રામાયણ (સંશોધિત પાઠ) · અધ્યાય 3.60

સ દીનો દીનયા વાચા લક્ષ્મણં વાક્યમ્ અબ્રવીત્
શીઘ્રં લક્ષ્મણ જાનીહિ ગત્વા ગોદાવરીં નદીમ્
અપિ ગોદાવરીં સીતા પદ્માન્ય્ આનયિતું ગતા ॥

એવમ્ ઉક્તસ્ તુ રામેણ લક્ષ્મણઃ પુનર્ એવ હિ
નદીં ગોદાવરીં રમ્યાં જગામ લઘુવિક્રમઃ ॥

તાં લક્ષ્મણસ્ તીર્થવતીં વિચિત્વા રામમ્ અબ્રવીત્
નૈનાં પશ્યામિ તીર્થેષુ ક્રોશતો ન શૃણોતિ મે ॥

કં નુ સા દેશમ્ આપન્ના વૈદેહી ક્લેશનાશિની
ન હિ તં વેદ્મિ વૈ રામ યત્ર સા તનુમધ્યમા ॥

લક્ષ્મણસ્ય વચઃ શ્રુત્વા દીનઃ સંતાપમોહિતઃ
રામઃ સમભિચક્રામ સ્વયં ગોદાવરીં નદીમ્ ॥

સ તામ્ ઉપસ્થિતો રામઃ ક્વ સીતેત્ય્ એવમ્ અબ્રવીત્ ॥

ભૂતાનિ રાક્ષસેન્દ્રેણ વધાર્હેણ હૃતામ્ અપિ
ન તાં શશંસૂ રામાય તથા ગોદાવરી નદી ॥

તતઃ પ્રચોદિતા ભૂતૈઃ શંસાસ્મૈ તાં પ્રિયામ્ ઇતિ
ન ચ સાભ્યવદત્ સીતાં પૃષ્ટા રામેણ શોચિતા ॥

રાવણસ્ય ચ તદ્ રૂપં કર્માણિ ચ દુરાત્મનઃ
ધ્યાત્વા ભયાત્ તુ વૈદેહીં સા નદી ન શશંસ તામ્ ॥

નિરાશસ્ તુ તયા નદ્યા સીતાયા દર્શને કૃતઃ
ઉવાચ રામઃ સૌમિત્રિં સીતાદર્શનકર્શિતઃ ॥

કિં નુ લક્ષ્મણ વક્ષ્યામિ સમેત્ય જનકં વચઃ
માતરં ચૈવ વૈદેહ્યા વિના તામ્ અહમ્ અપ્રિયમ્ ॥

યા મે રાજ્યવિહીનસ્ય વને વન્યેન જીવતઃ
સર્વં વ્યપનયચ્છોકમ્ વૈદેહી ક્વ નુ સા ગતા ॥

જ્ઞાતિપક્ષવિહીનસ્ય રાજપુત્રીમ્ અપશ્યતઃ
મન્યે દીર્ઘા ભવિષ્યન્તિ રાત્રયો મમ જાગ્રતઃ ॥

ગોદાવરીં જનસ્થાનમ્ ઇમં પ્રસ્રવણં ગિરિમ્
સર્વાણ્ય્ અનુચરિષ્યામિ યદિ સીતા હિ દૃશ્યતે ॥

એવં સમ્ભાષમાણૌ તાવ્ અન્યોન્યં ભ્રાતરાવ્ ઉભૌ
વસુંધરાયાં પતિતં પુષ્પમાર્ગમ્ અપશ્યતામ્ ॥

તાં પુષ્પવૃષ્ટિં પતિતાં દૃષ્ટ્વા રામો મહીતલે
ઉવાચ લક્ષ્મણં વીરો દુઃખિતો દુઃખિતં વચઃ ॥

અભિજાનામિ પુષ્પાણિ તાનીમાનીહ લક્ષ્મણ
અપિનદ્ધાનિ વૈદેહ્યા મયા દત્તાનિ કાનને ॥

એવમ્ ઉક્ત્વા મહાબાહુર્ લક્ષ્મણં પુરુષર્ષભમ્
ક્રુદ્ધો ઽબ્રવીદ્ ગિરિં તત્ર સિંહઃ ક્ષુદ્રમૃગં યથા ॥

તાં હેમવર્ણાં હેમાભાં સીતાં દર્શય પર્વત
યાવત્ સાનૂનિ સર્વાણિ ન તે વિધ્વંસયામ્ય્ અહમ્ ॥

મમ બાણાગ્નિનિર્દગ્ધો ભસ્મીભૂતો ભવિષ્યસિ
અસેવ્યઃ સતતં ચૈવ નિસ્તૃણદ્રુમપલ્લવઃ ॥

ઇમાં વા સરિતં ચાદ્ય શોષયિષ્યામિ લક્ષ્મણ
યદિ નાખ્યાતિ મે સીતામ્ અદ્ય ચન્દ્રનિભાનનામ્ ॥

એવં સ રુષિતો રામો દિધક્ષન્ન્ ઇવ ચક્ષુષા
દદર્શ ભૂમૌ નિષ્ક્રાન્તં રાક્ષસસ્ય પદં મહત્ ॥

સ સમીક્ષ્ય પરિક્રાન્તં સીતાયા રાક્ષસસ્ય ચ
સંભ્રાન્તહૃદયો રામઃ શશંસ ભ્રાતરં પ્રિયમ્ ॥

પશ્ય લક્ષ્મણ વૈદેહ્યાઃ શીર્ણાઃ કનકબિન્દવઃ
ભૂષણાનાં હિ સૌમિત્રે માલ્યાનિ વિવિધાનિ ચ ॥

તપ્તબિન્દુનિકાશૈશ્ ચ ચિત્રૈઃ ક્ષતજબિન્દુભિઃ
આવૃતં પશ્ય સૌમિત્રે સર્વતો ધરણીતલમ્ ॥

મન્યે લક્ષ્મણ વૈદેહી રાક્ષસૈઃ કામરૂપિભિઃ
ભિત્ત્વા ભિત્ત્વા વિભક્તા વા ભક્ષિતા વા ભવિષ્યતિ ॥

તસ્ય નિમિત્તં વૈદેહ્યા દ્વયોર્ વિવદમાનયોઃ
બભૂવ યુદ્ધં સૌમિત્રે ઘોરં રાક્ષસયોર્ ઇહ ॥

મુક્તામણિચિતં ચેદં તપનીયવિભૂષિતમ્
ધરણ્યાં પતિતં સૌમ્ય કસ્ય ભગ્નં મહદ્ ધનુઃ ॥

તરુણાદિત્યસંકાશં વૈડૂર્યગુલિકાચિતમ્
વિશીર્ણં પતિતં ભૂમૌ કવચં કસ્ય કાઞ્ચનમ્ ॥

છત્ત્રં શતશલાકં ચ દિવ્યમાલ્યોપશોભિતમ્
ભગ્નદણ્ડમ્ ઇદં કસ્ય ભૂમૌ સૌમ્ય નિપાતિતમ્ ॥

કાઞ્ચનોરશ્છદાશ્ ચેમે પિશાચવદનાઃ ખરાઃ
ભીમરૂપા મહાકાયાઃ કસ્ય વા નિહતા રણે ॥

દીપ્તપાવકસંકાશો દ્યુતિમાન્ સમરધ્વજઃ
અપવિદ્ધશ્ ચ ભગ્નશ્ ચ કસ્ય સાંગ્રામિકો રથઃ ॥

રથાક્ષમાત્રા વિશિખાસ્ તપનીયવિભૂષણાઃ
કસ્યેમે ઽભિહતા બાણાઃ પ્રકીર્ણા ઘોરકર્મણઃ ॥

વૈરં શતગુણં પશ્ય મમેદં જીવિતાન્તકમ્
સુઘોરહૃદયૈઃ સૌમ્ય રાક્ષસૈઃ કામરૂપિભિઃ ॥

હૃતા મૃતા વા સીતા હિ ભક્ષિતા વા તપસ્વિની
ન ધર્મસ્ ત્રાયતે સીતાં હ્રિયમાણાં મહાવને ॥

ભક્ષિતાયાં હિ વૈદેહ્યાં હૃતાયામ્ અપિ લક્ષ્મણ
કે હિ લોકે પ્રિયં કર્તું શક્તાઃ સૌમ્ય મમેશ્વરાઃ ॥

કર્તારમ્ અપિ લોકાનાં શૂરં કરુણવેદિનમ્
અજ્ઞાનાદ્ અવમન્યેરન્ સર્વભૂતાનિ લક્ષ્મણ ॥

મૃદું લોકહિતે યુક્તં દાન્તં કરુણવેદિનમ્
નિર્વીર્ય ઇતિ મન્યન્તે નૂનં માં ત્રિદશેશ્વરાઃ ॥

માં પ્રાપ્ય હિ ગુણો દોષઃ સંવૃત્તઃ પશ્ય લક્ષ્મણ
અદ્યૈવ સર્વભૂતાનાં રક્ષસામ્ અભવાય ચ
સંહૃત્યૈવ શશિજ્યોત્સ્નાં મહાન્ સૂર્ય ઇવોદિતઃ ॥

નૈવ યક્ષા ન ગન્ધર્વા ન પિશાચા ન રાક્ષસાઃ
કિંનરા વા મનુષ્યા વા સુખં પ્રાપ્સ્યન્તિ લક્ષ્મણ ॥

મમાસ્ત્રબાણસમ્પૂર્ણમ્ આકાશં પશ્ય લક્ષ્મણ
નિઃસમ્પાતં કરિષ્યામિ હ્ય્ અદ્ય ત્રૈલોક્યચારિણામ્ ॥

સંનિરુદ્ધગ્રહગણમ્ આવારિતનિશાકરમ્
વિપ્રનષ્ટાનલમરુદ્ ભાસ્કરદ્યુતિસંવૃતમ્ ॥

વિનિર્મથિતશૈલાગ્રં શુષ્યમાણજલાશયમ્
ધ્વસ્તદ્રુમલતાગુલ્મં વિપ્રણાશિતસાગરમ્ ॥

ન તાં કુશલિનીં સીતાં પ્રદાસ્યન્તિ મમેશ્વરાઃ
અસ્મિન્ મુહૂર્તે સૌમિત્રે મમ દ્રક્ષ્યન્તિ વિક્રમમ્ ॥

નાકાશમ્ ઉત્પતિષ્યન્તિ સર્વભૂતાનિ લક્ષ્મણ
મમ ચાપગુણાન્ મુક્તૈર્ બાણજાલૈર્ નિરન્તરમ્ ॥

અર્દિતં મમ નારાચૈર્ ધ્વસ્તભ્રાન્તમૃગદ્વિજમ્
સમાકુલમ્ અમર્યાદં જગત્ પશ્યાદ્ય લક્ષ્મણ ॥

આકર્ણપૂર્ણૈર્ ઇષુભિર્ જીવલોકં દુરાવરૈઃ
કરિષ્યે મૈથિલીહેતોર્ અપિશાચમ્ અરાક્ષસમ્ ॥

મમ રોષપ્રયુક્તાનાં સાયકાનાં બલં સુરાઃ
દ્રક્ષ્યન્ત્ય્ અદ્ય વિમુક્તાનામ્ અમર્ષાદ્ દૂરગામિનામ્ ॥

નૈવ દેવા ન દૈતેયા ન પિશાચા ન રાક્ષસાઃ
ભવિષ્યન્તિ મમ ક્રોધાત્ ત્રૈલોક્યે વિપ્રણાશિતે ॥

દેવદાનવયક્ષાણાં લોકા યે રક્ષસામ્ અપિ
બહુધા નિપતિષ્યન્તિ બાણૌઘૈઃ શકુલીકૃતાઃ
નિર્મર્યાદાન્ ઇમાંલ્ લોકાન્ કરિષ્યામ્ય્ અદ્ય સાયકૈઃ ॥

યથા જરા યથા મૃત્યુર્ યથા કાલો યથા વિધિઃ
નિત્યં ન પ્રતિહન્યન્તે સર્વભૂતેષુ લક્ષ્મણ
તથાહં ક્રોધસંયુક્તો ન નિવાર્યો ઽસ્મ્ય્ અસંશયમ્ ॥

પુરેવ મે ચારુદતીમ્ અનિન્દિતાં દિશન્તિ સીતાં યદિ નાદ્ય મૈથિલીમ્
સદેવગન્ધર્વમનુષ્યપન્નગં જગત્ સશૈલં પરિવર્તયામ્ય્ અહમ્ ॥