રામાયણ · અધ્યાય 2.031

સ રામપ્રેષિતઃ ક્ષિપ્રં સંતાપકલુષેન્દ્રિયઃ
પ્રવિશ્ય નૃપતિં સૂતો નિઃશ્વસન્તં દદર્શ હ

આલોક્ય તુ મહાપ્રાજ્ઞઃ પરમાકુલ ચેતસં
રામમ્ એવાનુશોચન્તં સૂતઃ પ્રાઞ્જલિર્ આસદત્

અયં સ પુરુષવ્યાઘ્ર દ્વારિ તિષ્ઠતિ તે સુતઃ
બ્રાહ્મણેભ્યો ધનં દત્ત્વા સર્વં ચૈવોપજીવિનામ્

સ ત્વા પશ્યતુ ભદ્રં તે રામઃ સત્યપરાક્રમઃ
સર્વાન્ સુહૃદ આપૃચ્છ્ય ત્વામ્ ઇદાનીં દિદૃક્ષતે

ગમિષ્યતિ મહારણ્યં તં પશ્ય જગતીપતે
વૃતં રાજગુણૈઃ સર્વૈર્ આદિત્યમ્ ઇવ રશ્મિભિઃ

સ સત્યવાદી ધર્માત્મા ગામ્ભીર્યાત્ સાગરોપમઃ
આકાશ ઇવ નિષ્પઙ્કો નરેન્દ્રઃ પ્રત્યુવાચ તમ્

સુમન્ત્રાનય મે દારાન્ યે કે ચિદ્ ઇહ મામકાઃ
દારૈઃ પરિવૃતઃ સર્વૈર્ દ્રષ્ટુમ્ ઇચ્છામિ રાઘવમ્

સો ઽન્તઃપુરમ્ અતીત્યૈવ સ્ત્રિયસ્ તા વાક્યમ્ અબ્રવીત્
આર્યો હ્વયતિ વો રાજા ગમ્યતાં તત્ર માચિરમ્

એવમ્ ઉક્તાઃ સ્ત્રિયઃ સર્વાઃ સુમન્ત્રેણ નૃપાજ્ઞયા
પ્રચક્રમુસ્ તદ્ ભવનં ભર્તુર્ આજ્ઞાય શાસનમ્

અર્ધસપ્તશતાસ્ તાસ્ તુ પ્રમદાસ્ તામ્રલોચનાઃ
કૌસલ્યાં પરિવાર્યાથ શનૈર્ જગ્મુર્ ધૃતવ્રતાઃ

આગતેષુ ચ દારેષુ સમવેક્ષ્ય મહીપતિઃ
ઉવાચ રાજા તં સૂતં સુમન્ત્રાનય મે સુતમ્

સ સૂતો રામમ્ આદાય લક્ષ્મણં મૈથિલીં તદા
જગામાભિમુખસ્ તૂર્ણં સકાશં જગતીપતેઃ

સ રાજા પુત્રમ્ આયાન્તં દૃષ્ટ્વા દૂરાત્ કૃતાઞ્જલિમ્
ઉત્પપાતાસનાત્ તૂર્ણમ્ આર્તઃ સ્ત્રીજનસંવૃતઃ

સો ઽભિદુદ્રાવ વેગેન રામં દૃષ્ટ્વા વિશાં પતિઃ
તમ્ અસંપ્રાપ્ય દુઃખાર્તઃ પપાત ભુવિ મૂર્છિતઃ

તં રામો ઽભ્યપાતત્ ક્ષિપ્રં લક્ષ્મણશ્ ચ મહારથઃ
વિસંજ્ઞમ્ ઇવ દુઃખેન સશોકં નૃપતિં તદા

સ્ત્રીસહસ્રનિનાદશ્ ચ સંજજ્ઞે રાજવેશ્મનિ
હાહા રામેતિ સહસા ભૂષણધ્વનિમૂર્છિતઃ

તં પરિષ્વજ્ય બાહુભ્યાં તાવ્ ઉભૌ રામલક્ષ્મણૌ
પર્યઙ્કે સીતયા સાર્ધં રુદન્તઃ સમવેશયન્

અથ રામો મુહૂર્તેન લબ્ધસંજ્ઞં મહીપતિમ્
ઉવાચ પ્રાઞ્જલિર્ ભૂત્વા શોકાર્ણવપરિપ્લુતમ્

આપૃચ્છે ત્વાં મહારાજ સર્વેષામ્ ઈશ્વરો ઽસિ નઃ
પ્રસ્થિતં દણ્ડકારણ્યં પશ્ય ત્વં કુશલેન મામ્

લક્ષ્મણં ચાનુજાનીહિ સીતા ચાન્વેતિ માં વનમ્
કારણૈર્ બહુભિસ્ તથ્યૈર્ વાર્યમાણૌ ન ચેચ્છતઃ

અનુજાનીહિ સર્વાન્ નઃ શોકમ્ ઉત્સૃજ્ય માનદ
લક્ષ્મણં માં ચ સીતાં ચ પ્રજાપતિર્ ઇવ પ્રજાઃ

પ્રતીક્ષમાણમ્ અવ્યગ્રમ્ અનુજ્ઞાં જગતીપતેઃ
ઉવાચ રર્જા સંપ્રેક્ષ્ય વનવાસાય રાઘવમ્

અહં રાઘવ કૈકેય્યા વરદાનેન મોહિતઃ
અયોધ્યાયાસ્ ત્વમ્ એવાદ્ય ભવ રાજા નિગૃહ્ય મામ્

એવમ્ ઉક્તો નૃપતિના રામો ધર્મભૃતાં વરઃ
પ્રત્યુવાચાઞ્જલિં કૃત્વા પિતરં વાક્યકોવિદઃ

ભવાન્ વર્ષસહસ્રાય પૃથિવ્યા નૃપતે પતિઃ
અહં ત્વ્ અરણ્યે વત્સ્યામિ ન મે કાર્યં ત્વયાનૃતમ્

શ્રેયસે વૃદ્ધયે તાત પુનરાગમનાય ચ
ગચ્છસ્વારિષ્ટમ્ અવ્યગ્રઃ પન્થાનમ્ અકુતોભયમ્

અદ્ય ત્વ્ ઇદાનીં રજનીં પુત્ર મા ગચ્છ સર્વથા
માતરં માં ચ સંપશ્યન્ વસેમામ્ અદ્ય શર્વરીમ્
તર્પિતઃ સર્વકામૈસ્ ત્વં શ્વઃકાલે સાધયિષ્યસિ

અથ રામસ્ તથા શ્રુત્વા પિતુર્ આર્તસ્ય ભાષિતમ્
લક્ષ્મણેન સહ ભ્રાત્રા દીનો વચનમ્ અબ્રવીત્

પ્રાપ્સ્યામિ યાન્ અદ્ય ગુણાન્ કો મે શ્વસ્તાન્ પ્રદાસ્યતિ
અપક્રમણમ્ એવાતઃ સર્વકામૈર્ અહં વૃણે

ઇયં સરાષ્ટ્રા સજના ધનધાન્યસમાકુલા
મયા વિસૃષ્ટા વસુધા ભરતાય પ્રદીયતામ્

અપગચ્છતુ તે દુઃખં મા ભૂર્ બાષ્પપરિપ્લુતઃ
ન હિ ક્ષુભ્યતિ દુર્ધર્ષઃ સમુદ્રઃ સરિતાં પતિઃ

નૈવાહં રાજ્યમ્ ઇચ્છામિ ન સુખં ન ચ મૈથિલીમ્
ત્વામ્ અહં સત્યમ્ ઇચ્છામિ નાનૃતં પુરુષર્ષભ

પુરં ચ રાષ્ટ્રં ચ મહી ચ કેવલા મયા નિસૃષ્ટા ભરતાય દીયતામ્
અહં નિદેશં ભવતો ઽનુપાલયન્ વનં ગમિષ્યામિ ચિરાય સેવિતુમ્

મયા નિસૃષ્ટાં ભરતો મહીમ્ ઇમાં સશૈલખણ્ડાં સપુરાં સકાનનામ્
શિવાં સુસીમામ્ અનુશાસ્તુ કેવલં ત્વયા યદ્ ઉક્તં નૃપતે યથાસ્તુ તત્

ન મે તથા પાર્થિવ ધીયતે મનો મહત્સુ કામેષુ ન ચાત્મનઃ પ્રિયે
યથા નિદેશે તવ શિષ્ટસંમતે વ્યપૈતુ દુઃખં તવ મત્કૃતે ઽનઘ

તદ્ અદ્ય નૈવાનઘ રાજ્યમ્ અવ્યયં ન સર્વકામાન્ ન સુખં ન મૈથિલીમ્
ન જીવિતં ત્વામ્ અનૃતેન યોજયન્ વૃણીય સત્યં વ્રતમ્ અસ્તુ તે તથા

ફલાનિ મૂલાનિ ચ ભક્ષયન્ વને ગિરીંશ્ ચ પશ્યન્ સરિતઃ સરાંસિ ચ
વનં પ્રવિશ્યૈવ વિચિત્રપાદપં સુખી ભવિષ્યામિ તવાસ્તુ નિર્વૃતિઃ