રામાયણ · અધ્યાય 4.057

ઇત્ય્ ઉક્તઃ કરુણં વાક્યં વાનરૈસ્ ત્યક્તજીવિતૈઃ
સબાષ્પો વાનરાન્ ગૃધ્રઃ પ્રત્યુવાચ મહાસ્વનઃ

યવીયાન્ મમ સ ભ્રાતા જટાયુર્ નામ વાનરાઃ
યમાખ્યાત હતં યુદ્ધે રાવણેન બલીયસા

વૃદ્ધભાવાદ્ અપક્ષત્વાચ્ છૃણ્વંસ્ તદ્ અપિ મર્ષયે
ન હિ મે શક્તિર્ અદ્યાસ્તિ ભ્રાતુર્ વૈરવિમોક્ષણે

પુરા વૃત્રવધે વૃત્તે સ ચાહં ચ જયૈષિણૌ
આદિત્યમ્ ઉપયાતૌ સ્વો જ્વલન્તં રશ્મિમાલિનમ્

આવૃત્યાકાશમાર્ગેણ જવેન સ્મ ગતૌ ભૃશમ્
મધ્યં પ્રાપ્તે ચ સૂર્યે ચ જટાયુર્ અવસીદતિ

તમ્ અહં ભ્રાતરં દૃષ્ટ્વા સૂર્યરશ્મિભિર્ અર્દિતમ્
પક્ષાભ્યં છાદયામ્ આસ સ્નેહાત્ પરમવિહ્વલમ્

નિર્દગ્ધપક્ષઃ પતિતો વિન્ધ્યે ઽહં વાનરોત્તમાઃ
અહમ્ અસ્મિન્ વસન્ ભ્રાતુઃ પ્રવૃત્તિં નોપલક્ષયે

જટાયુષસ્ ત્વ્ એવમ્ ઉક્તો ભ્રાત્રા સંપાતિના તદા
યુવરાજો મહાપ્રાજ્ઞઃ પ્રત્યુવાચાઙ્ગદસ્ તદા

જટાયુષો યદિ ભ્રાતા શ્રુતં તે ગદિતં મયા
આખ્યાહિ યદિ જાનાસિ નિલયં તસ્ય રક્ષસઃ

અદીર્ઘદર્શિનં તં વા રાવણં રાક્ષસાધિપમ્
અન્તિકે યદિ વા દૂરે યદિ જાનાસિ શંસ નઃ

તતો ઽબ્રવીન્ મહાતેજા જ્યેષ્ઠો ભ્રાતા જટાયુષઃ
આત્માનુરૂપં વચનં વાનરાન્ સંપ્રહર્ષયન્

નિર્દગ્ધપક્ષો ગૃધ્રો ઽહં ગતવીર્યઃ પ્લવંગમાઃ
વાઙ્માત્રેણ તુ રામસ્ય કરિષ્યે સાહ્યમ્ ઉત્તમમ્

જાનામિ વારુણાલ્ લોકાન્ વિષ્ણોસ્ ત્રૈવિક્રમાન્ અપિ
દેવાસુરવિમર્દાંશ્ ચ અમૃતસ્ય ચ મન્થનમ્

રામસ્ય યદ્ ઇદં કાર્યં કર્તવ્યં પ્રથમં મયા
જરયા ચ હૃતં તેજઃ પ્રાણાશ્ ચ શિથિલા મમ

તરુણી રૂપસંપન્ના સર્વાભરણભૂષિતા
હ્રિયમાણા મયા દૃષ્ટા રાવણેન દુરાત્મના

ક્રોશન્તી રામ રામેતિ લક્ષ્મણેતિ ચ ભામિની
ભૂષણાન્ય્ અપવિધ્યન્તી ગાત્રાણિ ચ વિધુન્વતી

સૂર્યપ્રભેવ શૈલાગ્રે તસ્યાઃ કૌશેયમ્ ઉત્તમમ્
અસિતે રાક્ષસે ભાતિ યથા વા તડિદમ્બુદે

તાં તુ સીતામ્ અહં મન્યે રામસ્ય પરિકીર્તનાત્
શ્રૂયતાં મે કથયતો નિલયં તસ્ય રક્ષસઃ

પુત્રો વિશ્રવસઃ સાક્ષાદ્ ભ્રાતા વૈશ્રવણસ્ય ચ
અધ્યાસ્તે નગરીં લઙ્કાં રાવણો નામ રાકસઃ

ઇતો દ્વીપે સમુદ્રસ્ય સંપૂર્ણે શતયોજને
તસ્મિંલ્ લઙ્કા પુરી રમ્યા નિર્મિતા વિશ્વકર્મણા

તસ્યાં વસતિ વૈદેહી દીના કૌશેયવાસિની
રાવણાન્તઃપુરે રુદ્ધા રાક્ષસીભિઃ સુરક્ષિતા

જનકસ્યાત્મજાં રાજ્ઞસ્ તસ્યાં દ્રક્ષ્યથ મૈથિલીમ્
લઙ્કાયામ્ અથ ગુપ્તાયાં સાગરેણ સમન્તતઃ

સંપ્રાપ્ય સાગરસ્યાન્તં સંપૂર્ણં શતયોજનમ્
આસાદ્ય દક્ષિણં કૂલં તતો દ્રક્ષ્યથ રાવણમ્

તત્રૈવ ત્વરિતાઃ ક્ષિપ્રં વિક્રમધ્વં પ્લવંગમાઃ
જ્ઞાનેન ખલુ પશ્યામિ દૃષ્ટ્વા પ્રત્યાગમિષ્યથ

આદ્યઃ પન્થાઃ કુલિઙ્ગાનાં યે ચાન્યે ધાન્યજીવિનઃ
દ્વિતીયો બલિભોજાનાં યે ચ વૃક્ષફલાશિનઃ

ભાસાસ્ તૃતીયં ગચ્છન્તિ ક્રૌઞ્ચાશ્ ચ કુરરૈઃ સહ
શ્યેનાશ્ ચતુર્થં ગચ્છન્તિ ગૃધ્રા ગચ્છન્તિ પઞ્ચમમ્

બલવીર્યોપપન્નાનાં રૂપયૌવનશાલિનામ્
ષષ્ઠસ્ તુ પન્થા હંસાનાં વૈનતેયગતિઃ પરા
વૈનતેયાચ્ ચ નો જન્મ સર્વેષાં વાનરર્ષભાઃ

ગર્હિતં તુ કૃતં કર્મ યેન સ્મ પિશિતાશનાઃ
ઇહસ્થો ઽહં પ્રપશ્યામિ રાવણં જાનકીં તથા

અસ્માકમ્ અપિ સૌવર્ણં દિવ્યં ચક્ષુર્બલં તથા
તસ્માદ્ આહારવીર્યેણ નિસર્ગેણ ચ વાનરાઃ
આયોજનશતાત્ સાગ્રાદ્ વયં પશ્યામ નિત્યશઃ

અસ્માકં વિહિતા વૃત્તિર્ નિસાર્ગેણ ચ દૂરતઃ
વિહિતા પાદમૂલે તુ વૃત્તિશ્ ચરણયોધિનામ્

ઉપાયો દૃશ્યતાં કશ્ ચિલ્ લઙ્ઘને લવણામ્ભસઃ
અભિગમ્ય તુ વૈદેહીં સમૃદ્ધાર્થા ગમિષ્યથ

સમુદ્રં નેતુમ્ ઇચ્છામિ ભવદ્ભિર્ વરુણાલયમ્
પ્રદાસ્યામ્ય્ ઉદકં ભ્રાતુઃ સ્વર્ગતસ્ય મહાત્મનઃ

તતો નીત્વા તુ તં દેશં તીરે નદનદીપતેઃ
નિર્દગ્ધપક્ષં સંપાતિં વાનરાઃ સુમહૌજસઃ

પુનઃ પ્રત્યાનયિત્વા વૈ તં દેશં પતગેશ્વરમ્
બભૂવુર્ વાનરા હૃષ્ટાઃ પ્રવૃત્તિમ્ ઉપલભ્ય તે