રામાયણ · અધ્યાય 4.049

સહ તારાઙ્ગદાભ્યાં તુ સંગમ્ય હનુમાન્ કપિઃ
વિચિનોતિ સ્મ વિન્ધ્યસ્ય ગુહાશ્ ચ ગહનાનિ ચ

સિંહશાર્દૂલજુષ્ટાશ્ ચ ગુહાશ્ ચ પરિતસ્ તથા
વિષમેષુ નગેન્દ્રસ્ય મહાપ્રસ્રવણેષુ ચ

તેષાં તત્રૈવ વસતાં સ કાલો વ્યત્યવર્તત

સ હિ દેશો દુરન્વેષો ગુહા ગહનવાન્ મહાન્
તત્ર વાયુસુતઃ સર્વં વિચિનોતિ સ્મ પર્વતમ્

પરસ્પરેણ રહિતા અન્યોન્યસ્યાવિદૂરતઃ
ગજો ગવાક્ષો ગવયઃ શરભો ગન્ધમાદનઃ

મૈન્દશ્ ચ દ્વિવિદશ્ ચૈવ હનુમાઞ્ જામ્બવાન્ અપિ
અઙ્ગદો યુવરાજશ્ ચ તારશ્ ચ વનગોચરઃ

ગિરિજાલાવૃતાન્ દેશાન્ માર્ગિત્વા દક્ષિણાં દિશમ્
ક્ષુત્પિપાસા પરીતાશ્ ચ શ્રાન્તાશ્ ચ સલિલાર્થિનઃ
અવકીર્ણં લતાવૃક્ષૈર્ દદૃશુસ્ તે મહાબિલમ્

તતઃ ક્રૌઞ્ચાશ્ ચ હંસાશ્ ચ સારસાશ્ ચાપિ નિષ્ક્રમન્
જલાર્દ્રાશ્ ચક્રવાકાશ્ ચ રક્તાઙ્ગાઃ પદ્મરેણુભિઃ

તતસ્ તદ્ બિલમ્ આસાદ્ય સુગન્ધિ દુરતિક્રમમ્
વિસ્મયવ્યગ્રમનસો બભૂવુર્ વાનરર્ષભાઃ

સંજાતપરિશઙ્કાસ્ તે તદ્ બિલં પ્લવગોત્તમાઃ
અભ્યપદ્યન્ત સંહૃષ્ટાસ્ તેજોવન્તો મહાબલાઃ

તતઃ પર્વતકૂટાભો હનુમાન્ મારુતાત્મજઃ
અબ્રવીદ્ વાનરાન્ સર્વાન્ કાન્તાર વનકોવિદઃ

ગિરિજાલાવૃતાન્ દેશાન્ માર્ગિત્વા દક્ષિણાં દિશમ્
વયં સર્વે પરિશ્રાન્તા ન ચ પશ્યામિ મૈથિલીમ્

અસ્માચ્ ચાપિ બિલાદ્ ધંસાઃ ક્રૌઞ્ચાશ્ ચ સહ સારસૈઃ
જલાર્દ્રાશ્ ચક્રવાકાશ્ ચ નિષ્પતન્તિ સ્મ સર્વશઃ

નૂનં સલિલવાન્ અત્ર કૂપો વા યદિ વા હ્રદઃ
તથા ચેમે બિલદ્વારે સ્નિગ્ધાસ્ તિષ્ઠન્તિ પાદપાઃ

ઇત્ય્ ઉક્તાસ્ તદ્ બિલં સર્વે વિવિશુસ્ તિમિરાવૃતમ્
અચન્દ્રસૂર્યં હરયો દદૃશૂ રોમહર્ષણમ્

તતસ્ તસ્મિન્ બિલે દુર્ગે નાનાપાદપસંકુલે
અન્યોન્યં સંપરિષ્વજ્ય જગ્મુર્ યોજનમ્ અન્તરમ્

તે નષ્ટસંજ્ઞાસ્ તૃષિતાઃ સંભ્રાન્તાઃ સલિલાર્થિનઃ
પરિપેતુર્ બિલે તસ્મિન્ કં ચિત્ કાલમ્ અતન્દ્રિતાઃ

તે કૃશા દીનવદનાઃ પરિશ્રાન્તાઃ પ્લવંગમાઃ
આલોકં દદૃશુર્ વીરા નિરાશા જીવિતે તદા

તતસ્ તં દેશમ્ આગમ્ય સૌમ્યં વિતિમિરં વનમ્
દદૃશુઃ કાઞ્ચનાન્ વૃક્ષાન્ દીપ્તવૈશ્વાનરપ્રભાન્

સાલાંસ્ તાલાંશ્ ચ પુંનાગાન્ કકુભાન્ વઞ્જુલાન્ ધવાન્
ચમ્પકાન્ નાગવૃક્ષાંશ્ ચ કર્ણિકારાંશ્ ચ પુષ્પિતાન્

તરુણાદિત્યસંકાશાન્ વૈદૂર્યમયવેદિકાન્
નીલવૈદૂર્યવર્ણાશ્ ચ પદ્મિનીઃ પતગાવૃતાઃ

મહદ્ભિઃ કાઞ્ચનૈર્ વૃક્ષૈર્ વૃતં બાલાર્ક સંનિભૈઃ
જાતરૂપમયૈર્ મત્સ્યૈર્ મહદ્ભિશ્ ચ સકચ્છપૈઃ

નલિનીસ્ તત્ર દદૃશુઃ પ્રસન્નસલિલાયુતાઃ
કાઞ્ચનાનિ વિમાનાનિ રાજતાનિ તથૈવ ચ

તપનીયગવાક્ષાણિ મુક્તાજાલાવૃતાનિ ચ
હૈમરાજતભૌમાનિ વૈદૂર્યમણિમન્તિ ચ

દદૃશુસ્ તત્ર હરયો ગૃહમુખ્યાનિ સર્વશઃ
પુષ્પિતાન્ ફલિનો વૃક્ષાન્ પ્રવાલમણિસંનિભાન્

કાઞ્ચનભ્રમરાંશ્ ચૈવ મધૂનિ ચ સમન્તતઃ
મણિકાઞ્ચનચિત્રાણિ શયનાન્ય્ આસનાનિ ચ

મહાર્હાણિ ચ યાનાનિ દદૃશુસ્ તે સમન્તતઃ
હૈમરાજતકાંસ્યાનાં ભાજનાનાં ચ સંચયાન્

અગરૂણાં ચ દિવ્યાનાં ચન્દનાનાં ચ સંચયાન્
શુચીન્ય્ અભ્યવહાર્યાણિ મૂલાનિ ચ ફલાનિ ચ

મહાર્હાણિ ચ પાનાનિ મધૂનિ રસવન્તિ ચ
દિવ્યાનામ્ અમ્બરાણાં ચ મહાર્હાણાં ચ સંચયાન્
કમ્બલાનાં ચ ચિત્રાણામ્ અજિનાનાં ચ સંચયાન્

તત્ર તત્ર વિચિન્વન્તો બિલે તત્ર મહાપ્રભાઃ
દદૃશુર્ વાનરાઃ શૂરાઃ સ્ત્રિયં કાં ચિદ્ અદૂરતઃ

તાં દૃષ્ટ્વા ભૃશસંત્રસ્તાશ્ ચીરકૃષ્ણાજિનામ્બરામ્
તાપસીં નિયતાહારાં જ્વલન્તીમ્ ઇવ તેજસા

તતો હનૂમાન્ ગિરિસંનિકાશઃ કૃતાઞ્જલિસ્ તામ્ અભિવાદ્ય વૃદ્ધામ્
પપ્રચ્છ કા ત્વં ભવનં બિલં ચ રત્નાનિ ચેમાનિ વદસ્વ કસ્ય