રામાયણ · અધ્યાય 2.110

સા ત્વ્ એવમ્ ઉક્તા વૈદેહી અનસૂયાન્ અસૂયયા
પ્રતિપૂજ્ય વચો મન્દં પ્રવક્તુમ્ ઉપચક્રમે

નૈતદ્ આશ્ચર્યમ્ આર્યાયા યન્ માં ત્વમ્ અનુભાષસે
વિદિતં તુ મમાપ્ય્ એતદ્ યથા નાર્યાઃ પતિર્ ગુરુઃ

યદ્ય્ અપ્ય્ એષ ભવેદ્ ભર્તા મમાર્યે વૃત્તવર્જિતઃ
અદ્વૈધમ્ ઉપવર્તવ્યસ્ તથાપ્ય્ એષ મયા ભવેત્

કિં પુનર્ યો ગુણશ્લાઘ્યઃ સાનુક્રોશો જિતેન્દ્રિયઃ
સ્થિરાનુરાગો ધર્માત્મા માતૃવર્તી પિતૃ પ્રિયઃ

યાં વૃત્તિં વર્તતે રામઃ કૌસલ્યાયાં મહાબલઃ
તામ્ એવ નૃપનારીણામ્ અન્યાસામ્ અપિ વર્તતે

સકૃદ્ દૃષ્ટાસ્વ્ અપિ સ્ત્રીષુ નૃપેણ નૃપવત્સલઃ
માતૃવદ્ વર્તતે વીરો માનમ્ ઉત્સૃજ્ય ધર્મવિત્

આગચ્છન્ત્યાશ્ ચ વિજનં વનમ્ એવં ભયાવહમ્
સમાહિતં હિ મે શ્વશ્ર્વા હૃદયે યત્ સ્થિતં મમ

પ્રાણિપ્રદાનકાલે ચ યત્ પુરા ત્વ્ અગ્નિસંનિધૌ
અનુશિષ્ટા જનન્યાસ્મિ વાક્યં તદ્ અપિ મે ધૃતમ્

નવીકૃતં તુ તત્ સર્વં વાક્યૈસ્ તે ધર્મચારિણિ
પતિશુશ્રૂષણાન્ નાર્યાસ્ તપો નાન્યદ્ વિધીયતે

સાવિત્રી પતિશુશ્રૂષાં કૃત્વા સ્વર્ગે મહીયતે
તથા વૃત્તિશ્ ચ યાતા ત્વં પતિશુશ્રૂષયા દિવમ્

વરિષ્ઠા સર્વનારીણામ્ એષા ચ દિવિ દેવતા
રોહિણી ચ વિના ચન્દ્રં મુહૂર્તમ્ અપિ દૃશ્યતે

એવંવિધાશ્ ચ પ્રવરાઃ સ્ત્રિયો ભર્તૃદૃઢવ્રતાઃ
દેવલોકે મહીયન્તે પુણ્યેન સ્વેન કર્મણા

તતો ઽનસૂયા સંહૃષ્ટા શ્રુત્વોક્તં સીતયા વચઃ
શિરસ્ય્ આઘ્રાય ચોવાચ મૈથિલીં હર્ષયન્ત્ય્ ઉત

નિયમૈર્ વિવિધૈર્ આપ્તં તપો હિ મહદ્ અસ્તિ મે
તત્ સંશ્રિત્ય બલં સીતે છન્દયે ત્વાં શુચિવ્રતે

ઉપપન્નં ચ યુક્તં ચ વચનં તવ મૈથિલિ
પ્રીતા ચાસ્મ્ય્ ઉચિતં કિં તે કરવાણિ બ્રવીહિ મે
કૃતમ્ ઇત્ય્ અબ્રવીત્ સીતા તપોબલસમન્વિતામ્

સા ત્વ્ એવમ્ ઉક્તા ધર્મજ્ઞા તયા પ્રીતતરાભવત્
સફલં ચ પ્રહર્ષં તે હન્ત સીતે કરોમ્ય્ અહમ્

ઇદં દિવ્યં વરં માલ્યં વસ્ત્રમ્ આભરણાનિ ચ
અઙ્ગરાગં ચ વૈદેહિ મહાર્હમ્ અનુલેપનમ્

મયા દત્તમ્ ઇદં સીતે તવ ગાત્રાણિ શોભયેત્
અનુરૂપમ્ અસંક્લિષ્ટં નિત્યમ્ એવ ભવિષ્યતિ

અઙ્ગરાગેણ દિવ્યેન લિપ્તાઙ્ગી જનકાત્મજે
શોભયિષ્યામિ ભર્તારં યથા શ્રીર્ વિષ્ણુમ્ અવ્યયમ્

સા વસ્ત્રમ્ અઙ્ગરાગં ચ ભૂષણાનિ સ્રજસ્ તથા
મૈથિલી પ્રતિજગ્રાહ પ્રીતિદાનમ્ અનુત્તમમ્

પ્રતિગૃહ્ય ચ તત્ સીતા પ્રીતિદાનં યશસ્વિની
શ્લિષ્ટાઞ્જલિપુટા ધીરા સમુપાસ્ત તપોધનામ્

તથા સીતામ્ ઉપાસીનામ્ અનસૂયા દૃઢવ્રતા
વચનં પ્રષ્ટુમ્ આરેભે કથાં કાં ચિદ્ અનુપ્રિયામ્

સ્વયંવરે કિલ પ્રાપ્તા ત્વમ્ અનેન યશસ્વિના
રાઘવેણેતિ મે સીતે કથા શ્રુતિમ્ ઉપાગતા

તાં કથાં શ્રોતુમ્ ઇચ્છામિ વિસ્તરેણ ચ મૈથિલિ
યથાનુભૂતં કાર્ત્સ્ન્યેન તન્ મે ત્વં વક્તુમ્ અર્હસિ

એવમ્ ઉક્તા તુ સા સીતા તાં તતો ધર્મચારિણીમ્
શ્રૂયતામ્ ઇતિ ચોક્ત્વા વૈ કથયામ્ આસ તાં કથામ્

મિથિલાધિપતિર્ વીરો જનકો નામ ધર્મવિત્
ક્ષત્રધર્મણ્ય્ અભિરતો ન્યાયતઃ શાસ્તિ મેદિનીમ્

તસ્ય લાઙ્ગલહસ્તસ્ય કર્ષતઃ ક્ષેત્રમણ્ડલમ્
અહં કિલોત્થિતા ભિત્ત્વા જગતીં નૃપતેઃ સુતા

સ માં દૃષ્ટ્વા નરપતિર્ મુષ્ટિવિક્ષેપતત્પરઃ
પાંશુ ગુણ્ઠિત સર્વાઙ્ગીં વિસ્મિતો જનકો ઽભવત્

અનપત્યેન ચ સ્નેહાદ્ અઙ્કમ્ આરોપ્ય ચ સ્વયમ્
મમેયં તનયેત્ય્ ઉક્ત્વા સ્નેહો મયિ નિપાતિતઃ

અન્તરિક્ષે ચ વાગ્ ઉક્તાપ્રતિમા માનુષી કિલ
એવમ્ એતન્ નરપતે ધર્મેણ તનયા તવ

તતઃ પ્રહૃષ્ટો ધર્માત્મા પિતા મે મિથિલાધિપઃ
અવાપ્તો વિપુલામ્ ઋદ્ધિં મામ્ અવાપ્ય નરાધિપઃ

દત્ત્વા ચાસ્મીષ્ટવદ્ દેવ્યૈ જ્યેષ્ઠાયૈ પુણ્યકર્મણા
તયા સંભાવિતા ચાસ્મિ સ્નિગ્ધયા માતૃસૌહૃદાત્

પતિસંયોગસુલભં વયો દૃષ્ટ્વા તુ મે પિતા
ચિન્તામ્ અભ્યગમદ્ દીનો વિત્તનાશાદ્ ઇવાધનઃ

સદૃશાચ્ ચાપકૃષ્ટાચ્ ચ લોકે કન્યાપિતા જનાત્
પ્રધર્ષણામ્ અવાપ્નોતિ શક્રેણાપિ સમો ભુવિ

તાં ધર્ષણામ્ અદૂરસ્થાં સંદૃશ્યાત્મનિ પાર્થિવઃ
ચિન્ન્તાર્ણવગતઃ પારં નાસસાદાપ્લવો યથ

અયોનિજાં હિ માં જ્ઞાત્વા નાધ્યગચ્છત્ સ ચિન્તયન્
સદૃશં ચાનુરૂપં ચ મહીપાલઃ પતિં મમ

તસ્ય બુદ્ધિર્ ઇયં જાતા ચિન્તયાનસ્ય સંતતમ્
સ્વયં વરં તનૂજાયાઃ કરિષ્યામીતિ ધીમતઃ

મહાયજ્ઞે તદા તસ્ય વરુણેન મહાત્મના
દત્તં ધનુર્વરં પ્રીત્યા તૂણી ચાક્ષય્ય સાયકૌ

અસંચાલ્યં મનુષ્યૈશ્ ચ યત્નેનાપિ ચ ગૌરવાત્
તન્ ન શક્તા નમયિતું સ્વપ્નેષ્વ્ અપિ નરાધિપાઃ

તદ્ ધનુઃ પ્રાપ્ય મે પિત્રા વ્યાહૃતં સત્યવાદિના
સમવાયે નરેન્દ્રાણાં પૂર્વમ્ આમન્ત્ર્ય પાર્થિવાન્

ઇદં ચ ધનુર્ ઉદ્યમ્ય સજ્યં યઃ કુરુતે નરઃ
તસ્ય મે દુહિતા ભાર્યા ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ

તચ્ ચ દૃષ્ટ્વા ધનુઃશ્રેષ્ઠં ગૌરવાદ્ ગિરિસંનિભમ્
અભિવાદ્ય નૃપા જગ્મુર્ અશક્તાસ્ તસ્ય તોલને

સુદીર્ઘસ્ય તુ કાલસ્ય રાઘવો ઽયં મહાદ્યુતિઃ
વિશ્વામિત્રેણ સહિતો યજ્ઞં દ્રષ્ટું સમાગતઃ

લક્ષ્મણેન સહ ભ્રાત્રા રામઃ સત્યપરાક્રમઃ
વિશ્વામિત્રસ્ તુ ધર્માત્મા મમ પિત્રા સુપૂજિતઃ

પ્રોવાચ પિતરં તત્ર રાઘવો રામલક્ષ્મણૌ
સુતૌ દશરથસ્યેમૌ ધનુર્દર્શનકાઙ્ક્ષિણૌ
ઇત્ય્ ઉક્તસ્ તેન વિપ્રેણ તદ્ ધનુઃ સમુપાનયત્

નિમેષાન્તરમાત્રેણ તદ્ આનમ્ય સ વીર્યવાન્
જ્યાં સમારોપ્ય ઝટિતિ પૂરયામ્ આસ વીર્યવાન્

તેન પૂરયતા વેગાન્ મધ્યે ભગ્નં દ્વિધા ધનુઃ
તસ્ય શબ્દો ઽભવદ્ ભીમઃ પતિતસ્યાશનેર્ ઇવ

તતો ઽહં તત્ર રામાય પિત્રા સત્યાભિસંધિના
ઉદ્યતા દાતુમ્ ઉદ્યમ્ય જલભાજનમ્ ઉત્તમમ્

દીયમાનાં ન તુ તદા પ્રતિજગ્રાહ રાઘવઃ
અવિજ્ઞાય પિતુશ્ છન્દમ્ અયોધ્યાધિપતેઃ પ્રભોઃ

તતઃ શ્વશુરમ્ આમન્ત્ર્ય વૃદ્ધં દશરથં નૃપમ્
મમ પિત્રા અહં દત્તા રામાય વિદિતાત્મને

મમ ચૈવાનુજા સાધ્વી ઊર્મિલા પ્રિયદર્શના
ભાર્યાર્થે લક્ષ્મણસ્યાપિ દત્તા પિત્રા મમ સ્વયમ્

એવં દત્તાસ્મિ રામાય તદા તસ્મિન્ સ્વયં વરે
અનુરક્તા ચ ધર્મેણ પતિં વીર્યવતાં વરમ્