિજ-પુર કીન્હ પ્રબેસ॥
અરથ-ધરમ-કામાદિ સુખ, સેવૈ સમય નરેસ ॥૧૫૪॥

ભૂપ પ્રતાપ-ભાનુ બલ પાઈ। કામધેનુ ભૈ ભૂમિ સુહાઈ॥
સબ દુખ બરજિત પ્રજા સુખારી। ઘરમ-સીલ સુન્દર નર નારી ॥૧॥

સચિવ ધરમરુચિ હરિ-પદ-પ્રીતી। નૃપ-હિત-હેતુ સિખવ નિત નીતી॥
ગુરુ સુર સન્ત પિતર મહિદેવા। કરૈ સદા નૃપ સબ કે સેવા ॥૨॥

ભૂપ-ધરમ જે બેદ બખાને। સકલ કરૈ સાદર સુખ માને॥
દિન-પ્રતિ દેઇ બિબિધ બિધિ દાના। સુનૈ સાસ્ત્ર બર બેદ પુરાના ॥૩॥

નાના બાપી કૂપ તડાગા। સુમન-બાટિકા સુન્દર બાગા॥
બિપ્ર-ભવન સુર-ભવન સુહાયે। સબ તીરથન્હ વિચિત્ર બનાયે ॥૪॥

જહઁ લગિ કહે પુરાન સ્ત્રુતિ, એક એક સબ જાગ।
બાર સહર સહસ્ર નૃપ, કિયે સહિત અનુરાગ ॥૧૫૫॥

હૃદય ન કછુ ફલ અનુસન્ધાના। ભૂપ બિબેકી પરમ સુજાના॥
કરૈ જે ધરમ કરમ મન વાની। વાસુદેવ અરપિત નૃપ-જ્ઞાની ॥૧॥

ચઢિ બર બાજિ બાર એક રાજા। ભૃગયા કર સબ સાજિ સમાજા॥
બિન્ધ્યાચલ ગંભીર બન ગયઊ। મૃગ પુનીત બહુ મારત ભયઊ ॥૨॥

ફિરત બિપિન નૃપ દીખ બરાહૂ। જનુ વન દુરેઉ સસિહિ ગ્રસિ રાહૂ॥
બડ બિધુ નહિઁ સમાત મુખ માહીઁ। મનહુઁ ક્રોધ બસ ઉગિલત નાહીઁ ॥૩॥

કોલ કરાલ દસન છબિ ગાઈ। તનુ બિસાલ પીવર અધિકાઈ॥
ઘુરઘુરાત હય આરવ પાયે। ચકિત બિલોકત કાન ઉઠાયે ॥૪॥

નીલ-મહીધર-સિખર સમ, દેખિ બિસાલ બરાહ।
ચપરિ ચલેઉ હય સુટુકિ નૃપ, હાઁકિ ન હોઇ નિબાહ ॥૧૫૬॥

આવત દેખિ અધિકરવ બાજી। ચલેઉ બરાહ મરુત-ગતિ ભાજી॥
તુરત કીન્હ નૃપ સર સન્ધાના। મહિ મિલિ ગયૌ બિલોકત બાના ॥૧॥

તકિ તકિ તીર મહીસ ચલાવા। કરિ છલ સુઅર સરીર બચાવા॥
પ્રગટત દુરત જાઇ મૃગ ભાગા। રિસ બસ ભૂપ ચલેઉ સઁગ લાગા ॥૨॥

ગયૌ દૂરિ ધન-ગહન બરાહૂ। જહઁ નાહિઁન ગજ બાજિ નિબાહૂ॥
અતિ અકેલ બન બિપુલ કલેસૂ। તદપિ ન ભૃગ-મગ તજૈ નરેસૂ ॥૩॥

કોલ બિલોકિ ભૂપ બડ ધીરા। ભાગિ પૈઠ ગિરિ-ગુહા-ગઁમીરા॥
અગમ દેખિ નૃપ અતિ પછિતાઈ। ફિરેઉ મહાબન પરેઉ ભુલાઈ ॥૪॥

ખેદ-ખિન્ન છુદ્ધિત તૃષિત, રાજા બાજિ સમેત।
ખોજત બ્યાકુલ સરિત સર, જલ બિનુ ભયૌ અચેત ॥૧૫૭॥

ફિરત બિપિન આસ્રમ એક દેખા। તહઁ બસ નૃપતિ કપટ-મુનિ બેખા॥
જાસુ દેસ નૃપ લીન્હ છડાઈ। સમર સેન તજિ ગયૌ પરાઈ ॥૧॥

સમય પ્રતાપ-ભાનુ કર જાની। આપન અતિ અસમય અનુમાની॥
ગયૌ ન ગૃહ મન બહુત ગલાની। મિલા ન રાજહિ નૃપ અભિમાની ॥૨॥

રિસ ઉર મારિ રઙ્ક જિમિ રાજા। બિપિન બસૈ તાપસ કે સાજા॥
તાસુ સમીપ ગવન નૃપ કીન્હા। યહ પ્રતાપ-રવિ તેહિ તબ ચીન્હા ॥૩॥

રાઉ તૃષિત નહિઁ સો પહિચાના। દેખિ સુબેષ મહામુનિ જાના॥
ઉતરિ તુરઁગ તેઁ કોન્હ પ્રનામા। પરમ ચતુર ન કહેઉ નિજ નામા ॥૪॥

ભૂપતિ તૃષિત બિલોકિ તેહિ, સરવર દીન્હ દિખાય।
ભજ્જન પાન સમેત હય, કોન્હ નૃપતિ હરપાય ॥૧૫૮॥

ગૈ સ્ત્રમ સકલ સુખી નૂપ ભયઊ। નિજ આસ્ત્રમ તાપસ લેઇ ગયઊ॥
આસન દીન્હ અસ્ત રબિ જાની। પુનિ તાપસ બોલેઉ મૃદુ બાની ॥૧॥

કો તુમ્હ કસ બન ફિરહુ અકેલે। સુન્દર જુબા જીવ પર હેલે॥
ચક્રવર્તિ કે લચ્છન તાએરે। દેખત દયા લાગિ અતિ માએરે ॥૨॥

નામ પ્રતાપ-ભાનુ અવનીસા। તાસુ સચિવ મૈઁ સુનહુ મુનીસા॥
ફિરત અહેરે પરેઉઁ ભુલાઈ। બડે ભાગ દેખેઉઁ પદ આઈ ॥૩॥

હમ કહઁ દુર્લભ દરસ તુમ્હારા। જાનત હૌઁ કછુ ભલ હાએનિહારા॥
કહ મુનિ તાત ભયૌ અઁધિયારા। જોજન સત્તરિ નગર તુમ્હારા ॥૪॥

નિસા-ઘોર ગમ્ભીર-બન, પન્થ ન સુનહુ સુજાન।
બસહુ આજુ અસ જાનિ તુમ્હ, જાયહુ હોત બિહાન॥
તુલસી જસિ ભવિતવ્યતા, તૈસી મિલૈ સહાઇ।
આપુ ન આવૈ તાહિ પહિઁ, તાહિ તહાઁ લેઇ જાઇ ॥૧૫૯॥

ભલેહિ નાથ આયસુ ધરિ સીસા। બાઁધિ તુરગ તરુ બૈઠ મહીસા॥
નૃપ બહુ ભાઁતિ પ્રસંસેઉ તાહી। ચરન બન્દિ નિજ-ભાગ્ય સરાહી ॥૧॥

પુનિ બોલેઉ મૃદુ ગિરા સુહાઈ। જાનિ પિતા પ્રભુ કરૌઁ ઢિઠાઈ॥
મોહિ મુનીસ સુત સેવક જાની। નાથ નામ નિજ કહૌ બખાની ॥૨॥

તેહિ ન જાન નૃપ નૃપહિ સો જાના। ભૂપ સુહૃદ સે કપટ સયાના॥
બૈરી પુનિ છત્રી પુનિ રાજા। છલ બલ કીન્હ ચહૈ નિજ કાજા ॥૩॥

સમુઝિ રાજ-પુખ દુખિત અરાતી। અવાઁ અનલ ઇવ સુલગૈ છાતી॥
સરલ બચન નૃપ કૈ સુનિ કાના। વયર સઁભારિ હૃદય હરષાના ॥૪॥

કપટ બોરિ બાની મૃદુલ, બોલેઉ જુગુતિ સમેત।
નામ હમાર ભિખારિ અબ, નિરધન રહિત નિકેત ॥૧૬૦॥

કહ નૃપ જે બિજ્ઞાન નિધાના। તુમ્હ સારિખે ગલિત અભિમાના॥
રહહિઁ અપનપૌ સદા દુરાયે। સબ બિધિ કુસલ કુબેષ બનાયે ॥૧॥

તેહિ તેઁ કહહિઁ સન્ત સ્ત્રુતિ ટેરે। પરમ અકિઞ્ચન પ્રિય હરિ કેરે॥
તુમ્હ સમ અધન ભિખારિ અગેહા। હોત બિરજ્જિ સિવહિ સન્દેહા ॥૨॥

જોસિ સાએસિ તવ ચરન નમામી। મો પર કૃપા કરિય અબ સ્વામી॥
સહજ પ્રીતિ ભૂપતિ કૈ દેખી। આપુ વિષય વિસ્વાસ બિસેખી ॥૩॥

સબ પ્રકાર રાજહિ અપનાઈ। બોલેઉ અધિક સનેહ જનાઈ॥
સુનુ સતિભાઉ કહૌઁ મહિપાલા। ઇહાઁ બસત બીતે બહુ કાલા ॥૪॥

અબ લગિ માએહિ ન મિલેઉ કોઉ, મૈઁ ન જનાવૌઁ કાહુ।
લોકમાન્યતા અનલ સમ, કર તપ-કાનન દાહુ ॥
તુલસી દેખિ સુબેખુ, ભૂલહિઁ મૂઢ ન ચતુર નર।
સુન્દર કેકિહિ પેખુ, બચન સુધા-સમ અસન-અહિ ॥૧૬૧॥

તા તેઁ ગુપુત રહૌઁ જગ માહીઁ। હરિ તજિ કિમપિ પ્રયોજન નાહીઁ॥
પ્રભુ જાનત સબ બિનહિઁ જનાયે। કહહુ કવન સિધિ લોક રિઝાયે ॥૧॥

તુમ્હ સુચિ સુમતિ પરમ પ્રિય માએરે। પ્રીતિ પ્રતીતિ મોહિ પર તાએરે॥
અબ જૌઁ તાત દુરાવૌઁ તાએહી। દારુન દોષ ઘટૈ અતિ માએહી ॥૨॥

જિમિ જિમિ તાપસ કથૈ ઉદાસા। તિમિ તિમ નૃપહિ ઉપજ વિસ્વાસા॥
દેખા સ્વબસ કરમ-મન-બાની। તબ બોલા તાપસ બગધ્યાની ॥૩॥

નામ હમાર એકતનુ ભાઈ। સુનિ નૃપ બોલેઉ પુનિ સિર નાઈ॥
કહહુ નામ કર અરથ બખાની। માએહિ સેવક અતિ આપન જાનો ॥૪॥

આદિ સૃષ્ટિ ઉપજી જબહિ, તબ ઉતપતિ ભૈ માએરિ।
નામ એકતનુ હેતુ તેહિ, દેહ ન ધરી બહોરિ ॥૧૬૨॥

જનિ આચરજ કરહુ મન માહીઁ। સુત તપ તેઁ દુર્લભ કછુ નાહીઁ॥
તપ બલ તેઁ જગ સૂજૈ વિધાતા। તપ બલ બિષ્નુ ભયે પરિત્રાતા ॥૧॥

તપ બલ સમ્ભુ કરહિઁ સઙ્ઘારા। તપ તેઁ અગમ ન કછુ સંસારા॥
ભયૌ નૃપહિ સુનિ અતિ અનુરાગા। કથા પુરાતન કહૈ સો લાગા ॥૨॥

ધરમ કરમ ઇતિહાસ અનેકા। કરૈ નિરૂપન બિરતિ બિબેકા॥
ઉદભવ-પાવન-પ્રલય કહાની। કહેસિ અમિત આચરજ બખાની ॥૩॥

સુનિ મહીસ તાપસ બસ ભયઊ। આપન નામ કહન તબ લયઊ॥
કહ તાપસ નૃપ જાનૌઁ તાએહી। કીન્હેહુ કપટ લાગ ભલ માએહી ॥૪॥

સુનુ મહીસ અસિ નીતિ, જહઁ તહઁ નામ ન કહહિઁ નૃપ।
માએહિ તાએહિ પર અતિ પ્રીતિ, સોઇ ચતુરતા બિચારિ તવ ॥૧૬૩॥

નામ તુમ્હાર પ્રતાપ-દિનેસા, સત્યકેતુ તવ પિતા નરેસા॥
ગુરુ પ્રસાદ સબ જાનિય રાજા, કહિય ન આપન જાનિ અકાજા ॥૧॥

દેખિ તાત તવ સહજ સુધાઈ। પ્રીતિ પ્રતીતિ નીતિ નિપુનાઈ॥
ઉપજિ પરી મમતા મન માએરે। કહૌઁ કથા નિજ પૂછે તોરે ॥૨॥

અબ પ્રસન્ન મૈં સંસય નાહીઁ। માઁગુ જો ભૂપ ભાવ મન માહીઁ॥
સુનિ સુબચન ભૂપતિ હરષાના। ગહિ પદ બિનય કીન્હિ બિધિ નાના ॥૩॥

કૃપાસિન્ધુ મુનિ દરસન તારે। ચારિ પદારથ કરતલ માએરે॥
પ્રભુહિ તથાપિ પ્રસન્ન બિલોકી। માઁગિ અગમ બર હાએઉઁ બિસોકી ॥૪॥

જરા-મરન-દુખ રહિત તનુ, સમર જિતૈ જનિ કોઉ।
એક-છત્ર રિપુ-હીન મહિ, રાજ કલપ સત હોઉ ॥૧૬૪॥

કહ તાપસ નૃપ ઐસેઇ હોઊ। કારન એક કઠિન સુનુ સોઊ॥
કાલૌ તવ-પદ નાઇહિ સીસા। એક બિપ્ર-કુલ છાડિ મહીસા ॥૧॥

તપ બલ બિપ્ર સદા બરિઆરા। તિન્હ કે કોપ ન કોઉ રખવારા॥
જૌઁ બિપ્રન્હ બસ કરહુ નરેસા। તૌ તુવ બસ બિધિ બિષ્નુ મહેસા ॥૨॥

ચલ ન બ્રહ્મ-કુલ સન બરિઆઈ। સત્ય કહૌઁ દોઉ ભુજા ઉઠાઈ॥
વિપ્ર સાપ બિનુ સુનુ મહિપાલા। તોર નાસ નહિઁ કવનેહુઁ કાલા ॥૩॥

હરષેઉ રાઉ બચન સુનિ તાસૂ। નાથ ન હોઇ માર અબ નાસૂ॥
તવ પ્રસાદ પ્રભુ કૃપાનિધાના। મો કહઁ સર્બ કાલ કલ્યાના ॥૪॥

એવમસ્તુ કહિ કપટ-મુનિ, બોલા કુટિલ બહાએરિ।
મિલવ-હમાર ભુલાબ-નિજ, કહહુ ત હમહિઁ ન ખોરિ ॥૧૬૫॥

તા તેઁ મૈઁ તોહિ બરજૌઁ રાજા। કહે કથા તવ પરમ અકાજા॥
ઠેઁ સ્ત્રવન યહ પરત કહાની। નાસ તુમ્હાર સત્ય મમ બાની ॥૧॥

યહ પ્રગટે અથવા દ્વિજ-સાપા। નાસ તોર સુનુ ભાનુપ્રતાપા॥
આન ઉપાય નિધન તવ નાહીઁ। જૌઁ હરિ હર કોપહિઁ મન માહીઁ ॥૨॥

સત્ય નાથ પદ-ગહિ નૃપ ભાખા। દ્વિજ-ગુરુ-કોપ કહહુ કો રાખા॥
રાખૈ ગુરુ જૌઁ કોપ બિધાતા। ગુરુ-બિરોધ નહિઁ કોઉ જગ ત્રાતા ॥૩॥

જૌઁ ન ચલબ હમ કહે તુમ્હારે। હોઉ નાસ નહિઁ સોચ હમારે॥
એકહિ હર ડરપત મન ભૌરા । પ્રભુ મહિદેવ-સાપ અતિ ઘોરા ॥૪॥

હોહિં બિપ્ર બસ કવનિ વિધિ, કહહુ કૃપા કરિ સોઉ।
તુમ્હ તજિ દીનદયાલ નિજ, હિતૂ ન દેખૌઁ કોઉ ॥૧૬૬॥

સુનુ નૃપ બિબિધ જતન જગ માહીઁ। કષ્ટસાધ્ય પુનિ હોહિઁ કિ નાહીઁ॥
અહૈ એક અતિ સુગમ ઉપાઈ। તહાઁ પરન્તુ એક કઠિનાઈ ॥૧॥

મમ આધીન જુગુતિ નૃપ સોઈ। માએર જાબ તવ નગર ન હોઈ॥
આજુ લગે અરુ જબ તેઁ ભયઊઁ। કાહૂ કે ગૃહ ગ્રામ ન ગયઊઁ ॥૨॥

જૌઁ ન જાઉઁ તૌ હોઇ અકાજૂ। બના આઈ અસમજ્જસ આજૂ॥
સુનિ મહીસ બોલેઉ મૃદુ બાનો। નાથ નિગમ અસિ નીતિ બખાની ॥૩॥

બડે સનેહ લઘુનહ પર કરહૌઁ। ગિરિ નિજ સિરન્હિ સદા તૃન ધરહીઁ॥
જલધિ અગાધ મૌલિ બહ ફેનૂ। સન્તત ધરનિ ધરત સિર રેનૂ ॥૪॥

અસ કહિ ગહે નરેસ પદ, સ્વામી હોહુ કૃપાલ।
મોહિ લાગિ દુખ સહિય પ્રભુ, સજ્જન દીનદયાલ ॥૧૬૭॥

જાનિ નૃપહિ આપન આધીના। બોલા તાપસ કપટ-પ્રબીના।
સત્ય કહૌઁ ભૂપતિ સુનુ તાએહી। જગ નાહિઁ ન દુર્લભ કછુ માએહી ॥૧॥

અવસિ કાજ મૈઁ કરિહૌઁ તાએરા। મન ક્રમ બચન ભગત તૈઁ મારા।
જોગ-જુગુતિ તપ મન્ત્ર પ્રભાઊ। ફલૈ તબહિઁ જબ કરિય દુરાઊ ॥૨॥

જૌઁ નરેસ મૈઁ કરૌઁ રસોઈ। તુમ્હ પરુસહુ મોહિ જાન ન કોઈ॥
અન્ન સો જોઇ જાઇ ભોજન કરઈ। સોઇ સોઇ તવ આયસુ અનુસરઈ ॥૩॥

પુનિ તિન્હ કે ગૃહ જેવૈઁ જોઊ। તવ બસ હોઇ ભૂપ સુનુ સોઊ॥
જાઇ ઉપાય રચહુ નૃપ એહૂ। સમ્બત ભરિ સઙ્કલપ કરેહૂ ॥૪॥

નિત નૂતન દ્વિજ સહસ-સત, બરેહુ સહિત પરિવાર।
મૈઁ તુમ્હરે સઙ્કલપ લગિ, દિનહિ કરબ જેવનાર ॥૧૬૮॥

એહિ બિધિ ભૂપ કષ્ટ અતિ યોરે। હાઇહહિઁ સકલ બિપ્ર બસ તોરે॥
કરિહહિઁ બિપ્ર હોમ મખ સેવા। તેહિ પ્રસઙ્ગ સહજહિઁ બસ દેવા ॥૧॥

ઔર એક તોહિ કહૌઁ લખાઊ। મૈઁ એહિ બેષ ન આઉબ કાઊ।
તુમ્હરે ઉપરોહિત કહઁ રાયા। હરિ આનબ મૈઁ કરિ નિજ માયા ॥૨॥

તપ બલ તેહિ કરિ આપુ સમાના। રખિહૌઁ ઇહાઁ બરપ પરમાના।
મૈઁ ધરિ તાસુ બેષ સુનુ રાજા। સબ બિધિ તોર સઁવારબ કાજા ॥૩॥

ગૈ નિસિ બહુત સયન અબ કીજે। મોહિ તોહિ ભૂપ ભેઁટ દિન તોજે।
મૈઁ તપ બલ તોહિ તુરગ સમેતા। પહુઁચૈહૌઁ સોવતહિ નિકેતા ॥૪॥

મૈઁ આઉબ સોઇ વેષ ધરિ, પહિચાનેહુ તબ મોહિ।
જબ એકાન્ત બોલાઇ સબ, કથા સુનાવૌઁ તોહિ ॥૧૬૯॥

સયન કીન્હ નૃપ આયસુ માની। આસન જાઇ બૈઠ છલ-જ્ઞાની॥
સ્ત્રમિત ભૂપ નિદ્રા અતિ આઈ। સો કિમિ સોવ સોચ અધિકાઈ ॥૧॥

કાલકેતુ નિસિચર તહઁ આવા। જેહિ સૂકર હોઇ નૃપહિ ભુલાવા॥
પરમ મિત્ર તાપસ-નૃપ-કેરા। જાનિ સો અતિ કપટ ઘનેરા ॥૨॥

તેહિ કે સત સુત અરુ દસ ભાઈ। ખલ અતિ અજય દેવ-દુખ-દાઈ॥
પ્રથમહિઁ ભૂપ સમર સબ મારે। બિપ્ર સન્ત સુર દેખિ દુખારે ॥૩॥

તેહિ ખલ પાછિલ બયર સઁભારા। તાપસ નૃપ મિલિ મન્ત્ર બિચારા॥
જેહિ રિપુ-છય સાએઇ રચેન્હિ ઉપાઊ। ભાવી બસ ન જાન કછુ રાઊ ॥૪॥

રિપુ તેજસી અકેલ અપિ, લઘુ કરિ ગનિય ન તાહુ।
અજહુઁ દેત દુખ રવિ સસિહિ, સિર અવસેષિત રાહુ ॥૧૭૦॥

તાપસ નૂપ નિજ સખહિ નિહારી। હરપિ મિલેઉ ઉઠિ ભયૌ સુખારી॥
મિત્રહિ કહિ સબ કથા સુનાઈ। જાતુધાન બોલા સુખ પાઈ ॥૧॥

અબ સાધેઉઁ રિપુ સુનહુ નરેસા। જૌઁ તુમ્હ કીન્હ મોર ઉપદેસા॥
પરિહરિ સોચ રહહુ અબ સાએઈ। બિનુ ઓષધ બિઆધિ બિધિ ખાઈ ॥૨॥

કુલ સમેત રિપુ-મૂલ બહાઈ। ચૌથે દિવસ મિલબ મૈઁ આઈ॥
તાપસ-નૃપહિ બહુત પરિતોષી। ચલા મહા કપટી અતિ રોષી ॥૩॥

ભાનુપ્રતાપહિ બાજિ સમેતા। પહુઁચાયેસિ છત માઁઝ નિકેતા॥
નૃપહિ નારિ પહિઁ સયન કરાઈ। હય-ગૃહ બાઁધેસિ બાજિ બનાઈ ॥૧॥

રાજા કે ઉપરોહિતહિ, હરિ લેઇ ગયૌ બહોરિ।
લેઇ રાખેસિ ગિરિ ખોહ મહઁ, માયા કરિ મતિ ભારિ ॥૧૭૧॥

ચો॰—આપુ બિરચિ ઉપરોહિત રૂપા। પરેઉ જાઇ તેહિ સેજ અનૂપા॥
જાગેઉ નૃપ અનભયે બિહાના। દેખિ ભવન બડ અચરજ માના ॥૧॥

મુનિ મહિમા મન મહઁ અનુમાની। ઉઠેઉ ગઁવહિઁ જેહિ જાન ન રાની॥
કાનન ગયૌ બાજિ ચઢિ તેહો। પુર નર નારિ ન જાનેઉ કેહો ॥૨॥

ગયે જામ જુગ ભૂપતિ આવા। ઘર ઘર ઉત્સવ બાજ બઘાવા॥
ઉપરોહિતહિ દેખ જબ રાજા। ચકિત બિલોક સુમિરિ સોઇ કાજા ॥૩॥

જુગ સમ નૃપહિ ગયૌ દિન તીની। કપટી મુનિ-પદ રહિ મતિ લીની।
સમય જાનિ ઉપરોહિત આવા। નૃપહિ મતે સબ કહિ સમુઝાવા ॥૪॥

નૃપ હરષેઉ પહિચાનિ ગુરુ, ભ્રમ-બલ રહા ન ચેત।
બરે તુરત સત-સહસ બર, બિપ્ર કુટુમ્બ સમેત ॥૧૭૨॥

ઉપરોહિત જેવનાર બનાઈ। છરસ ચારિ બિધિ જસિ સ્ત્રુતિ ગાઈ॥
માયા-મય તેહિ કીન્હિ રસોઈ। બિઞ્જન બહુ ગનિ સકૈ ન કોઈ ॥૧॥

બિબિધ મૃગન્હ કર આમિષ રાઁધા। તેહિ મહઁ બિપ્ર માસ ખલ સાઁધા॥
ભોજન કહ સબ બિપ્ર બોલાયે। પદ પખારિ આસન બૈઠાયે ॥૨॥

પરુસન જબહિઁ લાગ મહિપાલા। ભૈ અકાસ-વાની તેહિ કાલા॥
બિપ્ર-વૃન્દ ઉઠિ ઉઠિ ગૃહ જાહૂ। હૈ બડિ હાનિ અન્ન જનિ ખાહૂ ॥૩॥

ભયૌ રસાએઈ ભૂસુર માસૂ। સબ દ્વિજ ઉઠે માનિ બિસ્વાસૂ॥
ભૂપ વિકલ મતિ માએહ ભુલાની। ભાવી બસ ન આવ મુખ વાની ॥૪॥

બોલે બિપ્ર સકોપ તબ, નહિઁ કછુ કીન્હ બિચાર।
જાઇ નિસાચર હોહુ નૃપ, મૂઢ સહિત પરિવાર ॥૧૭૩॥

છત્રબન્ધુ તૈઁ બિપ્ર બોલાઈ। ઘાલૈ લિયે સહિત સમુદાઈ॥
ઈસ્વર રાખા ધરમ હમારા। જૈહસિ તૈઁ સમેત પરિવારા ॥૧॥

સમ્બત મધ્ય નાસ તવ હોઊ। જલદાતા ન રહિહિ કુલ કોઊ॥
નૃપ સુનિ સાપ બિકલ અતિ ત્રાસા। ભૈ બહોરિ બર ગિરા અકાસા ॥૨॥

બિપ્રહુ સાપ બિચારિ ન દીન્હા। નહિઁ અપરાધ ભૂપ કછુ કીન્હા॥
ચકિત બિપ્ર સબ સુનિ નભ બાની। ભૂપ ગયૌ જહઁ ભોજન-ખાની ॥૩॥

તહઁ ન અસન નહિઁ બિપ્ર સુઆરા। ફિરેઉ રાઉ મન સોચ અપારા॥
સબ પ્રસઙ્ગ મહિંસુરન્હ સુનાઈ। ત્રસિત પરેઉ અવની અકુલાઈ ॥૪॥

ભૂપતિ ભાવી મિટૈ નહિઁ, જદપિ ન દૂષન તોર।
કિયે અન્યથા હોઇ નહિઁ, બિપ્ર-સાપ અતિ ઘોર ॥૧૭૪॥

અસ કહિ સબ મહિદેવ સિધાયે। સમાચાર પુરબાસિન્હ પાયે॥
ચહિઁ દૂષન દૈવહિઁ દેહીઁ। બિરચત હંસ કાગ કિય જેહીઁ ॥૧॥

ઉપરોહિતહિ ભવન પહુઁચાઈ। અસુર અસુર તાપસહિ ખબરિ જનાઈ॥
તેહિ ખલ જહઁ તહઁ પત્ર પઠાયે। સજિ સજિ સેન ભૂપ સબ આયે ॥૨॥

ઘેરેન્હિ નગર નિસાન બજાઈ। બિબિધ ભાઁતિ નિત હોઇ લરાઈ॥
જૂઝે સકલ સુભટ કરિ કરની। બન્ધુ સમેત પરેઉ નૃપ ધરની ॥૩॥

સત્યકેતુ-કુલ કોઉ નહિઁ બાચા। બિપ્ર-સાપ કિમિ હોઇ અસાઁચા॥
રિપુ જિતિ સબ નૃપ નગર બસાઈ। નિજ-પુર ગવને જય જસ પાઈ ॥૪॥

ભરદ્વાજ સુનુ જાહિ જત્બ, હાએઇ બિધાતા બામ।
ધૂરિ મેરુ સમ જનક જમ, તાહિ બ્યાલ સમ દામ ॥૧૭૫॥

કાલ પાઇ મુનિ સુનુ સોઇ રાજા। ભયૌ નિસાચર સહિત સમાજા।
દસ-સિર તાહિ બીસ-ભુજદંડા। રાવન નામ બોર બરિવંડા ॥૧॥

ભૂપ અનુજ અરિમર્દન નામા। ભયૌ સો કુમ્ભકરન બલ ધામા
સચિવ જો રહા ધરમરુચિ જાસૂ। ભયૌ બિમાત્ર-બન્ધુ લઘુ તાસૂ ॥૨॥

નામ વિભીષન જેહિ જગ જાના। બિષ્નુ-ભગત વિજ્ઞાન-નિધાના॥
રહે જે સુત સેવક નૃપ કેરે। ભયે નિસાચર ઘોર ઘનેરે ॥૩॥

કામ-રૂપ ખલ જિનિસ અનેકા। કુટિલ ભયઙ્કર બિગત-વિધેકા॥
કૃપા-રહિત હિંસક સબ પાપી। બરનિ ન જાહિઁ બિસ્વ પરિતાપી ॥૪॥

ઉપજે જદપિ પુલસ્ત્ય-કુલ; પાવન અમલ અનૂપ।
તદપિ મહીસુર સાપ-બસ, ભયે સાલ અઘ-રૂપ ॥૧૭૬॥

કીન્હ બિબિધ તપ તીનિઉઁ ભાઈ। પરમ ઉન નહિં બરનિ સો જાઈ।
ગયૌ નિકટ તપ દેખિ બિધાતા। માઁગહુ બર પ્રસન્ન મૈઁ તાતા ॥૧॥

કરિ બિનતી પદ ગહિ દસસીસા। બોલેઉ બચન સુનહુ જગદીસા॥
હમ કાહૂ કે મહિઁ ન મારે। બાનર મનુજ જાતિ દુઈ બારે ॥૨॥

એવમસ્તુ તુમ્હ બડ તપ કીન્હા। મૈઁ બ્રહ્મા મિલિ તેહિ બર દીન્હા॥
પુનિ મનુ કુમ્ભકરન પહિઁ ગયઊ। તેહિ બિલોકિ મન બિસમય ભયઊ ॥૩॥

જૌઁ એહિ ખલ નિત કરબ અહારૂ। હોઇહિ સત્ર ઉજાર સંસારૂ॥
સારદ પ્રેરિ તાસુ મતિ ફેરી। માઁગેસિ નીંદ માસ ષટ કેરી ॥૪॥

ગયે બિભીષન પાસ પુનિ, કહેઉ પુત્ર ઘર માઁગુ।
તેહિ માઁગેઉ ભગવન્ત પદ,-કમલ અમલ અનુરાગુ ॥૧૭૭॥

તિન્હહિં દેઇ બર બ્રહ્મ સિધાયે। હરષિત તે અપને ગૃહ આયે॥
મય-તનુજા મન્દોદરિ નામા। પરમ-સુન્દરી નારિ-લલામા ॥૧॥

ઇ મય દીન્હિ રાવનહિ આની। હોઇહિ જાતુધાન-પતિ જાની॥
હરષિત ભયૌ નારિ ભલિ પાઈ। પુનિ દોઉ બન્ધુ બિઆહેસિ જાઈ ॥૨॥

ગિરિ-ત્રિકૂટ એક સિન્ધુ મઁઝારી। બિધિ-નિર્મિત દુર્ગમ અતિ મારી॥
ઇ મય દાનવ બહુરિ સઁવારા। કનક રચિત મનિ ભવન અપારા ॥૩॥

ભોગાવતિ જસિ અહિ-કુલ બાસા। અમરાવતિ જસિ સક્ર-નિવાસા॥
તિન્હ તેઁ અધિક રમ્ય અતિ બઙ્કા। જગ બિખ્યાત નામ તેહિ લઙ્કા ॥૪॥

ખાઁઈ સિન્ધુ ગંભીર અતિ, ચારિહુ દિસિ ફિરિ આવ।
કનક-કોટ મનિ-ખચિત દૃઢ, બરનિ ન જાઇ બનાવ ॥
હરિ પ્રેરિત જેહિ કલપ જોઇ, જાતુધાન-પતિ હોઇ।
સૂર પ્રતાપી અતુલ-બલ, દલ સમેત બસ સોઇ ॥૧૭૮॥

રહે તહાઁ નિસિચર ભટ ભારે। તે સબ સુરમ્હ સમર સઙ્ઘારે।
અબ તહઁ રહહિઁ સક્ર કે પ્રેરે। રચ્છક કોટિ જચ્છપતિ કેરે ॥૧॥

દસમુખ કતહુઁ ખબરિ અસિ પાઈ। સેન સાજિ ગઢ ઘેરેસિ જાઈ॥
દેખિ બિકટ ભટ બડિ કટકાઈ। જચ્છ જીવ લેઇ ગયૌ પરાઈ ॥૨॥

ફિરિ સબ નગર દસાનન દેખા। ગયૌ સોચ સુખ ભયૌ બિસેખા॥
સુન્દર સહજ અગમ અનુમાની । કીન્હ તહાઁ રાવન રજધાની ॥૩॥

જેહિ જસ જોગ બાઁટિ ગૃહ દીન્હે। સુખો સકલ રજનીચર કીન્હે॥
એક બાર કુબેર પર ધાવા। પુષ્પક-જાનિ જીતિ લેઇ આવા ॥૪॥

કૌતુકહો કૈલાસ પુનિ, લીન્હેસિ જાઇ ઉઠાઇ।
મનહુઁ તૌલિ નિજ બાહુ બલ, ચના બહુન સુખ પાઇ ॥૧૭૯॥

સુખ સમ્પતિ સુત સેન સહાઈ। જય પ્રતાપ બલ બુદ્ધિ બડાઈ॥
નિત નૂતન સબ બાઢત જાઈ। જિમિ પ્રતિ લાભ લાએભ અધિકાઈ ॥૧॥

અતિ બલ કુમ્ભકરન અસભ્રાતા। જેહિ કહઁ નહિઁ પ્રતિભટ જગ જાતા॥
કરૈ પાન સોવૈ ષટ માસા। જાગત હોઇ તિહૂઁ-પુર ત્રાસા ॥૨॥

જૌઁ દિન-પ્રતિ અહાર કર સાએઈ। બિસ્વ બેગિ સબ ચૌપટ હાઈ॥
સમર ધીર નહિઁ જાઇ બખાના। તેહિ સમઅમિત બીર બલવાના ॥૩॥

બારિદનાદ જેઠ સુત તાસૂ। ભઠ મહઁ પ્રથમ લોક જગ જાસૂ॥
જેહિ ન હાએઇ રન-સનમુખ કોઈ। સુર-પુર નિતહિ પરાવરન હોઈ ॥૪॥

કુમુખ અકમ્પન કુલિસરદ, ધૂમકેતુ અતિકાય।
એક એક જગ જીતિ સક, ઐલે સુભટ નિકાય ॥૧૮૦॥

કામ-રૂપ જાનહિઁ સબ માયા। સપનેહુઁ જિન્હ કે ધરમ ન દાયા॥
દસમુખ બૈઠ સભા એક બારા। દેખિ અમિત આપન પરિવારા ॥૧॥

સુત-સમૂહ જન પરિજન નાતી। ગનૈ કો પાર નિસાચર જાતી॥
સેન બિલોકિ સહજ અભિનાની। બોલા બચન ક્રોધ-મદ-સાની ॥૨॥

સુનહુ સકલ રજનીચર જૂયા। હમરે બૈરી બિબુધ-બરૂયા॥
તે સનમુખ નહિઁ કરહિઁ લરાઈ। દેખિ સબલ-રિપુ જાહિઁ પરાઈ ॥૩॥

તિન્હ કર મરન એક બિધિ હાએઈ। કહૌઁ બુઝાઇ સુનહુ અબ સાએઈ॥
દ્વિજ-ભોજન મખ હોમ સરાધા। સબ કે જાઇ કરહુ તુમ્હ બાધા ॥૪॥

છુધા-છીન બલ-હીન સુર, સહજહિ મિલિહહિઁ આઇ।
તબ મારિહૌઁ કિ છાડિહૌઁ, ભલી ભાઁતિ અપનાઇ ॥૧૮૧॥

મેઘનાદ કહઁ પુનિ હઁકરાવા। દીન્હી સિખ બલ બયર બઢાવા॥
જે સુર સમર-ધીર બલબાના। જિન્હ કે લરિબે કર અમિમાના ॥૧॥

તિન્હહિઁ જીતિ રન આનેસુ બાઁધી। ઉઠિ સુન પિતુ-અનુસાસન કાઁધી॥
એહિ બિધિ સબહી આજ્ઞા દીન્હી। આપુન ચલેઉ ગદા કર લોન્હી ॥૨॥

ચલત દસાનન ડોલસિ અવની। ગર્જત ગર્ભ-સ્ત્રવત સુર-રવનો॥
રાવન આવત સુનેઉ સકોહા। દેવન્હ તકે મેરુ ગિરિ ખોહા ॥૩॥

દિગપાલન્હ કે લોક સુહાયે। સૂને સકલ દસાનન પાયે॥
પુનિ પુનિ સિંહનાદ કરિ ભારી। દેઇ દેવતન્હ ગારિ પ્રચારી ॥૪॥

રન-મદ મત્ત ફિરૈ જગ ધાવા। પ્રતિભટ ખોજત કતહુઁ ન પાવા॥
રવિ સસિ પવન બરુન ધન-ધારી। અગિનિ કાલ જમ સબ અધિકારી ॥૫॥

કિન્નર સિદ્ધ મનુજ સુર નાગા। હઠિ સબહો કે પન્ધહિ લાગા॥
બ્રહ્મ-સૃષ્ટિ જહઁ લગિ તનુ-ધારી। દસમુખ-બસવર્ત્તી નર નારી ॥૬॥

આયસુ કહિઁ સકલ ભયભીતા। નવહિઁ આઇ નિત ચરન બિનીતા ॥૭॥

ભુજ-બલ બિસ્વ બસ્ય કરિ, રાખેસિ કોઉ ન સ્વતન્ત્ર।
મડલીક-મનિ રાવન, રાજ કરૈ નિજ-મન્ત્ર ॥
દેવ જચ્છ ગન્ધર્વ નર, કિન્નર નાગ કુમારિ।
જીતિ બરી નિજ-બાહુ-બલ, બહુ સુન્દરિ બર નારિ ॥૧૮૨॥

ઇન્દ્રજીત સન જો કછુ કહેઊ। સો સબ જનુ પહિલેહિ કરિ રહેઊ॥
પ્રથમહિઁ જિન્હ કહઁ આયસુ દીન્હા। તિન્હ કર ચરિત સુનહુ જો કોન્હા ॥૧॥

દેખત ભીમ-રૂપ સબ પાપી। નિસિચર-નિકર દેવ-પરિતાપી॥
કરહિઁ ઉપદ્રવ અસુર નિકાયા। નાના રૂપ ધરહિઁ કરિ માયા ॥૨॥

જેહિ બિધિ હોઇ ધરમ-નિર્મૂલા। સો સબ કરહિઁ બેદ-પ્રતિકૂલા॥
જેહિ જેહિ દેસ ધેનુ દ્વિજ પાવહિઁ। નગર ગાઁઉ પુર આગિ લગાવહિઁ ॥૩॥

સુભ-આચરન કતહુઁ નહિઁ હોઈ। દેવ બિપ્ર ગુરુ માન ન કોઈ॥
નહિઁ હરિભગતિ જજ્ઞ જપ દાના। સપનેહુઁ સુનિય ન બેદ પુરાના ॥૪॥

જપ જોગ બિરાગા, તપ મખ-ભાગા, સ્ત્રવન સુનૈ દસસીસા।
આપુન ઉઠિ ધાવૈ, રહૈ ન પાવૈ, ધરિ સબ ઘાલૈ ખીસા॥
અસ ભ્રષ્ટ અચારા, ભા સંસારા, ધરમ સુનિય નહિઁ કાના।
તેહિ બહુ બિધિ ત્રાસૈ, દેસ નિકાસૈ, જો કહ બેદ-પુરાના ॥૧॥

બરનિ ન જાઇ અનીતિ, ઘોર નિસાચર જો કરહિઁ।
હિંસા પર અતિ પ્રાતિ, તિન્હ કે પાપહિ કવનિ મિતિ ॥૧૮૩॥

બાઢે ખલ બહુ ચાર જુઆરા। જે લમ્પટ પર-ધન પર-દારા॥
માનહિઁ માતુ પિતા નહિઁ દેવા। સાધુન્હ સન કરવાવહિઁ સેવા ॥૧॥

જિન્હ કે યહ આચરન ભવાની। તે જાનહુ નિસિચર સમ પ્રાની॥
અતિસય દેખિ ધરમ કૈ હાની। પરમ સભીત ધરા અકુલાની ॥૨॥

ગિરિ સરિ સિન્ધુ ભાર નહિઁ મોહી। જસ મોહિ ગરુઅ એક પર-દ્રોહી।
સકલ ઘરમ દેખા બિપરીતા। કહિ ન સકૈ રાવન ભયભીતા ॥૩॥

ધેનુ-રૂપ ધરિ હૃદય બિચારી। ગઈ તહાઁ જહઁ સુર-મુનિ-ઝારી॥
નિજ-સન્તાપ સુનાયેસિ રોઈ। કાહૂઁ તેઁ કછુ કાજ ન હોઈ ॥૪॥

સુર મુનિ ગન્ધર્બા, મિલિ કરિ સર્બા, ગે બિરજ્ચિ કે લોકા।
સઁગ ગા-તનુ ધારી, ભૂમિ બિચારી, પરમ બિકલ ભય સોકા॥
બ્રહ્મા સબ જાના, મન અનુમાના, માએરૌ કછુ ન બસાઈ।
જા કરિ તૈઁ દાસી, સો અબિનાસી, હમરૌ તોર સહાઈ ॥૨॥

ધરનિ ઘરહિ મન ધીર, કહ બિરજ્ચિ હરિ-પદ સુમિરુ।
જાનત જન કી પીર, પ્રભુ મજ્જિહિ દારુન બિપત્તિ ॥૧૮૪॥

બ્રૈઠે સુર સબ કરહિઁ બિચારા। કહઁ પાઇય પ્રભુ કરિય પુકારા।
પુર બૈકુંઠ જાન કહ કોઈ। કોઉ કહ પયનિધિ બસ પ્રભુ સાએઈ ॥૧॥

જાકે હૃદય ભગતિ જસિ પ્રીતી। પ્રભુ તહઁ પ્રગટ સદા તેહિ રીતી॥
તેહિ સમાજ ગિરિજા મૈઁ રહેઊઁ। અવસર પાઇ બચન એક કહેઊઁ ॥૨॥

હરિ બ્યાપક સર્વત્ર સમાના। પ્રેમ તેઁ પ્રગટ હાએહિઁ મૈઁ જાના॥
દેસ કાલ દિસિ વિદિસહુ માહીઁ। કહહુ સે કહાઁ જહાઁ પ્રભુ નાહીઁ ॥૩॥

અગ-જગ-મય સબ રહિત બિરાગી। પ્રેમ તેઁ પ્રભુ પ્રગટૈ જિમિ આગી॥
મોર બચન સત્બ કે મન માના। સાધુ સાધુ કરિ બ્રહ્મ બખાના ॥૪॥

સુનિ બિરજ્ચિ મન હરષિ તન,-પુલકિ નયન બહ નીર।
અસ્તુતિ કરત જાએરિ કર, સાવધાન મતિ-ધીર ॥૧૮૫॥

જય જય સુર-નાયક, જન સુખ-દાયક, પ્રનતપાલ ભગવન્તા।
ગો-દ્વિજ-હિતકારી, જય અસુરારી, સિન્ધુ-સુતા પ્રિય કન્તા॥
પાલન સુર ધરની, અદભુત-કરની, મરમ ન જાનૈ કોઈ।
જો સહજ કૃપાલા, દીનદયાલા, કરહુ અનુગ્રહ સાએઈ ॥૩॥

જય જય અબિનાસી, સન ઘટ બાસી, વ્યાપક પરમાનન્દા।
અબિગત ગાએતોતં, ચરિત પુનીતં, માયા રહિત મકુન્દા॥
જેહિ લાગિ બિરાગી, અતિ અનુરાગી, વિગત માહ મુનિવૃન્દા।
નિસિબાસર ધ્યાવહિઁ, ગુન ગન ગાવહિઁ, જયતિ સચ્ચિદાનન્દા ॥૪॥

જેહિ સૃષ્ટિ ઉપાઈ, ત્રિબિધિ બનાઈ, સઙ્ગ સહાય ન દૂજા।
કરૌ અઘારી, ચિન્ત હમારી, જાનિય ભગતિ ન પૂજા॥
જો ભવ-ભય ભજ્જન, મુનિ-મન રજ્જન, ગઞ્જન બિપતિ બરૂયા।
મન બચ ક્રમ બાની, છાડિ સયાની, સરન સકલ-સુર-જૂથા ॥૫॥

સારદ સ્ત્રુતિ સેષા, રિષય અસેષા, જા કહઁ કોઉ નહિઁ જાના।
જેહિ દીન પિયારે, બેદ પુકારે, દ્રવૌ સો શ્રીભગવાના॥
ભવ-બારિધિ-મન્દર, સબ નિધિ સુન્દર, ગુન મન્દિર સુખ-પુજ્જા।
મુનિ સિદ્ધ સકલ સુર, પરમ ભયાતુર, નમત નાથ-પદ-કજ્જા ॥૬॥

જાનિ સભય સુર-ભૂમિ સુનિ, બચન સમેત સનેહ।
ગગન-ગિરા ગમ્ભીર ભૈ, હરનિ સોક-સન્દેહ ॥૧૮૬॥

જનિ ડરપહુ મુનિ સિદ્ધ સુરેસા। તુમ્હહિઁ લાગિ ધરિહૌઁ નર-બેસા॥
અંસન્હ સહિત મનુજ અવતારા। લેઇહૌઁ દિનકર-બંસ ઉદારા ॥૧॥

કસ્યપ અદિતિ મહા તપ કીન્હા। તિન્હ કહઁ મૈઁ પૂરબ બર દીન્હા॥
તે દસરથ-કાઐસલ્યા—રૂપા। કોસલપુરી પ્રગટ નર-ભૂપા ॥૨॥

તિન્હ કે ગૃહ અવતરિહૌઁ જાઈ। રઘુકુલ તિલક સુચારિઉ ભાઈ॥
નારદ બચન સત્ય સબ કરિહૌઁ। પરમ સક્તિ સમેત અવતરિહૌઁ ॥૩॥

હરિહૌઁ સકલ ભૂમિ ગરુઆઈ। નિર્ભય હોહુ દેવ સમુદાઈ॥
ગગન બ્રહ્મ-બાની સુનિ કાના। તુરત ફિરે સુર હૃદય જુડાના ॥૪॥

તબ બ્રહ્મા ધરનિહિ સમુઝાવા। અભય અઈ મરોસ જિય આવા ॥૫॥

નિજ લોકહિ બિરજ્ચિ ગે, દેવન્હ ઇહૈ સિખાઇ।
બાનર-તનુ ધરિ ધરિ મહિ, હરિ-પદ સેવહુ જાઇ ॥૧૮૭॥

ગયે દેવ સબ નિજ નિજ ધામા। ભૂમિ સહિત મન કહઁ બિસ્રામા॥
જો કછુ આયસુ બ્રહ્મા દીન્હા। હરષે દેવ બિલમ્બ ન કીન્હા ॥૧॥

બનચર દેઇ ધરી છિતિ માહીઁ। અતુલિત બલ-પ્રતાપ તિન્હ પાહીઁ॥
ગિરિ-તરુ-નખ આયુધ સબ બીરા। હરિ મારગ ચિતવહિઁ મતિધીરા ॥૨॥

ગિરિ કાનન જહઁ તહઁ મહિ પૂરી। રહે નિજ નિજ અનીક રુચિરૂરી।
યહ સબ રુચિર ચરિત મૈઁ ભાખા। અબ સો સુનહુ જો બીચહિ રાખા ॥૩॥

અવધપુરી રઘુકુલ-મનિ રાઊ। બેદ બિદિત તેહિ દસરથ નાઊ॥
ધરમ-ધુરન્ધર ગુન-નિધિ જ્ઞાની। હૃદય ભગતિ મતિ સારઁગ-પાની ॥૪॥

કૌસલ્યાદિ નારિ પ્રિય, સબ આચરન પુનીત।
પતિ અનુકૂલ પ્રેમ દૃઢ, હરિ-પદ-કમલ વિનીત ॥૧૮૮॥

એક બાર ભૂપતિ મનમાહીઁ। ભૈ ગલાનિ મારે સુત નાહીઁ॥
ગુરુ ગૃહ ગયૌ તુરત મહિપાલા। ચરન લાગિ કરિ વિનય બિસાલા ॥૧॥

નિજ દુખ સુખ સબ ગુરુહિ સુનાયો। કહિ બસિષ્ઠ બહુ બિધિ સમુઝાયો॥
ધરહુ ધીર હોઇહહિઁ સુત-ચારી। ત્રિભુવન-વિદિત ભગત-ભય-હારી ॥૨॥

સૃઙ્ગી રિષિહિ બસિષ્ઠ બોલાવા। પુત્રકામ સુભ જગ્ય કરાવા॥
ભગતિ સહિત મુનિ આહુતિ દીન્હે। પ્રગટે અગિનિ ચરૂ કર લીન્હે ॥૩॥

જો વસિષ્ઠ કછુ હૃદય વિચારા। સકલ કાજ ભા સિદ્ધ તુમ્હારા॥
યહ હબિ બાઁટિ દેહુ નૃપ જાઈ। યથા જોગ જેહિ ભાગ બનાઈ ॥૪॥

તબ અદ્વસ્ય ભયે પાવક, સકલ સમહિ સમુઝાઇ।
પરમાનન્દ મગન નૃપ, હરષ ન હૃદય સમાઇ ॥૧૮૯॥

તબહિ રાય પ્રિય નારિ બોલાઈ। કૌસલ્યાદિ તહાઁ ચલિ આઈ॥
અરધ-ભાગ કૌસલ્યાદિ દીન્હા। ઉભય માગ આધે કર કીન્હા ॥૧॥

કૈકેઈ કહઁ નપ સો દયઊ। રહેઉ સાએ ઉભય ભાગ પુનિ ભયઊ॥
કૌસલ્યા કૈકયી હાથ ધરિ। દીન્હ સુમિત્રાહિ મન પ્રસન્ન કરિ ॥૨॥

એહિ બિધિ ગર્ભ-સહિત સબ નારી। ભઈઁ હૃદય હરષિત સુખ-ભારી॥
જો દિન સે હરિ ગર્ભહિ આયે। સકલ લોક સુખ-સમ્પતિ છાયે ॥૩॥

મન્દિર મહઁ સબ રાજહિઁ રાની। સોભા—સીલ-તેજ કી ખાની।
સુખ-જુત કછુક કાલ ચલિ ગયઊ। જેહિ પ્રભુ પ્રગટ સો અવસર ભયઊ ॥૪॥

જોગ લગન ગ્રહ બાર તિથિ, સકલ મયે અનુકૂલ।
ચર અરુ અચર હરષ-જુત, રામ-જનમ સુખ-મૂલ ॥૧૯૦॥

નવમી તિથિ મધુ માખ પુનીતા। સુકલ પચ્છ અભિજિત હરિ-પ્રીતા।
મધ્ય દિવસ અતિ સીત ન ઘામા। પાવન-કાલ લોક-વિખામા ॥૧॥

સીતલ મન્દ સુરભિ બહ બાઊ। હરષિત સુર સન્તન્હ મન ચાઊ।
બન કુસુમિત ગિરિ-ગન-મનિઆરા। સ્રવહિઁ સકલ સરિતામૃત-ધારા ॥૨॥

અવસર બિરજ્ચિ જબ જાના। ચલે સકલ સુર સાજિ વિમાના॥
ગગન બિમલ સઙ્કલ-સુર-જૂથા। ગાવહિઁ ગુન ગન્ધર્વ-બરુથા ॥૩॥

બરષહિઁ સુમન સુઅઞ્જલિ સાજી। ગહગહિ ગગન દુન્દુભી બાજી॥
અસ્તુતિ કરહિઁ નાંગ-મુનિ-દેવા। બહુ બિધિ લાવહિઁ નિજ નિજ સેવા ॥૪॥

સુર-સમૂહ બિનતી કરિ, પહુઁચે નિજ નિજ ધામ।
જગનિવાસ પ્રભુ પ્રગટે, અખિલ-લોક-બિસ્રામ ॥૧૯૧॥

ભયે પ્રગટ કૃપાલા, દીનદયાલા, કાઐસલ્યા-હિતકારી।
હરષિત મહઁતારી, મુનિ-મન-હારી, અદભુત રૂપ બિચારી।
લોચન અભિરામં, તનુ-ધન-સ્યામં, નિજ આયુધ ભુજ ચારી।
ભૂષન બનમાલા, નયન બિસાલા, સોભા-સિન્ધુ ખરારી ॥૭॥

કહ દુઇ કર જોરા, અસ્તુતિ તોરી, કેહિ બિધિ કરૌઁ અનન્તા।
માયા-ગુન-જ્ઞાના,-તીત અમાના, બેદ પુરાન ભનન્તા॥
કરુના-સુખ-સાગર, સબ ગુન આગર, જેહિ ગાવહિઁ સ્ત્રુતિ સન્તા।
મમ-હિત-લાગી, જન-અનુરાગી, ભયૌ પ્રગટ શ્રીકન્તા ॥૮॥

બ્રહ્માંડ નિકાયા, નિર્મિત-માયા, રોમ રોમ પ્રતિ, બેદ કહૈ।
મમ ઉર સો બાસી, યહ ઉપહાસી, સુનત ધીર મતિ, થિર ન રહૈ॥
ઉપજા જબ જ્ઞાના, પ્રભુ મુસુકાના, ચરિત બહુત બિધિ, કીન્હ ચહૈ।
કહિ કથા સુહાઈ, માતુ બુઝાઈ, જેહિ પ્રકાર સુન, પ્રેમ લહૈ ॥૧॥

માતા પુનિ બોલી, સો મતિ ડોલી, તજહુ તાત યહ રૂપા।
કીજિય સિસુલીલા, અતિ પ્રિય-સોલા, યહ સુખ પરમ અનૂપા॥
સુનિ બચન સુજાના, રોદન ઠાના, હાઇ બાલક સુર-ભૂપા॥
યહ ચરિત જે ગાવહિઁ, હરિ પદ પાવહિઁ, તે ન પરહિઁ ભવ-કૂપા ॥૯॥

બિપ્ર-ધેનુ-સુર-સન્ત હિત, લીન્હ મનુજ-અવતાર।
નિજ-ઇચ્છા નિર્મિત-તનુ, માયા-ગુન-ગો પાર ॥૧૯૨॥

સુનિ સિસુ રુદન પરમ પ્રિય બાની। સમ્ભ્રમ ચલિ ઓઈ સબ રાની।
હરષિત જહઁ તહઁ ધાઈઁ દાસી। આનઁદ મગન સકલ પુરબાસી ॥૧॥

દસરથ પુત્ર-જન્મ સુનિ કાના। માનહુઁ બ્રહ્માનન્દ સમાના॥
પરમ-પ્રેમ-મન પુલક-સરીરા। ચાહત ઉઠન કરત મતિ ધીરા ॥૨॥

જા કર નામ સુનત સુભ હોઈ। માએરે ગૃહ આવા પ્રભુ સાએઈ।
પરમાનન્દ-પૂરિ-મન રાજા। કહા બોલાઇ બજાવહુ બાજા ॥૩॥

ગુરુ બસિષ્ટ કહેં ગયૌ હઁકારા। આયે દ્વિજન્હ સહિત નૃપ-દ્વારા॥
અનુપમ બાલક દેખેન્હિ જાઈ। રૂપ-રાસિ ગુન કહિ ન સિરાઈ ॥૪॥

તબ નન્દીમુખ-ખાધ કરિ, જાતકરમ સબ કીન્હ।
હાટક ધેનુ બસન ભનિ, નૃપ બિપ્રન્હ કહઁ દોન્હ ॥૧૯૩॥

ધ્વજ પતાક તોરન પુર છાવા। કહિ ન જાઇ જેહિ ભાઁતિ બનાવા॥
સુમનબૃષ્ટિ અકાસ તૈઁ હાએઈ। બ્રહ્માનન્દ મગન સબ લોઈ ॥૧॥

બૃન્દ બૃન્દ મિલિ ચલીઁ લોગાઈ। સહજ સિંગાર કિયે ઉઠિ ધાઈ॥
કનક-કલસ મઙ્ગલ ભરિ થારા। ગાવત પૈઠહિઁ ભૂપ-દુઆરા ॥૨॥

કરિ આરતી નિછાવર કરહીઁ। બાર બાર સિસુ ચરનન્હિ પરહીઁ॥
માગધ સૂત બન્દિ-ગન ગાયક। પાવન ગુન ગાવહિઁ રઘુનાયક ॥૩॥

સરબસ-દાન દીન્હ સબ કાહૂ। જેહિ પાવા રાખા નહિઁ તાહૂ॥
મૃગમદ-ચન્દન-કુઙ્કુમ કીચા। મચી સકલ બીથિન્હ બિચ બીચા ॥૪॥

ગૃહ ગૃહ બાજ બધાવ સુભ, પ્રગટે સુખમા-કન્દ।
હરષવન્ત સબ જહઁ તહઁ, નગર નારિ-નર-વૃન્દ ॥૧૯૪॥

કૈકય-સુતા સુમિત્રા દોઊ। સુન્દર-સુત જનમત ભૈઁ ઓઊ॥
વહ સુખ સમ્પતિ સમય સમાજા। કહિ ન સકૈ સારદ અહિરાજા ॥૧॥

અવધપુરી સોહૈ એહિ ભાઁતી। પ્રભુહિ મિલન આઈ જનુ રાતી॥
દેખિ ભાનુ જનુ મન સકુચાની। તદપિ બની સન્ધ્યા અનુમાની ॥૨॥

અગર-ધૂપ બહુ જનુ અઁધિયારી। ઉડૈ અવીર મનહુઁ અરુનારી॥
મન્દિર-મનિ-સમૂહ જનુ તારા। નૃપ ગૃહ કલસ સેઓ ઇન્દુ ઉદારા ॥૩॥

ભવન બેદ-ધુનિ અતિ મૃદુબાની। જનુ ખગ મુખર સમય જનુ સાની।
કૌતુક દેખિ પતઙ્ગ ભુલાના। એક માસ તેઈ જાત ન જાના ॥૪॥

માસ દિવસ કર દિવસ ભા, મરમ ન જાનૈ કોઇ।
રથ સમેત રવિ થાકેઉ, નિસા કવનિ વિધિ હોઇ ॥૧૯૫॥

યહ રહસ્ય કાહૂ નહિઁ જાના। દિન-મનિ ચલે કરત ગુન ગાના॥
દેખિ મહોત્સવ સુર મુનિ નાગા। ચલે ભવન બરનત નિજ ભાગા ॥૧॥

ઔરૌ એક કહૌઁ નિજ ચોરી। સુનુગિરિજા અતિ દુઢ મતિ તાએરી॥
કાકભુસુંડિ સઙ્ગ હમ દોઊ। મનુજ-રૂપ જાનૈ નહિઁ કોઊ ॥૨॥

પરમાનન્દ પ્રેમ-સુખ ફૂલે। બીથિન્હ ફિરહિઁ મગન મન ભૂલે॥
યહ સુભ ચરિત જાન પૈ સાએઈ। કૃપા રામ કૈ જા પર હોઈ ॥૩॥

તેહિ અવસર જો જેહિ બિધિ આવા। દીન્હ ભૂપ જો જેહિ મન ભાવા॥
ગજ રથ તુરગ હેમ ગો હીરા। દીન્હે નૃપ નાના બિધિ ચીરા ॥૪॥

મન સન્તોષ સબન્હિ કે, જહઁ તહઁ દેહિઁ અસીસ।
સકલ તનય ચિરજીવહુ, તુલસિદાસ કે ઈસ ॥૧૯૬॥

છુક દિવસ બીતે એહિ ભાઁતી। જાત ન જાનિય દિન અરુ રાતા।
નામ-કરન કર અવસર જાની। ભૂપ બોલિ પઠયે મુનિ-જ્ઞાની ॥૧॥

કરિ પૂજા ભૂપતિ અસ ભાખા। ધરિય નામ જો મુનિ ગુનિ રાખા॥
ઇન્હ કે નામ અનેક અનૂપા। મૈઁ નૃપ કહબ સ્વમતિ અનુરૂપા ॥૨॥

જો આનન્દ-સિન્ધુ સુખ-રાસી। સીકર તેં ત્રૈલોક સુપાસી॥
સુખ-ધામ રામ અસ નામા। અખિલ-લોક દાયક વિખામા ॥૩॥

બિસ્વ-ભરન-પોષન કર જોઈ। તા કર નામ ભરત અસ હોઈ॥
જા કે સુમિરન તેઁ રિપુ-નાસા । નામ સત્રુહન બેદ પ્રકાસા ॥૪॥

લચ્છનધામ રામ-પ્રિય, સકલ જગત આધાર।
ગુરુ બસિષ્ઠ તેહિ રાખા, લછિમન નામ ઉદાર ॥૧૯૭॥

ધરે નામ ગુરુ હૃદય બિચારી। બેદ-તત્વ નૃપ તવ સુત ચારી॥
મુનિ-ધન જન-સરબસ સિવ-પ્રાના। બાલ કેલિ-રસ-તેહિ સુખ માના ॥૧॥

બારેહિ તેઁ નિજ હિત પતિ જાની। લછિમન રામ-ચરન-રતિ માની॥
ભરત સત્રુહન દૂનૌ ભાઈ। પ્રભુ સેવક જસિ પ્રોતિ બડાઈ ॥૨॥

સ્યામ ગૌર સુન્દર દોઉ જોરી। નિરખહિઁ છબિ જનની તૃન તોરી॥
ચારિઉ સીલ-રૂપ ગુન ધામા। તદપિ અધિક સુખ-સાગર-રામા ॥૩॥

હૃદય અનુગ્રહ ઇન્દુ પ્રકાસા। સૂચત કિરન મનોહર હાસા॥
કબહુઁ ઉછઙ્ગ કબહુઁ બર પલના। માતુ દુલારહિઁ કહિ પ્રિય લલના ॥૪॥

વ્યાપક-બ્રહ્મ નિરઞ્જન, નિર્ગુન બિગત બિનોદ।
અજ પ્રેમ-ભગતિ બસ, કૌસલ્યા કે ગોદ ॥૧૯૮॥

કામકોટિ-છબિ સ્યામ સરીરા। નીલકજ બારિદ ગમ્ભીરા॥
અરુન ચરન-પઙ્કજ નખ જોતી। કમલ દલન્હિ બૈઠે જનુ માએતી ॥૧॥

રેખ કુલિસ ધ્વજ અઙ્કુસ સાએહૈ। નૂપુર ધુનિ સુનિ મુનિ મન મોહૈ॥
કટિ કિઙ્કિની ઉદર ત્રય રેખા। નાભિ ગઁભીર જાન જેહિ દેખા ॥૨॥

ભુજ બિસાલ ભૂષન જુત ભૂરી। હિય હરિ-નખ અતિ સોભા રુરી॥
ઉર મનિ-હાર-પદિક કી સોભા। બિપ્ર-ચરન દેખત મન લોભા ॥૩॥

કમ્બુ કંઠ અતિ ચિબુક સુહાઈ। આનન અમિત મદન-છબિ છાઈ॥
દુઇ દુઇ દસન અધર અરુનારે। નાસા તિલક કો બરનૈ પારે ॥૪॥

સુન્દર સ્રવન સુચારુ કપોલા। અતિ પ્રિય મધુર તાએતરે બોલા॥
ચિક્કન કચ કુઞ્ચિત ગભુઆરે। બહુ પ્રકાર રચિ માતુ સઁવારે ॥૫॥

પીત ઝઁગુલિયા તનુ પહિરાઈ। જાનુ-પાનિ વિચરનિ માએહિ ભાઈ॥
રૂપ સકહિઁ નહિઁ કહિ સ્રુતિ સેખા। સો જાનહિઁ સપનેહુઁ જિન્હ દેખા ॥૬॥

સુખ સન્દોહ માએહ પર, જ્ઞાન-ગિરા-ગોતીત।
દમ્પતિ પરમ પ્રેમ-બસ, કર સિસુ ચરિત પુનીત ॥૧૯૯॥

એહિ બિધિ રામ જગત-પિતુ-માતા। કોસલપુરબાસિન્હ સુખ-દાતા॥
જિન્હ રઘુનાથ ચરન રનિ માની। તિન્હ કો યહ ગતિ પ્રગટ ભવાની ॥૧॥

રઘુપત્તિ-બિમુખ જતન કર કોરા। કવન સકૈ ભવ-બન્ધન છોરી॥
જીવ ચરાચર બસ કૈ રાખે। સો માયા પ્રભુ સાએઁ ભય ભાખે ॥૨॥

ભૃકુટિ-બિલાસ નચાવૈ તાહી। અસ પ્રભુ છાડિ ભજિય કહુ કાહી॥
મન ક્રમ બચન છાડિ ચતુરાઈ। ભજત કૃપા કરિહહિઁ રઘુગઈ ॥૩॥

એહિ બિધિ સિસુ-બિનોદ પ્રભુ કીન્હા। સકલ નગર-બાસિન્હ સુખ દીન્હા॥
લેઇ ઉછઙ્ગ કબહુઁક હલરાવૈ। કબહુઁ પાલને ઘાલિ ઝુલાવૈ ॥૪॥

પ્રેમ મગન કૌસલ્યા, નિસિ દિન જાત ન જાન।
સુત-સનેહ-બસ માતા, બાલ-ચરિત કર ગાન ॥૨૦૦॥

એક બાર જનની અન્હવાયે। કરિ સિંગાર પલના પૌઢાયે॥
નિજકુલ ઇષ્ટદેવ ભગવાના। પૂજા હેતુ કીન્હ અસનાના ॥૧॥

કરિ પૂજા નૈવેદ ચઢાવા। આપુ ગઈ જહઁ પાક બનાવા॥
બહુરિ માતુ તહવાઁ ચલિ આઈ। ભોજન કરત દેખ સુત જાઈ॥૨॥

ગહ જનની સિસુ પહિઁ ભયભીતા। દેખા બાલ તહાઁ પુનિ સૂતા॥
બહુરિ આઇ દેખા સુત સાએઈ। હૃદય કમ્પ મન ધીર ન હોઈ ॥૩॥

ઇહાઁ ઉહાઁ દુઇ બાલક દેખા। મતિ ભ્રમ માએર કિ આન બિસેખા॥
દેખિ રામ જનની અકુલાની। પ્રભુ હઁસિ દીન્હ મધુર મુતુકાની ॥૪॥

દેખરાવા માતહિ નિજ, અદભુત રૂપ અખંડ।
રોમ રોમ પ્રતિ લાગે, કોટિ કોટિ બ્રહ્મંડ ॥૨૦૧॥

અગનિતરવિસસિસિવચતુરાનન। બહુગિરિસરિતસિન્ધુમહિકાનન॥
કાલ કરમ ગુન જ્ઞાન સુભાઊ। સોઉ દેખા જો સુના ન કાઊ ॥૧॥

દેખી માયા સબ બિધિ ગાઢી અતિ સભીત જોરે કર ઠાઢી॥
દેખા જીવ નચાવૈ જાહી। દેખી ભગતિ જો છોરૈ તાહી ॥૨॥

તન પુલકિત મુખ બચન ન આવા। નયન મૂઁદિ ચરનન્હિ સિર નાવા॥
બિસમયવન્ત દેખિ મહઁતારી। ભયે બહુરિ સિસુ રૂપ ખરારી ॥૩॥

અસ્તુતિ કરિ ન જાઇ ભય માના। જગત-પિતા મૈઁ સુત કરિ જાના॥
હરિ જનની બહુ બિધિ સમુઝાઈ। યહ જનિ કતહુઁ કહસિ સુનુ માઈ ॥૪॥

બાર બાર કૌસલ્યા, બિનય કરૈ કર જોરિ।
અબ જનિ કબહૂઁ વ્યાપૈ, પ્રભુ મોહિ માયા તાએરિ ॥૨૦૨॥

બાલ ચરિતહરિબહુ બિધિ કીન્હા। અતિ અનન્દ દાસન્હ કહઁ દીન્હા॥
કછુક કાલ બીતે સબ ભાઈ। બડે ભયે પરિજન સુખદાઈ ॥૧॥

ચૂડાકરન કીન્હ ગુરુ જાઈ। બિપ્રન્હ પુનિ દછિના બહુ પાઈ॥
પરમ મનોહર ચરિત અપારા। કરત ફિરત ચારિઉ સુકુમારા ॥૨॥

મન-ક્રમ-બચન અગોચર જાઈ। દસરથ-અજિર બિચર પ્રભુ સોઈ॥
ભોજન કરત બાલ જબ રાજા। નહિઁ આવત તજિ બાલ-સમાજા॥૩॥

કૌસલ્યા જબ બોલન જાઈ। ઠુમુક ઠુમુક પ્રભુ ચલહિઁ પરાઈ॥
નિગમ નેતિ સિવ અન્ત ન પાવા। તાહિ ધરૈ જનની હઠિ ધાવા ॥૪॥

ધૂસર ધૂરિ ભરે તનુ આયે। ભૂપતિ બિહઁસિ ગોદ બૈઠાયે ॥૫॥

ભોજન કરત ચપલ ચિત, ઇત ઉત અવસર પાઇ।
ભાજિ ચલે કિલકત મુખ, દધિ-ઓદન લપટાઇ ॥૨૦૩॥

બાલચરિત અતિ સરલ સુહાયે। સારદ સેષ સમ્ભુ સ્ત્રુતિ ગાયે॥
જિન્હ કર મન ઇન્હ સન નહિઁ રાતા। તે જન બઞ્ચિત કિયે બિધાતા ॥૧॥

ભયે કુમાર જબહિઁ સબ ભ્રાતા। દીન્હ જનેઊ ગુરુ-પિતુ-માતા॥
ગુરુ ગૃહ ગયે પઢન રઘુરાઈ। અલપ કાલ બિદ્યા સબ આઈ ॥૨॥

જાકી સહજ સ્વાસ સ્ત્રુતિ ચારી। સો હરિ પઢ યહ કૌતુક ભારી॥
વિદ્યા-બિનય નિપુન ગુન-સીલા। ખેલહિઁ ખેલ સકલ નૃપ-લીલા ॥૩॥

કરતલ બાન ધનુષ અતિ સાએહા। દેખત રૂપ ચરાચર મોહા॥
જિન્હ બીથિન્હ બિહરહિઁ સબ ભાઈ। થકિત હોહિઁ સબ લોગ લુગાઈ ॥૪॥

કોસલપુર-બાસી નર, નારિ બૃદ્ધ અરુ બાલ।
પ્રાનહૂઁ તેઁ પ્રિય લાગત, સબ કહઁ રામ કૃપાલ ॥૨૦૪॥

બન્ધુ સખા સઁગ લેહિઁ બોલાઈ। બન મૃગયા નિત ખેલહિઁ જાઈ॥
પાવન-મૃગ મારહિઁ જિય જાની। દિનપ્રતિ નૃપહિ દેખાવહિઁ આની ॥૧॥

જે મૃગ રામ બાન કે મારે। તે તનુ તજિ સુરલોક સિધારે॥
અનુજ સખા સઁગ ભોજન કરહીઁ। માતુ પિતા અજ્ઞા અનુસરહીઁ ॥૨॥

જેહિ બિધિ સુખી હોહિઁ પુર લોગા। કરહિઁ કૃપાનિધિ સેઆઇ સઞ્જોગા॥
બેદ પુરાન સુનહિઁ મન લાઈ। આઘુ કહહિઁ અનુજન્હ સમુઝાઈ ॥૩॥

પ્રાતકાલ ઉઠિ કૈ રઘુનાથા। માતુ પિતા ગુરુ નાવહિઁ માથા॥
આયસુ માઁગિ કરહિઁ પુર-કાજા। દેખિ ચરિત હરષૈ મન રાજા ॥૪॥

વ્યાપક અકલ અનીહ અજ, નિર્ગુન નામ ન રૂપ।
ભગત-હેતુ નાના બિધિ, કરત ચરિત્ર અનૂપ ॥૨૦૫॥

યહ સબ ચરિત કહા મૈઁ ગાઈ। આગિલ કથા સુનહુ મન લાઈ॥
બિસ્વામિત્ર મહામુનિ જ્ઞાની। બસહિઁ બિપિન સુભ આસ્ત્રમ જાની ॥૧॥

જહઁ જપ જોગ જજ્ઞ મુનિ કરહીઁ। અતિ મારીચ સુબાહુહિ ડરહીઁ॥
દેખત જજ્ઞ નિસાચર ધાવહિઁ। કરહિઁ ઉપદ્રવ મુનિ દુખ પાવહિઁ ॥૨॥

ગાધિ-તનય મન ચિન્તા બ્યાપી। હરિ વિનુ મરહિઁ ન નિસિચર પાપી॥
તબ મુનિબર મન કીન્હ બિચારા। પ્રભુ અવતરેઉ હરન મહિ-ભારા ॥૩॥

એહૂ મિસ દેખૌઁ પદ જાઈ। કરિ બિનતી આનૌઁ દોઉ ભાઈ॥
જ્ઞાન બિરાગ સકલ ગુન અયના। સેઓ પ્રભુ મૈઁ દેખબ મરિ નયના ॥૪॥

બહુ બિધિ કરત મનોરથ, જાત લાગિ નહિઁ બાર।
કરિ ભજ્જન સરજૂ-જલ, ગયે ભૂપ-દરબાર ॥૨૦૬॥

ચા॰—મુનિ આગમન સુના જબ રાજા। મિલન ગયૌ લેઇ બિપ્ર સમાજા॥
કરિ દંડવત સુનિહિ સનમાની। નિજ આસન બૈઠારેન્હિ આની॥૧॥

ચરન પખારિ કીન્હિ અતિ પૂજા। મો સમ આજુ ધન્ય નહિઁ દૂજા॥
બિબિધ ભાઁતિ ભોજન કરવાવા। મુનિબર હૃદય હરષ અતિ પાવા ॥૨॥

પુનિ ચરનન્હિ મેલે સુત ચારી। રામ દેખિ મુનિ દેહ બિસારી॥
ભયે મગન દેખત મુખ સોભા। જનુ ચકોર પૂરન સસિ લોભા ॥૩॥

તબ મન હરષિ બચન કહ રાઊ। મુનિ અસ કૃપા ન કીન્હેહુ કાઊ॥
કેહિ કારન આગમન તુમ્હારા। કહહુ સો કરત ન લાવૌઁ બારા ॥૪॥

અસુર સમૂહ સતાવહિઁ માહી। મૈં જાચન આયૌઁ નૃપ તોહી॥
અનુજ સમેત દેહુ રધુનાથા। નિખિચર બધ મૈં હોબ સનાથા ॥૫॥

દેહુ ભૂપ મન હરષિત, તજહુ માહ અજ્ઞાન।
ધર્મ સુજસ પ્રભુ તુમ્હ કૌઁ, ઇન્હ કહઁ અતિ કલ્યાન ॥૨૦૭॥

સુનિ રાજા અતિઅપ્રિય બાની। હૃદય-કમ્પ મુખ-દુતિ-કુમ્હિલાની।
થેપન પાયૌઁ સુત ચારી। બિપ્ર બચન નહિઁ કહેઉ બિચારી ॥૧॥

માઁગહુ ભૂમિ ધેનુ ધન કોસા। સરબસ દેઉઁ આજુ સહરોસા॥
દેહ પ્રાન તેઁ પ્રિય કછુ નાહીઁ। સોઉ મુનિ દેઉઁનિમિષ એક માહીઁ॥૨॥

સબ સુત પ્રિય માએહિ પ્રાન કિ નાઁઈ। રામ દેત નહિઁ બનૈ ગેસાઁઈ॥
કહઁ નિસિચર અતિ ઘોર કઠોરા। કહઁ સુન્દર સુત પરમ કિસોરા ॥૩॥

સુનિ નૃપ-ગિરા પ્રેમ-રસ-સાની। હૃદય હરષ માના મુનિ જ્ઞાની॥
તબ બસિષ્ઠ બહુ બિધિ સમુઝાવા। નૃપ સન્દેહ નાસ કહઁ પાવા ॥૪॥

અતિ આદર દોઉ તનય બોલાયે। હૃદય લાઇ બહુ ભાઁતિ સિખાયે॥
મેરે પ્રાનનાથ સુત દોઊ। તુમ્હ મુનિપિતા આન નહિઁ કોઊ ॥૫॥

સૌઁપે ભૂપ રિષિહિ સુત, બહુ બિધિ દેઇ અસીસ।
જનની ભવન ગયે પ્રભુ, ચલે નાઇ પદ સીસ॥
પુરુષ સિંહ દોઉ બીર, હરષિ ચલે મુનિ ભય હરન।
કૃપાસિન્ધુ મતિધીર, અખિલ-બિસ્વ કારન-કરન ॥૨૦૮॥

અરુન નયન ઉર બાહુ બિસાલા। નીલ જલદ તનુ સ્યામ તમાલા॥
કટિ પટ પીત કસે બર ભાથા। રુચિર ચાપ સાયક દુહુઁ હાથા ॥૧॥

સ્યામ ગૌર સુન્દર દોઉ ભાઈ। બિસ્વામિત્ર મહાનિધિ પાઈ॥
પ્રભુ બ્રહ્મન્ય-દેવ મૈઁ જાના। મોહિ હિત પિતા તજેઉ ભગવાના ॥૨॥

ચલે જાત મુનિ દીન્હિ દેખાઈ। સુનિ તાડકા ક્રોધ કરિ ધાઈ॥
એકહિ બાન પ્રાન હરિ લીન્હા। દીન જાનિ તેહિ નિજ-પદ દીન્હા ॥૩॥

તબ રિષિનિજ-નાથહિ જિય ચીન્હી। બિદ્યાનિધિ કહઁ બિદ્યા દીન્હી॥
જા તેઁ લાગ ન છુઘા પિપાસા। અતુલિત-બલતન તેજ પ્રકામા ॥૪॥

આયુધ સર્બ સમર્પિ કૈ, પ્રભુ નિજ આસ્ત્રમ આનિ।
કન્દ મૂલ ફલ ભોજન, દોન્હ ભગતિ હિત જાનિ ॥૨૦૯॥

પ્રાત કહા મુનિ સન રઘુરાઈ। નિર્ભય જજ્ઞ કરહુ તુમ્હ જાઈ॥
હોમ કરન લાગે મુનિ ઝારી। આપુ રહે મખ કી રખવારી ॥૧॥

સુનિ મારીચ નિસાચર કાએહી। લેઇ સહાય ધાવા મુનિ-દ્રોહી॥
બિનુ ફર વાન રામ તેહિ મારા। સત જોજન ગા સાગર પારા ॥૨॥

પાવક-સર સુબાહુ પુનિ જારા। અનુજ નિસાચર કટક સઁઘારા॥
મારિ અસુર દ્વિજ-નિર્ભય-કારી। અસ્તુતિ કાહિઁ દેવ-મુનિ-ઝારી ॥૩॥

તહઁ પુનિ કછુક દિવસ રઘુરાયા। રહે કોન્હિ બિપ્રન્હ પર દાયા॥
ભગતિ હેતુ બહુ કથા પુરાના। કહે બિપ્ર જદ્યપિ પ્રભુ જાના ॥૪॥

તબ મુનિ સાદર કહા બુઝાઈ । ચરિત એક પ્રભુ દેખિય જાઈ॥
ધનુષ-જજ્ઞ સુનિ રઘુકુલ નાથા । હરષિ ચલે મુનિબર કે સાથા ॥૫॥

આસ્ત્રમ એક દીખ મગ માહીઁ। ખગ મૃગ જીવ જન્તુ તહઁ નાહીઁ॥
પૂછા મુનિહિ સિલા પ્રભુ દેખી। સકલ કથા રિષિ કહી બિસેખી ॥૬॥

ગૌતમ-નારિ સાપ બસ, ઉપલ દેહ ધરિ ધીર।
ચરન-કમલ-રજ ચાહતિ, કૃપા કરહુ રઘુબીર ॥૨૧૦॥

પરસત પદ-પાવન, સોક નસાવન, પ્રગટ ભઈ તપ,-પુજ્જ સહી।
દેખત રઘુનાયક, જન-સુખ-દાયક, સનમુખ હોઇ કર,-જાએરિ રહી॥
અતિ પ્રેમ અધીરા, પુલક-સરીરા, મુખ નહિઁ આવૈ, બચન કહી।
અતિસય બડભાગી, ચરનન્હિ લાગી, જુગલ નયન જલ,-ધાર બહી ॥૨॥

ધીરજ મન કીન્હા, પ્રભુ કહઁ ચીન્હા, રઘુપતિ કૃપા ભગતિ પાઈ।
અતિ નિર્મલ બાની, અસ્તુતિ ઠાની, જ્ઞાન-ગમ્ય જય, રઘુરાઈ॥
મૈં નારિ અપાવન, પ્રભુ જગ-પાવન, રાવન-રિપુ જન,-સુખદાઈ।
રાજીવ-બિલોચન, ભવ-ભય-મોચન, પાહિ પાહિ સરનહિઁ આઈ ॥૩॥

મુનિ સાપ જો દીન્હા, અતિ ભલ કીન્હા, પરમ અનુગ્રહ, મૈઁ માના।
દેખેઉઁ ભરિ લોચન, હરિ ભવ-મોચન, ઇહૈ લાભ સઙ્કર જાના॥
બિનતી પ્રભુ માએરી, મૈં મતિ ભારી, નાથ ન બર માઁગૌઁ આના।
પદ-કમલ-પરાગા, રસ અનુરાગા, મમ મન મધુપ કરૈ પાના ॥૪॥

જેહિ પદ સુરસરિતા, પરમ પુનીતા, પ્રગટ ભઈ સિવ,-સીસ ધરી।
ઈ પદ-પઙ્કજ, જેહિ પૂજત અજ, મસ સિર ધરેઉ કૃપાલ હરી॥
એહિ ભાઁતિ સિધારી, ગૌતમ નારી, બાર બાર હરિ, ચરન પરી।
જો અતિ મન ભાવા, સો બર પાવા, ગહ પતિલોક અનન્દ ભરી ॥૫॥

અસ પ્રભુ દીનબન્ધુ હરિ, કારન રહિત દયાલ।
તુલસિદાસ સઠ તાહિ મજુ, છાડિ કપટ જજ્જાલ ॥૨૧૧॥

ચલે રામ લછિમન મુનિ સઙ્ગા। ગયે જહાઁ જગ-પાવનિ ગઙ્ગા॥
ગાધિ-સૂનુ સબ કથા સુનાઈ। જેહિ પ્રકાર સુરસરિ મહિ આઈ ॥૧॥

તબ પ્રભુ રિષિન્હ સમેત નહાયે। બિબિધ દાન મહિદેવન્હ પાયે।
હરષિ ચલે મુનિ-વૃન્દ-સહાયા। બેગિ વિદેહ-નગર નિયરાયા ॥૨॥

પુર રસ્યતા રામ જબ દેખી। હરષે અનુજ સમેત બિસેખી॥
બાપો કૂપ સરિત સર નાના। સલિલ સુધા-સમ મનિ-સોપાના ॥૩॥

ગુજ્જત મજ્જુ મત્ત-રસ ભૃઙ્ગા। કૂજત કલ બહુ બરન બિહઙ્ગા॥
બરન બરન વિકસે બનજાતા। ત્રિવિધિ સમીર સદા સુખ-દાતા ॥૪॥

સુમન બાટિકા બાગ બન, બિપુલ વિહઙ્ગ નિવાસ।
ફૂલત ફલત સુપલ્લવત, સેહત પુર ચહુઁ પાસ ॥૨૧૨॥

બનૈ ન બરનત નગર નિકાઈ। જહાઁ જાઇ મન તહૈઁ લોભાઈ॥
ચારુ બજાર બિચિત્ર અઁવારી। મનિમય જનુ બિધિ સ્વકર સેવારી ॥૧॥

ધનિક-બનિક બર ધનદ સમાના। બૈઠે સકલ બસ્તુ લેઇ નાના॥
હટ સુન્દર ગલી સુહાઈ। સન્તત રહહિઁ સુગન્ધ સિઁચાઈ ॥૨॥

મઙ્ગલ-મય મન્દિર સબ કેરે। ચિત્રિત જનુ રતિનાથ ચિતેરે॥
પુર નર-નારિ સુમગ સુચિ સન્તા। ઘરમસીલ જ્ઞાની ગુનવન્તા ॥૩॥

અતિ અનૂપ જહઁ જનક-નિવાસૂ। વિથ કહિઁ શિબુધ બિલોકિ બિલાસૂ॥
હોત ચકિત ચિત કોટ બિલોકી। સકલ ભુવન સોભા જનુ રોકી ॥૪॥

ધવલ-ધામ મનિ-પુરટ-પટ, સુઘટિત નાના ભાઁતિ।
સિય-નિવાસ સુન્દર-સદન, સોભા કિમિ કહિ જાતિ ॥૨૧૩॥

ચો॰—સુભગ દ્વાર સબ કુલિસ કપાઠા। ભૂપ ભીર નટ માગધ ભાટા॥
બની બિસાલ બાજિ-ગજ-સાલા। હય-ગય-રથ સડ્કુલ સબ કાલા ॥૧॥

સૂર સચિવ સેનપ બહુતેરે। નૃપ ગૃહ સરિસ સદન સબ કેરે॥
પુર બાહિર સર સરિત સમીપા। ઉતરે જહઁ તહઁ બિપુર મહીપા ॥૨॥

દેખિ અનૂપ એક અઁબરાઈ। સવ સુપાસ સબ ભાઁતિ સુહાઈ॥
કૌસિક કહેઉ માએર મન માના। ઇહાઁ રહિય રઘુબીર સુજાના ॥૩॥

ભલેહિ નાથ કહિ કૃપા નિકેતા। ઉત્તરે તહઁ મુનિ-વૃન્દ સમેતા॥
બિસ્વામિત્ર મહામુનિ આયે। સમાચાર મિથિલાપતિ પાયે ॥૪॥

સઙ્ગ સચિવ સુચિ ભૂરિ ભટ, ભૂસુર બર ગુરુ જ્ઞાતિ।
ચલે મિલન સુનિનાયકહિ, સુદિત રાઉ એહિ ભાઁતિ ॥૨૧૪॥

કીન્હ પ્રનામ ચરન ધરિ માથા। દીન્હિ અસીસ મુદિત મુનિનાથા॥
બિપ્ર-વૃન્દ સબ સાદર બન્દે। જાનિ ભાગ્ય બડ રાઉ અનન્દે ॥૧॥

કુસલ પ્રસ્ન કહિ બારહિઁ બારા। વિસ્વામિત્ર નૃપહિ બૈઠારા॥
તેહિ અવસર આયે દોઉ ભાઈ। ગયે રહે દેખન ફુલવાઈ ॥૨॥

સ્યામ ગૌર મૃદુ બયસ કિસાએરા। લોચન સુખદ બિસ્વ-ચિત ચાએરા।
ઉઠે સકલ જબ રઘુપતિ આયે। વિસ્વામિત્ર નિકટ બૈઠાયે ॥૩॥

ભયે સબ સુખી દેખિ દોઉ ભ્રાતા। બારિ બિલોચન પુલકિત ગાતા॥
મૂરતિ મધુર ભનોહર દેખી। ભયૌ વિદેહ બિદેહ બિસેખી ॥૪॥

પ્રેમ મગન મન જાનિ નૃપ, કરિ બિબેક ધરિ ધીર।
બોલેઉ મુનિ-પદ નાઇ સિર, ગદગદ ગિરા ગઁભીર ॥૨૧॥

ચી॰—કહહુનાથસુન્દરદોઉબાલક। મુનિકુલ-તિલક કિ નૃપકુલ-પાલક॥
બ્રહ્મ જો નિગમ નેતિ કહિ ગાવા। ઉમય બેષ ધરિ કી સેઆઇ આવા ॥૧॥

સહજ બિરાગ-રૂપ મન માએરા। થકિત હોત જિમિ ચન્દ ચકોરા॥
તા તેઁ પ્રભુ પૂછૌઁ સતિભાઊ। કહહુ નાથ જનિ કરહુ દુરાઊ ॥૨॥

ઇન્હહિઁ બિલોકત અતિ અનુરાગા। બરબસ બ્રહ્મ-સુખહિ મન ત્યાગા॥
કહ મુનિ બિહઁસિ કહેહુ નપ નીકા। બચન તુમ્હાર ન હોઇ અલીકા ॥૩॥

યે પ્રિય સબહિ જહાઁ લગિ પ્રાની। મન મુસુકાહિઁ રામ સુનિ બાની॥
રઘુકુલ-મનિ દસરથ કે જાયે। મમ હિત લાગિ નરેસ પઠાયે ॥૪॥

રામ લખન દોઉ બન્ધુ બર, રૂપ-સીલ-બલ ધામ।
મખ રાખેઉ સબ સાખિ જગ, જિતે અસુર સઙ્ગ્રામ ॥૨૧૬॥

મુનિ તવ ચરન દેખિ કહ રાઊ। કહિ ન સકૌઁ નિજ પુન્ય પ્રભાઊ॥
સુન્દર સ્યામ ગૌર દોઉ ભ્રાતા। આનઁદહૂ કે આનઁદ દાતા ॥૧॥

ઇન્હ કૈ પ્રીતિ પરસપર પાવનિ। કહિ ન જાઇ મન ભાવ સુહાવનિ॥
સુનહુ નાથ કહ મુદિત બિદેહૂ। બ્રહ્મ-જીવ ઇવ સહજ સનેહૂ ॥૨॥

પુનિ પુનિ પ્રભુહિ ચિતવ નરનાહૂ। પુલક ગાત ઉર અધિક ઉછાહૂ॥
મુનિહિ પ્રસંસિ નાઇ પદ સીસૂ। ચલેઉ લિવાઇ નગર અવનીસૂ ॥૩॥

સુન્દર સદન સુખદ્ સબ કાલા। તહાઁ બાસ લેઇ દીન્હ ભુઆલા॥
કરિ પૂજા સબ બિધિ સેવકાઈ। ગયૌ રાઉ ગૃહ વિદા કરાઈ ॥૪॥

રિષય સઙ્ઘ રઘુબંસ-મનિ, કરિ ભોજન વિસ્ત્રામ।
બૈઠે પ્રભુ ભ્રાતા સહિત, દિવસ રહા ભરિ જામ ॥૨૧૭॥

લખન હૃદય લાલસા બિસેખી। જાઇ જનકપુર આઇય દેખી॥
પ્રભુ ભય બહુરિ મુનિહિ સકુચાહીઁ। પ્રગટ ન કહહિઁ મનહિઁ મુસુકાહીઁ ॥૧॥

રામ અનુજ મન કી ગતિ જાની। ભગતબછલતા હિય હુલસાની॥
પરમ બિનીત સકુચિ મુસુકાઈ। બોલે ગુરુ અનુસાસન પાઈ ॥૨॥

નાથ લખન પુર દેખન ચહહીઁ। પ્રભુ સકોચ ડર પ્રકટ ન કહહીઁ॥
જૌઁ રાઉર આયસુ મૈઁ પાવૌઁ। નગર દેખાઇ તુરત લેઇ આવૌઁ ॥૩॥

સુનિ મુનીસ કહ બચન સપ્રીતી। કસ ન રામ તુમ્હ રાખહુ નીતી॥
ધરમ-સેતુ-પાલક તુમ્હ તાતા। પ્રેમ-બિબસ સેવક-સુખ-દાતા ॥૪॥

જાઇ દેખિ આવહુ નગર, સુખ-નિધાન દોઉ ભાઇ।
કરહુ સુફલ સબ કે નયન, સુન્દર બદન દેખાઇ ॥૨૧૮॥

મુનિ-પદ-કમલ બન્દિ દોઉ ભ્રાતા। ચલે લોક-લોચન સુખ-દાતા॥
બાલક-વૃન્દ દેખિ અતિ સોભા। લગે સઙ્ગ લોચન મન લોભા ॥૧॥

પીત-બસન પરિકર કટિ માથા। ચારુ ચાપ સર સેઆહત હાથા॥
તન અનુહરત સુચન્દન ખોરી। સ્યામલ ગૌર મનોહર જોરી ॥૨॥

કૈહરિ-કન્ધર બાહુ બિસાલા। ઉર અતિ રુચિર નાગ-મનિ-માલા॥
સુભગ સાન સરસોરુહ લોચન। બદન-મયઙ્ક તાપ ત્રય મોચન ॥૩॥

કાનન્હિ કનક-ફૂલ છબિ દેહીઁ। ચિતવત ચિતહિ ચોરિ જનુ લેહીઁ॥
ચિતવનિ ચારુ ભૃકુટિ બર બાઁકી। તિલક રેખ સોભા જનુ ચાકી ॥૪॥

રુચિર ચૌતની સુભગ સિર, મેચક કુઞ્ચિત કેસ।
નખ-સિખ સુન્દર બન્ધુ દોઉ, સોભા સકલ સુદેસ ॥૨૧૯॥

દેખન નગર ભૂપ-સુત આયે। સમાચાર પુરબાસિન્હ પાયે॥
ધાયે ઘામ કામ સબ ત્યાગી। મનહુઁ રઙ્ક નિધિ લૂટન લાગી ॥૧॥

નિરખિ સહજ સુન્દર દોઉ ભાઈ। હોહિઁ સુખી લોચન ફલ પાઈ॥
જુબતી ભવન ઝરોખન્હિ લાગીઁ। નિરખહિઁ રામ રૂપ અનુરાગીઁ ॥૨॥

કહહિઁ પરસપર બચન સપ્રીતી। સખિ ઇન્હ કોટિ કામ છબિ જીતી॥
સુર નર અસુર નાગ મુનિ માહીઁ। સોમા અસિ કહુઁ સુનિયતિ નાહીઁ ॥૩॥

બિષ્નુ ચારિ ભુજ બિધિ મુખ ચારી। બિકટ-બેષ મુખ-પઞ્ચ પુરારી॥
અપર દેવ અસ કોઉ ન આહી। યહ છબિ સખી પટતરિય જાહી ॥૪॥

બય કિસોર સુખમા-સદન, સ્યામ ગૌર સુખ-ધામ।
અઙ્ગ અઙ્ગ પર વારિયહિ, કોટિ કોટિ સત કામ ॥૨૨૦॥

કહહુ સખી અસ કો તનુધારી। જો ન મોહ યહ રૂપ નિહારી॥
કોઉ સપ્રેમ બોલી મૃદુ બાની। જો મૈઁ સુના સા સુનહુ સયાની ॥૧॥

યે દોઊ દસરથ કે ઢાએટા। બાલ-મરાલન્હ કે કલ જોટા।
મુનિ-કૌસિક-મખ કે રખવારે। જિન્હ રન-અજિર નિસાચર મારે ॥૨॥

સ્યામ-ગાત કલ-કઞ્જ-બિલોચન। જો મારીચ-સુભુજ-મદ મોચન॥
કૌસલ્યા-સુત સો સુખ-ખાની। નામ રામ ધનુ-સાયક-પાની ॥૩॥

ગૌર કિસોર બેષ બર કાછે। કર-સર-ચાપ રામ કે પાછે।
લછિમન નામ રામ લઘુ ભ્રાતા। સુનુ સખિ તાસુ સુમિત્રા માતા ॥૪॥

બિપ્ર કાજ કરિ બન્ધુ દોઉ, મગ મુનિ-બધૂ ઉધારિ।
આયે દેખન ચાપ-મખ, સુનિ હરષીઁ સબ નારિ ॥૨૨૧॥

દેખિ રામ છબિ કોઉ એક કહઈ। જોગ જાનકિહિ યહ બર અહઈ।
જૌઁ સખિ ઇન્હહિઁ દેખ નરનાહૂ। પન પરિહરિ હઠિ કરૈ બિબાહૂ ॥૧॥

કોઉ કહ યે ભૂપતિ પહિચાને। મુનિ સમેત સાદર સનમાને॥
સખિ પરન્તુ પન રાઉ ન તજઈ। બિધિ-બસ હઠિ અબિબેકહિ ભજઈ ॥૨॥

કોઉ કહ જાઁ ભલ અહૈ બિધાતા। સબ કહઁ સુનિય ઉચિત ફલદાતા॥
તૌ જાનકિહિ મિલિહિ બર એહૂ। નાહિઁન આલિ ઇહાઁ સન્દેહૂ ॥૩॥

જૌઁ બિધિ-બસ અસ બનૈ સઁજોગૂ। તૌ કૃતકૃત્ય હોહિઁ સબ લોગૂ॥
સખિ હમરે આરતિ અતિ તાતે। કબહુઁક યે આવહિઁ એહિ નાતે ॥૪॥

નાહિઁ ત હમ કહઁ સુનહુ સખિ, ઇન્હ કર દરસન દૂરિ।
યહ સઙ્ઘટ તબ હોઇ જબ, પુન્ય પુરાકૃત ભૂરિ ॥૨૨૨॥

બોલી અપર કહેહુ સખિ નીકા। એહિ બિબાહ અતિ હિત સબહી કા॥
કોઉ કહ સઙ્કર ચાપ કઠોરા। યે સ્યામલ મૃદુગાત કિસોરા ॥૧॥

સબ અસમઞ્જસ અહૈ સયાની। યહ સુનિ અપર કહૈ મૃદુ બાની॥
સખિ ઇન્હકહઁ કોઉ કોઉ અસ કહહીઁ। બડ પ્રમાઉ દેખત લઘુ અહહીઁ॥૨॥

પરસિ જાસુ પદ-પઙ્કજ ધૂરી। તરી અહિલ્યા કૃત-અઘ-ભૂરી॥
સે કિ રહિહિ બિનુ સિવ-ધનુ તાએરે। યહ પ્રતીતિ પરિહરિય ન ભોરે ॥૩॥

જેહિ બિરજ્ચિ રચિ સીય સઁવારી। તેહિ સ્યામલ બર રચેઉ બિચારી॥
તાસુબચન સુનિ સબ હરષાની। ઐસૈ હોઉ કહહિઁ મૃદુ બાની ॥૪॥

હિય હરષહિઁ બરષહિઁ સુમન, સુમુખિ સુલોચનિ-વૃન્દ।
જાહિઁ જહાઁ જહઁ બન્ધુ દાઉ, તહઁ તહઁ પરમાનન્દ ॥૨૨૩॥

પુર પૂરબ-દિસિ ગે દોઉ ભાઈ। જહઁ ધનુ-મખ હિત ભૂમિ બનાઈ॥
અતિ વિસ્તાર ચારુ ગચ ઢારી। બિમલ-બેદિકા સચિર સઁવારી ॥૧॥

ચહુઁ દિસિ કઞ્ચન મઞ્ચ બિસાલા। રચે જહાઁ બૈઠહિઁ મહિપાલા॥
તેહિ પાછે સમીપ ચહુઁ પાસા। અપર મઞ્ચ મંડલી બિલાસા ॥૨॥

કછુક ઊઁચિ સબ ભાઁતિ સુહાઈ। બૈઠહિઁ નગર લોગ જહઁ જાઈ॥
તિન્હ કે નિકટ બિસાલ સુહાયે। ધવલ ધામ બહુ બરન બનાયે ॥૩॥

જહઁ બૈઠે દેખહિઁ સબ નારી। જથાજોગ નિજ-કુલ અનુહારી॥
પુર-બાલક કહિ કહિ મૃદુ બચના। સાદર પ્રભુહિ દેખાવહિઁ રચના ॥૪॥

સબ સિસુ એહિ મિસ પ્રેમ-બસ, પરસિ મનોહર ગાત।
તન પુલકહિઁ અતિ હરષ હિય, દેખિ દેખિ દોઉ ભ્રાત ॥૨૨૪॥

સિસુ સબ રામ પ્રેમ બસ જાને। પ્રીતિ સમેત નિકેત બખોને॥
નિજ નિજ રુચિ સબ લેહિઁ બોલાઈ। સહિત સનેહ જાહિઁ દોઉ ભાઈ ॥૧॥

રામ દેખાવહિઁ અનુજહિ રચના। કહિ મૃદુ મધુર મનોહર બચના॥
લવ નિમેષ મહઁ ભુવન-નિકાયા। રચૈ જાસુ અનુસાસન માયા ॥૨॥

ભગતિ હેતુ સોઇ દીનદયાલા। ચિતવત ચકિત ધનુષ-મખ-સાલા॥
કૌતુક દેખિ ચલે ગુરુ પાહીઁ। જાનિ બિલમ્બ ત્રાસ મન માહીઁ ॥૩॥

જાસુ ત્રાસ ડર કહઁ ડર હાએઈ। ભજન પ્રભાવ દેખાવત સાએઈ॥
કહિ બાતૈઁ મૃદુ મધુર સુહાઈ। કિયે બિદા બાલક બરિઆઈ ॥૪॥

સમય સપ્રેમ બિનીત અતિ, સકુચ સહિત દોઉ ભાઇ।
ગુરુ-પદ-પઙ્કજ નાઇ સિર, બૈઠે આયસુ પાઇ ॥૨૨૫॥

નિસિ પ્રબેસ મુનિ આયસુ દીન્હા। સબહી સન્ધ્યા-બદન કીન્હા॥
કહત કથા ઇતિહાસ પુરાની। રુચિર રજનિ જુગ જામ સિરાની ॥૧॥

મુનિબર સયન કીન્હ તબ જાઈ। લગે ચરન ચાઁપન દોઉ ભાઈ॥
જિન્હ કે ચરન-સરોરુહ લાગી। કરત બિબીધ જપ જોગ બિરાગી ॥૨॥

તે દોઉ બન્ધુ પ્રેમ જનુ જીતે। ગુરુ-પદ-પદુમ પલોટત પ્રીતે॥
બાર બાર મુનિ આજ્ઞા દીન્હી। રઘુબર જાઇ સયન તબ કીન્હી ॥૩॥

ચાઁપત ચરન લખન ઉર લાયે। સમય સપ્રેમ પરમ સચુ પાયે॥
પુનિ પુનિ પ્રભુ કહ સાવહુ તાતા। પૌઢે ધરિ ઉર પદ-જલ જાતા ॥૪॥

ઉઠે લખન નિસિ બિગત સુનિ, અરુનસિખા ધુનિ કાન।
ગુરુ તેઁ પહિલેહિ જગતપતિ, જાગે રામ સુજાન ॥૨૨૬॥

સકલ સૌચ કરિ જાઇ નહાયે। નિત્ય નિબાહિ મુનિહિ સિર નાયે॥
સમય જાનિ ગુરુ આયસુ પાઈ। લેન પ્રસૂન ચલે દોઉ ભાઈ ॥૧॥

ભૂપ બાગ બર દેખેઉ જાઈ। જહઁ બસન્ત-રિતુ રહી લાએભાઈ॥
લાગે બિટપ મનોહર નાના। બરન બરન બર બેલિ બિતાના ॥૨॥

નવ-પલ્લવ ફલ સુમન સુહાયે। નિજ-સમ્પત્તિ સુર-રૂખ લજાયે॥
ચાતક કોકિલ કીર ચકોરા। કૂજત બિહઁગ નટત કલ મોરા ॥૩॥

મધ્ય બાગ સર સાહ સુહાવા। મનિ-સોપાન બિચિત્ર બનાવા॥
બિમલ સલિલ સરસિજ બહુ રઙ્ગા। જલ-ખગ-કૂજત ગુઞ્જત ભૃઙ્ગા ॥૪॥

બાગ તડાગ વિલોકિ પ્રક્ષુ, હરષે બન્ધુ સમેત।
પરમ-રસ્ય આરામ યહ, જો રામહિઁ સુખ દેત ॥૨૨૭॥

ચહુઁ દિસિ ચિત્તૈ પૂછિ માલી ગન। લગે લેન દલ ફૂલ મુદિત મન॥
તેહિ અવસર સીતા તહઁ આઈ। ગિરિજા પૂજન જનનિ પઠાઈ ॥૧॥

સઙ્ગ સખી સબ સુભગ સયાની। ગાવહિઁ ગીત મનોહર બાની॥
સર સમીપ ગિરિજા ગૃહ સાએહા। બરનિ ન જાઇ દેખિ મન મોહા ॥૨॥

મજ્જન કરિ સર સખિન્હ સમેતા। ગઈ મુદિત મન ગૌરિ નિકેતા॥
પૂજા કીન્હિ અધિક અનુરાગા। નિજ-અનુરૂપ સુભગ બર માઁગા ॥૩॥

એક સખી સિય સઙ્ગ બિહાઈ। ગઈ રહી દેખન ફુલવાઈ॥
તેહિ દોઉ બન્ધુ બિલોકે જાઈ। પ્રેમ-બિબસ સીતા પહિઁ આઈ ॥૪॥

તાસુ દસા દેખી સખિન્હ, પુલક-ગાત જલ-નૈન।
કહુ કારન નિજ હરષ કર, પૂછહિઁ સબ મૃદુ બૈન ॥૨૨૮॥

દેખન બાગ કુઁઅર દુઇ આયે। બય-કિસોર સબ ભાઁતિ સુહાયે॥
સ્યામ ગૌર કિમિ કહૌઁ બખાની। ગિરા અનયન નયન બિનુ બાની ॥૧॥

સુનિ હરષીઁ સબ સખી સયાની। સિય હિય અતિ ઉતકંઠા જાની॥
એક કહૈ નૃપ સુત તેઇ આલી। સુને જે મુનિ સઁગ આયે કાલી ॥૨॥

જિન્હ નિજ રૂપ મોહની ડારી। કાન્હે સ્વબસ નગર-નર-નારી॥
બરનત છવિ જહઁ તહઁ સબ લોગૂ। અવસિ દેખિયહિ દેખન જોગૂ ॥૩॥

તાસુ અચન અતિ સિયહિ સુહાને। દરસ લાગિ લોચન અકુલાને॥
ચલીઁ અગ્ર કરિ પ્રિય સખિ સાએઈ। પ્રીતિ પુરાતન લખૈ ન કોઈ ॥૪॥

સુમિરિ સીય નારદ બચન, ઉપજી પ્રાતિ પુનીત।
ચકિત બિલોકતિ સકલ દિસિ, જનુ સિસુ મૃગી સભીત ॥૨૨૯॥

કઙ્કન કિઙ્કિનિ નૂપુર ધુનિ સુનિ। કહત લખન સન રામ હૃદય ગુનિ॥
માનહુઁ મદન દુન્દુભી દીન્હી। મનસા બિસ્વ બિજય કહ કીન્હી ॥૧॥

અસ કહિ ફિરિ ચિતયે તેહિ ઓરા। સિય મુખ સસિ ભયે નયન ચકોરા।
ભયે બિલોચન ચારુ અચઞ્ચલ। મનહુઁ સકુચિ નિમિ તજે દૂગઞ્ચલ ॥૨॥

દેખિ સીય સોભા સુખ પાવા। હૃદય સરાહત બચન ન આવા॥
જનુ બિરજ્ચિ સબ નિજ નિપુનાઈ। બિરચિ બિસ્વ કહ પ્રગટિ દેખાઈ ॥૩॥

સુન્દરતા કહઁ સુન્દર કરઈ। છબિ-ગૃહ દીપ-સિખા જનુ બરઈ॥
સબ ઉપમા કબિ રહે જુઠારી। કેહિ પટુતરૌઁ વિદેહ-કુમારી ॥૪॥

સિય સોભા હિય બરનિ પ્રભુ, આપનિ દસા બિચારિ।
બોલે સુચિ-મન અનુજ સન, બચન સમય અનુહારિ ॥૨૩૦॥

તાત જનક તનયા યહ સાએઈ। ધનુષ-યજ્ઞ જેહિ કાપુન હાએઈ॥
પૂજન ગૌરિ સખી લેઇ આઈ। કરત પ્રકાસ ફિરૈ ફુલવાઈ ॥૧॥

જાસુ બિલોકિ અલૌકિક સોભા। સહજ પુનીત માએર મન છોમા॥
સબ કારન જાન બિધાતા। ફરકહિઁ સુભગ અઙ્ગ સુનુ ભ્રાતા ॥૨॥

રઘુવંસિન્હ કર સહજ સુભાઊ। ભન કુપન્થ પગ ઘરૈઁ ન કઊ॥
મોહિ અતિસય પ્રતીતિ મન કેરી। જેહિ સપનેહુઁ પર-નારિ ન હેરી ॥૩॥

જિન્હ કૈ લહહિઁ ન રિપુ રન પીઠી। નહિઁ પાવહિઁ પરતિય મન દીઠી॥
મઙ્ગન લહહિઁ ન જિન્હ કે નાહીઁ। તે નર બર થોરે જગ માહીઁ ॥૪॥

કરત બતકહી અનુજ સન, મન સિય રૂપ લોભાન।
મુખ-સરોજ મકરન્દ-છબિ, કરૈ મધુપ ઇવ પાન ॥૨૩૧॥

ચિતવતિ ચકિત ચહૂઁદિસિ સીતા। કહઁ ગયે નૃપ-કિસોર મન ચિન્તા॥
જહઁ બિલોક મૃગ-સાવક-નૈની। જનુતહઁબરિસ કમલ-સિત-સ્રેની ॥૧॥

લતા ઓટ તબ સખિન્હ લખાયે। સ્યામલ ગૌર કિસોર સુહાયે॥
દેખિ રૂપ લોચન લલચાને। હરષે જનુ નિજ નિધિ પહિચાને ॥૨॥

થકે નયન રઘુપતિ છબિ દેખે। પલકન્હિહૂઁ પરિહરી નિમેખે॥
અધિક સનેહ દેહ ભૈ ભાએરી। સરદ-સસિહિ જનુ ચિતવ ચકોરી ॥૩॥

લોચન મગ રામહિઁ ઉર આની। દીન્હે પલક કપાટ સયાની॥
જબસિય સખિન્હ પ્રેમ-બસ જાની। કહિ ન સકહિઁ કછુ મન સકુચાની ॥૪॥

લતા-ભવન સે પ્રગટ ભે, તેહિ અવસર દોઉ ભાઇ।
નિકસે જનુ જુગ બિમલ બિધુ, જલદ-પટલ બિલગાઇ ॥૨૩૨॥

સોભા સીઁવ સુભગ દોઉ બીરા। નીલ-પીત-જલજાત સરીરા॥
માએર-પંખ સિર સોહત નીકે। ગુચ્છ બીચ બિચ કુસુમ-કલી કે ॥૧॥

ભાલ તિલક સ્ત્રમ-બિન્દુ સુહાયે। સ્ત્રવન સુભગ ભૂષન છબિ છાયે॥
બિકટ ભૃકુટિ કચ ઘૂઘુરબારે। નવ-સરોજ લોચન રતનારે ॥૨॥

ચારુ ચિબુક નાસિકા કપોલા। હાસ બિલાસ લેત મન મોલા॥
મુખ-છબિ કહિ ન જાઇ માએહિ પાહીઁ। જો બિલોકિ બહુ કામ લજાહીઁ ॥૩॥

ઉર-મનિ-માલ કમ્બુ કલ ગ્રીવાઁ। કામ-કલમ-કર ભુજ બલ સીવાઁ॥
સુમન સમેત બામ કર દોના। સાઁવર કુઁવર સખી સુઠિ લાએના ॥૪॥

કેહરિ-કટિ પટ-પીત-ધર, સુખમા-સીલનિધાન।
દેખિ ભાનુકુલભૂષનહિઁ, બિસરા સખિન્હ અપાન ॥૨૩૩॥

ધરિ ધીરજ,એક આલિ સયાની। સીતા સન બાલી ગહિ પાની॥
બહુરિ ગૌરિ કર ધ્યાન ધરેહૂ। ભૂપ-કિસોર દેખિ કિન લેહૂ ॥૧॥

સકુચિ સીય તબ નયન ઉધારે। સનમુખ દોઉ રઘુ સિંહ નિહારે॥
નખ-સિખ દેખિ રામ કૈ સામા। સુમિરિ પિતા પન મન અતિ છાએભા ॥૨॥

પરબસ સખિન્હ લખી જબ સીતા। મયૌ ગહરુ સબ કહહિઁ સભીતા॥
પુનિ આઉબ એહિ બિરિયાઁ કાલી। અસ કહિ મન બિહઁસી એક આલી॥૩॥

ગૂઢગિરા સુનિ સિય સકુચાની। મયૌ બિલમ્બ માતુ ભય માની॥
ધરિ બડ ધીર રામ ઉર આની। ફિરી અપનપૌ પિતુ બસ જાની ॥૪॥

દેખન મિસ મૃગ બિહઁગ તરુ, ફિરૈ બહોરિ બહાએરિ।
નિરખિ નિરખિ રઘુબીર છબિ, બાઢૈ પ્રીતિ ન થોરિ ॥૨૩૪॥

જાનિ,કઠિન સિવ ચાપ બિસૂરતિ। ચલી રાખિ ઉર સ્યામલ મૂરતિ॥
પ્રભુ જબ જાત જાનકી જાની। સુખ-સનેહ સોભા-ગુન ખાની ॥૧॥

પરમપ્રેમમય મૃદુ મસિ કીન્હી। ચારુ ચિત્ર ભીતર લિખિ લીન્હી॥
ગઈ ભવાની ભવન બહોરી। બન્દિ ચરન બોલી કર જોરી ॥૨॥

જય જય ગિરિ-બર-રાજ કિસોરી। જય મહેસ-મુખ-ચન્દ ચકોરી॥
જય ગજ-બદન ષડાનન-માતા। જગત-જનનિ-દામિનિ-દુતિ ગાતા ॥૩॥

નહિઁ તવ આદિ મધ્ય અવસાના। અમિત પ્રભાવ બેદ નહિઁ જાના॥
ભવ-ભવ-વિભવ-પરાભવ કારિનિ। બિસ્વ-બિમોહનિ સ્વબસ-બિહારિનિ ॥૪॥

પતિદેવતા સુતીય મહઁ, માતુ પ્રથમ તવ રેખ।
મહિમા અમિત ન સકહિઁ કહિ, સહસ સારદા સેખ ॥૨૩૫॥

સેવત તાએહિ સુલભ ફલ ચારી। બર-દાયિનિ ત્રિપુરારિ પિયારી॥
દેબિ પૂજિ પદ-કમલ તુમ્હારે। સુરનર મુનિસબ હોહિઁ સુખારે ॥૧॥

મોર મનોરથ જાનહુ નીકે। બસહુ સદા ઉર-પુર સબહી કે॥
કીન્હેઉઁ પ્રગટ ઽન કારન તેહી। અસ કહિ ચરન ગહે બૈદેહી ॥૨॥

બિનય પ્રેમ-બસ ભઈ ભવાની। ખસી માલ મૂરતિ મુસુકાની॥
સાદર સિય પ્રસાદ સિર ધરેઊ। બાએલી ગૌરિ હરષ હિય ભરેઊ ॥૩॥

સુનુ સિય સત્ય અસીસ હમારી। પૂજિહિ મન-કામના તુમ્હારી॥
નારદ બચન સદા સુચિ સાઁચા। સો બર મિલિહિ જાહિ મન રાઁચી॥૪॥

મન જાહિ રાચેઉ મિલિહિ સો બર- સહજ સુન્દર સાઁવરો।
કરુનાનિધાન સુજાન સીલ સનેહ જાનત રાવરો॥
એહિ ભાઁતિ ગૌરિ અસીસ સુનિ સિય, સહિત હિય હરષિત અલી।
તુલસી ભવાનિહિ પૂજિ પુનિ પુનિ, મુદિત મન મન્દિર ચલી ॥૧૮॥

જાનિ ગૌરિ અનુકૂલ, સિય-હિય-હરષ ન જાઇ કહિ।
મજ્જુલ-મઙ્ગલ-મૂલ, બામ અઙ્ગ ફરકન લગે ॥૨૩૬॥

હૃદય સરાહત સીય લોનાઈ। ગુરુ સમીપ ગવને દોઉ ભાઈ॥
રામ કહા સબ કૌસિક પાહીઁ। સરલ સુભાઉ છુઆ છલ નાહીઁ ॥૧॥

સુમન પાઇ મુનિ પૂજા કીન્હી। પુનિ અસીસ દુહુઁ ભાઇન્હ દીન્હીઁ॥
સુફલ મનોરથ હોહુ તુમ્હારે। રામ લખન સુનિ ભયે સુખારે ॥૨॥

કરિ ભાજન મુનિબર બિજ્ઞાની। લગે કહન કછુ કથા પુરાની॥
બિગત-દિવસ ગુરુ આયસુ પાઈ। સન્ધ્યા કરન ચલે દોઉ ભાઈ ॥૩॥

પ્રાચી દિસિ સસિ ઉયેઉ સુહાવા। સિય-મુખ સરિસ દેખિ સુખ પાવા॥
બહુરિ બિચાર કીન્હ મન માહીઁ। સીય બદન સમ હિમકર નાહીઁ ॥૪॥

જનમ-સિન્ધુ પુનિ બન્ધુ-બિષ, દિન-મલીન સકલઙ્ક।
સિય-મુખ સમતા પાવ કિમિ, ચન્દ્ર બાપુરો રઙ્ક ॥૨૩૭॥

ઘટૈ બઢૈ બિરહિનિ દુખદાઈ। ગ્રસૈ રાહુ નિજ સન્ધિહિ પાઈ।
કોક સોક-પ્રદ પઙ્કજ-દ્રોહી। અવગુન બહુત ચન્દ્રમા તોહી ॥૧॥

બૈદેહી-મુખ પદતર દીન્હે। હોઇ દોષ બડ અનુચિત કીન્હે॥
સિય-મુખ-છબિ બિધુ બ્યાજ બખાની। ગુરુ પહિઁ ચલે નિસા બડિ જાની ॥૨॥

કરિ મુનિ-ચરન-સરોજ પ્રનામા। આયસુ પાઇ કીન્હ બિસ્ત્રામા॥
બિગત નિસા રઘુનાયક જાગે। બન્ધુ બિલોકિ કહન અસ લાગે ॥૩॥

ઉયેઉ અરુન અવલોકહુ તાતા। પઙ્કજ-કોક-લોક સુખદાતા॥
બોલે લખન જોરિ જુગ પાની। પ્રભુ-પ્રભાવ-સૂચક મૃદુ બાની ॥૪॥

અરુનોદય સકુચે કુમુદ, ઉડુગન જોતિ ભલીન।
તિમિ તુમ્હાર આગમન સુનિ, ભયે નૃપતિ બલ હીન ॥૨૩૮॥

નૃપ સબ નખત કરહિઁ ઉઁજિયારી। દારિન સકહિઁ ચાપ તમ ભારી॥
કમલ-કોક-મધુકર-ખગ નાના। હરષે સકલ નિસા અવસાના ॥૧॥

ઐસેહિ પ્રભુ સબ ભગત તુમ્હારે। હાએઇહહિઁ ટૂટે ધનુષ સુખારે॥
ઉયેઉ ભાનુ બિનુ સ્ત્રમ તમ નાસા। દુરે નખત જગ તેજ પ્રકાસા ॥૨॥

રબિ નિજ ઉદય બ્યાજ રઘુરાયા। પ્રભુ પ્રતાપ સબ નૃપન્હ દેખાયા॥
તવ-ભુજ-બલ-મહિમા ઉદઘાટી। પ્રગટી ધનુ વિઘટન પરિપાટી ॥૩॥

બન્ધુ બચન સુનિ પ્રભુ મુસુકાને। હોઇ સુચિ સહજ પુનીત નહાને॥
નિત્યક્રિયા કરિ ગુરુ પહિઁ આયે। ચરન-સરોજ સુભગ સિર નાયે ॥૪॥

સતાનન્દ તબ જનક બોલાયે। કૈઆસિક મુનિ પહિઁ તુરત પઠાયે॥
જનક બિનય તિન્હ આઇ સુનાઈ। હરષે બાલિ લિયે દોઉ ભાઈ ॥૫॥

સતાનન્દ પદ બન્દિ પ્રભુ, બૈઠે ગુરુ પહિઁ જાઇ॥
ચલહુ તાત મુનિ કહેઉ તબ, પઠયૌ જનક બેલાઇ ॥૨૩૯॥

સીય-સ્વયમ્બર દેખિય જાઈ। ઈસ કાહિ ધૌઁ દેહ બડાઈ॥
લખન કહા જસ ભાજન સોઈ। નાથ-કૃપા-તવ જા પર હાઈ ॥૧॥

હરષે મુનિ સબ સુનિ બર બાની। દીન્હ અસીસ સબહિ સુખ માની॥
પુનિ મુનિ-બન્દ સમેત કૃપાલા। દેખન ચલે ધનુષ-મખ-સાલા ॥૨॥

રઙ્ગભૂમિ આયે દોઉ ભાઈ। અસિ સુધિ સબ પુરબાસિન્હ પાઈ॥
ચલે સકલ ગૃહ-કાજ બિસારી। બાલ જુવાન જરઠ નર નારી ॥૩॥

દેખી જનક ભીર ભૈ ભારી। સુચિ સેવક સબ લિયે હઁકારી ॥
તુરત સકલ લોગન્હ પહિઁ જાહૂ। આસન ઉચિત દેહુ સબ કાહૂ ॥૪॥

કહિ મૃદુ બચન બિનીત તિન્હ, બૈઠારે નર નારિ।
ઉત્તમ મધ્યમ નીચ લઘુ, નિજ નિજ થલ અનુહારિ ॥૨૪૦॥

રાજકુઁઅર તેહિ અવસર આયે। મનહુઁ મનોહરતા તન છાયે॥
ગુન-સાગર નાગર બર બીરા। સુન્દર સ્યામલ ગૌર સરીરા ॥૧॥

રાજ-સમાજ વિરાજત રુરે। ઉડુગન મહઁ જનુ જુગ વિધુ પૂરે॥
જિન્હ કૈ રહી ભાવના જૈસી। પ્રભુ મૂરતિ દેખી તિન્હ તૈસી ॥૨॥

દેખહિઁ ભૂપ મહા-રન-ધીરા। મનહુઁ વીરરસ ધરે સરીરા॥
ડરે કુટિલ નૃપ પ્રભુહિ નિહારી। મનહુઁ ભયાનક મૂરતિ ભારી ॥૩॥

રહે અસુર છલ છોનિપ બેખા। તિન્હ પ્રભુ પ્રગટ કાલ સમ દેખા॥
પુરબાસિન્હ દેખે દોઉ ભાઈ। નર-ભૂષન લોચન સુખદાઈ ॥૧॥

નારિ બિલોકહિઁ હરષિ હિય, નિજ નિજ રુચિ અનુરૂપ।
જનુ સેહત સૃઙ્ગાર ધરિ, ભૂરતિ પરમ અનૂપ ॥૨૪૧॥

બિદુષન્હ પ્રભુ બિરાટ મય દીસા। બહુ મુખ-કર-પગ-લોચન-સીસા॥
જનક જાતિ અવલોકહિઁ કૈસે। સજન સગે પ્રિય લાગહિઁ જૈસે ॥૧॥

સહિત બિદેહ બિલોકહિઁ રાની। સિસુ સમ પ્રીતિ ન જાઇ બખાની॥
જોગિન્હ પરમ-તત્વ-મય માસા। સાન્ત-સુદ્ધ-સમ સહજ પ્રકાસા ॥૨॥

હરિભગતન્હ દેખે દોઉ ભ્રાતા। ઇષ્ટદેવ ઇવ સબ સુખ-દાતા॥
રામહિઁ ચિતવ ભાવ જેહિ સીયા। સો સનેહ સુખ નહિઁ કથનીયા ॥૩॥

ઉર અનુભવતિ ન કહિ સક સોઊ। કવન પ્રકાર કહૈ કબિ કોઊ॥
જેહિ બિધિ રહા જાહિ જસ ભાઊ। તેહિ તસ દેખેઉ કોસલરાઊ ॥૪॥

રાજત રાજ-સમાજ મહઁ, કોસલરાજ-કિસોર।
સુન્દર સ્યામલ ગૌર તનુ, બિસ્વ-બિલોચન ચાએર ॥૨૪૨॥

સહજ મનેઆહર મૂરતિ દોઊ। કોટિ-કામ ઉપમા લઘુ સોઊ॥
સરદ-ચન્દ-નિન્દક મુખ નીકે। નીરજ-નયન ભાવતે જી કે ॥૧॥

ચિતવનિ ચારુ માર-મદ-હરની। ભાવતિ હૃદય જાતિ નહિઁ બરની॥
કલ-કપોલ-સ્ત્રુતિ-કુંડલ-લોલા। ચિવુક અધર સુન્દર મૃદુ બાએલા ॥૨॥

કુમુદબન્ધુ-કર-નિન્દક હાસા। ભૃકુટી બિકટ મનોહર નાસા॥
ભાલ બિસાલ તિલક ઝલકાહીઁ। કચ બિલોકિ અલિ અવલિ લજાહીઁ ॥૩॥

પીત ચૌતની સિરન્હ સુહાઈ। કુસુમ-કલી બિચ બીચ બનાઈ॥
રેખા રુચિર કમ્બુ કલ ગ્રીવાઁ। જનુ ત્રિભુવન સુખમા કી સીવાઁ ॥૪॥

કુઞ્જરમનિ-કંઠા-કલિત, ઉરન્હિ તુલસિકા-ભાલ।
વૃષભ-કન્ધ કેહરિ-ઠવનિ, બલ-નિધિ બિસાલ ॥૨૪૩॥

કટિ તૂનીર પીત-પટ બાઁધે। કર-સર ધનુષ-બામ-બર કાઁધે॥
પીત-જજ્ઞૌપબીત સોહાયે। નખ-સિખ મજ્જુ મહાછબિ છાયે ॥૧॥

દેખિ લોગ સબ ભયે સુખારે। એકટક લોચન ચલત ન તારે॥
હરષે જનક દેખિ દોઉ ભાઈ। મુનિ-પદ-કમલ ગહે તબ જાઈ ॥૨॥

કરિ બિનતી નિજ કથા સુનાઈ। રઙ્ગઅવનિ સબ મુનિહિ દેખાઈ॥
જહઁ જહઁ જાહિ કુઁવર બર દોઊ। તહ તહ ચકિત ચિતવ સબ કોજ ॥૩॥

નિજ નિજ રુખ રામહિઁ સબ દેખા। કોઉ ન જાન કછુ ચરિત બિસેખા॥
મલિ રચના મુનિ નૃપ સન કહેઊ। રાજા મુદિત મહા સુખ લહેઊ ॥૪॥

સબ મઞ્ચન્હ તેઁ મચ્ચ એક, સુન્દર બિસદ બિસાલ।
મુનિ સમેત દોઉ બન્ધુ તહ, બૈઠારે મહિપાલ ॥૨૪૪॥

પ્રભુહિ દેખિ સબ નુપ હિય હારે। જનુ રાકેસ ઉદય ભયે તારે॥
અસ પ્રતીતિ સબ કે મન માહીઁ। રામ ચાપ તાએરબ સક નાહીઁ ॥૧॥

બિનુ ભબ્જેહુ અવ-ધનુષ વિસાલા। મેલિહિ સીય રામ ઉર માલા॥
અસ બિચારિ ગવનહુ ઘર ભાઈ। જસ પ્રતાપ બલ તેજ ગઁવાઈ ॥૨॥

બિહઁસે અપર ભૂપ સુનિ બાની। જે અબિબેક અન્ધ અભિમાની॥
તાએરેહુ ધનુષ બ્યાહ અવગાહા। બિનુ તાએરે કો કુઁવરિ બિયાહા ॥૩॥

એક બાર કાલહુ કિન હોઊ। સિય હિત સમર જિતબ હમ સોઊ॥
યહ સુનિ અપર ભૂપ મુસુકાને। ધરમસીલ હરિભગત સયાને ॥૪॥

સીય બિયાહબ રામ, ગરબ દૂરિ કરિ નૃપન્હ કો।
જીતિ કો સક સઙ્ગ્રામ, દસરથ કે રન-બાઁકુરે ॥૨૪૫॥

ચી॰—વૃથા મરહુ જનિ ગાલ બજાઈ। મન-મોદકન્હિ કિ ભૂખ બતાઈ॥
સિખ હમારિ સુનિ પરમ પુનીતા। જગદમ્બા જાનહુ જિય સીતા ॥૧॥

જગતપિતા રઘુપતિહિ બિચારી। ભરિ લોચન છબિ લેહુ નિહારી॥
સુન્દર સુખદ સકલ-ગુન-રાસો। યે દોઉ બન્ધુ સમ્ભુ-ઉર-બાસી ॥૨॥

સુધા સમુદ્ર સમીપ બિહાઈ। મૃગ-જલ નિરખિ મરહુ કત ધાઈ॥
કરહુ જાઇ જા કહઁ જોઇ ભાવા। હમ તો આજુ જનમ-ફલ પાવા ॥૩॥

અસ કહિ ભલે ભૂપ અનુરાગે। રૂપ અનૂપ બિલોકન લાગે॥
દેખહિઁ સુર નભ ચઢે બિમાના। બરષહિઁ સુમન કરહિં કલ ગાના ॥૪॥

જાનિ સુઅવસર સીય તબ, પઠઈ જનક બોલાઇ।
ચતુર સખી સુન્દર સફલ, સાદર ચલીઁ લેવાઇ ॥૨૪૬॥

સિય સાભા નહિઁ જાઇ બખાની। જગદમ્બિકા રૂપ-ગુન-ખાની॥
ઉપમા સકલ મોહિ લઘુ લાગી। પ્રાકૃત નારિ અઙ્ગ અનુરાગી ॥૧॥

સીય બરનિ તેહિ ઉપમા દેઈ। કુકબિ કહાઇ અજસ કો લેઈ॥
જૌઁ પટતરિય તીય મહઁ સીયા। જગ અસિ જુબતિ કહાઁ કમનીયા ॥૨॥

ગિરા-મુખર તનુ-અરધ-ભવાની। રતિ અતિ દુખિત અનનુ પતિ જાની॥
વિષ-બારુની-બન્ધુ પ્રિય જેહો। કહિય રમા સમ કિમિ વૈદેહી ॥૩॥

જાઐઁ છવિ-સુધા-પયોનિધિ હોઈ। પરમ-રૂપ-મય કચ્છપ સાઈ॥
ભા-રજુ મન્દર-સિઙ્ગારૂ। મથૈ પાનિ પઙ્કજ નિજ મારૂ ॥૪॥

એહિ બિધિ ઉપજૈ લચ્છિ જબ, સુન્દરતા સુખ-મૂલ।
તદપિ સકોચ સમેત કબિ, કહહિઁ સીય સમતૂલ ॥૨૪૭॥

ચલી સઙ્ગલૈ સખો સયાની। ગાવત ગીત મનોહર બાની।
સાએહ નવલ-તનુ સુન્દર સારી। જગત જનનિ અતુલિત છબિ ભારી ॥૧॥

ભૂષન સકલ સુદેસ સુહાયે। અઙ્ગ અઙ્ગ રચિ સખિન્હ બનાયે।
રઙ્ગભૂમિ જબ સિય પગ ધારી। દેખિ રૂપ મેઆહે નર નારી॥૨॥

હરષિ સુરન્હ દુન્દુભી બજાઈ। બરષિ પ્રસૂન અપછરા ગાઈ॥
પાનિ-સરોજ સાહ જયમાલા। અવચટ ચિતયે સકલ ભુઆલા॥૩॥

સીય ચકિત ચિત રામહિ ચાહા। ભયે મોહ-બસ સબ નરનાહા॥
મુનિ સમીપ દેખે દોઉ ભાઈ। લગે લલકિ લોચન નિધિ પાઈ॥૪॥

ગુરુજન લાજ સમાજ બડ, દેખિ સીય સકુચાનિ॥
લગી બિલોકન સખિન્હ તન, રઘુબીરહિ ઉર આનિ॥૨૪૮॥

રામ રૂપ અરુ સિયછવિ દેખે। નર નારિન્હ પરિહરી નિમેખે॥
ચહિઁ સકલ કહત સકુચાહીઁ। બિધિ સનવિનય કરહિમન માહીં॥૧॥

હરુ બિધિ બેગિ જનક જડતાઈ। મતિ હમારિ અસિ દેહિ સુહાઈ॥
બિનુ બિચાર પન તજિ નરનાહૂ। સીય રામ કર કરૈ બિયાહૂ॥૨॥

જગ મલ કહિહિ ભાવ સબ કાહૂ। હઠ કીન્હે અન્તહુ ઉર દાહૂ॥
એહિ લાલસા મગન સબ લોગૂ। બર સાઁવરો જાનકી જોગૂ॥૩॥

તબ બન્દીજન જનક બોલાયે। બિરદાવલી કહત ચલિ આયે॥
કહ નૃપ જાઇ કહહુ પન મોરા। ચલે ભાટ હિય હરષ ન થોરા॥૪॥

બોલે બન્દી બચન બર, સુનહુ સકલ મહિપાલ।
પન બિદેહ કર કહહિઁ હમ, ભુજા ઉઠાઇ બિસાલ॥૨૪૯॥

નૃપ-ભુજબલ-બિધુ સિવ-ધનુ-રાહૂ। ગરુઅ કઠોર બિદિત્ત સબ કાહૂ॥
રાવન બાન મહાભટ ભારે। દેખિ સરાસન ગઁવહિઁ સિધારે ॥૧॥

ઇ પુરારિ-કોદંડ કઠોરા। રાજ-સમાજ આજુ જેઈ તોરા॥
ત્રિભુવન-જય-સમેત બૈદેહી। બિનહિઁ બિચાર બરહ હઠિ તેહી॥૨॥

સુનિ પન સકલ ભૂપ અભિલાખે। ભટ માની અતિસય મન માખે॥
પરિકર બાઁધિ ઉઠે અકુલાઈ। ચલે ઇષ્ટદેવન્હ સિર નાઈ॥૩॥

તમકિ તાકિ તકિ સિવ-ધનુ ધરહીઁ। ઉઠૈ ન કોટિ ભાઁતિ બલ કરહીઁ॥
જિન્હ કે કછુ બિચાર મન માહીઁ। ચાપ સમીપ મહીપ ન જાહીઁ॥૪॥

તમકિ ધરહિઁ ધનુ મૂઢ નૃપ, ઉઠૈ ન ચલહિઁ લજાઇ।
મનહુઁ પાઇ ભટ બાહુ બલ, અધિક અધિક ગરુઆઇ॥૨૫૦॥

ભૂપ સહસ-દસ એકહિ બારા। લગે ઉઠાવન ટરૈ ન ટારા॥
ડગૈ ન સમ્ભુ સરાસન કૈસે। કામી બચન સતી મન જૈસે॥૧॥

સબ નૃપ ભયે જોગ ઉપહાસી। જૈસે બિનુ બિરાગ સન્યાસી॥
કીરતિ વિજય બીરતા ભારી। ચલે ચાપ કર બરબસ હારી॥૨॥

શ્રીહત ભયે હારિ હિય રાજા। બૈઠે નિજ નિજ જાઇ સમાજા॥
નૃપન્હ બિલોકિ જનક અકુલાને। બોલે બચન રોષ જનુ સાને॥૩॥

દીપ દીપ કે ભૂપતિ નાના। આયે સુનિ હમ જો પન ઠાના।
દેવ દનુજ ધરિ મનુજ સરીરા। બિપુલ બીર આયે રનધીરા॥૪॥

કુઁઅરિ મનોહર બિજય બડિ, કીરતિ અતિ-કમનીય।
પાવનિહાર બિરઞ્ચિ જનુ, રચેઉ ન ધનુ-દમનીય॥૨૫૧॥

કહહુ કાહિ યહ લાભ ન ભાવા। કાહુન સઙ્કર-ચાપ ચઢાવા॥
રહૌ ચઢાઉબ તોરબ ભાઈ। તિલ ભર ભૂમિ ન સકેઉ છુડાઈ॥૧॥

અબ જનિ કોઉ માખૈ ભટ માની। બીર-બિહીન મહી મૈં જાની॥
તજહુ આસ નિજ નિજ ગૃહ જાહૂ। લિખા ન બિધિ બૈદેહિ બિબાહૂ॥૨॥

સુકૃત જાઇ જૌઁ પન પરિહરઊઁ। કુઁઅરિ કુઁઆરિ રહૌ કા કરઊઁ॥
જૌઁ જનતેઉઁ બિનુ ભટ ભુઁઇ ભાઈ। તૌ પન કરિ હોતેઉઁ ન હઁસાઈ॥૩॥

જનક બચન સુનિ સબ નર નારી। દેખિ જાનકિહિ ભયે દુખારી॥
માખે લખન કુટિલ ભૈ ભૌંહૈં। રદ-પટ ફરકત નયન રિસૌહેઁ॥૪॥

કહિ ન સકત રઘુબીર ડર, લગે બચન જનુ બાન।
નાઇ રામ-પદ-કમલ સિર, બોલે ગિરા પ્રમાન॥૨૫૨॥

રઘુબંસિન્હ મહઁ જહઁ કોઉ હોઈ। તેહિ સમાજ અસ કહૈ ન કોઈ॥
કહી જનક જસિ અનુચિત બાની। બિદ્યમાન રઘુકુલ-મનિ જાની॥૧॥

સુનહુ ભાનુકુલ-પઙ્કજ ભાનૂ। કહૌઁ સુનાવ ન કછુ અભિમાનૂ॥
જૌઁ તુમ્હાર અનુસાસન પાવૌઁ। કન્દુક ઇવ બ્રહ્માંડ ઉઠાવૌઁ॥૨॥

કાઁચે ઘટ જિમિ ડારૌઁ ફોરી। સકૌઁ મેરુ મૂલક ઇવ તોરી॥
તવ પ્રતાપ મહિમા ભગવાના। કા બાપુરો પિનાક પુરાના॥૩॥

નાથ જાનિ અસ આયસુ હોઈ। કૌતુક કરૌઁ બિલોકિય સોઈ॥
કમલનાલ જિમિ ચાપ ચઢાવૌઁ। જોજન સત પ્રમાન લેઇ ધાવૌઁ॥૪॥

તારૌઁ છત્રકદંડ જિમિ, તવ પ્રતાપ બલ નાથ।
જૌઁ ન કરૌઁ પ્રભુ-પદ સપથ, કર ન ધરૌઁ ધનુ ભાથ॥૨૫૩॥

લખન સકોપ બચન જબ બોલે। ડગમગાનિ મહિ દિગ્ગજ ડોલે॥
સકલ લોક સબ ભૂપ ડેરાને। સિય હિય હરષ જનક સકુચાને॥૧॥

ગુરુ રઘુપતિ સન્ન મુનિ મન માહીઁ। મુદિત ભયે પુનિ પુનિ પુલકાહીઁ॥
સયનહિઁ રઘુપતિ લખન નિવારે। પ્રેમ સમેત નિકટ બૈઠારે॥૨॥

બિસ્વામિત્ર સમય સુભ જાની। બોલે અતિ-સનેહ-મય બાની॥
ઉઠહુ રામ ભઞ્જુહ ભવચાપા। ભેટહુ તાત જનક પરિતાપા॥૩॥

સુનિ ગુરુ બચન ચરન સિર નાવા। હરષ વિષાદ ન કછુ ઉર આવા॥
ઠાઢ ભયે ઉઠિ સહજ સુભાયે। ઠવનિ જુબા મૃગરાજ લજાયે॥૪॥

ઉદિત ઉદય-ગિરિ મઞ્ચ પર, રઘુબર બાલ-પતઙ્ગ।
બિકસે સન્ત સરોજ સબ, હરષે લોચન-ભઙ્ગ॥૨૫૪॥

નૃપન્હ કેરિઆસાનિસિ નાસી। બચન નખત અવલીન પ્રકાસી॥
માની મહિપ કુમુદ સકુચાને। કપટી ભૂપ ઉલૂક લુકાને॥૧॥

ભયે બિસોક કોક મુનિ દેવા। બરષહિઁ સુમન જનાવહિઁ સેવા॥
ગુરુ-પદ બન્દિ સહિત અનુરાગા। રામ મુનિન્હ સન આયસુ માઁગા॥૨॥

સહજહિ ચલે સકલ જગ સ્વામી। મત્ત મઞ્જુ બર કુઞ્જર-ગામી॥
ચલત રામ સબ પુર નર નારી। પુલક-પૂરિ-તન ભયે સુખારી॥૩॥

બન્દિ પિતર સુર સુકૃત સઁભારે। જૌઁ કછુ પુન્ય પ્રમાઉ હમારે॥
તૌ સિવ ધનુ મૃનાલ કી નાઁઈ। તારહિઁ રામ ગનેસ ગોસાઁઈ॥૪॥

રામહિઁ પ્રેમ સમેત લખિ, સખિન્હ સમીપ બોલાઇ।
સીતા-માતુ સનેહ-બસ, બચન કહૈ બિલખાઇ॥૨૫૫॥

સખિ સબ કૌતુક દેખનિહારે। જેઉ કહાવત હિતૂ હમારે॥
કોઉ ન બુઝાઇ કહૈ નૃપ પાહીઁ। યે બાલક અસ હઠ ભલ નાહીં॥૧॥

રાવન બાન છુઆ નહિઁ ચાપા। હારે સકલ ભૂપ કરિ દાપા॥
ધનુ રાજકુઁઅર કર દેહીઁ। બાલ મરાલ કિ મન્દર લેહીઁ॥૨॥

ભૂપ સયાનપ સકલ સિરાની। સખિ બિધિગતિ કછુ જાતિ ન જાની॥
બોલી ચતુર સખી મૃદુ બાની। તેજવન્ત લધુ ગનિય ન રાની॥૩॥

કહઁ કુમ્ભજ કહૂઁ સિન્ધુ અપારા। સોખેઉ સુજસ સકલ સંસારા।
રબિમંડલ દેખત લઘુ લાગા। ઉદય તાસુ ત્રિભુવન તમ ભાગા॥૪॥

મન્ત્ર પરમ-લઘુ જાસુ બસ, બિધિ હરિ હર સુર સર્બ।
મહા મત્ત ગજરાજ કહઁ, બસ કર અઙ્કુસ ખર્બ॥૨૫૬॥

કામ કુસુમ-ધનુ-સાયક લીન્હે। સકલ ભુવન અપને બસ કીન્હે॥
દેબિ તજિય સંસય અસ જાની। ભઞ્જબ ધનુપ રામ સુનુ॥૧॥

સખી બચન સુનિ ભૈ પરતીતી । મિટા બિષાદ બઢી અતિ પ્રીતી॥
તષ રામહિઁ બિલોકિ બૈદેહી। સભય હૃદય બિનવતિ જેહિ તેહી॥૨॥

મનહીં મન મનાવ અકુલાની। હોહુ પ્રસન્ન મહેસ ભવાની॥
કરહુ સુફલ આપનિ સેવકાઈ। કરિ હિત હરહુ ચાપ ગરુઆઈ॥૩॥

ગન-નાયક બર-દાયક દેવા। આજુ લગે કીન્હિઉઁ તવ સેવા॥
બાર બાર બિનતી સુનિ મોરી। કરહુ ચાપ-ગરુતા અતિ થોરી॥૪॥

દેખિ દેખિ રઘુબીર છબિ, સુર માનવ ધરિ ધીર॥
ભરે બિલોચન પ્રેમ-જલ, પુલકાવલી-સરીર॥૨૫૭॥

નીકે નિરખિ નયનભરિ સોભા। પિતુ-પનસુમિરિ બહુરિ મન છોભા।
અહહ તાત દોરુન હઠ ઠાની। સમુઝત નહિઁ કછુ લાભ ન હાની॥૧॥

સચિવ સમય સિખ દેઇ ન કોઈ। બુધ-સમાજ બડ અનુચિત હોઈ॥
કહઁ ધનુ કુલિસહુ ચાહિ કઠોરા। કહઁ સ્યામલ મૃદુ-ગાત-કિસોરા॥૨॥

બિધિ કેહિ ભાઁતિ ધરૌઁ ઉર ધીરા। સિરસ સુમન કન બેધિય હીરા॥
સકલ સભા કે મતિ ભૈ ભોરી। અબ મોહિ સમ્ભુચાપ ગતિ તોરી॥૩॥

નિજ જડતા લોગન્હ પર ડારી। હોહિ હરુઅર રઘુપતિહિ નિહારી॥
અતિ પરિતાપ સીય મન માહીઁ। લવ નિમેષ જુગ સય સમ જાહીઁ॥૪॥

પ્રભુહિ ચિતૈ પુનિ ચિતવ મહિ, રાજત લોચન લાલ।
ખેલત મનસિજ મીન જુગ, જનુ બિધુ મંડલ ડોલ॥૨૫॥

ગિરા-અલિનિ મુખ પઙ્કજ રોકી। પ્રગટ ન લાજ-નિસા અવલોકી।
લોચન જલ રહ લોચન કોના। જૈસે પરમ કૃપિન કર સોના॥૧॥

ઽસકુચી બ્યાકુલતા બડિજાની। ધરિ ધીરજ પ્રતીતિ ઉર આની॥
તન મન બચન મોર પન સાઁચા। રઘુપતિ પદ સરોજ ચિત રાઁચા॥૨॥

તૌ ભગવાન સકલ ઉર બાસી। કરિહહિઁ માહિઁ રઘુપતિ કે દાસી॥
જેહિ કે જેહિ પર સત્ય સનેહૂ। સો તેહિ મિલૈ ન કછુ સન્દેહૂ॥૩॥

પ્રભુ તન ચિતૈ પ્રેમ પન ઠાના। કૃપાનિધાન રામ સબ જાના॥
સિયહિ બિલોકિ તકેઉ ધનુ કૈસે। ચિતવ ગરુડ લઘુ બ્યાલહિ જૈસે॥૪॥

લખન લખેઉ રઘુબંસ-મનિ, તાકેઉ હર-કોદંડ
પુલકિ ગાત બોલે બચન, ચરન ચાપિ બ્રહ્મંડ॥૨૫૯॥

દિસિ કુઞ્જરહુ કમઠ અહિ કોલા। ધરહુ ધરનિ ધરિ ધીર ન ડોલા॥
રામ ચહહિઁ સઙ્કર ધનુ તોરા। હોહુ સજગ સુનિ આયસુ મોરા॥૧॥

ચાપ સમીપ રામ જબ આયે। નર નારિન્હ સુર સુકૃત મનાયે॥
સબ કર સંસય અરુ અજ્ઞાનૂ। મન્દ મહીપન્હ કર અભિમાનૂ॥૨॥

ભૃગુપતિ કેરિ ગરબ ગરુઆઈ। સુર-મુનિબરન્હ કેરિ કદરાઈ॥
સિય કર સોચ જનક પછિતાવા। રાનિન્હ કર દારુન-દુખ-દાવા॥૩॥

સમ્ભુ-ચાપ બડ બોહિત પાઈ। ચઢે જાઇ સબ સઙ્ગ બનાઈ॥
રામ-બાહુબલ, સિન્ધુ અપારૂ। ચહત પાર નહિઁ કોઉ કનહારૂ॥૪॥

રામ બિલોકે લોગ સબ, ચિત્ર લિખે સે દેખિ।
ચિતઈ સીય કૃપાયતન, જાની બિકલ બિસેખિ॥૨૬૦॥

દેખી બિપુલ બિકલ બૈદેહી। નિમિષ બિહોત કલપ સમ તેહી॥
તૃષિત બારિ બિનુ જો તનુ ત્યાગા। મુયે કરૈ કા સુધા તડાગા॥૧॥

કા બરષા જબ કૃષી સુખાને। સમય ચુકે પુનિ કા પછિતાને॥
અસ જિય જાનિ જાનકી દેખી। પ્રભુ પુલકે લખિ પ્રીતિ બિસેખી॥૨॥

ગુરુહિ પ્રનામ મનહિઁ મન કીન્હા। અતિલાઘવ ઉઠાઇ ધનુ લીન્હા॥
દમકેઉ દામિનિ જિમિ જબ લયઊ। પુનિધનુ નભ મંડલ સભ ભયઊ॥૩॥

લેત ચઢાવત ખૈઁચત ગાઢે। કાહુ ન લખા દેખ સચ ઠાઢે॥
તેહિ છન રામ મધ્ય ધનુ તોરા। ભરેઉ ભુવન ધુનિ ઘોર કઠોરા॥૪॥

ભરે ભુવન ઘોર કઠોર રવ રબિ, બાજિ તજિ મારગ ચલે।
ચિક્કરહિઁ દિગ્ગજ ડોલ મહિ અહિ, કોલ કૂરમ કલમલે॥
સુર અસુર મુનિ કર કાન દીન્હેં, સકલ બિકલ બિચારહીઁ॥
કોદંડ ખંડેઉ રામ તુલસી, જયતિ બચન ઉચારહીઁ॥૧૬॥

સઙ્કર-ચાપ ઽજહાજ, સાગર રઘુબર બાહુબલ॥
બૂડ સો સકલ સમાજ, ચઢે જો પ્રથમહિઁ મોહ-બસ॥૨૬૧॥

પ્રભુ દોઉ ચાપ-ખંડ મહિ ડારે। દેખિ લોગ સબ ભયે સુખારે॥
કૌસિક રૂપ પયોનિધિ પાવન। પ્રેમ બારિ અવગાહ સુહાવન॥૧॥

રામ રૂપ રાકેસ નિહારી। બઢત બીચિ પુલકાવલિ ભારી॥
બાજે નભ ગહગહે નિસાના। દેવબધૂ નાચહિઁ કરિ ગાના॥૨॥

બ્રહ્માદિક સુર સિદ્ધ મુનીસા। પ્રભુહિ પ્રસંસહિઁ દેહિઁં અસીસા॥
બરષહિઁ સુમન રઙ્ગ બહુ માલા। ગાવહિં કિન્નર ગીત રસાલા॥૩॥

રહી ભુવન ભરિ જય જય બાની। ધનુષ-ભઙ્ગ ધુનિ જાત ન જાની॥
મુદિત કહહિઁ જહઁ તહઁ નર નારી। ભઞ્જેઉ રામ સમ્ભુ ધનુ ભારી॥૪॥
બન્દી માગધ સૂત ગન, બિરદ બદહિઁ મતિધીર।
કરહિઁ નિછાવરિ લોગ સબ, હય ગય ધન મનિ ચીર॥૨૬૨॥

ઝાઁઝ મૃદઙ્ગ સઙ્ખ સહનાઈ। ભેરિ ઢોલ દુન્દુભી સુહાઈ॥
બાજહિઁ બહુ બાજને સુહાયે। જહઁ તહઁ જુબતિન્હ મઙ્ગલ ગાયે॥૧॥

સખિન્હ સહિત હરષીઁ સબ રાની। સૂખત ધાન પરા જનુ પાની॥
જનક લહેઉ સુખ સોચ બિહાઈ। પૈરત થકે થાહ જનુ પાઈ॥૨॥

શ્રીહત ભયે ભૂપ ધનુ ટૂટે। જૈસે દિવસ દીપ છબિ છૂટે॥
સીય સુખહિ બરનિય કેહિ ભાઁતી। જનુ ચાતકી પાઇ જલ સ્વાતી॥૩॥

રામહિઁ લખન બિલોકત કૈસે। સસિહિ ચકોર કિસારક જૈસે॥
સતાનન્દ તબ આયસુ દીન્હી। સીતા ગવન રામ પહિઁ કીન્હીઁ॥૧॥

સઙ્ગ સખી સુન્દર ચતુર, ગાવહિઁ મઙ્ગલચાર।
ગવની બાલ-મરાલ-ગતિ, સુખમા અઙ્ગ અપાર॥૨૬૩॥

સખિન્હ મધ્ય સિય સોહતિ કૈસી। છબિ-ગન-મધ્ય મહાછબિ જૈસી॥
કર સરોજ જયમાલ સુહાઈ। બિસ્વ-બિજય-સોભા જેહિ છાઈ॥૧॥

તન સકોચ મન પરમ ઉછાહૂ। ગૂઢ પ્રેમ લખિ પરૈ ન કાહૂ॥
જાઇ સમીપ રામ છબિ દેખી। રહિ જનુ કુઁઅરિ ચિત્ર અવરેખી॥૨॥

ચતુર સખી લખિ કહા બુઝાઈ। પહિરાવહુ જયમાલ સુહાઈ॥
સુનત જુગલ કર મોલ ઉઠાઈ। પ્રેમ બિબસ પહિરાઇ ન જાઈ॥૩॥

હત જનુ જુગ જલજ સનાલા। સસિહિ સભીત દેત જયમાલા॥
ગાવહિઁ છવિ અવલાકિ સહેલી। સિય જયમાલ રામ ઉર મેલી॥૪॥

રઘુબર ઉર જયમાલ, દેખિ દેવ બરષહિઁ સુમન॥
સકુચે સકલ ભુઆલ, જનુ બિલોકિ રવિ કુમુદ-ગન॥૨૬॥

પુર અરુ બ્યોમ બાજને બાજે। ખલ ભયે મલિન સાધુ સબ રાજે।
સુર કિન્નર નર નાગ મુનીસા। જય જય જય કહિ દેહિઁ અસીસા॥૧॥

નાચહિઁ ગાવહિઁ બિવુધ-બધૂટી। બાર બાર કુસુમાઞ્જલિ છૂટી।
જહઁ તહઁ બિન બેદ ધુનિ કરહીઁ। ધન્દી બિરદાવલિ ઉચ્ચરહીં॥૨॥

મહિ પાતાલ વ્યાલ જસ બ્યાપા। રામ બરી સિય ભઞ્જેઉ ચાપા॥
કરહિઁ આરતી પુર-નર-નારી। દેહિઁ નિછાવરિ બિત્ત બિસારી॥૩॥

હતિ સીય રામ કૈ જોરી। છબિ સિઙ્ગાર મનહુઁ ઇક ઠોરી॥
સખી કહહિઁ પ્રભુ-પદ ગહુ સીતા। કરતિ ન ચરન પરસ અતિ ભીતા॥૪॥

ગૌતમ-તિય ગતિ સુરતિ કરિ, નહિઁ પરસતિ પગ પાનિ॥
મન બિહઁસે રઘુબંસ મનિ, પ્રીતિ અલૌકિક જાનિ॥૨૬૫॥

તબ સિય દેખિ ભૂપ અભિલાખે। કૂર કપૂત મૂઢ મન માખે॥
ઉઠિ ઉઠિ પહિરિ સનાહ અભાગે। જહઁ તહઁ ગાલ બજાવન લાગે॥૧॥

લેહુ છડાઇ સીય કહ કોઊ। ધરિ બાઁધહુ નૃપ-બાલક દોઊ॥
તારે ધનુષ ચાઁડ નહિઁ સરઈ। જીવત હમહિ કુઁઅરિ કો બરઈ॥૨॥

જૌઁ બિદેહ કછુ કરૈ સહાઈ। જીતહ સમર સહિત દોઉ ભાઈ॥
સાધુ-ભૂપ બોલે સુનિ બાની। રાજ-સમાજહિ લાજ લજાની॥૩॥

બલ પ્રતાપ બીરતા બડાઈ। નાક પિનાકહિ સઙ્ગ સિધાઈ ॥
ઇ સૂરતા કિ અબ કહુઁ પાઈ । અસિ બુધિ તો વિધિ મુઁહ મમિ લાઈ ॥૪॥

દેખહુ રામહિઁ નયન ભરિ, તજિ ઇરષા મદ કોહુ ।
લખન-રોષ પાવક પ્રબલ, જાનિ સલભ જનિ હોહુ ॥૨૬॥

વૈનતેય બલિ જિમિ ચહ કાગૂ । જિમિ સસ ચહૈ નાગ-અરિભાગૂ।
જિમિ વહ કુસલ અકારન કોહી । સબ સમ્પદા ચહૈ સિવ-દ્રોહી ॥૧॥

લોભી લોલુપ કીરતિઽચહઈ ।અકલઙ્કતા કિ કામી લહઈ ।
હરિ-પદ-વિમુખ સુગતિ જિમિ ચાહા । તસ તુમ્હાર લોલચ નગ્નાહા ॥૨॥

કોલાહલ સુનિ સીય સકાની । સખી લેવાઇ ગઈ જહઁ રાની,॥
રામ સુભાય ચલે ગુરુ પાહીં। સિય-સનેહ બરનત મન માહીં ॥૩॥

રાનિન્હ સહિત સોચ બસ સીયો । અબ ધૌઁ બિધિહિ કાહ કરનીયા ॥
શ્રૃપ બચન સુનિ ઇત ઉત તકહીં। લખન રામ-ડર બોલિ ન સકહીં ॥૪॥

અરુન-નયન ભૃકુટી-કુટિલ, ચિતવત નૃપન્હ સકોપ ।
મનહૂઁ મત્ત-ગજ-ગન નિરખિ, સિંહ કિસોરહિ ચોપ ॥૨૬૭॥

ખરસર દેખિ વિકલ પુર-નારી । સબમિલિ દેહિ મહીપન્હ ગારો॥
તેહિ અવસર સુનિ સિવ-ધનુ-અઙ્ગા । આયૌ ભૃગુકુલ કમલ-પનઙ્ગા ॥૧॥

દેખિ મહીપ સકલ સકુચાને । બાજ ઝપટ જનુ લવા લુકાને ॥
ગૌર શરીર ભૂતિ મલિ ભાજા। માલ ઘિસાલ ત્રિપુંડ બિરાજા ॥૨॥

સ-જદા સાસ-બદન સુહાવા । રિસ-બસ કછુક અરુન હોઇ આવા ।
ભૃકુટી-કુટિલ નયન રિસ રાતે। સહજહુઁ ચિતવત મનહુઁ રિસાતે ॥૩॥

વૃષભ કન્ધ ઉર-બાહુ બિલાસા । ચારુ જનેઉ મોલ મૃગછાલા ॥
કટિ મુનિ-બસન તૂન દુઇ બાઁધે । ધનુ-સર-કર કુઠાર-કલ-કાઁધે ॥૪॥

સાન્ત બેષ કરની કઠિન, બરનિ ન જાઇ સરૂપ ।
ધરિ મુનિ તનુ જનુ બીરરસ, આયૌ જહઁ સબ ભૂપ ॥૨૮॥

દેખત ભૂગુપતિ મેષ કરાલા । ઉઠે સકલ ભય-વિકલ ભુઆલા ॥
પિતુ સમેત કહિ કહિ નિજ નામા । લગે કરન સબ દંડ-પ્રનામા ॥૧॥

જેહિ સુભાય ચિતવહિઁ હિત જાની । સો જાનડ જનુ આયુ ખુટાની ॥
જનક બહોરિ આઇ સિર નાવા । સીય બાલાઇ પ્રનામ કરાવા ॥૨॥

આસિષ દીન્હિ સખી હરષાની । નિજ સમાજ લૈ ગઈં સયાની ॥
બિસ્વામિત્ર મિલે પુનિ આઈ। પદ-સરોજ મેલે દોઉ ભાઈ ॥૩॥

રામ લખન દસરથ કે ઢોટા। દીન્હિ અસીસ દેખિ ભલ જોટા ।
રામહિં ચિતૈ રહે થકિ લોચન । રૂપ અપાર-માર-મદ મોચન ॥૪॥

બહુરિ બિલોકિ બિદેહ સન, કહહુ કાહ અતિ ભીર ।
પૂછત જાનિ અજાન જિમિ, બ્યાપેઉ કોપ સરીર ॥૨૬॥

સમાચાર કહિ જનક સુનાયે । જેહિ કારન મહીપ સબ આયે ॥
સુનત બચન ફિરિ અનત નિહારે । દેખે ચાઁપ-ખંડ મહિ ડારે ॥૧॥

અતિ રિસ બોલેં બચન કઠોરા । કહુ જડ જનક ધનુષ કેઇ તોરા ।
બેગિ દેખાઉ મૂઢ ન ત આજૂ । ઉલટૌઁ મહિ જહઁ લગિ તવ રાજૂ ॥૨॥

અતિ ડર ઉતર દેત નૃપ નાહીં। કુટિલ ભૂપ હરષે મન માહીં ।
સુર મુનિ નાગ નગર નર-નારી । સોચહિઁ સકલ ત્રાસ ઉર ભારી ॥૩॥

મન પછિતાતિ સીય-મહઁતારી। બિધિ અબ સબરી બાત બિગારી॥
ભૂગુપતિ કર સુભાઉ સુનિ સીતા । અરધ-નિમેષ કલપ સમ બીતા॥૪॥

સમય બિલોકે લોગ સબ, જાનિ જાનકી ભીર।
હૃદય ન હરષ બિષાદ કછુ, બોલે શ્રીરઘુબીર ॥૨૭૦॥

નાથ સમ્ભુ-ધનુ ભઞ્જનિહારા । હોઇહિ કોઉ એક દાસ તુમ્હારા ॥
આયસુ કાહ કહિય કિન મોહી । સુનિ રિસાઇ બોલે મુનિ કોહી ॥૧॥

સેવક સો જો કરઈ સેવકાઈ । અરિ કરની કરિ કરિય લરાઈ ।
હુ હુ રામ જેહિ સિવ-ધનુ તોરા । સહસબાહુ સમ સે રિપુ મારા ॥૨॥

બિલગાઉ બિહાઇ સમાજા। નત મારે જૈહૈં સબ રાજા ॥
સુનિ મુનિ બચન લખન મુસુકાને । બાલે પરસુધરહિ અપમાને ॥૩॥

બહુ ધનુહી તોરી લરકાઁઈ । કબહુઁ ન અસિ રિસ કીન્હિ ગુસાઁઈ ॥
એહિ ધનુ પર મમતા કેહિ હેતૂ । સુનિ રિસાઇ કહ ભૃગુકુલ કેતૂ ॥૪॥

રે નૃપ-બાલક કાલ-બસ, બોલત તોહિ ન સઁભાર।
ધનુહીં સમ ત્રિપુરારિ-ધનુ, વિદિત સકલ સંસાર ॥૨૦૧॥

લખન કહા હાઁસિ હમરે જાના । સુનહુ દેવ સબ ધનુષ સમાના ॥
કા છતિ લાભ જૂન ધનુ તારે । દેખા રામ નયે કે ભારે ॥૧॥

ઉઅત ટૂટ રઘુપતિહુ ન દોષૂ । મુનિ બિનુ કાજ કરિય કત રોષુ ।
બોલે ચિતૈ પરસ કો ઓરા। રે સઠ સુનેહિ સુભાઉ ન મોરા ॥૨॥

બાલક બોલિ બઘૌઁ નહિઁ તોહી । કેવલ મુનિ જડ જાનહિ મોહી।
બાલ-બ્રહ્મચારી અતિ કોહી । બિસ્વ-વિદિત છત્રિય-કુલ-દ્રોહી ॥૩॥

ભુજ-બલ ભૂમિ ભૂપ બિનુ કીન્હી । બિપુલ બાર મહિંદેવન્હ દોન્હી ॥
સહસબાહુ-ભુજ છેદનિહારા । પરસુ બિલાકુ મહીપ-કુમારા॥૪॥

માતુ-પિતહિ જનિ સોચ બસ, કરસિ મહીપ-કિસોર।
ગરભન કે અરભક દલન, પરસુ માર અતિ ઘોર ॥૨૨॥

બિહઁસિ લખન બોલે મૃદુબાની । અહો મુનીસ મહા અટ માની॥
પુનિ પુનિ માહિ દેખાવ કુઠારૂ । બહત ઉડાવન ફઁકિ પહારૂ ॥૧॥

ઇહાઁ કુમ્હડ-બતિયા કોઉ નાહીં । જે તરજની દેખિ મરિ જાહીં ॥
દેખિ કુઠાર સરાસન બાના। મૈં કછુ કહેઉઁ સહિત અભિમાના ॥૨॥

ભૃગુકુલ સમુઝિ જનેઉ બિલોકી । જો કછુ કહહુ સહૌઁ રિસ રોકી ॥
સુર મહિસુર હરિજન અરુ ગાઈ । હમરે કુલ ઇન્હ પર ન સુરાઈ ॥૩॥

બધે પાપ અપકીરતિ હારે । ભારતહૂઁ પાઁ પરિય તુમ્હારે ।
કોટિ કુલિસ સમ બચન તુમ્હારા । વ્યર્થ ધરહુ ધનુ બાન કુઠારા ॥૪॥

જો બિલોકિ અનુચિત કહેઉઁ, છમહુ મહા મુનિ ધીર ।
સુનિ સરોષ ભૂગુબંસ-મનિ, ઓલે ગિરા ગંભીર ॥ ૨૭૩ ॥

કૌસિક સુનહુ મન્દ યહ બાલક । કુટિલ કાલ બસ નિજ કુલ ઘાલક॥
ભાનુ-બંસ-રાકેસ કલઙ્કૂ। નિપટ નિરઙ્કુસ અબુધ અસઙ્ક ॥૧॥

કાલ-કવલુ હોઇહિ છન માહીં । કહૌઁ પુકારિ ખોરિ માહિ નાહીં
તુમ્હ હટકહુ જૌં ચહહુ ઉબારા । કહિ પ્રતાપ બલ રોષ હમારા ॥૨॥

લખન કહેઉ મુનિ સુજસ તુમ્હારા । તુમ્હહિઁ અછત્ત કો બરનૈ પારા ॥
અપને મુઁહ તુમ્હ આપનિ કરની। બાર અનેક ભાઁતિ બહુ થરની ॥૩॥

સૂર સમર કરની કરહિઁ, કહિ ન જનાવહિઁ આપ ।
બિદામાન રન પાઇ રિપુ, કાયર કરહિં પ્રલાપ ॥૨૭૪॥

તુમ્હ તૌ કાલ હાઁક જનુ લાવા। બાર બાર મોહિ લાગિ ઘુલાવા॥
સુનત લખન કે વચન કઠોરા । પરસુ સુધારિ ધરેઉ કર ઘોરા ॥૧॥

અબ જનિ દેઇં દોષ માહિ લોગૂ ।કટુબાદી બાલક બધ જોગૂ ॥
બાલ બિલોકિ બહુત મૈં બાઁચા । અબ યહ મરનહાર મા સાઁચા ॥૨॥

કૌસિક કહા છમિય અપરાધૂ । બાલ દોષ-ગુન ગનહિઁ ન સાધૂ ॥
કર કુઠાર મૈં અકરન-કોહી । આગે અપરાધી ગુરુ-દ્રોહી ॥૩॥

ઉત્તર દેત છાડૌઁ બિનુ મારે। કેવલ ઽકાસિક સીલ તુમ્હારે ॥
ન ત એહિ કોટિ કુઠાર કઠોરે । ગુરુહિ ઉરિન હોતેઉઁ સમ થોરે ॥૪॥

ગાધિ-સૂનુ કહ હૃદય હઁસિ, મુનિહિ હરિઅરૈ સૂત્ર ।
અય-મય-ખાઁડ ન ઊખ-મય, અજહુઁ ન બૂઝ અબૂઝ ॥ ૨૭૫ ॥

કહેઉ લખન મુનિ સીલ તુમ્હારા । કો નહિં જાન બિદિત સંસારા॥
માતા પિતહિ ઉરિન ભયે નોકે । ગુરુ રિન રહા સોચ બડજી કે ॥૧॥

જનુ હમરેહિ માથે કાઢા । દિન ચલિ ગયૌ વ્યાજ બહુ બાઢા।
અબ આનિય વ્યવહરિયા બોલી તુરત દેઉઁ મૈં થૈલી ખોલી ॥૨॥

સુનિ કટુ-બચન કુઠાર સુધારા । હાય હાય સબ સભા પુકારા ।
ભૂગુબર પરસુ દેખાવહુ મોહી। વિપ્ર બિચારિ બચેઉ નૃપ-દ્રોહી ॥૩॥

મિલે ન કબહુઁ ,સુભટ રન ગાઢે। દ્વિજ-દેવતા ઘરહિઁ કે બોઢે।
અનુચિત કહિં સબ લોગ પુકારે। રઘુપતિ સૈનહિઁ લખન નિવારે ॥૪॥

લખન ઉતર આહુતિ સરિસ, ભૃગુષર કોપ કૃસાનુ ।
બઢત દેખિ જલ સમ બચન, બોલે રઘુકુલ-ભાનુ ॥ ૨૭૬ ॥

નાથ કરહુ બાલક પર છોહૂ । સૂધ દૂધ-મુખ કરિય ન કોહૂ
જૌઁ પૈ પ્રભુ પ્રશ્રાઉ કછુ જાના । તા કિ બરાબરિ કરૈ અજાના ॥૧॥

જૌઁ લરિકા કછુ અચગરિ કરહાઁ । ગુરુ પિતુ માતુ માદ મન અરહીં।
કરિય કૃપા સિસુ સેવક જાની । તુમ્હ સમ સીલ ધીર મુનિ જ્ઞાની ॥૨॥

રામ બચન સુનિ કછુક જુડાને । કહિ કછુ લખન બહુરિ મુસુકાને ॥
હઁસત દેખિ નખ-સિખ રિસ વ્યાપી । રામ તર માતા બડ પાપી ॥૩॥

ગૌર શરીર સ્યામ મન માહીં। કાલકૂટ -મુખ પય-મુખ નાહીં ॥
સહજ ટેઢ અનુહરૈ ન તોહી। નીચ મીચ સમ દેખ ન માહી ॥૪॥

લખન કહેઉ હઁસિ સુનહુ મુનિ, ક્રોધ પાપ કર મૂલ ।
જેહિ બસ જન અનુચિત કરહિઁ,હોહિઁ બિસ્વ પ્રતિકૂલ ॥૨૭૭॥

મૈં તુમ્હાર અનુચર મુનિરાયા। પરિહરિ કોપ કરિય અબ દાયા॥
ટૂટ ચાપ નહિઁ જુરહિ રિસને । બૈઠિય હાઇહહિઁ પાય પિરાને ॥૧॥

જૌઁ અતિ પ્રિય તી કરિય ઉપાઈ। જોરિય કોઉ બડ ગુની બાલાઈ ॥
બોલત લખનહિં જનક ડેરાહી । મષ્ટ કરહુ અનુચિત ભલનાહીં ॥૨॥

થર થર કાપહિઁ પુર-નર-નારી । છોટ કુમાર ખોટ અતિ મારી ।
ભૃગુપતિ સુનિ સુનિ નિર્ભય બાની। રિસ તનુ જરૈ હોઇ બલ હાની ॥૩॥

બોલે રામહિ દેઇ નિહોરા । બચૌઁ બિચારિ બન્ધુ લઘુ તારા ॥
મન-મલીન તન સુન્દર કૈસે । બિષ-રસ-ભરા કનક-ઘટ જૈસે ॥૪॥

સુનિ લછિમન બિહઁ સે બહુરિ, નૈન તરેરે રામ ।
ગુરુ- સમીપ ગવને સકુચિ, પરિહરિ બાની બામ ॥૨૭૮॥

અતિ બિનીત મૃદુ સીતલ બાની। બોલે રામ જોરિ જુગ પાની॥
સુનહુ નાથ તુમ્હ સહજ સુજાના । બાલક બચન કરિય નહિઁ કાના॥
બરરે બાલક એક સુભાઊ । ઇન્હહિઁ ન બિદુષ બિદૂષહિઁ કાઊ ॥
તેહિ નાહીં કછુ કાજ બિગારા। અપરાધી મૈં નાથ તુમ્હારા ॥૨॥

કૃપા કોપ બધ બન્ધ ગોસાઁઈ । મો પર કરિય દાસ કી નાઁઈ ।
કહિય બેગિ જેહિ બિધિ રિસ જાઈ। મુનિ-નાયક સોઇ કરૌઁ ઉપાઈ ॥૩॥

કહ મુનિ રામ જાઇ રિસ કૈસે। અજહુઁ અનુજ તવ ચિતવ અનૈસે॥
એહિ કે કંઠ કુઠાર ન દીન્હા । તો મૈં કોહ કોપ કરિ કીન્હા ॥૪॥

ગર્ભ સવહિઁ અવનિપ-રવનિ, સુનિ કુઠાર-ગતિ-ઘોર।
પરસુ અછત્ત દેખૌઁ જિયત, બૈરી ભૂપ કિસોર ॥૨૭૯॥

બહૈ ન હાથ દહૈ રિસ છાતી। મા કુઠાર કુઠિત પ-ઘાતી।
ભયેઉ બામ બિધિ ફિરેઉ સુભાઊ । મારે હૃદય કૃપા કસિ કાઊ॥૧॥

આજુ દયા દુખ દુસહ સહાવા । સુનિ સૌમિત્રિ વિહઁસિ સિર નાવા।
બાઉ-કૃપા મૂરતિ અનુકૂલાં । બોલત બચન ઝરત જનુ ફૂલા ॥૨॥

જૌઁ પૈ કૃપા જરહિઁ મુનિ ગાતા । ક્રોધ ભયે તનુ રાખુ વિધાતા ॥
દેખુ જનક હઠિ બાલક એહૂ । કીન્હ ચહત જડ જમપુર ગેહૂ ॥૩॥

બેગિ કરહુ કિન આઁખિન્હ ઓટા। દેખત છોટ ખોટ નૃપ ઢાટા ॥
બિહઁસે લખન કહા મન માહીં । મૂંદે આઁખિ કતહુઁ કોઉ નાહીં
પરસુરામ તબ રામ પ્રતિ, બોલે ઉર અતિ ક્રોધ ।
સમ્ભુ સરાસન તોરિ સંઠ, કરસિ હમાર પ્રબોધ ॥૨૮૦॥

બન્ધુ કહૈ કટુ સમ્મત તેરે । તૂ છલ બિનય કરસિ કર જારે ।
કરુ પરિતોષ માર સઙ્કામો । નાહિ ત છાડુ કહાઉબ રામા ॥૧॥

લ તજિ કરહિ સમર સિવ-દ્રોહી । બન્ધુ સહિત ન ત મારૌઁ તાહી ।
ભૃગુપતિ બકહિઁ કુઠાર ઉઠાયે । મન મુસુકાહિઁ રામ સિર નાયે ॥૨॥

ગુનહુ લખન કર હમ પર રોષૂ । કતહુઁ સુધાઇહુ તઁ બડ દોષૂ ।
ટેઢ જાનિ સઙ્કા સબ કાહૂ । બક્ર ચન્દ્રમહિઁ ગ્રસૈ ન રાહૂ ॥૩॥

રામ કહેઉ રિસ તજિય મુનીસા । કર કુઠાર આગે યહ સીસા ॥
જેહિ રિસ જોઇ કરિય સાઇ સ્વામી । માહિ જાનિય આપન અનુગામી ॥
પ્રભુહિ સેવકહિ સમર કસ, તજહુ વિપ્ર-બર રોસ ।
બેષ બિલોકિ કહેસિ કછુ, બાલકહૂ નહિઁ દોસ ॥ ૨૮૧ ॥

દેખિ કુઠાર બાન-ધનુ-ધારી । ભૈ લરિકહિ રિસ બીર બિચારી॥
નામ જાન પૈ તુમ્હહિઁ ન ચીન્હા । બંસ સુભાઉ ઉતર તેહિ દીન્હા ॥૧॥

જૌઁ તુમ્હ અવતેહુ મુનિ કી નાઁઈ । પદ-રજ સિર સિસુ ધરત ગોસાઁઈ।
મહુ ચૂક અનજાનત કેરી । ચહિય વિપ્ર ઉર કૃપા ઘનેરી ॥૨॥

હમાહિઁ તુમ્હહિઁ સરબરિ કસ નાથા । કહહુ ન કહાઁ ચરન કહઁ માથા ॥
માત્ર લઘુ નામ હમારો । પરસુ સહિત બડ નામ તુમ્હારા ॥૩॥

દેવ એક ગુન ધનુષ હમારે । નવ ગુન પરમ-પુનીત તુમ્હારે ।
સબ પ્રકાર હમ તુમ્હ સન હારે । છમહુ બિપ્ર અપરાધ હમારે ॥૪॥

બાર બાર મુનિ બિપ્ર ઘર, કહા રામ સન રામ !
બોલે ભૃગુપતિ સરુષ હસિ, તહૂઁ બન્ધુ સમ બામ ॥ ૨૨ ॥

નિપટહિ દ્વિજ કરિજાનહિમાહી। મૈં જસ બિપ્ર સુનાવૌઁ તોહી ॥
ચાપ-ખુવા સર-આહુતિ જાનૂ । કોપ મોર અતિ ઘોર-કૃસાનૂ ॥૧॥

સમિધ સેન ચતુરઙ્ગ સુહાઈ । મહા-મહીપ ભયે પસુ આઈ ॥
મૈં એહિ પરસુ કાટિ બલિ દીન્હે । સમર-જજ્ઞ જગ કોટિન્હ કીન્હે ॥૨॥

મોર પ્રભાવ વિદિત નહિઁ તોરે । બોલસિ નિદરિ બિન કે ભોરે ॥
ભઞ્જેઉ ચાપ દાપ બડ બાઢા। અહમિતિ મનહુઁ જીતિ જગ ઠાઢા ॥૩॥

રામ કહા મુનિ કહહુ વિચારો। રિસ અતિ બડિ લઘુ ચૂક હમારી।
ઉઅતહિ ટૂટ પિનાક પુરાના । મૈં કેહિ હેતુ કરૌઁ અભિમાનો ॥૪॥

જૌઁ હમ નિદરહિં વિપ્ર બદિ, સત્ય સુનહુ ભૃગુનાથ ।
તૌ અસ કો, જગ સુભટ જેહિ, ભય-બસ નોવહિ માથ ॥૨૩॥

દેવ દનુજ ભૂપતિ અટ નાના । સમ બલ અધિક હોઉ બલવાના ।
જૌઁ રન હમાહિઁ પચારૈ કોઊ। લરહિઁ સખેન કાલ કિન હોઊ ॥૧॥

ત્રિય ધરિ સમર સકાના । કુલ-કલઙ્ક તેહિ પાવર જાના ॥ કહૌઁ સુભાવ ન કુલહિ પ્રસંસી । કાલહુ ડરહિન રન રઘુવંસી ॥૨॥

બિપ્ર-બસ કે અસિ પ્રભુતાઈ । અભય હાઇ જો તુમ્હહિં ડેરાઈ ॥ સુનિ મૃદુ ગૂઢ બચન રઘુપતિ કે । ઉઘરે પટલ પરસુધર-મતિ કે ॥૩॥

રામ રમાપતિ કર ધનુ લેહૂ । ખૈચહુ માર મિટૈ સન્દેહૂ ॥ દેત ચાપ આપુહિ ચલિ ગયઊ । પરસુરામ મન બિસમય ભયઊ॥
જાના રામ પ્રભાવ તબ, પુલક પ્રફુલ્લિત ગાત ॥ જોરિ પાનિ બોલે બચન, હૃદય ન પ્રેમ અમાત ॥૨૮॥

જય રઘુબંસ-બનજ-બન-મોનૂ । ગહન-દનુજ-કુલ દહન-કસાનૂ ॥ જય સુર-બિન-ધેનુ-હિતકારી । જય મદ મોહ-કોહ-મભ-હારી ॥૧॥

બિનય-સીલ કરુના-ગુન સાગર । જયતિ બચન-રચના અતિ નાગર ॥ સેવક-સુખદ સુભગ સબ અઙ્ગા । જય સરીર છબિ કોટિ અનઙ્ગા ॥૨॥

કરૌઁ કાહ મુખ એક પ્રસંસા । જય મહેસ મન માનસ હંસા ॥ અનુચિત બહુત કહેઉઁ અજ્ઞાતા । છમ છમા મન્દિર દોઉ માતા ॥૩॥

કહિ જય જય જય રઘુકુલકેતૂ । ભૃગુપતિ ગયે બનહિઁ તપ-હેતૂ ॥ અપભય કુટિલ મહીપ ડેરાને । જહઁ તહ કાયર ગઁવહિં પરાને ॥૪॥

દેવન્હ દીન્હી દુન્દભી, પ્રભુ પર બરષહિઁ ફૂલ॥ હર પુર-નર-નારિ સબ, મિટા મોહ-મય-સૂલ ॥૨૮॥

અતિ ગહગહે બાજને બાજે। સહિ મનોહર મઙ્ગલ સાજે ॥ જૂથ જૂથ મિલિ સુમુખિ સુનયની । કરહિં ગાન કલ કોકિલ-બયની ॥૧॥

સુખ બિદેહ કર બરનિ ન જાઈ । જનમ દરિદ્ર મનહુઁ નિધિ પાઈ ॥ બિગત નાસ ભૈ પીય સુખારી । જનુ બિધુ ઉદય ચકોર-કુમારી ॥૨॥

જનક કીન્હ કૈઆસિકહિ મનોમા । પ્રભુ પ્રસાદ ધનુ ભૌજેઉ રામા ॥ મોહિ કૃતકૃત્ય કીન્હ દુહુઁ ભાઈ । અબ જોઉચિત સો કહિય ગોસાઁઈ ॥૩॥

કહ મુનિ સુનુ નરનાથ પ્રવીના । રહા વિવાહ ચાપ આધીના ॥ દૂટત હી ધનુ ભયેઉ બિવાહૂ । સુર નર નાગ વિદિત સબ કાહૂ ॥૪॥

તદપિ જાઇ તુમ્હ કરહુ અબ,જથા વંસ વ્યવહાર ॥ બૂઝિ વિપ્ર કુલ-બુદ્ધ ગુરુ, બેઇ વિદિત આચાર ॥૨૬॥

દૂત અવધપુર પઠવહુ જાઈ । આનહિઁ નપ દસરથહિ બોલાઈ ॥ મુદિત રાઉ કહિ ભલેહિ કૃપાલા । પઠયે દૂત બાલિ તેહિ કાલા ॥૧॥

બહુરિ મહાજન સકલ બોલાયે। આઇ સબન્હિ સાદર સિર નાયે ॥ હાટ બાર મન્દિર સુર-બાસા । નગર સઁવારહુ ચારિહુ પાસા ॥૨॥

હરષિ ચલે નિજ નિજ ગૃહ આયે। પુનિ પરિચારક બાલિ પઠાયે ॥ રચહુ બિચિત્ર બિતાન બનાઈ। સિર ધરિ બચન ચલે સચુ પાઈ ॥૩॥

પઠયે બાલિ ગુની તિન્હ નાના । જે મિતાન વિધિ કુસલ સુજાના ॥ બિધિહિ બન્દિ તિન્હ કીન્હ અરમ્માવિરચે કનક કદલિ કે ખમ્મા॥
હરિત-મનિન્હ કે. પન્ન ફલ, પદુમરાગ કે ફૂલ ॥ રચના દેખિ બિચિત્ર અતિ, મન બિચ્ચિ કર ભૂલ ॥૨૮॥

બેનુ હરિત-મનિ-મય સબ કીન્હે। સરલ સુપરન પરહિઁ નહિં ચોન્હૈ ॥ કનક કલિત અહિબેલિ બનાઈ। લખિ નહિં પરૈ સપરન સુહાઈ ॥૧॥

તેહિ કે રચિ પચિ બન્ધ બનાયે ॥ બિચ બિચ મુકુતા-દામ લગાયે માનિક મરકત કુલિસ પિરોજા। ચોરિ કોરિ પચિ રચે સરોજા ॥૨॥

કિયે ભૃઙ્ગ બહુરિ બિહઙ્ગા। ગુજહિઁ કૂહિઁ પવન પ્રસઙ્ગા॥
સુર-પ્રતિમા ખમ્ઝન્હિ ગઢિ કાઢી। મઙ્ગલ-દ્રવ્ય લિયે સબ ઠાઢી॥૩॥

ભાઁતિ અનેક પુરાઈ। સિન્ધુર-મનિ મય સહજ સુહાઈ॥૪॥

હાથી ઔર મોતિયોં સે સજાએ ગએ ચૌક સહજ હી અત્યંત સુહાવને બનાયે ગએ હૈં॥૪॥

સૌરમ-પલ્લવ સુભગ સુઠિ, કિયે નીલમનિ કોરિ॥
હેમ-બૌર મરકત-ધાર, લસત પાટ-મય ડોરિ॥૨૮॥

રુચિર બર બન્દનવારે। મનહુઁ મનોભવ ફન્દ સઁવારે॥
મઙ્ગલ-કલસ અનેક બનાયે। ધ્વજ પતાક પર ચવર સુહાયે॥૧॥

દીપ મનોહર મનિ-મય નાના। જાઇ અરનિ વિચિત્ર બિતાના॥
જેહિ મંડપ દુલહિનિ બૈદેહી। સો બરનૈ અસિ મતિ કદ‍‌હી કેહિ॥૨॥

દૂલહ રામ રૂપ-ગુન-સાગર। સો વિતાન તિહુઁ લોક ઉજાગર॥
જનક-ભવન કૈ સૌભા જૈસી। ગૃહ ગૃહ પ્રતિ પુર દેખિય તૈસી॥૩॥

જેહિ તિરહુતિ તેહિ સમય નિહારી। તેહિ લઘુ લોગ ભુવન દસ-ચારી॥
જો સમ્પદા નીચ ગૃહ સોહા। સો બિલોકિ સુરનાયક મોહા॥૪॥

બસૈ નગરજેહિ લચ્છિ કરિ, કપટ નારિ બર બેષ।
તેહિ પુર કે સોભા કહત, સકુચહિં સારદ સેષ॥૨૯॥

પહુઁચે દૂત રામ-પુર પાવન। હરષ નગર બિલોકિ સુહાવન।
ભૂપ-દ્વાર તિન્હ ખબરિ જનાઈ। દુસરથ નૃપ સુનિ લિયે બોલાઈ॥૧॥

કરિ પ્રનામ તિન્હ પાતી દોન્હી। મુદિત મહીપ આપ ઉઠિ લીન્હી॥
બારિ-બિલોચન બાઁચત પાતી। પુલક ગાત આઈ ભરિ છાતી॥૨॥

રામ-લખન-ઉર કર-નર-ચીઠી। રહિ ગયે કહત ન ખાટી મીઠી॥
પુંનિ ધરિ ધીર પત્રિકા બાઁચો। હરષી સભા બાત સુનિ સાઁચી॥૩॥

ખેલત રહે તહાઁ સુધિ પાઈ। આયે ભરત સહિત હિત ભાઈ॥
પૂછત અતિ સનેહ સકુચાઈ। તાત કહાઁ સે પાતી આઈ॥૪॥

કુસલ પ્રાન પ્રિય બન્ધુ દોઉ, અહહિઁ કહહુ કેહિ દેસ।
સુનિ સનેહ-સાને-પચન, બાઁચી બહુરિ નરેસ॥૨૦॥

મુનિ પાતી પુલકે દોઉ ભ્રાતા। અધિક સનેહ સમાત ન ગાતા॥
પ્રીતિ પુનીત ભરત કૈ દેખી। સકલ સભા સુખ લહે ઉ બિસેખી॥૧॥

તબ નૃપ દૂત નિકટ બૈઠારે। મધુર મનોહર બચન ઉચારે॥
ભૈયા કહહુ કુસલ દોઉ બારે। તુમ્હ નીકે નિજ નયન નિહારે॥૨॥

શ્યામલ ગૌર ધરે ધનુ ભાથા। બય-કિસોર કૈસિક મુનિ સાથા॥
પહિચાનહુ તુમ્હ કહહુ સુભાઊ। પ્રેમ-બિબસ પુનિ પુનિ કહિ રાઊ॥૩॥

જા દિન તૈં મુનિ ગયૌ લેવાઈ। તબ તઁ આજુ સાઁચિ સુધિ પાઈ॥
કહહુ બિદેહ કવનિ વિધિ જાને। સુનિ પ્રિય બચન દૂત મુસુકાને॥૪॥

સુનહુ મહીપતિ મુકુટ-મનિ, તુમ્હ સમ ધન્ય ન કોઉ।
રામ લખન જાકે તનય, બિસ્વ-વિભૂષન દોઉ॥૨૧॥

પૂછન જોગ ન તનય તુમ્હારે। પુરુષ-સિંહ તિહુઁ પુર ઉજિયારે॥
જિન્હ કે જસ-પ્રતાપ કે આગે। સસિ મલીન રબિ સીતલ લાગે॥૧॥

તિન્હ કહઁ કહિય નાથ કિમિ ચીન્હે। દેખિય રબિ કિ દીપ કર લીન્હે॥
અનેકા સમિટે સુભટ એક તઁ એકા॥૨॥

સમ્મુ-સરાસન કાહુ ન ટારા। હારે સકલ બીર બરિયારા॥
તીનિ લોક મહઁ જે ભટ માની। સબ કૈ સકતિ સમ્ભુધનુ માની॥૩॥

સકૈ ઉઠાઇ સરાસુર મેરૂ। સેઉ હિય હારિ ગયૌ કરિ ફેરૂ॥
જેહિ કૌતૂહલ સિવ-સૈલ ઉઠાવા। સેઉ તેહિ સભા પરાભવ પાવા॥૪॥

તહઁ રામ-રઘુબંસ-મનિ, સુનિય મહા-મહિપાલ।
ભજેઉ ચાંપ પ્રયાસ બિનુ, જિમિ ગજ પઙ્કજ-નાલ॥૨૨॥

સમ્મુ-સરાસન કાહુ ન ટારા। હારે સકલ બીર બરિયારા॥
તીનિ લોક મહઁ જે ભટ માની। સબ કૈ સકતિ સમ્ભુધનુ માની॥૩॥

સકૈ ઉઠાઇ સરાસુર મેરૂ। સેઉ હિય હારિ ગયૌ કરિ ફેરૂ॥
જેહિ કૌતૂહલ સિવ-સૈલ ઉઠાવા। સેઉ તેહિ સભા પરાભવ પાવા॥૪॥

તહઁ રામ-રઘુબંસ-મનિ, સુનિય મહા-મહિપાલ।
ભજેઉ ચાંપ પ્રયાસ બિનુ, જિમિ ગજ પઙ્કજ-નાલ॥૨૨॥

સુનિ સરોષ ભૃગુનાયક આયે। બહુત ભાઁતિ તિન્હ આઁખિ દેખાયે॥
દેખિ રામ બલ નિજ ધનુ દીન્હા। કરિ બહુ બિનય ગવન બન કીન્હા॥૧॥

રાજન રામ અતુલ બલ જૈસે। તેજ-નિધાન લખન પુનિ તૈસે॥
કમ્પહિં ભૂપ નિલોકત જાકે। જિમિ ગજ હરિ-કિસોર કે તોકે॥૨॥

ચલહુ બેગિ સુનિ ગુરુ બચન, ભલેહિ નાથ સિર નાઇ।
ભૂપતિ ગવને ભવન તબ, દૂતન્હ બાસ દેવાઇ॥૨૪॥

રાજા સબ રનિવાસ બોલાઈ। જનક-પત્રિકા બાઁચિ સુનાઈ॥
સુનિ સન્દેસ સકલ હરષાની। અપર કથા સબ ભૂપ બખાની॥૧॥

પ્રેમ-પ્રફુલ્લિત રાજહિ રાની। મનહુઁ સિખિનિ સુનિ બારિત બાની॥
મુદિત અસીસ દેહિ ગુરુ નારી। અતિ આનન્દ મગન મહતારી॥૨॥

લેહિ પરસપર અતિ પ્રિય પાતી। હૃદય લગાઇ જુડાવહિઁ છાતી॥
રામ લખન કે કીરતિ કરની। બારહિ બાર ભૂપ-બર બરની॥૩॥

મુનિ પ્રસાદ કહિ દ્વાર સિધાયે। રાનિન્હ તબ મહિદેવ બોલાયે॥
દિયે દાન આનન્દ સમેતા। ચલે વિપ્ર-બર આસિષ દેતા॥૪॥

જાચક લિયે હકારિ, દીન્હિ નિછાવર કોટિ બિધિ।
ચિરજીવહુ સુત ચારિ, ચક્રવતિ દુસરથ કે॥૨૬૫॥

કહત ચલે પહિરે પટ નાના। હરષિ હને ગહગહે નિસાના॥
સમાચાર સબ લોગન્હ પાયે। લાગે ઘર ઘર હોન બધાયે॥૧॥

ભુવન ચોરિ-દસ ભરા ઉછાહૂ। જનકસુતા-રઘુધીર વિધાહૂ॥
સુનિ સુભઽ કથા લોગ અનુરાગે। મગ-ગૃહ-ગલી સઁવારન લાગે॥૨॥

જદ્યપિ અવધ સદૈવ સુહાવનિ। રામપુરી મઙ્ગલ-મય પાવનિ॥
તદપિ પ્રીતિ કૈ રીતિ સુહાઈ। મઙ્ગલ-રચના રચી બનાઈ॥૩॥

ધ્વજ પતાક પટ ચામર ચારૂ। છાવા પરમ-વિચિત્ર બજારૂ॥
કનક કલસ તારન મનિ-જાલા। હરદ દૂબ દધિ અચ્છત માલા॥૪॥

મઙ્ગલ ભય નિજ નિજ ભવન, લોગન્હ રચે બનાઇ।
બીથી સાઁચી ચતુરસમ, ચૌકે ચારુ પુરાઇ॥૨૬॥

જહઁ તહઁ જૂથન જૂથ મિલિ ભામિનિ। સજિનવ-સપત સકલ દુતિ દામિનિ॥
વિધુ-બદની મૃગ-સાવક-લોચનિ। નિજ-સરૂપ રતિ-માન-બિમોચનિ॥૧॥

ભરત સકલ સાહની બોલાયે। માયસુ દીન્હ મુદિત ઉઠિ ધાયે॥
રચિ રુચિ જીન તુરગ તિન્હ સાજે। બરન બરન બર વાજિ વિરાજે॥૨॥

સુભગ સકલ સુઠિ ચઞ્ચલ કરની। અય ઇવ જરત ધરત પગ ધરની॥
માના જાતિ ન જાહિં બખાને। નિદરિ પવન જનુ ચહત ઉડાને॥૩॥

તિન્હ સબ છયલ ભયે અસવારા। ભરત સરિસ બય રાજકુમારા॥
સબ સુન્દર સબ ભૂષન-ધારી। કર સર ચાપ તૂન કટિ-કારી॥૪॥

છરે છબીલે છૈલ સવ, સૂર સુજાન નવીન।
જુગ પદચર અલવાર પ્રતિ, જે અસિ કલાં પ્રબીન॥૨૮॥

ચાઁધે બિરદ બીર રન ગાઢે। નિકસિ ભયે પુર બાહિર ઠાઢે॥
ફેરહિં ચતુર તુરગ ગતિ નાના। હરષે સુનિ પનવ નિસાના॥૧॥

બન્દિ બિપ્ર સુર ગુરુ પિતુ માતા। પાઇ અસીસ મુદિત સબ ભ્રાતા॥
જનનિન્હ સાદર બદન નિહારે। ભૂપતિ સઙ્ગ દ્વાર પગ ધારે॥૧॥

કીન્હ સૌચ સબ સહજ સુચિ, સરિત પુનીત નહાઇ।
પ્રાતક્રિયા કરિ તાત પહિઁ, આયે ચારિઉ ભાઇ॥૩૫૮॥

ભૂપ વિલોકિ લિયે ઉર લાઈ। બૈઠે હરષિ રજાયસુ પાઈ॥
દેખિ રામ સબ સભા જુડાની। લોચન લાભ અવધિ અનુમાની॥૧॥

પુનિ બસિષ્ઠ મુનિ કૌસિક આયે। સુભગ આસનન્હિ મુનિ બૈઠાયે॥
સુતન્હ સમેત પૂજિ પગ લાગે। નિરખિ રામ દોઉ ગુરુ અનુરાગે॥૨॥

કહહિઁ બસિષ્ઠ ધરમ ઇતિહાસા। સુનહિઁ મહીસ સહિત રનિવાસા॥
મુનિ મન અગમ ગાધિ સુત કરની। મુદિત બસિષ્ઠ બિપુલ બિધિ કરની॥૩॥

બોલે બામદેવ સબ સાઁચી। કીરતિ કલિત લોક તિહુઁ માઁચી॥
સુનિ આનન્દ ભયૌ સબ કાહૂ। રામ-લખન-ઉર અધિક ઉછાહૂ॥૪॥

મઙ્ગલ મોદ ઉછાહ નિત, જાહિઁ દિવસ એહિ ભાઁતિ।
ઉમગી અવધ અનન્દ ભરિ, અધિક અધિક અધિકાતિ॥૩૫૯॥

સુદિન સોધિ કલ કઙ્કન છોરે। મઙ્ગલ મોદ બિનોદ ન થોરે॥
નિત નવ સુખ સુર દેખિ સિહાહીં। અવધ જનમ જાચહિઁ બિધિ પાહીં॥૧॥

બિસ્વામિત્ર ચલન નિત ચહહીઁ। રામ-સપ્રેમ-વિનય-બસ રહહીઁ॥
દિન દિન સયગુન ભૂપતિ ભાઊ। દેખિ સરાહ મહા-મુનિ-રાજ॥૨॥

માઁગત બિદા રાઉ અનુરાગે। સુતન્હ સમેત ઠાઢ ભયે આગે॥
નાથ સકલ સમ્પદા તુમ્હારી। મૈં સેવક સમેત સુત નારી॥૩॥

કરબ સદા લરિકન પર છોહૂ। દરસન દેત રહબ મુનિ મોહૂ॥
અસ કહિ રાઉ સહિત સુત રાની। પરેઉ ચરન મુખ આવ ન બાની॥૪॥

દીન્હિ અસીસ બિપ્ર બહુ ભાઁતી। ચલે ન પ્રીતિ રીતિ-કહિ જાતી॥
રામ સપ્રેમ સઙ્ગ સબ ભાઈ। આયસુ પાઈ ફિરે ફિરે પહુઁચાઈ॥૫॥

રામ-રૂપ ભૂપતિ-ભગતિ, બ્યાહ-ઉછાહ-અનન્દ।
જાત સરાહત મનહિં મન, મુદિત ગાધિ-કુલ-ચન્દ॥૩૬૦॥

બામદેવ-રઘુકુલ ગુરુ જ્ઞાની। બહુરિ ગાધિ-સુત કથા બખાની॥
સુનિ સુનિ સુજસ મનહિઁ મન રાઊ। બરનત આપન પુન્ય પ્રભાઊ॥૧॥

બહુરે લોગ રાજયસુ ભયઊ। સુતન્હ સમેત નૃપતિ ગૃહ ગયઊ॥
જહઁ તહઁ રામ બ્યાહ સબ ગાવા। સુજસ પુનીત લોક તિહુઁ છાવા॥૨॥

આયે બ્યાહિ રામ ઘર જન તેં। બસે અનન્દ અવધ સબ તબ તેં॥
પ્રભુ બિબાહ જસ ભયૌ ઉછાહૂ। સકહિઁ ન બરનિ ગિરા અહિનાહૂ॥૩॥

કબિ-કુલ-જીવન પાવન જાની। રામ-સીય-જસ મંગલ-ખાની॥
તેહિ તૈં મૈં કછુ કહા બખાની। કરન પુનીત હેતુ નિજ બાની॥૪॥

નિજ ગિરા પાવનિ કરન કારન, રામ-જસ તુલસી કહ્યો।
રઘુબીર ચરિત અપાર બારિધિ, પાર કબિ કવને લહ્યો॥
ઉપબીત બ્યાહ ઉછાહ મઙ્ગલ, સુનિ જે સાદર ગાવહીઁ।
વૈદેહિ રામ-પ્રસાદ તેં જન, સર્બદા સુખ પાવહીં॥૪૭॥

સિય રઘુબીર બિબાહ, જે સપ્રેમ ગાવહિઁ સુનહિ।
તિન્હ કહઁ સદા ઉછાહ, મઙ્ગલાયતન રામ જસ॥૩૬૧॥

ઇતિ શ્રીરામચરિતમાનસે સકલકલિકલુષવિધ્વંસને<બ્ર્>બિમલ સન્તોષસમ્પાદનો નામ પ્રથમઃ<બ્ર્>સોપાનઃ સમાપ્તઃ।
વામાઙ્કે ચ વિભાતિ ભૂધરસુતા દેવાપગા મસ્તકે।
ભાલે બાલ-વિધુર્ગલે ચ ગરલં યસ્યોરસિ બ્યાલરાટ્॥
યં ભૂતિવિભૂષણઃ સુરવરઃ સર્વાધિપઃ સર્બદા।
શર્વઃ સર્વગતઃ શિવઃ શશિનિમઃ શ્રીશઙ્કરઃ પાતુમામ્॥૧॥