રામાયણ · અધ્યાય 3.031

તતઃ શૂર્પણખા દીના રાવણં લોકરાવણમ્
અમાત્યમધ્યે સંક્રુદ્ધા પરુષં વાક્યમ્ અબ્રવીત્

પ્રમત્તઃ કામભોગેષુ સ્વૈરવૃત્તો નિરઙ્કુશઃ
સમુત્પન્નં ભયં ઘોરં બોદ્ધવ્યં નાવબુધ્યસે

સક્તં ગ્રામ્યેષુ ભોગેષુ કામવૃત્તં મહીપતિમ્
લુબ્ધં ન બહુ મન્યન્તે શ્મશાનાગ્નિમ્ ઇવ પ્રજાઃ

સ્વયં કાર્યાણિ યઃ કાલે નાનુતિષ્ઠતિ પાર્થિવઃ
સ તુ વૈ સહ રાજ્યેન તૈશ્ ચ કાર્યૈર્ વિનશ્યતિ

અયુક્તચારં દુર્દર્શમ્ અસ્વાધીનં નરાધિપમ્
વર્જયન્તિ નરા દૂરાન્ નદીપઙ્કમ્ ઇવ દ્વિપાઃ

યે ન રક્ષન્તિ વિષયમ્ અસ્વાધીના નરાધિપઃ
તે ન વૃદ્ધ્યા પ્રકાશન્તે ગિરયઃ સાગરે યથા

આત્મવદ્ભિર્ વિગૃહ્ય ત્વં દેવગન્ધર્વદાનવૈઃ
અયુક્તચારશ્ ચપલઃ કથં રાજા ભવિષ્યસિ

યેષાં ચારશ્ ચ કોશશ્ ચ નયશ્ ચ જયતાં વર
અસ્વાધીના નરેન્દ્રાણાં પ્રાકૃતૈસ્ તે જનૈઃ સમાઃ

યસ્માત્ પશ્યન્તિ દૂરસ્થાન્ સર્વાન્ અર્થાન્ નરાધિપાઃ
ચારેણ તસ્માદ્ ઉચ્યન્તે રાજાનો દીર્ઘચક્ષુષઃ

અયુક્તચારં મન્યે ત્વાં પ્રાકૃતૈઃ સચિવૈર્ વૃતમ્
સ્વજનં ચ જનસ્થાનં હતં યો નાવબુધ્યસે

ચતુર્દશ સહસ્રાણિ રક્ષસાં ભીમકર્મણામ્
હતાન્ય્ એકેન રામેણ ખરશ્ ચ સહદૂષણઃ

ઋષીણામ્ અભયં દત્તં કૃતક્ષેમાશ્ ચ દણ્ડકાઃ
ધર્ષિતં ચ જનસ્થાનં રામેણાક્લિષ્ટકર્મણા

ત્વં તુ લુબ્ધઃ પ્રમત્તશ્ ચ પરાધીનશ્ ચ રાવણ
વિષયે સ્વે સમુત્પન્નં ભયં યો નાવબુધ્યસે

તીક્ષ્ણમ્ અલ્પપ્રદાતારં પ્રમત્તં ગર્વિતં શઠમ્
વ્યસને સર્વભૂતાનિ નાભિધાવન્તિ પાર્થિવમ્

અતિમાનિનમ્ અગ્રાહ્યમ્ આત્મસંભાવિતં નરમ્
ક્રોધનં વ્યસને હન્તિ સ્વજનો ઽપિ નરાધિપમ્

નાનુતિષ્ઠતિ કાર્યાણિ ભયેષુ ન બિભેતિ ચ
ક્ષિપ્રં રાજ્યાચ્ ચ્યુતો દીનસ્ તૃણૈસ્ તુલ્યો ભવિષ્યતિ

શુષ્કકાષ્ઠૈર્ ભવેત્ કાર્યં લોષ્ટૈર્ અપિ ચ પાંસુભિઃ
ન તુ સ્થાનાત્ પરિભ્રષ્ટૈઃ કાર્યં સ્યાદ્ વસુધાધિપૈઃ

ઉપભુક્તં યથા વાસઃ સ્રજો વા મૃદિતા યથા
એવં રાજ્યાત્ પરિભ્રષ્ટઃ સમર્થો ઽપિ નિરર્થકઃ

અપ્રમત્તશ્ ચ યો રાજા સર્વજ્ઞો વિજિતેન્દ્રિયઃ
કૃતજ્ઞો ધર્મશીલશ્ ચ સ રાજા તિષ્ઠતે ચિરમ્

નયનાભ્યાં પ્રસુપ્તો ઽપિ જાગર્તિ નયચક્ષુષા
વ્યક્તક્રોધપ્રસાદશ્ ચ સ રાજા પૂજ્યતે જનૈઃ

ત્વં તુ રાવણદુર્બુદ્ધિર્ ગુણૈર્ એતૈર્ વિવર્જિતઃ
યસ્ય તે ઽવિદિતશ્ ચારૈ રક્ષસાં સુમહાન્ વધઃ

પરાવમન્તા વિષયેષુ સંગતો નદેશ કાલપ્રવિભાગ તત્ત્વવિત્
અયુક્તબુદ્ધિર્ ગુણદોષનિશ્ચયે વિપન્નરાજ્યો ન ચિરાદ્ વિપત્સ્યતે

ઇતિ સ્વદોષાન્ પરિકીર્તિતાંસ્ તયા સમીક્ષ્ય બુદ્ધ્યા ક્ષણદાચરેશ્વરઃ
ધનેન દર્પેણ બલેન ચાન્વિતો વિચિન્તયામ્ આસ ચિરં સ રાવણઃ